Bókastaðir

Nú keypti Helgi Ásbjarnarson land þat, er at Eiðum heitir, út í Heraði, enn seldi Mjóvanes, ok þóttist þar betr kominn, er þingmenn hans váru umhverfis, ok lét gera þar lokhvílu. Þórdís kona hans spurði, hví hann vildi þar heldr land eiga, er alt var skógi vaxit at húsum heim ok mátti hvergi sjá mannaferðir, þótt at garði færi.

Þá kvað Helgi vísu:

Grímr var nǫkkura vetr í Krossavík ok var eigi kátr, ok aldri hló hann síðan Helgi var fallinn.Grímr var nökkura vetr í Krossavík ok var eigi kátr, ok aldri hló hann síðan Helgi var fallinn. Þorkell átti fǫr til Eyjafjarðar, at sætta þingmenn sína, ok reið hann heiman;Þorkell átti för til Eyjafjarðar, at sætta þingmenn sína, ok reið hann heiman; enn Grímr var heima ok annaðist um bú.

Nǫkkur um nóttum síðar bjóst Grímr heiman, ok sagðist eiga fjárheimtu at þeim manni, er Þorgrímr hét ok bjó í Hjarðarhaga í Jökalsdal.Nökkur um nóttum síðar bjóst Grímr heiman, ok sagðist eiga fjárheimtu at þeim manni, er Þorgrímr hét ok bjó í Hjarðarhaga í Jökalsdal.

"Er nú reynt", kvað Grímr, "at hann vill ekki gjalda".

Þá mælti Jórunn, kona Þorkels, hon var dóttir Einars frá Þverá: "Ek mun gjalda þér skuld þessa, ok far þú hvergi".

"Ekki geldr hann þá", kvað Grímr.

Fór hann þá heiman ok hafði með sér nest; fóstbræðr hans fóru með honum: Glúmr ok Þorkell trani. Þeir fóru þar til er þeir kómu til Rangár fyrir vestan vatn.

Nú lögðust þeir yfir ána með Þorkel trana ok kómu á þann bæ, er á Bakka heitir fyrir austan fljótit ok gengu þar í fjós, ok tóku þar pál ok reku ok fóru á brott síðan ok þaðan út til Oddmarslœkjar fyrir vestan Eiðaskóg.Nú lögðust þeir yfir ána með Þorkel trana ok kómu á þann bæ, er á Bakka heitir fyrir austan fljótit ok gengu þar í fjós, ok tóku þar pál ok reku ok fóru á brott síðan ok þaðan út til Oddmarslækjar fyrir vestan Eiðaskóg. Við lækinn grófu þeir sér jarðhús, ok færðu mold alla út á lækinn; vildu þeir eiga fylgsni þar, ef þeir þyrfti til at taka.

Þann dag, er þeir váru við lækinn, riðu menn brott af Lambanessþingi, ok fór mart manna til Eiða með Helga Ásbjarnarsyni.

Ketilormr hét maðr, er bjó á Hrollaugsstǫðum: hann fór með Helga við þrjá tigu manna, ok þar váru þeir mágar Helga, Bjǫrn ok Hjarrandi.Ketilormr hét maðr, er bjó á Hrollaugsstöðum: hann fór með Helga við þrjá tigu manna, ok þar váru þeir mágar Helga, Björn ok Hjarrandi.

Þenna aftan gengu þeir Grímr ór jarðhúsinu ok heim til Eiða ok ganga inn í fjóssdyrr; enn af fjósi gekk forskáli inn í manna hús; stóðu þeir þar, ok sá þaðan tíðendin inn í bæinn.

Um kveldit mælti Helgi Ásbjarnarson við konu sína: "Hvar ætlar þú þeim Ketilormi at hvíla?"

Hon svarar: "Ek hefi búit þeim góða sæng utar af seti".

Helgi mælti: "Þau skulu liggja í sæng okkarri, því at þau ganga ór rekkju fyrir okkr hvern tíma, er vit erum þar".

Þórdís svarar: "Eigi ertu ávalt jafnvarr; þá munda ek þíns fundar leita, ef ek ætta Gríms hlut, er flest væri gesta ok þú ættir mart at annast".

Hann svarar: "Þat er mér oft í brigzli fært, at ek sé of varr".

Nú réð hann rekkjum, enn eigi hon.

Þá mælti Grímr við Þorkel: "Gakk þú inn og vit, at þú náir sverði því, er Þorbjǫrn hefir hvatt ok Helgi bróðir minn átti".Þá mælti Grímr við Þorkel: "Gakk þú inn og vit, at þú náir sverði því, er Þorbjörn hefir hvatt ok Helgi bróðir minn átti".

Þorkell gekk inn ok kom aftr ok hafði þar sverðit.

Stundu síðar mælti Grímr: "Far þú nú ok vit, hvar þau Helgi munu hvíla".

Þorkell var litla stund í brott ok sagði Grími, at þau hvíldu utar af seti í lokhvílu ok engi hurð fyrir.

Arnoddr hét maðr ok var blindr; hann var heimamaðr Helga Ásbjarnarsonar ok var rammr at afli. Hann lá gagnvart Helga í seti við þili.

Þá mælti Grímr við Þorkel: "Þér ætla ek at ganga inn at sæta áverkum við Helga; því at þú ert annarr maðr skyldastr til at hefna Helga bróður míns".

"Satt er þat", kvað Þorkell.

Þá seldi Grímr honum sverð í hǫnd, ok þá gengu þeir heim at dyrunum.Þá seldi Grímr honum sverð í hönd, ok þá gengu þeir heim at dyrunum.

Þorkell nemr staðar ok mælti við Grím: "Eigi vil ek þú virðir svá, at ek óttumst inngǫngu at Helga;Þorkell nemr staðar ok mælti við Grím: "Eigi vil ek þú virðir svá, at ek óttumst inngöngu at Helga; enn þó þykki mér kynlegt um, at því er þú hefir mælt, at þú ynnir engum at hefna bróður þíns, nema þér sjálfum".

"Þat kemr til þess, at mér þykkir aldri fyrir ván komit, at hefnt muni verða Helga bróður míns, meðan ek lifi eftir".

Þá vildi Þorkell inn ganga; enn Grímr tók til hans ok mælti: "Góðr drengr ertu, Þorkell; enn svá lízt mér á þik, at eigi sé víst, at þú særir Helga svá djúpu sári, sem ek munda vilja, ok lát þú at því koma, sem þú sagðir, at ek ann engum manni hefnda eftir Helga, nema mér einum".

Þá tók Grímr við sverðinu ok mælti: "Þú, Þorkell, skalt halda í hurðarhringinn, því at þér trúi ek bezt, at þér verði ekki um felmt; enn Glúmr skal skjóta slagbrandi fyrir dyrr".

Enn áðr Grímr gekk inn, tók hann riðvöl í hǫnd sér ok var í skyrtu ok línbrókum ok hafði enga skúa á fótum.Enn áðr Grímr gekk inn, tók hann riðvöl í hönd sér ok var í skyrtu ok línbrókum ok hafði enga skúa á fótum. Hann gekk inn í skálann, ok vissi, at skíðahlaði var við dyrr þær er til fjóss váru. Enn Glúmr hafði um kveldit knýtt saman hala á ǫllum nautum í fjósi.Enn Glúmr hafði um kveldit knýtt saman hala á öllum nautum í fjósi. Þá gekk Grímr í hvílugólf þat, er var hjá sæng þeira Helga, ok setti þar niðr fyrir framan þat, er hann hafði í hendi, ok gekk síðan at sænginni ok lagði af Helga klæðin.

Hann vaknaði við ok mælti: "Tóktu á mér, Þórdís, eða hví var svá kǫld hǫnd þín?"Hann vaknaði við ok mælti: "Tóktu á mér, Þórdís, eða hví var svá köld hönd þín?"

"Eigi tók ek á þér", sagði hon, "ok óvarr ert þú, ok uggir mik, at til mikils dragi um".

Ok eftir þat sofnuðu þau. Þá gekk Grímr at Helga ok tók hǫnd Þórdísar af honum, er hon hafði lagt yfir hann.Þá gekk Grímr at Helga ok tók hönd Þórdísar af honum, er hon hafði lagt yfir hann.

Grímr mælti: "Vaki þú, Helgi, fullsofit er".

Enn síðan lagði Grímr sverðinu á Helga, svá at stóð í gegnum hann.

Helgi mælti: "Vaki sveinar í seti; maðr vegr at mér".

Þá tók Grímr tré þat, er hann hafði niðrsett, ok kastaði; þat kom í skíðahlaðann ok hljóp hann ofan. Nú hlaupa menn upp í skálanum, ok ætluðu þangat vegandann hlaupit hafa, er skarkit var at heyra.

Enn Grímr sneri til sǫmu dyra, sem hann gekk inn: þá greip maðr um Grím miðjan ok vá hann upp á bringu sér, ok var þat Arnoddr: hann kallaði: "Til þér hingat;Enn Grímr sneri til sömu dyra, sem hann gekk inn: þá greip maðr um Grím miðjan ok vá hann upp á bringu sér, ok var þat Arnoddr: hann kallaði: "Til þér hingat; ek held óhappamanninum".

Þá mælti Grímr: "Vesæll ertu halds, ok lát mik lausan: ek vilda hefna Helga".

Þá lét Arnoddr fara aðra hǫndina um hann ok fann, at hann var berfættr ok í línklæðum: lét hann þá Grím lausan ok mælti: "Því lét ek laust þar, at ek munda eigi vita, at betr væri, at ek hefða haldit".Þá lét Arnoddr fara aðra höndina um hann ok fann, at hann var berfættr ok í línklæðum: lét hann þá Grím lausan ok mælti: "Því lét ek laust þar, at ek munda eigi vita, at betr væri, at ek hefða haldit".

Þá hljóp Grímr til dyra ok hljóp út, enn Þorkell rekr aftr hurð, enn Glúmr slagbrand fyrir, ok fara þeir til jarðhúss síns ok hafa þar fylgsni.

Nú leituðu þeir sér ráðs, er eftir váru: tóku þat ráð, at halda vǫrð á vöðum ǫllum ok sitja við brúar á Jǫkulsá.Nú leituðu þeir sér ráðs, er eftir váru: tóku þat ráð, at halda vörð á vöðum öllum ok sitja við brúar á Jökulsá. Nú kómust þeir Hjarrandi ok Ketilormr ok naudleytamenn Helga fyrst út ok fóru í leit. Nú koma heim flestir ór leitinni ok lifði Helgi þá ok spurði, hvárt þeir Bjǫrn væri aftr komnir ok Hjarrandi.Nú koma heim flestir ór leitinni ok lifði Helgi þá ok spurði, hvárt þeir Björn væri aftr komnir ok Hjarrandi.

"Hér em ek", kvað Bjǫrn."Hér em ek", kvað Björn.

"Svá er ok", kvað Helgi, "at Hjarrandi lýsir enn mestan drengskap við mik".

Nú andast Helgi.

Nú líðr af nóttin, ok fara þeir Grímr ór jarðhúsinu ok upp með vatni til Hǫfða ok sá þar tjald.Nú líðr af nóttin, ok fara þeir Grímr ór jarðhúsinu ok upp með vatni til Höfða ok sá þar tjald.

Grímr gekk at tjaldinu ok mælti: "Hví láti þér þjófa hjá skipi yðru?"

Þorlákr hét maðr, er skipit átti; hann fylgdi austmǫnnum til skips.hann fylgdi austmönnum til skips. Hann léði Grími bát; fluttust þeir þar yfir. Grímr fór aftr með bátinn ok lagðist síðan yfir vatnið. Þaðan fóru þeir út með vatni ok kómu til Jǫkulsár, ok lagðist Grímr þar yfir með Þorkel ok (þá) Glúm (sínu sinni hvárn).Þaðan fóru þeir út með vatni ok kómu til Jökulsár, ok lagðist Grímr þar yfir með Þorkel ok (þá) Glúm (sínu sinni hvárn). Fóru svá norðr í Krossavík ok var Þorkell eigi heim kominn. Þeir váru spurðir tíðenda; þeir kváðust engi segja.

Um daginn eftir tefldi Grímr við austmann, ok rann at borðinu sveinn, er þau Þorkell áttu ok Jórunn, ok rótaði taflinu. Austmaðr spyrndi til sveinsins, enn hann frat við. Grímr skeldi upp ok hló.

Þá gekk Jórunn at honum ok mælti: "Hvat er þess vorðit í ferð þinni, er þér fær nú hlátrar, eða hvat segir þú tíðenda?"

Þá kvað Grímr vísu:

"Er eigi þat nú", kvað Jórunn, "at þú hafir hefnt Helga bróður þíns?" Þá kvað Grímr vísu:

"Nú mun þat sannast", kvað Jórunn, "at vér erum forystulaus, þegar bóndi er eigi heima; enn þó mundu vit til hætta, ef eigi væri násetur Bjarna mágs Helga Ásbjarnarsonar sem nú eru?"

Váru þeir Grímr þá í leynum, þar til er Þorkell kom heim. Nú kemr Þorkell heim, ok fór til fundar við Grím ok spurði tíðenda, ok um atburðinn um víg Helga.

Grímr sagði, hversu til bar, ok kvað vísu:

Þorkell reið þá til þings. Enn Grímr var í tjaldi í fjalli því, er Snæfell heitir upp frá Krossavík, ok þeir félagar.

Hrafnkell goði bræðrungr Helga Ásbjarnarsonar sótti vígsmál á hǫnd Grími.Hrafnkell goði bræðrungr Helga Ásbjarnarsonar sótti vígsmál á hönd Grími. Þorkell Geitisson bauð fé fyrir Grím; enn Hrafnkell vildi ekki taka, ok varð Grímr sekr. Nú fóru menn heim af þingi.

Þat sumar kom skip í Krossavík, ok áttu norrænir menn. Stýrimaðr fór til vistar með Þorkatli ok váru þeir fjórir saman. Ok er haustaði, þá færði Grímr sik af fjallinu niðr á hjalla einn, ok var varði stórr fyrir ofan tjaldit ok svá fyrir neðan; enn þat var í ofanverðum grösum. Þat er nú kallat at Grímsbygðum síðan.

Austmenn kómu til leika í Krossavík at finna stýrimann.

Þá mælti einn austmaðr: "Ek þykkist sjá tjald í fjallit upp, eða ella stein grán, ok hygg ek þó tjald vera".

Þorkell svarar: "Allskygn maðr ertu; þat er steinn, ok kǫllu vér Tjaldstein".þat er steinn, ok köllu vér Tjaldstein".

Hættu þeir þá því tali.

Um nóttina eftir kom Þorkell til þeira Gríms ok mælti: "Nú munu menn á fjall ganga brátt, ok vil ek at þér farið heim á Arneiðarstaði. Ingjaldr mágr þinn er vitr maðr ok mun hann vel halda yðr; enn ef honum þykkja á því óhægendi, þá fari þér hingat".

Nú kómu þeir Grímr til Ingjalds, ok fóru þeir í helli þann, er nú heitir Grímshellir.

Ingjaldr talaði við sauðamann sinn: "Þótt hverfi nǫkkurir sauðir, þá gettu eigi um".Ingjaldr talaði við sauðamann sinn: "Þótt hverfi nökkurir sauðir, þá gettu eigi um".

Þá mælti griðkona við Ingjald: "Svá er lœkr várr saurigr, at varla er drekkanda ór".Þá mælti griðkona við Ingjald: "Svá er lækr várr saurigr, at varla er drekkanda ór".

"Því sætir þat, at hann var stífldr", segir hann, "enn ek fór til atræsta hann".

Enn þat var reyndar, at Grímr gerði jarðhús, ok kom munninn upp við sæng konu hans, ok lá hann þar um nætr; enn mold var færð í lækinn.

Þorkell spakr bjó í Njarðvík. Hann (var hnýsinn mjǫk ok) rýndi eftir mǫrgum hlutum.Hann (var hnýsinn mjök ok) rýndi eftir mörgum hlutum. Hann var frændi Gríms skyldr. Hrafnkell goði gaf honum hundraðsilfrs til, at hann rýndi eftir, hvar Grímr væri niðr kominn. Eigi var hann mjǫk vinum horfinn.Eigi var hann mjök vinum horfinn. Nú fór Þorkell um fjall upp í herað, upp með vatni fyrir austan, enn ofan fyrir vestan. Nú kom hann á Arneiðarstaði. Grímr átti son sex vetra gamlan.

Þorkell fann sveininn ok mælti: Ertu Gríms sonr?"

"Svá er", kvað sveinninn.

Þorkell mælti: "Hvárt er faðir þinn heima?"

"Eigi veit ek þat, enda munda ek eigi segja, þótt ek vissa".

Ein kona spurði um kveldit: "Hvar er Grims skjóla, er ek finn eigi?"

Þorkell tók til orða: "Hvat er at merki um Grims skjólu?"

Þá kom Ingjaldr at, ok mælti: "Hafr várn kalla þær Grím, ok er honum þar brynt í skjólunni".

Þá þóttist Þorkell vita, at Grímr var þar, ok fór í brott ok sagði Hrafnkatli svá búit.

Ingjaldr ok Þorkell trani fóru heiman um várit hit efra suðr um jǫkla ok kómu ofan í Hornafjǫrð.Ingjaldr ok Þorkell trani fóru heiman um várit hit efra suðr um jökla ok kómu ofan í Hornafjörð. Þar stóð skip uppi.

Ingjaldr tók Grími þar fari ok liði hans ǫllu ok Þorkatli trana, ok gaf stýrimanni fé til, at hann leyndi, ok á laun skyldu þau Grímr þangat koma.Ingjaldr tók Grími þar fari ok liði hans öllu ok Þorkatli trana, ok gaf stýrimanni fé til, at hann leyndi, ok á laun skyldu þau Grímr þangat koma. Eftir þat fór Ingjaldr heim, ok litlu síðar fylgdi hann þeim Grími til skips, þar til er þeir létu í haf. Síðan fór Ingjaldr heim. Hrafnkell varð víss, at Ingjaldr hafði borgit Grími, ok lauk hann fyrir þat þrjár merkr silfrs. Þeir Grímr kómu skipi sínu í Sogn.

Þá mælti Þorkell stýrimaðr við Grím: "Mat spari ek eigi við þik; enn traust hefi ek ekki til at halda þik fyrir Gunnari austmanni, ok engum þeim, er vilja þik feigan".

Þá kaupir Þorkell þeim Grími hesta, ok fær þeim leiðtoga á Upplǫnd.Þá kaupir Þorkell þeim Grími hesta, ok fær þeim leiðtoga á Upplönd. Skiljast þeir Grímr vinir. Fara þau þar til er þau koma á Upplǫnd til þess manns, er Finngeirr hét;Fara þau þar til er þau koma á Upplönd til þess manns, er Finngeirr hét; hann var ungr maðr ok ríkr at penningum. Sigríðr hét systir hans; hon var væn ok kunni sér mart vel. Þar váru þau Grímr um nótt.

Finngeirr mælti við Grím: "Hvert ætlar þú ferð þína?" Enn Grímr sagði honum þann vǫxt, sem á var.Enn Grímr sagði honum þann vöxt, sem á var.

"Haf þú hér hálfs mánaðar dvǫl, ef þú vill"."Haf þú hér hálfs mánaðar dvöl, ef þú vill".

Enn er þat var úti, þá mælti Finngeirr: "Far þú, Grímr, til bús þess, er bróðir minn hefir átt, með lið þitt; ok ef þú vill hér dveljast, þá geym þú þess sem þú eigir".

Þat boð þá Grímr.

Gauss hét víkingr einn illr viðreignar. Þeir váru fjórir saman ok veittu mǫrgum mikla ósœmd;Þeir váru fjórir saman ok veittu mörgum mikla ósæmd; þá bitu trautt járn. Hann hafði verit á Upplǫndum nǫkkura vetr ok stökt tveim búendum ór búi sínu ok sezt eftir í búin.Hann hafði verit á Upplöndum nökkura vetr ok stökt tveim búendum ór búi sínu ok sezt eftir í búin. Eftir þetta bað Gauss Sigríðar systur Finngeirs; enn hon vildi eigi eiga hann. Þá skoraði Gauss á Finngeirr til hólmgǫngu.Þá skoraði Gauss á Finngeirr til hólmgöngu.

Finngeirr svarar: "Þat munda ek eigi spara, ef ek væra fjórum vetrum ellri, enn þó skal fyrr berjast við þik enn gifta þér systur mína".

Finngeirr bauð mǫnnum fé til at berjast við Gaus ok at gefa þeim systur sína, er hann dræpi, ok vildi engi þat til vinna.Finngeirr bauð mönnum fé til at berjast við Gaus ok at gefa þeim systur sína, er hann dræpi, ok vildi engi þat til vinna.

Grímr fylgdi Finngeiri til hólms, ok bauð at berjast fyrir hann. Nú kómu þeir Gauss. ok lagði hann sex merkr silfrs við hólmlausn "Ek mun þat fé taka", kvað Grímr.

Grímr hafði tvau sverð, því at Gauss kunni at deyfa eggjar. Grímr vá jafnt báðum hǫndum.Grímr vá jafnt báðum höndum. Hann brá upp sverði með vinstri hendi, enn hjó með hinni hægri til Gauss ok af fótinn fyrir ofan kné. Nú fell Gauss, ok í því veifði hann sverðinu at Grími ok kom á fótinn, ok varð þat svǫðusár.Nú fell Gauss, ok í því veifði hann sverðinu at Grími ok kom á fótinn, ok varð þat svöðusár. Nú flýði víkingr á brott, enn Grímr fekk silfrit, ok fekk góðan orðstír af verki þessu.

Finngeirr gaf Grími búit, þat er hann varðveitti, með ǫllum fjárhlutum, landi ok kvikfé.Finngeirr gaf Grími búit, þat er hann varðveitti, með öllum fjárhlutum, landi ok kvikfé.

Sár Gríms varð illa, ok blés upp fótinn. Þat var einn aftan, er þar kom kona, ok lézt vera læknir; hon bað at binda um sár Gríms, ok þat var, at hon batt um, ok hvarf á brott. Litlu síðar kom blástr í fót Gríms ok alt upp í kviðinn. Var þá farit eftir presti ok tók hann þjónustu ok andaðist síðan. Enn þessi kona hét Gefjon hin fullkunniga, ok hafði verit frilla Gauss.

Vetr þessi leið af, ok um várit keypti Finngeirr skip til handa Helgu ok fór hon út til Íslands með allan fjárhlut sinn ok Þorkell trani með henni. Þau kómu í Reyðarfjǫrð.Þau kómu í Reyðarfjörð. Ingjaldr fór í móti dóttur sinni, ok flutti hana heim á Arneiðarstaði, ok var hon þar síðan. Helga gaf Þorkatli skipit hálft, enn hálft seldi hon austmǫnnum.Helga gaf Þorkatli skipit hálft, enn hálft seldi hon austmönnum. Fór Þorkell þar utan um várit eftir, ok lýkr þar frá honum at segja.

Þórdís, er átt hafði Helgi Ásbjarnarson, var gefin Hǫskuldi syni Þorgeirs goða frá Ljósavatni.Þórdís, er átt hafði Helgi Ásbjarnarson, var gefin Höskuldi syni Þorgeirs goða frá Ljósavatni. Hǫskuldr tók Glúm, þann er var með Grími Droplaugarsyni, þá er Helgi Ásbjarnarson var veginn, ok létu þau drepa hann.Höskuldr tók Glúm, þann er var með Grími Droplaugarsyni, þá er Helgi Ásbjarnarson var veginn, ok létu þau drepa hann.

Helga bjó eftir Ingjald liðinn á Arneiðarstǫðum ok Þorvaldr son þeira Gríms.Helga bjó eftir Ingjald liðinn á Arneiðarstöðum ok Þorvaldr son þeira Gríms. Þorvaldr átti son, er Ingjaldr hét. Hans son hét Þorvaldr, er sagði sǫgu þessa.Hans son hét Þorvaldr, er sagði sögu þessa. Vetri síðar enn Þangbrandr prestr kom til Íslands fell Helgi Droplaugarson. Ok lyktar hér svá at segja frá þeim Droplaugarsonum.