Bókastaðir

Þeir Droplaugarsynir heldu svá ríkt vǫrð á um skip þat er Gunnarr átti, at hann náði aldri þangat at koma, ok öngum fjárhlut náði hann, nema nǫkkurum gripum ok þó fám.Þeir Droplaugarsynir heldu svá ríkt vörð á um skip þat er Gunnarr átti, at hann náði aldri þangat at koma, ok öngum fjárhlut náði hann, nema nökkurum gripum ok þó fám. Austmennirnir fara utan um sumarit, koma til Noregs ok segjast aldri vita, hvárt Gunnarr mundi koma til Hálogalands eða eigi. Nú segja þeir ǫll tíðindi ok undanrekstr þann allan, er hér hafði verit.Nú segja þeir öll tíðindi ok undanrekstr þann allan, er hér hafði verit.

Þetta sumar ríða menn til þings ok leggr Þorkell Geitisson fé til hǫfuðs Gunnari, ok fekk ǫllum hǫfðingjum umboð, at hann skulu hǫndum taka.Þetta sumar ríða menn til þings ok leggr Þorkell Geitisson fé til höfuðs Gunnari, ok fekk öllum höfðingjum umboð, at hann skulu höndum taka. Allir hétu góðu um þetta, enn þeir þó mestu, er Þorkell átti heitast vinfengi við, ef þeir kæmi því fram. Þat var Þorkell Eyjólfsson: hann bjó vestr at Helgafelli ok átti Guðrúnu Ósvífrsdóttir. Hon var í kærleikum við Helga Ásbjarnarson; hǫfðu þau fyrr sendst gjǫfum í millum;höfðu þau fyrr sendst gjöfum í millum; þó hafði Þorkell Eyjólfsson eigi vitat til þess.

Ok er af líðr sumarit, þá lætr Helgi járna hesta þrjá. Hann fær mann til fǫruneytis við Gunnar ok sendir hann norðr á Mǫðrudalsheiði ok svá norðr hit efra til Mývatns; fara svá vestr til sveita, unz hann kom til Helgafells, því at hann var sendr þangat til umsjár ok halds með gnógum jartegnum til Guðrúnar Ósvifrsdóttur, at hon skuli taka við honum með blíðu ok halda hann þar fyrst um vetrinn ok koma honum utan um sumarit eftir.Hann fær mann til föruneytis við Gunnar ok sendir hann norðr á Möðrudalsheiði ok svá norðr hit efra til Mývatns; fara svá vestr til sveita, unz hann kom til Helgafells, því at hann var sendr þangat til umsjár ok halds með gnógum jartegnum til Guðrúnar Ósvifrsdóttur, at hon skuli taka við honum með blíðu ok halda hann þar fyrst um vetrinn ok koma honum utan um sumarit eftir. Bar ok vel í móti nú; er Þorkell eigi heima: hann hafði heitit Þorkeli Geitissyni, at taka Gunnar af lífi, ef hann næði honum. Þorkell hafði farit út í eyjar eftir skreið. Guðrún tekr við Gunnari afar vel. Dvelst fǫrunautr Gunnars skamma hríð.Dvelst förunautr Gunnars skamma hríð. Sendir Guðrún Helga Ásbjarnarsyni góðar gjafir. Ferr hann til þess er hann kemr í Austfjǫrðu.Ferr hann til þess er hann kemr í Austfjörðu.

Gellir hét son þeira Guðrúnar ok Þorkels; hann var ungr maðr ok vel mentr ok farmaðr mikill. Hann kom út þetta sumar í Laxárósi, enn nú var hann at vist með fǫður ok móður at Helgafelli.Hann kom út þetta sumar í Laxárósi, enn nú var hann at vist með föður ok móður at Helgafelli.

Ok er Gunnarr hefir þar verit eina nótt, þá kemr Þorkell heim síð um aftan. Þar var fjǫlmenni mikit.Þar var fjölmenni mikit. Eru gervir eldar fyrir þeim ok dregin af þeim klæðin. Menn ganga fram ór stofu til eldanna. Þorkell sér, at þar gengr fram maðr einn, í blám kyrtli ok heklu grárri. Sá maðr var ákafliga þreklegr, enn eigi hár. Hann hafði bjarta øxi í hendi.Hann hafði bjarta öxi í hendi. Maðrinn var ljóss á hár, réttleitr ok vel í yfirbragði. Þorkell spyrr, hverr sá maðr væri hinn drengilegi. Hann segir til sín ok kveðst Gestr heita.

Þorkell starir á þenna mann um hríð ok mælti: "Furðu líkr ertu þeim manni at frásǫgn, er heitir Gunnarr ok er kallaðr Þiðrandabani, ok hefir verit í Austfjǫrðum um hríð.Þorkell starir á þenna mann um hríð ok mælti: "Furðu líkr ertu þeim manni at frásögn, er heitir Gunnarr ok er kallaðr Þiðrandabani, ok hefir verit í Austfjörðum um hríð. Eða hvar er heimili þitt, eða hvárt ætlar þú at fara?"

Þá varð honum orðfall ok svarar øngu.Þá varð honum orðfall ok svarar öngu.

Þorkell svarar: "Svá virðist mér, sem þú munir annarr maðr enn þú segir, ok rétt get ek at ek fara um nafn þitt ok athǫfn".Þorkell svarar: "Svá virðist mér, sem þú munir annarr maðr enn þú segir, ok rétt get ek at ek fara um nafn þitt ok athöfn".

Gunnarr svarar: "Enn ef svá er sem þú segir, hvat mundir þú þá til taka?"

Þorkell svarar: "Þat skaltu vita brátt".

Hann sprettr nú upp ok þrífr sverð eitt er lá í sætinu ok hét Skǫfnungr, er síðan týndist með honum á Breiðafirði.Hann sprettr nú upp ok þrífr sverð eitt er lá í sætinu ok hét Sköfnungr, er síðan týndist með honum á Breiðafirði. Þorkell bregðr þegar sverðinu ok hleypr innar yfir eldinn ok höggr til Gunnars. Hann bregðr við øxinni ok upp yfir hǫfuð sér.Hann bregðr við öxinni ok upp yfir höfuð sér. Þorkell höggr í öxarfetann, enn misti mannsins: svá fast hjó Þorkell, at mjǫk svá festi sverðit í öxarfetanum.Þorkell höggr í öxarfetann, enn misti mannsins: svá fast hjó Þorkell, at mjök svá festi sverðit í öxarfetanum. Gunnarr bregðr við ok færir upp øxina.Gunnarr bregðr við ok færir upp öxina. Menn hlaupa innar í stofuna ok sǫgðu Guðrúnu, hvat um var í eldaskálanum.Menn hlaupa innar í stofuna ok sögðu Guðrúnu, hvat um var í eldaskálanum.

Hon gengr fram ok biðr Þorkel bónda sinn stöðvast, — "vil ek at þú gerir honum ekki grand. nema þú vilir, at vit skilim okkart félag upp frá þessum degi, ef þú gerir honum nǫkkurt mein. því at Gunnarr var mér sendr af vinum mínum til halds ok trausts.Hon gengr fram ok biðr Þorkel bónda sinn stöðvast, — "vil ek at þú gerir honum ekki grand. nema þú vilir, at vit skilim okkart félag upp frá þessum degi, ef þú gerir honum nökkurt mein. því at Gunnarr var mér sendr af vinum mínum til halds ok trausts. Skal ek hann svá annast sem son minn til þess er skip ganga af Íslandi í sumar. Enn ef nǫkkurr maðr vill hár af hǫfði honum blása, þá skal ek þeim líkan grimmleik gjalda, sem ek má mestu á leið koma.Enn ef nökkurr maðr vill hár af höfði honum blása, þá skal ek þeim líkan grimmleik gjalda, sem ek má mestu á leið koma. Enn þat mæla sumir, at þat sé lítit gaman þeim sem þat hafa reynt, at verða fyrir reiði minni. Skal ek þá ok ekki af spara, þat er ilt er, ef ek verð vǫr við, at nǫkkurr geri honum mein.Skal ek þá ok ekki af spara, þat er ilt er, ef ek verð vör við, at nökkurr geri honum mein. Þat vil ek, at þú eigir ekki við hann, því at honum mun einhlít mín umsjá ok velgerningr".

Þorkell svarar: "Oftast ertu ráðgjörn, Guðrún. Verðr oftast engin hæfa á, ef þú ræðr eigi því sem þú vilt; verðum vér jafnan lítilmenni af, ef þú hlutast til".

Sefast Þorkell nú brátt ok rennr honum reiðin. Er Gunnarr þar um vetrinn í góðum fagnaði.

Þat er sagt einn aftan um fardaga sjálfa, at þau Guðrún eru komin í rekkju sína.

Þá tekr hann til orða: "Hversu er þess gert við Gunnar félaga þinn, at þér þykki vel vera?"

Guðrún svarar: "Þat mun ek skjótt segja þér. Skip stendr uppi í Laxárósi, þat er Gellir son minn helt hingat í fyrra sumar. Þat vil ek láta hlaða þar ok búa utan í sumar ok hlaða varnaði ok góðum reiða. Þat vil ek gefa honum, enn Gellir skal sitja eftir í sumar".

Þorkell sagði ekki í móti, — "því at mikill er ofsi þinn, enn þó mun enn sem oftar, at lítit samþykki mun á verða, ef eigi er svá gert sem þú vilt".

Slitu þau talit. Líðr af nóttin. Enn þegar um morguninn lætr Þorkell snemma at vera; er flotat skipinu, enn fluttr til mikill varningr ok góðr. Hafa þau stórkostnað fyrir. Enn þá er albúit er skipit, þá leiða þau Gunnarr til, gefa honum skip með rá ok reiða ok miklum fjárhlut. Gunnarr þakkar þeim vel þessa gjǫf ok marga aðra virðing, er þau hǫfðu honum veitt.Gunnarr þakkar þeim vel þessa gjöf ok marga aðra virðing, er þau höfðu honum veitt. Skiljast þau nú allgóðir vinir.

Siglir Gunnarr í haf, þegar honum gaf byri; varð hann allvel reiðfara, tók þar land sem hann kaus á ok faðir hans átti bygðir fyrir. Gunnarr var hersis son, enn hann réð fyrir Hálogalandi. Þar var honum vel fagnat, því at nálega þóttust menn hann ór helju heimtan hafa; er þat flestra manna sǫgn ok orðtak, at eigi muni einn maðr meir ór öngum ekit hafa enn Gunnarr, slíkir garpar sem eftir leituðu.er þat flestra manna sögn ok orðtak, at eigi muni einn maðr meir ór öngum ekit hafa enn Gunnarr, slíkir garpar sem eftir leituðu.

Annat sumar eftir býr Gunnarr þetta skip með miklum fjárhlut ok sendir út til Íslands með gripum til Þorkels ok Guðrúnar Ósvífrsdóttur ok annarra þeira, er hann þóttist góða hluti eiga at launa. Skipit kemr í Laxárós; tekr Gellir við skipinu ok hefir lengi í ferðum síðan. Enn Gunnarr sitr í búi sínu á Hálogalandi ok kemr hann lítt við þessa sǫgu heðan í frá.Enn Gunnarr sitr í búi sínu á Hálogalandi ok kemr hann lítt við þessa sögu heðan í frá.

Hallsteinn hét maðr, er bjó á Víðivǫllum enum nyrðri í Fljótsdalsheraði.Hallsteinn hét maðr, er bjó á Víðivöllum enum nyrðri í Fljótsdalsheraði. Hans er getit fyrr í sǫgunni.Hans er getit fyrr í sögunni. Hann var maðr mikill ok hinn skilríkasti bóndi. Hann átti tvá sonu, Sigvat ok Snorra; þeir váru allvel mentir. Þeir váru ýmist heima með fǫður sínum, eða með Hrafnkatli Þórissyni.Þeir váru ýmist heima með föður sínum, eða með Hrafnkatli Þórissyni. Þeir váru hávaðamenn miklir, ok heldu mjǫk til kapps við flesta.Þeir váru hávaðamenn miklir, ok heldu mjök til kapps við flesta. Þeir hǫfðu mikit traust undir Hrafnkatli;Þeir höfðu mikit traust undir Hrafnkatli; var þá höfðingsskapr hans sem mestr í þat mund.

Hallsteinn bjó svá nǫkkur misseri, at hann setti ýmsar konur fyrir búit;Hallsteinn bjó svá nökkur misseri, at hann setti ýmsar konur fyrir búit; varð honum þat stórmjǫk óhaglegt.varð honum þat stórmjök óhaglegt.

Þess er getit eitt vár, at hann reið ofan til Bersastaða. Bersi tekr við honum ágæta vel ok spyrr hann at erendum.

Hallsteinn svarar: "Ek vilda, at þú riðir með mér ofan á Arneiðarstaði. Hefi ek lengi við mikil óhægindi búit; nú vilda ek kvángast ok hafa þar til yðvart fullting".

Bersi svarar: "Hver er kona sú?"

Hallsteinn svarar: "Hon heitir Droplaug ok er dóttir Björgólfs".

Bersi svarar: "Eigi vilda ek at þú gerðir þetta, því at ek get, at hon verði þér ofstýri. Sýnist mér sem hon sé eigi hvers manns færi, enn allvel er konan ment". Sýnist mér, sem þit munuð allóskaplík, því at hon er hinn mesti svarri ok af góðum ættum, enn þú ert af smábúanda ætt ok smálátr í skaplyndi, enn þó þú sért fémaðr mikill, þá tekr þú mjǫk stein um megn þér.Sýnist mér, sem þit munuð allóskaplík, því at hon er hinn mesti svarri ok af góðum ættum, enn þú ert af smábúanda ætt ok smálátr í skaplyndi, enn þó þú sért fémaðr mikill, þá tekr þú mjök stein um megn þér. Vil ek þat ráð þér gefa, sem hverjum ǫðrum, at hann leiti sér þess ráðaneytis, at eftir hans skaplyndi sé, enn eigi með svá lítilli forsjó, at engin eru álit.Vil ek þat ráð þér gefa, sem hverjum öðrum, at hann leiti sér þess ráðaneytis, at eftir hans skaplyndi sé, enn eigi með svá lítilli forsjó, at engin eru álit. Eru synir þínir uppivöðslumenn miklir, enn þeir Helgi eru enn kallaðir nǫkkut ágjarnir, ok ef þér verðið eigi samþykkir, þá mun þeira fundr skakkr verða.Eru synir þínir uppivöðslumenn miklir, enn þeir Helgi eru enn kallaðir nökkut ágjarnir, ok ef þér verðið eigi samþykkir, þá mun þeira fundr skakkr verða. Nú þykki mér þín ferð eigi til ágengileg verða. Ertu áhugamikill, ok miklu framar enn ek ætlaða; því at ek hefi lengi verit húsfreyjulauss ok oft verit áeggjaðr at biðja hennar, ok hygzt mér svá at, sem mér muni eigi hæfa at fá hennar; mun ek heldr búa einn saman um hríð. Nú let ek þik, enn þú gerir sem þér líkar".

Hallsteinn svarar: "Satt er þat, sem mælt er, at öngum skyldi maðr treystast, því at sá kann mann mest at blekkja, er hann hefir mestan trúnað á. Nú varði mik aldri þessa, Bersi, at þú mundir svá fara fótum saman, enn mín sæmd liggr við ǫll;Nú varði mik aldri þessa, Bersi, at þú mundir svá fara fótum saman, enn mín sæmd liggr við öll; hefi ek lengi vinskap við þik átt, ok trúat nær á þik sem á goð, ok ertu því minni í vafi, sem ek þarf meir".

Bersi svarar: "Þat er forn orðskviðr, at veldrat sá er varar. Nú hefi ek sagt sem mér sýnist, enn fara skal ek með þér ef þú vilt. Ábyrgist þú mest, hversu sem sækist, enn sannspár verð ek þér at þessu, at þessa muntu mest iðrast sjálfr af bragði".

Hallsteinn svarar: "Verði sem má, alt skal nú fara at einu".

Þeir ríða nú út eftir héraði, unz þeir koma á Arneiðarstaði. Er gengit móti Bersa ok Hallsteini at vanda með allri blíðu. Eru þeir þar um nóttina, enn um morguninn gengr Bersi at Droplaugu ok sonum hennar, ok kvaðst eiga skylt erendi við þau. Nú ganga þau á tal. Bersi segir upp sitt erendi.

Þau Droplaug svara seinlega þessu máli, enn Bersi bað at þau skyldu eigi draga lengi þetta mál — "vil ek at þér verðið af skörungar ok segið, hvat yðr býr í skapi".

Helgi svarar: "Svá þykki mér sem þau Hallsteinn muni eigi skapglík mjǫk;Helgi svarar: "Svá þykki mér sem þau Hallsteinn muni eigi skapglík mjök; nú vil ek, at hon segi fyrir sik; vil ek því samþykkja sem hon vill til sín snúa".

Droplaug svarar: "Auðsét er þat, at Hallsteinn hefir sét þat, at þú ert fjárfastr. Hǫfum vér þó þess fjár lengi vel notit, at Þorvaldr faðir ykkarr hefir átt ok saman dregit.Höfum vér þó þess fjár lengi vel notit, at Þorvaldr faðir ykkarr hefir átt ok saman dregit. Hefir nú síðan mjǫk í kostnað gengit, því at hvárt haust verðu vér niðr at leggja mart fé í bú várt;Hefir nú síðan mjök í kostnað gengit, því at hvárt haust verðu vér niðr at leggja mart fé í bú várt; enn á várum verðr gripum til at verja at kaupa málnytu. Enn mér þykkir ilt at láta risnu mína. Enn nú ætla ek fátt ganga fé á fótum; enn eigi skorta jarðir eftir. Er hér skjótr kostr við Hallstein, at ek skal fara upp á Víðivǫllu með þér ok eignast allan fjárhlut at helmingi við hann, enn ek mun ekki fé heðan hafa nema gripi nǫkkura, því at ek ann sonum mínum bezt at njóta þeirar eignar, er hér stendr saman.Er hér skjótr kostr við Hallstein, at ek skal fara upp á Víðivöllu með þér ok eignast allan fjárhlut at helmingi við hann, enn ek mun ekki fé heðan hafa nema gripi nökkura, því at ek ann sonum mínum bezt at njóta þeirar eignar, er hér stendr saman. Vil ek ok, at synir mínir standi þar til erfðar sem þau bǫrn, er ek á við þér;Vil ek ok, at synir mínir standi þar til erfðar sem þau börn, er ek á við þér; mun ek aldri svá lengi lifa, at ek geti goldit þeim bónda, er ek átti, fyrir þann góðvilja, er hann veitti mér; ann ek því bezt sonum mínum at njóta allra þeira hluta er gagn er at".

Synir Droplaugar báðu hana sjá fyrir kosti sínum, enn kváðust ætla, at þeim mundi endast fé um sína daga. Droplaug segir, at Hallsteinn mundi um þenna kost kjósa eiga. Hallsteinn gengr óhokinn at þessu, ok er nú þetta at ráðum gert. Droplaug er nú fest Hallsteini; riðu þeir nú heim eftir þat.

Þessi tíðindi spyrjast nú víða um heraðit, ok þeir Hallsteinssynir spyrja þetta sem aðrir. Þá fóru þeir heim á Víðivǫllu ok skiftu fénu ǫllu í helminga ok taka við móðurarfi sínum.Þá fóru þeir heim á Víðivöllu ok skiftu fénu öllu í helminga ok taka við móðurarfi sínum. Ráðast þeir nú í burt með fé sínu. Eftir þetta er til veizlu snúit ok mǫnnum til boðit, ok er þar mestr hluti fyrirmanna saman kominn.Eftir þetta er til veizlu snúit ok mönnum til boðit, ok er þar mestr hluti fyrirmanna saman kominn. Enn svá mikla óvirðing sýndu þeir Hallsteini, synir Droplaugar, at þeir vildu eigi vera at boði hennar; eigi var Hrafnkell þar ok eigi Helgi Ásbjarnarson. Veizlan fór vel fram ok skörulega, enn eftir boðit tekr Droplaug við búinu ok allri umsjá fyrir utan stokk ok innan ok þvílíka risnu sem hon var vǫn.Veizlan fór vel fram ok skörulega, enn eftir boðit tekr Droplaug við búinu ok allri umsjá fyrir utan stokk ok innan ok þvílíka risnu sem hon var vön. Þeir bræðr Droplaugar synir skipa bú sitt ok setja konu fyrir; halda ǫllu hinu sama um búrisnu sína, sem vant var til áðr.halda öllu hinu sama um búrisnu sína, sem vant var til áðr.

Um samfarar þeira Hallsteins ok Droplaugar var ekki mart, enda ekki illa, enn synir Hallsteins lǫgðu mikinn ópokka til Droplaugar, svá at þeir kómu aldri at finna fǫður sinn.Um samfarar þeira Hallsteins ok Droplaugar var ekki mart, enda ekki illa, enn synir Hallsteins lögðu mikinn ópokka til Droplaugar, svá at þeir kómu aldri at finna föður sinn. Enn á fyrstum misserum, er þau váru ásamt hjón, þá ferr Droplaug kona eigi einsaman, ok líða stundir fram í líkendi, þar til er Droplaug fæddi barn; þat var sveinn. Er hann vatni ausinn ok nafn gefit ok kallaðr Björgólfr eftir móðurfǫður sínum.Er hann vatni ausinn ok nafn gefit ok kallaðr Björgólfr eftir móðurföður sínum. Óx sá sveinn upp ok var hinn efnilegasti; unnu þau honum mikit, því at hann var hinn bráðgervasti í ǫllu.unnu þau honum mikit, því at hann var hinn bráðgervasti í öllu.

Synir Droplaugar kómu jafnan at finna móður sína; enn ávalt, er þeir fóru á millum, þá dvöldust þeir á Bersastǫðum lǫngum.enn ávalt, er þeir fóru á millum, þá dvöldust þeir á Bersastöðum löngum.

Einn hlutr var sá í fari Bersa, at Helga var mjǫk ópokki at, því at Bersi elskaði mjǫk goðin;Einn hlutr var sá í fari Bersa, at Helga var mjök ópokki at, því at Bersi elskaði mjök goðin; hann var blótmaðr mikill, ok hafði mikinn átrúnað við goðin. Bersa þótti Helgi oflítinn átrúnað vilja hafa á goðunum, því at hann gerði sér ópokkat mjǫk um þat.Bersa þótti Helgi oflítinn átrúnað vilja hafa á goðunum, því at hann gerði sér ópokkat mjök um þat.

"Sé ek øngvan þann hlut í þínu fari", segir Helgi, "at þér verði jafnmikil heimska í sem þetta, er þú veitir svá mikinn átrúnað undrænum þeim er menn gera með hǫndum sér ok bæði eru blind ok dauf ok mállaus, ok þat skil ek, at þau mega hvárki gera sér gagn né ǫðrum, ok því em ek miklu skemr með þér enn ek mundi ella, at ek veit einn, hversu andstygg mér eru goðin;"Sé ek öngvan þann hlut í þínu fari", segir Helgi, "at þér verði jafnmikil heimska í sem þetta, er þú veitir svá mikinn átrúnað undrænum þeim er menn gera með höndum sér ok bæði eru blind ok dauf ok mállaus, ok þat skil ek, at þau mega hvárki gera sér gagn né öðrum, ok því em ek miklu skemr með þér enn ek mundi ella, at ek veit einn, hversu andstygg mér eru goðin; enn alla hluti aðra veitir þú mér með mikilli ástsemd".

Bersi svarar: "Þú værir allra manna spakastr á ǫllu Íslandi, þeira er nú vaxa upp, ef þú legðir þinn trúnað undir þeira miskunn".Bersi svarar: "Þú værir allra manna spakastr á öllu Íslandi, þeira er nú vaxa upp, ef þú legðir þinn trúnað undir þeira miskunn".

Helgi svarar: "Verði mér aldri svá ilt, at ek vænti mér góðs af þeim fjándum, er af øngu loða saman nema illu einu".Helgi svarar: "Verði mér aldri svá ilt, at ek vænti mér góðs af þeim fjándum, er af öngu loða saman nema illu einu".

Skildu nú við svá búit.

Þau Droplaug ok Hallsteinn bjuggu saman sjau vetr, svá at álitlega var; enn svá sem þau bjuggu saman lengr, þá harðnaði þeira samfarir. Gerðust nú óhægindi mikil í búinu; enn þó stóð mikit fé saman, því at Hallsteinn var fémaðr mikill. Droplaug sendi oft sonum sínum orð, at þeir skyldu koma til at skifta fénu við Hallstein, enn þeir fresta um hríð.