Bókastaðir

Þá er menn kómu heim, var varningrinn tíndr, ok er þat kallat, at þar væri saman kominn mestr hluti þess varnings, er á því skipi var, er Þorvaldr hafði á verit, ok þar kendi Þorvaldr alla sína vǫru. Þorvaldr ok jarl létu þat hvern mann hafa er sér kendu, enn hitt var þó miklu meira, er enginn bar kensl á, fyrir því at íslenzkr varningr var lítils verðr hjá því sem annat var, því at þat var margra manna sælur. Síðan launaði Þorvaldr þeim mǫnnum vel, er sitt erfiði hǫfðu fyrir þessu haft.

Þorvaldr sitr nú í Hjaltlandi í mikilli virðingu. Þótti þat hit mesta þrekvirki, er hann hafði unnit. Jarlinn virði engan mann fyrir Þorvald fram ok þar gerðu aðrir menn eftir. Sat hann þar þau misseri hin næstu.

Ok á þessu sama sumri spurðisk virðing sjá til Íslands, er Þorvaldr hafði fengit á Hjaltlandi. Margir menn í Austfjǫrðum fǫgnuðu er þeir spurðu, at svá hafði atborizk, nema Ketill bróðir hans; hann lét sem hann vissi eigi. Þótti mǫnnum mikil gifta til Þorvalds fallit hafa, svá afskiftan sem Ketill hafði hann gert.

Þorvaldr sat á Hjaltlandi framan til jóla ok þá gekk hann fyrir jarl ok kvaddi hann, ok spurði hann hvárt hann myndi nǫkkut til hinna fyrri jóla; hann kvaðsk gerla muna.

"Þá mun ek heimta þat verðkaup, sem þú sjálfr sagðir upp, þá er ek sagða þér draum minn, at þú hétsk at gefa þeim manni dóttur þína, er henni næði brott þaðan. Nú vil ek vita mitt erendi; vil ek ekki hér vera, ef mik dregr ekki til".

Jarl mælti: "Alt er mér samt í hug um þat nú ok þá, at mér lízk þú maklegastr at njóta hennar, ef nǫkkur nyt er í. Enn eigi sýnisk mér nú jafngóðr kostr, sem þá er heðan fór; því at þessi kona er nú eigi allra fœri sakir skaplyndis, enn þú sér sjálfr fyrir kosti þínum. Enn halda vil ek alt þat, sem ek hefi um mælt: enn þitt gjald mun vera, ef nǫkkut brestr í þar um. Er líklegt at vel verði, því at henni er allvel til þín; ok í hvert sinn, er þín er getit, þá segir hon, at enginn muni koma til jafns við þik. Enn gefa vil ek þér jarldóm til þess at synir mínir eru vel færir til við ríki at taka".

Þorvaldr kveðsk eigi þat vilja — "því at mér þykkir þá bezt komit, er þér varðveitit þar til at þeir taka við, enn mér er þat eigi hent, því at ek em eigi hǫfðingja ættar".

Ok eftir þat var sent eftir móður Droplaugar, þeiri er Arneiðr hét. Grímr hét bróðir hennar, enn faðir hennar Helgi, danskr maðr, enn móðir þeira Hallerna. Þau systkin kómu þangat, ok er þeim sagðr þessi kaupmáli. Þeim kvaðsk svá athyggjask, at eigi mundi annarr maklegri at njóta þessarrar konu enn þessi maðr, ok sǫgðusk hér góðan þokka til mundu leggja. Ok við þetta var Droplaug fest Þorvaldi með miklu fé.

Var þá stofnuð veizla fríð; skorti hvárki tilfǫng nóg né fjǫlmenni mikit ok fór veizlan allvel fram. Ok at henni liðinni gaf Þorvaldr hverjum manni góðar gjafir; fekk hann svá miklar vinsældir, at nálega báðu allir menn honum góðs ok sat hann nú þar þenna vetr til þess at váraði. Þá keypti hann skip þat er uppi stóð í Þórsá ok færir þangat til stórfé ok konu sína Droplaugu. Váru góðar þeira samfarir, því at hvárt þeira veitti ǫðru vel, enn við aðra menn var hon fálát ok steigrlát, enn þó var hon afbragð annarra kvenna, bæði at yfirlitum ok atgervi.

Arneiðr móðir hennar átti mǫrg skilgetin bǫrn; ok var hon þá ekkja, er hon átti þessa sína dóttur Droplaugu; ok á þessu vári seldi hon sonum sínum í hendr bú sitt, enn gifti dóttur sína, er Gró hét. Enn Arneiðr réð sik í skip með Þorvaldi, ok vildi fylgja dóttur sinni til Íslands; Grímr Hallernuson fór ok með þeim. Ok er þau váru búin sigldu þau í haf ok fengu góð veðr ok hagstœð; tóku Ísland snemma sumars. Þau kómu þar skipinu, er Hǫfn heitir í Borgarfirði, fyrir sunnan Njarðvík.

Frændr Þorvalds riðu margir til skips, þegar þeir spurðu útkvámu hans, ok fǫgnuðu honum vel ok buðu til sín meðr sœmd með því liði, er hann vildi at fœri. Enn Ketill bróðir hans kom ekki til skips; enda sendi Þorvaldr honum engin orð. Þá var Ketill kvángaðr ok átti son, er Þorkell hét, ok var kallaðr fullspakr. Hann kemr lítt við þessa sǫgu, enn hann kemr þó enn við síðar.

Hallsteinn hét maðr. Hann bjó á þeim bœ, er í Jórvík heitir. Hann var ungr maðr ok var þá nýkvongaðr. Hann var skyldr þeim mjǫk Njarðvíkingum. Við þenna mann var Þorvaldr ástúðugastr áðr hann fór utan. Hann reið til skips, þegar hann spurði útkvámu Þorvalds, ok bauð honum með sér at vera um vetrinn með alt sitt fǫruneyti. Þat þektisk Þorvaldr, ok fór þangat með fjórða mann, þjónustumann hans ok þjónustumey hennar, enn aðrir skipverjar vistuðusk í herað upp. Skipit var upp sett ok umbúit.

Líðr vetrinn, ok sitr Þorvaldr í Jórvík með yndi miklu. Ok um várit réðu frændr hans honum, at hann skyldi kalla til við Ketil bróður sinn, at taka við goðorði sínu ok mannaforráði.

Enn Þorvaldr kvaðsk eigi þat mundu gera, — "því at mér mun þat lítit tjá, þó at ek geri þat, ok vinn ek þat eigi til virðingar, at deila við frændr mína".

Þat er sagt, at Þorvaldr reið heiman við nǫkkura menn upp í herað ok vestr yfir Lagarfljót ok upp á strǫnd, ok alt þar til er hann kom á þann bœ er á Vallholti heitir. Þetta land var lítit at húsum, enn þó fullbýlis land; þat kaupir Þorvaldr með fé. Hann húsaði landit ok efldi bústað þann, ok er sá bœr góðr kallaðr síðan jafnan. Eftir þat tekr Arneiðr móðir hennar við búi fyrir innan stokk ok allri umsjá, er þá snúit nafni bœjarins ok kallat á Arneiðarstǫðum. Sezk Þorvaldr þar í bú ok fekk hann brátt vinsældir miklar.

Droplaug skifti sér ekki af ráðum; var hon ríkilát mjǫk; þótti mǫnnum mikils um hana vert. Enginn var Þorvaldr goðorðsmaðr, sem fyrr var ritat; enn þó var hann svá vinsæll, at nálega vildi svá hverr maðr sitja ok standa sem hann vildi. Frændr hans hyldusk hann at mjǫk, enda gerði hann sér alla menn at vinum.

Maðr hét Bersi ok var Ǫzurarson; hann bjó í Fljótsdalsheraði; þat er fyrir vestan Lagarfljót, þar er heitir á Bessastǫðum, við vatnsbotninn. Bersi átti tvau bǫrn; hét sonr hans Ormsteinn, enn Þórlaug dóttir. Ormsteinn var kvángaðr, ok bjó á Víðivǫllum hinum syðri; enn Þórlaug Bersadóttir var þá ung at aldri. Bersi var spekingr mikill ok kallaðr spak-Bersi, ok við hann er kendr bœrinn á Bersastǫðum. Við þenna mann leggr Þorvaldr heitt vinfengi, ok svá hverr við annan.

Flestir fóru utan með skipinu, er út hǫfðu komit með Þorvaldi; því at hann sendi Bjǫrgólfi jarli skipit ok þar með mikinn íslenzkan varning.

Grímr Hallernuson var eftir á Íslandi, því at hann vildi eigi utan fara. Hann keypti sér land þat er at Giljum heitir; þat er í Jǫkulsdal neðanverðum. Hann bjó þar tvá vetr, ok þá tók Grímr Hallernuson sótt ok andaðisk, ok tóku synir hans við búi ok fjárforráðum.

Enn á hinum fyrstum misserum, er þau Þorvaldr ok Droplaug bjuggu á Arneiðarstǫðum, þá fór hon kona eigi einsaman. Líða stundir fram í líkendum, ok þar til at hon ól barn, ok var þat sveinn. Hann var vatni ausinn ok nafn gefit ok kallaðr Helgi. Sá sveinn óx þar upp með fǫður sínum ok var hinn efnilegasti. Ok enn liðu stundir eigi langar, áðr þeim varð annars sonar auðit; ok var sá nefndr Grímr eftir Grími Hallernusyni. Uxu þeir nú þar upp báðir brœðr, ok var þeira tveggja vetra munr, báðir mjǫk efnilegir.

Fjóra vetr var Arneiðr fyrir búi, áðr hon andaðisk; er þar haugr hennar fyrir ofan garð ok utan. Þá tók Droplaug við ǫllum ráðum ok varð henni þat vel í hag.

Gunnarr hét maðr. Hann var skyldr mjǫk Njarðvíkingum. Hann bað þeirar konu, er Rannveig er nefnd, ok var honum heitit konu. Býr hann þá veizlu ok býðr til mǫrgum mǫnnum. Þeim Þorvaldi ok Droplaugu var ok þangat boðit, ok þeim mǫnnum er þau vildu, ok hétu þau ferðinni. Ok er at því kom, at þau skyldi fara; kvaddi Þorvaldr Droplaugu til ferðar með sér.

Hon kvaðsk hvergi fara mundu, "ok svá vilda ek at vit gerðim bæði", sagði hon.

Þorvaldr spurði, hví hon væri svá hverflynd — "þar sem þú hétsk sem ek".

Hon svarar: "Ekki ferr ek at því, ok biðr ek, at þú farir hvergi, því at mér segir svá hugr um, at oss verði lítil sœmd at boði þessu; ok ráðin em ek at fara alls hvergi; enn þú munt ráða þínum ferðum, þó at ek beiða annars um".

Þorvaldr svarar: "Eigi nenni ek at sýna svá mikla ómerki við frændr mína, þar sem vit hétum bæði; enn ek mundi hvergi fara, ef ek hefða eigi svá fastlega heitit".

Býr hann nú ferð sína. Enn hon varð hrygg mjǫk við þat. Þorvaldr ferr nú við hinn níunda mann á einum teinæringi; hann var vápnaðr vel.

Hon bað at hann mundi eftirláta sverðit, því at mér segir þungt hugr um þína ferð — "eigi fyrir því, einskis þykki mér vert sverðit hjá þér".

Þorvaldr sagði lítit mark at um hugboð manna — "ok hefir þú ekki þann veg látit fyrr, enn ekki er mér svá mikil elska á sverðinu, at ek megi eigi vel af því sjá".

Fer Þorvaldr nú til skips ok hon með honum, ok þykkir henni allmikit at skiljask við hann, ok gengr hon heim enn Þorvaldr siglir út eftir vatninu útsynnings veðr; styrmdi svá mjǫk, at Þorvaldr týndisk í þessarri ferð, ok þeir allir, er með honum váru; enn þessi tíðendi spurðusk brátt um heraðit ok þóttu mǫrgum mikil.

Enn boðit fór vel fram alt at einu, er Gunnarr kvángaðisk. Þau gerðu bú út í heraði á þeim bœ, er á Bóndastǫðum heitir ok bjuggu þar lengi. Ok þegar hin fyrstu misseri áttu þau barn; þat var dóttir, ok hét Þórdís; hon var efnileg ok vel ment. Enn á ǫðrum misserum áttu þau barn annat; þat var sveinn ok var nefndr Þorkell. Þessi bǫrn þóttu bæði efnileg ok uxu þar upp. Þessi vóru elzt bǫrn þeira; mǫrg áttu þau ǫnnur bǫrn ok koma þau eigi við þessa sǫgu. Þessi bǫrn áttu sér viðnefni ok var hann kallaðr Þorkell trani, enn hon Þórdís brestingr.

Svá er sagt, at Droplaug kunni illa falli Þorvalds ok annaðisk mjǫk sjálf um fjárvarðveizlu. Enn er Bersi spurði þessi tíðindi, þá gerði hann heimanfǫr sína út á Arneiðarstaði; enn Droplaug tók við honum forkunnar vel, sem hon var vǫn.

Bersi mælti: "Þat er sem þú veizt, at vinskapr mikill var með okkr Þorvaldi, svá at hvárr unni ǫðrum. Vil ek nú bjóðask til fjárforræðis með þér; þar með býð ek Helga syni þínum til fóstrs, ok því heit ek þér með, at kenna honum slíkt mannvit sem ek kann.

Droplaug kvaðsk eigi nenna at drepa hendi við sœmd sveinanna — "enn þó er mér nú at þeim mest yndi allra manna".

Þá var Helgi sex vetra gamall, enn Grímr fjǫgurra vetra; hvárrtveggi þeira var snemma roskinn.

Þá svarar Helgi: "Svá ann ek mikit Grími bróður mínum, at ek má eigi við hann skilja; munu vit annathvárt vera heima báðir eða fara brott báðir".

Bersi svarar: "Gott þykki mér þat at vita, at ástúðlegt sé með ykkr; vil ek, at þit séuð þeim stundum með mér, er ykkr þykkir þat betra; ann ek ykkr þess jafnvel báðum".

Helgi segir, at þeir mundu ýmist vera með honum eða heima til yndis við móður sína. Nú fara þeir upp með Bersa, ok er hann ástsamlegr til þeira brœðra, enn lagði þó meira stund á at kenna Helga íþróttir. Þeir váru þar lǫngum, meðan þeir váru ungir, enn því lengr heima sem þeir váru eldri. Sinn veg var hvárr þeira brœðra yfirlits. Grímr var hvítr ok hrokkinhárr, ok at ǫllu sjálegr; enn Helgi var mikill maðr vexti, ljósjarpr á hár ok rauðlitaðr, breiðleitr ok hinn kurteisasti, enn þat þótti helzt at yfirlitum Helga, at hann var munnljótr.

Þess er getit eitt sumar, at skip kom af hafi í Reyðarfjǫrð. Kona ein réð fyrir skipinu, sú er Gró hét; hon var systir Droplaugar, mjǫk rík at fé. Fór hon af því út hingat, at bóndi hennar hafði andazk, ok þá seldi hon lendur sínar ok keypti skip ok ætlaði at finna móður sína. Droplaug ríðr til skips, ok býðr systur sinni til sín ok þat þiggr hon. Ok þenna vetr, er Gró var þar, váru sveinarnir Helgi ok Grímr heima ok var Gró vel til þeira. Ástúðigt var með þessum frændum; fundu menn þat, at hvárri þeira systra var yndi at annarri.

Enn um várit spurði Gró Droplaugu, hvar hon sæi henni bústað.

Hon svarar: "Veit ek þá menn, er sitja á góðum bústað með mikit lið enn fjárkost lítinn; þykki mér líklegt, at þeim muni falt land. Sá bœr heitir á Eyvindará — þat er fyrir austan Lagarfljót — ok er eitthvert bjargmest land í heraði ok þokkaland allmikit".

Svá fór þat til, at þær systr keyptu þessa jǫrð. Ok setr Gró þar bú saman, ok fekk Droplaug henni málnytu ok aðra þá hluti, er hon þyrfti at hafa til búsins. Gró lætr hǫggva upp skip sitt ok flytja heim viðinn ok leggja í hús, ok þeir viðir eru þar enn í húsum. Gró sýndi brátt af sér mikla risnu ok tók mikla vinsæld. Hon var kvenna minst, enn afbragðlega sjáleg; greip í skapi ok skǫrungr mikill ok forvitra.

Hon hafði eigi lengi búit, áðr hon ól þann grip með fé sínu, er henni þótti betri enn ǫnnur eiga sín jafnmikil; þat var hestr, er hon kallaði Inni-Krák, því at hann var inni hvern vetr; hann var svartr at lit; lét hon hann gelda snemma. Svá mikill fégróðr hljóp at Gró at Eyvindará, at nálega þóttu tvau hǫfuð á hverju kvikindi. Menn fóru ór ýmsum heruðum ok báðu Gró, ok hnekti hon ǫllum frá, ok kvaðsk svá mist hafa bónda síns, at hon ætlaði øngvan mann at eiga síðan. Synir Droplaugar váru lengi með Gró, ok var þat mál manna, at þeir ætti góðs í milli at ganga, at vera á þeim þrimr bœjum, er beztir váru í heraðinu; ok var þeim þar allstaðar ástsamlega veitt.

Þat bar til einn dag, at drepit var á dyr á Bersastǫðum, ok Bersi bóndi fagnaði þeim sem komnir váru. Var þar Ásbjǫrn bóndi vestan af Aðalbóli ok Helgi son hans, ok fóru bónorðsfǫr ok báðu Þorlaugar Bersadóttur til handa Helga Ásbjarnarsonar. Bersi hyggr at ok lízk svá, at eigi muni víst, at æðri maðr veldisk til við hann til mægðar, þó at hon væri góðr kostr; því at Helgi var hinn vinsælasti maðr. Var þessu ráðit; leggr Ásbjǫrn til mannaforráðit alt ok fé svá mikit, sem Bersi beiddi. Var Helgi hinn sœmilegasti maðr.

Eftir þat var at veizlu snúit ok víða mǫnnum til boðit um heraðit. Droplaugar synir váru eigi heima, ok váru út á Arneiðarstǫðum. Bersi sendi þeim orð, at þeir skyldi koma til veizlunnar; enn þeim fansk fátt um ok létu sem þeir vissi eigi; fóru þeir ok hvergi ok sátu heima. Enn veizlan fór vel fram alt at einu. Ok upp frá því váru Droplaugar synir aldri langvistum á Bersastǫðum, ok þat hafa margir fyrir satt, at Helga Droplaugarsyni væri eftirsjá at um gjaforð þessarrar konu.

Eftir þetta setr Helgi Ásbjarnarson bú á Oddsstǫðum, ok var vel um samfarir þeira. Tók Helgi Ásbjarnarson nú vinsældir miklar ok alt mannaforráð at helmingi við Hrafnkel frænda sinn fyrir austan vatn. Þegar hin fyrstu misseri er þau váru ásamt varð þeim barns auðit. Þat var mær ok kǫlluð Ragnheiðr.

Helgi sat á Oddsstǫðum tvá vetr, ok unnusk þau mikit ok vel; ok á hinum þriðja vetrinum beiddisk hon at fara á kynnisleit upp á Bersastaði at finna fǫður sinn. Hon lét eftir meyna ok vandi af brjósti. Hon var uppi þar viku; ok þá þótti Helga mál at hon fœri heim ok sendir eftir henni þræla tvá ok uxa. Þeir váru þar um nótt. Þá fell lognsnær um nóttina. Um morgininn fara þau heimleiðis. Þá var Helgi farinn ofan á drang þann er fram gengr af Oddsstaðahǫfða. Sá hann þá, at þeir óku sunnan eftir ísinum ok í vǫk eina, ok druknuðu þau þar ǫll; þar heitir nú Þrælavík. Helgi sá upp á misfarar þeira ok þótti allmikit. Helgi gekk heim ok sagði tíðindin, ok þóttu mǫrgum mikil.

Spurðusk þessi tíðindi um alt heraðit. Ok er Bersi spurði þetta, þá bauð hann heim meynni Ragnheiði, ok fekk henni þar fóstr með sér; ætlaði hann þá, at Helgi mundi skjótara af hyggja, enn þat varð þó ekki.

Enn hann sat þá enn tvá vetr at Oddsstǫðum, ok þá eggjuðu menn hann at hann kvángaðisk. Hann fór heiman ok norðr Smjǫrvatnsheiði til Vápnafjarðar ok kómu til Hofs; þar bjó sá maðr, er Bjarni hét ok var brodd-Helgason, hinn mesti skǫrungr ok hǫfðingi mikill.

Hann átti sér systur, er Þórdís hét. Hon var fríð kona ok vel ment; viðrnefni átti hon sér ok var kǫlluð Þórdís todda; því var hon svá kǫlluð, at hon gaf aldri minna enn stóra todda, þá er hon skyldi fátækum gefa, svá var hon ǫrlát. Hon var skapstór ok skǫrungr mikill, skafinn drengr ok líkleg til góðs forgangs, enn þó var hon lítils virð heima: þessarrar konu bað Helgi Ásbjarnarson sér til handa. Bjarni gaf konuna: er þá boð stofnat ok sitja menn þar at veizlu, ok er boðinu var lokit, ríðr Helgi heim með konu sína Þórdísi. Tók hon þar við búi ok ǫllum forgangi: kǫlluðu margir, at þess væri vel fengit, sem síðan bar raun á, at hon var forvitra.

Litlu síðar enn hann var kvángaðr, var honum kent barn. Þat hafði hann smíðat meðan hann var kvánlauss. Þat var mær ok hét Rannveig. Matselja sú var móðirin, er Helgi hafði sett fyrir bú sitt. Þórdís tók við þessarri mey ok gerði svá til sem hon ætti; fæddisk mærin þar ok var at øngu óásjálegri enn sú er skilgetin var: enn Þórdís lét þá konu þegar á brott ok fekk henni góða penninga. Á þetta lagðisk mikil virðing, hversu vel Þórdísi fór þat sem mart annat.

Ok er þau hǫfðu einn vetr ásamt verit, þá bað hon Helga selja land þetta, því at hon þóttisk eigi halda mega risnu sinni fyrir atkvæmdar sakir "ok vilda ek, at þú keyptir landit í Mjóvanesi, því at mér sýnisk þá eigi jafnmjǫk í garðshliði".

Þetta land kaupir Helgi ok ferr bygðum til, ok býr þar lengi síðan, þangat til at hann þóttisk þar eigi mega sitja fyrir þeim tíðindum, er síðan gerðusk.