Bókastaðir

Þorgerðr hét kona. Hon bjó í Fljótsdal austr. Hon var ekkja af hinum beztum ættum ok hafði þá fé lítit. Þar bjó hon, sem nú heitir á Þorgerðarstǫðum. Frændr Þóris Hrafnkelssonar vildu, at hann staðfesti ráð sitt ok fengi sér forystu ok fýstu, at hann bæði Þorgerðar; sǫgðu forgang góðan í því ráði. Þórir fekk þessarrar konu, ok skyldi boð vera at Hrafnkelsstǫðum á mánaðar fresti. Var Ásbirni bróður hans boðit til boðs.

Glúmr hét maðr, er bjó í Fljótsdal fyrir vestan, þar sem nú heitir á Glúmsstǫðum. Þuríðr hét kona hans ok var Hámundardóttir, kynjuð sunnan ór Þjórsárdal. Þau áttu sér eina dóttur, þá er Oddbjǫrg hét. Þær mæðgur fóru í fjós einn morgin snemma; nautamaðr var í fjósi, enn Glúmr lá í rekkju sinni. Enn þá er þær kómu heim at bœnum, var hlaupin skriða á bœinn ok þar Glúmr inni orðinn ok allr lýðr, sá er á bœnum var, nema þessir þrír menn. Eftir þessi tíðindi lætr Þuríðr fœra bœinn yfir ána, hóti ofar enn áðr var. Hon bjó þar lengi; sá bœr heitir nú síðan á Þuríðarstǫðum. Þessi tíðindi spurðusk í Hrafnkelsdal. Þuríðr var hin vitrasta kona ok skǫrungr mikill; fœddi hon upp meyna með mikilli virkt; var hon ok allra kvenna vænst ok bezt ment.

Ok er Ásbirni kómu orð bróður síns, tekr hann því vel ok býðr at sér vinum sínum, ríðr vestan yfir heiði ok kemr á Þuríðarstaði þess erendis, at hann biðr Oddbjargar sér til eiginkonu, ok þat var ráðit: fór við þat ofan til boðsins, at hann flutti þetta brúðarefni með sér. Sjá veizla fór vel fram ok var allfjǫlmenn; váru bæði brullaupin í senn. Eftir boðit ríðr Ásbjǫrn vestr yfir heiði með konu sína heim á Aðalból; váru góðar samfarar þeira.

Þau Þórir ok Þorgerðr váru ásamt til þess, at þau gátu son ok dóttur: hann hét Hrafnkell, enn hon Eyvǫr. Hon var gefin Hákoni á Hákonarstǫðum, er nam Jǫkulsdal. Enn þau Ásbjǫrn ok Oddbjǫrg áttu fjórar dœtr ok kómusk engar ór barnœsku. Enn síðast áttu þau son, er Helgi hét; hann vóx upp með fǫður sínum ok var hinn efnilegasti maðr. Þeir frændr uxu upp þar í heraðinu jafnsnemma ok var þeira fjǫgurra vetra munr.

Þeir brœðr sátu langa hríð í ríki sínu, ok var gott samþykki þeira, meðan þeir lifðu báðir, ok varð Þórir sóttdauðr; enn eftir hann tók fé ok mannaforráð kona hans ok Hrafnkell son hans, þó at hann væri ungr at aldri, með umsjá Ásbjarnar.

Helgi vóx upp á Aðalbóli með fǫður sínum; hafði hann alla hluti til þess, at hann þótti betr mentr enn aðrir menn, bæði at yfirlitum ok skapsmunum.

Oddr hét maðr. Hann hafði þar land numit; bæði var hann blindr ok gamall í þann tíð. Hann átti einn son, er Ǫlviðr hét; hann tók fjárforráð eftir fǫður sinn. Ǫlviðr var mikill maðr vexti, allra manna málgastr, ósvinnr ok óvinsæll, heimskr ok illgjarn ok í ǫllu ójafnaðarmaðr. Hann var aðdráttarmaðr mikill at búinu, bæði af fjǫrðum neðan ok af fjǫllum ofan.

Þat bar til á einu sumri, at Ǫlviðr bjó ferð sína upp í Fljótsdals hérað til grasa, alt fram at jǫklum. Í þessarri ferð ganga hrossin frá þeim Ǫlvið ofan eftir Fljótsdal, enn hann leitar ok hans menn ofan eftir heiðum hrossanna ok finnr eigi. Ok er hann kemr fyrir botninn á Hrafnkelsdal, þá sjá þeir stóðhross mǫrg ofan í dalinn, er Ásbjǫrn átti. Ǫlviðr bað þá taka hrossin ok fœra upp á fǫng sín. Mǫnnum hans þótti þat óráðlegt, at taka hross Ásbjarnar; sǫgðu þat eigi vel dugat hafa við fǫður hans.

Ǫlviðr kvaðsk eigi vilja vera óbirgr á fjǫllum uppi fyrir eign annarra manna, — "ok hirði ek aldri, hverr á, ok skal taka hross at vísu".

Ok svá gerðu þeir, ok eru síðan lagðar klyfjar á hrossin ok gengu þau heim á Oddsstaði með. Ok eftir þat sendir hann hrossin vestr yfir heiði, ok váru þau tilger allóþokkulega.

Ok er hrossin kómu aftr, þá ríðr Ásbjǫrn austr yfir heiði ok kemr á Oddsstaði. Hann drap á dyr ok bað Ǫlvið út ganga. Hann gerir svá ok heilsar vel Ásbirni. Ásbjǫrn spurði, hvern óskunda hann átti honum at gjalda. Enn Ǫlviðr kvaðsk honum ekki ilt eiga at gjalda.

"Þat ætlaða ek", sagði Ásbjǫrn, "því at ek þykjumsk ómeinn við aðra; skal ek þetta vel í hǫndum hafa, ef þú vilt þessa máls áunna sem ǫðrum þykkir rétt, nema þú vilir heldr, at vit semjum með okkr".

Ǫlviðr kveðsk eigi vita, at um þetta væri at málþarfa, ok kvaðsk engis máls vilja áunna, - - "þykki mér þat jafnskaplegt, at hvárr vár bónda sé eigi óbirgr fyrir annars eign; mun ek ok gera alla jafna um þetta mál, þó at þér hafið heldr mannaforráð enn vér; ok man þér mál þykja bóta fyrir þetta mál áðr ek bœti þér þetta eða ǫðrum, þó at ek geri þeim slíkt".

Ásbjǫrn segir, at honum mundi þat eigi vel gefask. Reið hann heim við svá búit, ok er heima þau misseri.

Ok er leið fram at várþingi, þá reið Ásbjǫrn ofan í Fljótsdals herað ok stefndi Ǫlviði til várþings til Kiðjafells, — þessi þingstǫð er á hálsinum milli Skriðudals ok Fljótsdals — ok sótti þar hrossamálit. Þar urðu øngvir menn til varnar, ok lýkr Ásbjǫrn sektarorði við Ǫlvið; reið við þat heim at hans (ok) háði féránsdóm. Síðan ríðr Ásbjǫrn á Oddsstaði ok tekr Ǫlvið hǫndum í rekkju, leiddu hann út ok drápu þegar. Ásbjǫrn kvaðsk svá leiða skyldu smámennum at veita bóndum ágang. Skifti Ásbjǫrn þá fénu við konu hans; tók hon lausafé ok búsbirgðir; hann tók bústaðinn undir sik ok fekk þar forráðsmann fyrir. Enn hann sitr á Aðalbóli um hríð, ok hlýtr þar nú frá at hverfa um sinn.

Þiðrandi hét maðr; hann bjó á þeim bœ, er í Njarðvík heitir: hon liggr milli Fljótsdals heraðs ok Borgarfjarðar. Þiðrandi átti mannaforráð um Njarðvík ok upp í herað at Selfljóti. Selfljót gengr fyrir austan ór heiðinni milli Gilsárteigs ok Ormstaða, ok svá fellr þat ofan í Lagarfljót. Þetta fljót er fyrir ofan reitinn, enn Lagarfljót fyrir vestan, ok er þat kǫlluð Útmannasveit. Þetta var þá hundrað bónda eign ok sjau tigir.

Þiðrandi var ríkr maðr ok þó vinsæll, því at hann var hœgr við sína undirmenn. Hann var sterkr ok mikill vexti, ok haukr at hug. Hann bjó lengi ok var gagnveitull; ok þá er hann var gamall maðr, var hann kallaðr Þiðrandi hinn gamli. Var hann ok svá, því at menn segja þat, at hann hefði sex vetr hins fjórtanda tigar. Hann var þá þó enn hress maðr; hann var virkr at fé, ok gekk hann þá jafnan at, er húskarlar gáfu lítinn gaum at.

Þat var einn vetr um brundtíð, at húskarlar hans váru rónir á sjó at leita fiska, enn sumir at heyvi, at hann gengr til hrútahúss síns, þess er innan garðs var. Á því kveldi kómu allir fyrri heim enn hann. Menn spyrja, hvar hann muni vera. Konur sǫgðu, at hann hefði gengit til hrútahúss síns. Nú er hans leitat þangat: sitr hann fyrir utan garðinn þar hjá húsinu. Menn spyrja, hví hann fœri eigi heim. Hann segir sér gǫnguna óhœga verit hafa, enn kvað þá þó lítit um hafa batnat, ok sagði hrút einn hafa lostit sundr í sér lærlegginn. Var hann við þetta heim borinn ok ger hvíla hans. Ok eftir þat lýstr í verkjum, ok blæss lærit mjǫk ok þetta leiðir hann til bana.

Hann átti eftir tvá sonu: hét hinn eldri Ketill, enn Þorvaldr hinn yngri. Hvárrtveggi þeira brœðra var mikill vexti. Þorvaldr var manna sjálegastr, hljóðr ok fáskiftinn: hann var hinn mesti sannsmaðr um flesta hluti. Enn Ketill var manna sterkastr í þat mund: hann var ljótr maðr ok þó hǫfðinglegr, dǫkkr ok mikilúðlegr: hann var manna hœgastr hversdaglega, enn hann var þǫgull ok fálátr snemma, ok var kallaðr Drum-Ketill.

Gallar stórir váru á hans skapsmunum: sumir kǫlluðu þat meinsemd. Þat kom at honum í hverjum hálfum mánaði, at skjálfti hljóp á hans hǫrund, svá at hverr tónn í hans hǫfði gnǫtraði, ok hrœrði hann upp ór rúminu. Varð þá at gera fyrir honum elda stóra, ok leita honum allra hœginda, þeira er menn máttu veita. Þessum hroll ok kulda fylgdi bræði mikil, ok eirði hann þá engu, því er fyrir varð, hvárt sem var þili eða stafr eða menn: svá þó at eldar væri, þá óð hann. Þá gekk hann undan húsum þili eða dyrabúning, ef fyrir varð, ok gekk þetta á hverjum þeim degi, er at honum kom, ok urðu menn þá alla vega at vægja til við hann, sem máttu. Enn þá er af honum leið, var hann hœgr ok stjórnsamr. Þetta kom ok til mikils gagns honum ok mǫrgum ǫðrum, þá er á leið æfi hans.

Systir þeira brœðra hét Hallkatla, dóttir Þiðranda hins gamla. Hon var gift Geiti Lýtingssyni, er bjó í Krossavík norðr í Vápnafirði. Geitir var vinsæll maðr, enn forgangr Hallkǫtlu var einkar góðr. Þau áttu tvá sonu: hét hinn eldri Þorkell, enn Þiðrandi hinn yngri: hann hafði nafn afa síns. Þessir brœðr váru báðir vel mentir, ok þó sinn veg hvárr. Þorkell var jarpr á hár, dǫkkr maðr, lágr ok þreklegr, ok kallaðr manna minstr, þeira sem þá váru, manna skjótlegastr ok hvatastr, sem raun bar á, því at hann átti oft við þungt at etja ok bar sik í hvert sinn vel. Þiðrandi Geitisson var manna mestr ok sterkastr: fansk eigi sá maðr í þann tíma, er sœmilegri væri.

Er ok svá sagt, at hann hafi hinn fjórði maðr verit bezt mentr á ǫllu Íslandi, enn annarr maðr er til nefndr Kjartan Óláfsson; hinn þriði Hǫskuldr Þorgeirsson Ljósvetningagoða, enn hinn fjórði Ingólfr Þorsteinsson, er kallaðr var Ingólfr hinn væni. Segja fróðir menn, at øngvir hafi með slíkri mentan skapaðir verit á ǫllu Íslandi, sem þessir fjórir menn, ok er svá mikit af sagt ásjánu þessarra manna, at margar konur fengu eigi haldit skapi sínu, ef litu fegrð þeirra; ok þat er alþýðu rómr, at þar eftir fœri ǫnnur mentan þeira.

Hróarr hét maðr. Hann bjó á þeim bœ, er at Hofi hét; þat er í Fljótsdals heraði fyrir vestan Lagarfljót ok fyrir utan Rangá, enn fyrir austan Jǫkulsá. Þessi sveit hefir tekit viðnefni af Hróari ok heitir Hróarstunga. Hann fekk ok viðnefni af Tungunni ok var kallaðr Tungugoði. Barnlauss maðr var hann ok átti mergð fjár. Hann var þá gamall maðr.

Þess er getit, at Hróarr gerir heimanfǫr sína norðr til Vápnafjarðar. Hann kemr at kveldi í Krossavík hina ytri. Geitir Lýtingsson tók við honum vel ok ágætlega ok bauð honum þar at sitja meðan hann vildi. Hróarr Tungugoði er þar þrjár nætr.

Eftir þat biðr hann reka at hesta þeira félaga ok kvaðsk þá vilja lýsa yfir erendum sínum — "ok em ek til þess hingat kominn, at ek býð heim til fóstrs Þiðranda syni þínum; ok ef þú vilt þetta, þá gef ek honum eftir minn dag fé ok staðfestu ok ríki. Enn Þorkell taki þitt mannaforráð eftir þinn dag. Þykki mér þú því at eins mína ferð góða gera, ef ek fæ þetta sem ek beiði; mun okkr þá at þessum manni vera mikill styrkr, at hann er sonr þinn, enn fóstri minn ok erfingi".

Geitir kvaðsk eigi nenna né vilja drepa hendi við svá miklum sœmdum.

Ferr nú Þiðrandi austr með Hróari í Tungu ok gerir Hróarr til hans hvað ǫðru betr. Hefir Þiðrandi þar litla stund áðr verit, at þat máttu allir sjá, at Hróarr unni honum mikit, ok þar út í frá alþýða manns; svá var hann vinsæll, ok þat helzk honum til dauðadags.

Var þá Þiðrandi sex vetra gamall, er hann fór til fóstrs ór Krossavík. Þorkell var þá tíu vetra.

Þeir brœðr í Njarðvík sǫmdu eigi ǫll mál með sér um fjárráð. Ketill vildi einn ráða ǫllu, svá at Þorvaldr var at øngu kvaddr. Enn Þorvaldi leiddisk þat brátt, ok beiddi at þeir mundi skifta fé ok mannaforráði.

Enn Ketill bað hann skifta, þegar hann vildi, ok kvaðsk honum unna við sik alls fjár at helmingi — "enn mannaforráð er lítit, ok nenni ek eigi at skifta, því at ek ann þess øngum nema mér".

Þorvaldr þóttisk jafnt eiga hvárttveggja, þó at hann næði eigi, — "enn sét hefi ek þat fyrir lǫngu, at þú vilt mik flestu affella. Þykki mér sem sénn muni minn kostr, at ek muni slíkt hljóta at hafa, sem þú skefr mér af fé; enn þó skulu vit skilja at sinni, þó at þú gerir minn harðan. Enn vita skaltu þat, at ek þykkjumsk at helmingi eiga, þó at ek fái eigi svá búit".

Síðan leitaði Ketill at fémunum, ok skiftir ǫllu fé í helminga við Þorvald, bæði kvikfé ok lausafé, ok ǫllu því er innan veggja var, nema goðorði; því skifti hann eigi.

Eftir þat fór Þorvaldr á brott með alla eign sína upp um heiði; hann bygði lendur sínar, þær sem hann hafði hlotit, enn seldi kvikfé at leigu.

Skip stóð upp í Fljótsdals heraði við hin eystri fjǫll, þar sem heitir Unaóss. Þorvaldr fær vǫru, ok ræðr sik í þetta skip ok fór utan; ok er þeir koma í haf, byrjaði þeim lítt, ok velktusk úti lengi sumars, ok at áliðnu sumri fá þeir veðr stór ok ákaflega hríð. Þessi veðr leiða þá ór hafi ok sigla at Hjaltlandi um nótt. Þar váru útfiri mikil, ok sigla þeir í boða ok brjóta skipit í spán, ok týndisk fé alt, enn menn kómusk lífs á land.

Þorvaldr kom á land sem aðrir menn; var hann í íslenzkum klæðum. Øngvan hlut rak upp af fé Þorvalds nema eitt spjót mikit; tók hann þat í hǫnd sér. Hann var tvær nætr við strǫndina ok beið, ef nǫkkut ræki upp af hans varnaði, ok vill þat ekki verða, at þau mǫrk finnisk, at Þorvaldr ætti. Sýnisk honum þat ráð, at sitja þar eigi lengr birgðalaust; er þat einn dag, at hann gengr í brott.

Fyrir Hjaltlandi réð þá jarl einn, sá er Bjǫrgólfr hét; hann var þá gamall maðr. Þat sýnisk Þorvaldi, at snúa þangat at, er jarl réð fyrir. Hann settisk utarlega um kveldit, enn um morguninn gekk hann fyrir jarl. Sjá jarl var vinsæll af alþýðu, enn var þó þá óglaðr. Hann kvaddi vel jarlinn. Hann tók því vel. Jarl spurði, hverr hann væri.

Hann kvaðsk vera íslenzkr maðr, leysingi einn af smám ættum, nýkominn ór skipbroti, auralauss maðr "veitið mér, herra, vetrvist, því at ek vil gjarnan með yðr vera".

Jarl mælti: "Svá lízk mér á þik sem þess munir þú þurfa".

Þorvaldr bað hann vísa sér til sætis.

Jarl mælti: "Sittu á óæðra bekk, þar sem mætask þrælar ok frjálsir menn; vertu fáskiftinn ok kátr af þyrft þinni við alla".

Þorvaldr gekk til sætis ok er hann þar um vetrinn; gerir hann eftir því sem jarl mælti, at hann var kátr við bekkjunauta sína, enda váru þeir auðveldir í ǫllum spurningum, ok spurði hann jafnan margs. Ok leið vetrinn mjǫk fram at jólum.

Þá ógladdisk mjǫk lýðinn: jarlinn gerði þá mjǫk ókátan. Jarl átti sér konu unga, ok tvá sonu við, unga at aldri enn væna at áliti. Ok þat var einn aftan, at Þorvaldr spyrr þá er næstir honum váru, hvat mǫnnum stœði fyrir ógleði; enginn vildi segja honum ok líðr nú at jólunum.

Þat var eina nótt, at þeir menn heyrðu, sem næst lágu Þorvaldi, at hann lét illa í svefni. Þeir vildu vekja hann, enn jarl bað þá láta hann njóta draums síns. Síðan vaknaði hann ok spurðu menn, hvat hann hefði dreymt, enn hann vildi þar ekki frá segja. Þat var tveim náttum áðr at menn heldu jól sín, at Þorvaldr gekk fyrir jarl ok kvaddi hann vel ok virðulega. Jarlinn tók því blíðlega.

Þorvaldr mælti: "Því em ek hér kominn, at ek vil spyrja yðr at því, er enginn vill annarr mér segja; ek vilda vita, hvat til berr um ógleði þeira manna er hér eru: því at menn njóta hvárki svefns né matar, ok aflar mér þat nǫkkurrar hrygðar. Þykki mér þú af því líklegastr til at segja mér, þeira sem hér eru, at þú ert hér formaðr annarra".

Jarl kvað hann þess ekki þurfa at forvitnask — "því at þat skiftir þik øngu. Þú munt ekki at því gera, ok hǫfðu øngva þǫkk fyrir fréttina: forvitnizk þér þat margt, at yðr er engin þǫrf á, ok væri þat maklegt, at þess gildi einhverr".

Þorvaldr kvaðsk eigi mundu at hafa spurt, ef hann hefði vitat, at honum þótti fyrir — "mun ek þá ok frá hverfa, enn bið ek, at þér ráðið draum minn".

Jarl svarar: "Enginn em ek drauma maðr; kann ek ok eigi ráða þá, því at ek hendi ekki tal af þeim, enn þó máttu segja, ef þú vilt".

Þorvaldr mælti: "Þóttumsk ek ganga til sjávarsins með þeim sama búningi, sem ek em vanr at hafa hversdaglega. Mér þótti þann veg ljóst, at ek sá leið mína. Spjót mitt hafða ek í hendi mér. Mér þótti vera fjara, er ek kom til sjávarins, enn eigi flóð. Ek þóttumsk ganga með sjónum, þar sem váru sandar miklir ok úttíri: ok er þat þraut, varð fyrir mér fles ein: enn er ek fór yfir gjǫgurinn, var þar vaxit þangi stóru, ok þá sá ek á land upp hæð mikla eða fjall; enn í fjalli því framan váru hamrar við sjóinn ok bjarg mikit ok hátt. Ek þóttumsk þar vaða fyrir framan ok hafa djúpt. Þá kom ek á smámǫl; gekk ek þá lengi með sjónum milli ok bjargsins. Þá varð fyrir mér hellir mikill ok gekk ek þar inn. Ek sá þar brenna ljós, svá at hvergi bar skugga á. Ek sá járnsúlu eina standa upp í hellinum undir ræfr: enn við þessa súlu var bundin ein kona: hendr hennar váru bundnar á bak aftr, enn hári hennar var vafit um súluna; hlekkir váru um hana ór járni: var þar láss í ǫðrum enda, ok var hon þar læst við: ek þóttumsk taka til at leysa hana, ok þat gat ek leikit; sá ek þar ekki fleira kvikt enn hana eina. Fór ek þá þaðan í brott með hana. Þóttumsk ek þá fara fyrir forvaðann ok kvámumsk ek þar. Þá þótti mér sem mér væri eftirfǫr veitt af einhverju kvikindi; var mér þat mikill ótti. Vit hittumsk, enn ekki man ek hversu fór með okkr; mun ek þá hafa látit illa í svefninum. Í því vaknaða ek".

Jarl varð svá rauðr, er hann heyrði þetta, at honum mátti nálega einum fingri dreyra vekja.

Hann þrútnaði mjǫk ok mælti: "Undarlega er yðr farit, at þér segið, at yðr dreymi þat er menn segja yðr; ok er ærin skapraun mín, þó at ek sé ekki mintr á; því at ek man enn nær dóttir mín hvarf á brott heðan. Væri þat maklegt, at sá kendi á sínum hlut er þér sagði, þar sem ek hefi áðr bannat ǫllum".

Þorvaldr svarar: "Vel máttu vita þetta, herra: enginn þinna manna hefir mér þessi tíðendi sagt; þetta hefir mér í svefni sýnt verit. Mun ek hér svá mikit mál til taka sem þér vilið".

Jarl þagnaði ok svaraði af stundu: "Hér skiftir tvennu um þína hagi, at þú ert maðr forspár, ella muntu dauðamaðr af stundu".

Þorvaldr svarar: "Ek vilda at þér segðið mér þau tíðendi, er hér hafa orðit í yðrum hýbýlum; þykkjumsk ek vita, at mikil munu orðin".

Jarl svarar: "Hví mun eigi verða svá at vera. Ek átta mér eina dóttur, fyrr enn þessa sveina tvá, er Droplaug hét: þat var kallat, at hon væri vel ment; ek unna henni mikit. Á hinum fyrrum jólum hvarf hon heðan brott. Hana tók jǫtunn sá er Geitir heitir; á hann þar bygð, er þú þóttisk koma; þat heitir Geitishamarr, enn þat fjall heitir Geitissúlur. At þeim manni verðr mǫrgum mein: meiðir hann bæði menn ok fé, enn sjá meinvættr er mest á ǫllu Hjaltlandi. Hefi ek þat mælt, at þeim manni munda ek hana gefa, ef nǫkkurr væri svá frœkinn, at henni næði á brott".

Þorvaldr kvaðsk þat ólíklegt þykkja, at hon mundi þaðan násk.

Jarl svarar: "Eigi munda ek hana með þeim hætti á brott hafa látit, ef ek hefða ráðit". Sýnisk mér þú skyldr til at leggja þik í nǫkkura hættu, er þú hefir fyrstr til orðit eftir at spyrja".

Þá svarar Þorvaldr: "Ek vilda aldri eftir hafa spurt", ok snýr þegar á brott ok til sætis síns.

Eftir náttverð fara menn til rekkna. Ok er Þorvaldr finnr, at menn eru sofnaðir, þá ríss hann upp ok tekr spjót sitt í hǫnd sér. Hann gengr með sǫndum nǫkkurum ok stefndi til norðrs, mjǫk hina sǫmu leið, sem honum hafði sýnzk í svefninum. Þar til gengr hann, er fles ganga ok gjǫgrar ok þang stórt: þá varð fyrir honum malargrýti. Gengr hann enn þar til, er forvaði var, ok veðr hann fyrir forvaðann. Hér kemr hann nú, sem honum hafði sýnzk í svefninum, ok gengr at helli ok inn í hellinn.

Sá hann at ljós brann: ǫðrum megin sá hann rekkjurúm eitt, miklu meira enn hann hefði annat fyrr sét slíkt, ok hugsaði, þó at hann legðisk niðr í rúmit, ok annarr maðr jafnmikill honum ok spyrndisk í iljar, at þó mundi ærit langt, enn Þorvaldr var þó manna mestr. Þessi rekkja var ekki at ǫðru minni enn at lengd. Var þessi hvíla øngu tjǫlduð nema borða einum, enn yfir rekkjuna var breitt guðvefjar pelli. Beðirnir váru stórir, svá at mikit var upp ór hvílunni. Yfir hvílunni sá hann hanga eitt sverð mikit; hann tók þat ofan ok fylgdi steinafall mikit; sverðit var búit vel at umgerð; járnhjǫlt vóru at; ekki var þat búit meir. Hann brá sverðinu ok var þat grœnt at lit, enn brúnt með eggjunum; hvergi var ryðflekkr á sverðinu; eigi hafði hann sét vápn jafneigulegt. Hann sá ǫðrum megin í hellinum varnings hlaða; alls kyns íslenzk vara ok léreft ok margskonar varning sá hann þar liggja, er nǫfnum tjáði at nefna, ok svá hin beztu fǫng kostar ok nóglegs drykkjar. Þar váru allskyns gœði, þau er betra var at hafa enn missa.

Hann sá járnsúlu eina í miðjum hellinum, ok þar konu við bundna, með þvílíkum hætti, sem honum sýndisk í svefninum. Hon sat í rauðum kyrtli, enn svá fǫgr sem honum sýndisk hon í svefninum, þá sýndisk hon honum nú miklu fegri. Hann gekk at henni ok heilsar hon honum. Hann tók því vel ok spurði, hver hon væri. Enn hon sagði til, ok kvaðsk Droplaug heita ok vera dóttir Bjǫrgólfs jarls.

Hon bað hann fátt við sik mæla — "er þér nauðsynlegra at leita þér lífs, því at þú ert verr kominn, enn þú hyggr. Hér ræðr fyrir troll svá mikit, at honum finsk eigi annarr líkr; em ek miklu fastlegar komin, enn þú megir mér á brott koma".

Hann segir hana með sér fara mundu.

Hon segir, at hann megi þat ekki, — "því at hann er miklu meira troll enn menskir menn megi rǫnd við reisa. Mun hann heim koma brátt; því at hann ferr at fǫngum í nótt, enn bindr mik við súluna meðan hann er í brott; enn um daga er hann í rekkju sinni ok leikr þá at mér, kastar mér hǫnd af hendi ok hendir mik, enn þá er hann vill sofa, fær hann mér til leikna gull ok gersemar. Hann fær mér ok øngva þá fæðu, at ek megi eigi vel neyta, ok engu hóti þykisk hann of vel við mik gert geta, þat er hann má".

Þorvaldr svarar: "Annathvárt skulu vit bæði brott komask eða hvártki".

Hann brá þá sverðinu, ok hjó af henni járnfestina, ok beit svá vel at þegar tók í sundr. Hann leiðir hana þá út af hellinum; ekki hafði hann fé í brott nema sverð.

Þau ganga nú eftir mǫlinni ok at forvaðanum. Hann fann at hon var dregin mjǫk, því at hon var ørþreytt. Tekr hann hana þá upp í fang sér ok veðr fyrir forvaðann ok hafði hann nú sýnu djúpara enn í fyrra sinni, því at flœtt var mjǫk. Hann gat litit upp fyrir sik í bergit, at skor var því líkust sem hǫggvin væri með berghǫggi; ekki nær hann þangat. Hann sá himintungl ok var þá komit mjǫk at degi. Þá var hann kominn mjǫk á flesina; var þá seinfært mjǫk, ok þá heyrði hann aftr til hellisins óp mikit.

Konunni brá mjǫk við þessi læti ok bað Þorvald láta sik ofan — "ok sagða ek þér áðr, at þú mundir ekki mega við mik kjalask; ok leitaðu fyrir þér. Nú er hann heim kominn ok mun hann verða mér feginn; enn hann mun ekki eftir þér leita, ef hann ratar mik".

Hann svarar: "Þat skal aldri verða, því at eitt skal yfir okkr ganga, meðan ek má á þér halda", — steypir af sér loðkápunni ok færir hana í; setr hana niðr síðan í gjǫgurinn ok spjótit hjá henni; enn hann snýr aftr á veginn. Hann sér þá at bar við himni hǫfuð jǫtunsins, miklu hærra enn hamarrinn. Hann bar at henni grjót svá mikit, at hon mátti ekki á brott komask. Þá tók hann sverðit ok gengr móti jǫtninum.

Jǫtunninn kallar hátt ok bað hann niðr láta melluefni sitt — "ætlar þú þér mikit í fang at fœrask, auvirði þitt, er þú vilt taka hana frá mér, er ek hefi áðr lengi átt".

Ok í þessu stígr jǫtunninn upp í skoruna bjargsins, þá sem Þorvaldr hafði sét, enn ǫðrum fœti á flesin ok varð hann eigi vatskorr. Ok sá hann, at til þess var þessi skor, at jǫtunninn vildi eigi vaða. Enn í þessu kemr Þorvaldr at, ok hleypr inn undir hann, enn jǫtunninn breiðir frá sér lámana ok ætlaði at taka Þorvald. Enn í því høggr Þorvaldr til hans, ok kom á mitt lærit jǫtunsins, ok tók af fótinn vinstra megin fyrir ofan kné ok kom sverðit í sandinn niðr.

Enn jǫtunninn fell ok kvað við sárlega ok mælti: "Illa hefir þú mik svikit, ok meir enn ek ætlaða, at þú hefir tekit þat eitt vápn, er mér mátti grand vinna. Fór ek af því óhræddr eftir þér, at ek hugsaði ekki, at smámenni mundi mér verða at bana. Enn nú muntu þykjask hafa mikinn sigr unnit. Muntu ætla at bera vápn þetta ok þínir ættmenn; enn þat mæli ek um, at þá verði þeim sízt gagn at, er mest liggr við".

Þorvaldr leitaði þess á, at hann skyldi ekki fleiri orð mæla þeim til óþurftar, ok høggr á hálsinn svá at af tók hǫfuðit, ok stakk hǫfðinu milli þjóanna; því vann hann þat eigi fyrri, at hann fálmaði hǫndunum, ok fekk Þorvaldr eigi fœri á honum fyrr enn hann kyrðisk. Gengr hann síðan brott frá honum ok þar til er hon lá, ok fann þá at á henni var ómegin eða óvit. Hann tekr hana upp ok rann þá af henni brátt svá sem svefn. Hann gengr með hana þar til er hann kemr heim til hallar. Þá váru menn at dagdrykkju; menn hǫfðu saknat Þorvalds ok gáfu þeir lítinn gaum at því.

Ok nú gengr hann inn í hǫllina ok hafði Droplaugu á handlegg sér, enn sverð í annarri hendi: gekk hann fyrir jarlinn ok kvaddi hann ok kvaðsk fœra honum dóttur sína. Jarl var henni einkar feginn ok margir aðrir. Jarl spurði, með hverjum hætti eða atburð hann hefði henni náð. Hann sagði allan atburð, ok kvað mjǫk eftir drauminum gengit hafa.

Jarl svarar: "Mikil er gifta þín ok gæfa, er þú hefir unnit þann óvin, er hér hefir mestr verit á váru landi; enn þó munu vér brátt sjá þetta".

Hirðmenn sǫgðu, at þetta mundi ekki svá mikit trǫll vera sem menn hǫfðu látit, — "at hann hefir einn unnit, ok man þetta lygi ein vera".

Ok eftir þetta ætlar Þorvaldr at snúa til sætis síns. Jarl kallaði þá eftir honum, ok bað hann sitja þat forsæti fyrir framan hásætit — "mun annathvárt vera um hagi þína, at þú munt meiri virðingar verðr, enn ek hefi til þín gert, eða þú munt ekki langærr maðr verða. Enn þat megu allir sjá, at þú hefir oss góða fórn fœrt. Er þín fǫr góð orðin, ok er oss nú jafnnýtt um sem þá er enginn varð til í þenna háska at ganga. Enn aldri mun mér efalaust, at vér njótim þessarrar konu, fyrr enn ek veit at sá fjándi er afráðinn".

Eftir þat drekka menn ok heldr í skemmra lagi; þá eru tekin ofan borð. Bjǫrgólfr jarl bað menn sína vápnask ok ganga til at sjá þessi tíðendi. Þeir fara ok Þorvaldr með þeim, ok koma þar til er sjá dólgr lá, ok sá nú allir, hversu at var unnit; gengu margir tæpt at, þeir er áðr kǫlluðu þetta lítit þrekvirki verit hafa. Jarl lætr fella mǫrk ok draga saman; hann lætr hlaða bál ok láta síðan draga jǫtuninn út á bálit ok brenna hann at kǫldum kolum, ok eftir þat flytja þeir ǫskuna á sjá út. Síðan fara þeir til hellisins á skipunum ok flytja þaðan mikinn auð ok alt þat er fémætt var, ok flytja heim. Er þat kallat jafnan síðan Geitis hellir eða Geitis hamrar. Ok er ekki getit, at hann sé síðan af trǫllum bygðr.