Bókastaðir

Þat var einn tíma, at jarl blés til húsþings. Ok lét hann bera út stól sinn á miðjan vǫll. Síðan lét hann kalla Finnboga til sín. Ok er hann kom þar, þá mǽlir jarl: Hér er, Finnbogi, piltr einn, er þú skalt glíma við. Þarftu ekki at hlífask við, því at ekki skal hann hlífa þér.

Finnbogi sá hjá stólinum, hvar stóð einn blámaðr. Ok þóttisk hann eigi hafa sét leiðiligra mann. Síðan bjuggusk þeir til glímu, ok varð sá atgangr bǽði harðr ok langr. Þóttisk Finnbogi þat sjá, at þessi var magnaðr ekki lítt. Steinn stóð á vellinum harðla mikill, ok þar vildi hann fǿra Finnboga at. Hann lét þá berask at steininum. Ok er þeir kómu at, þá snarask Finnbogi frá. Ok gengr hann á bak aftr blámanninn ok setr hrygg hans á steininn ok brýtr í sundr. Þá mǽlti jarl:

Þat muntu ǽtla, Finnbogi, at verða skaðasamr mínum mǫnnum. Finnbogi segir:

Þat ǽtla ek, herra, at fleiri kalli þetta troll en mann.

Jarl bað hann brottu verða. Ok kom eigi á minn fund, fyrr en ek sendi orð eftir þér.

Finnbogi fór brott ok helt sik vel ok stórmannliga. Hafði aldri fǽri menn með sér en tolf. Var ok engi sá maðr í hirð jarls, at eigi þǽgi góða gjǫf af honum. Varð hann af þessu víðfrǽgr ok vinsǽll. Hafði hann af hǫndum greitt fé þat, er Alfr hafði með farit ok norðan flutt. Var jarli sagt, at þat vǽri vel af hǫndum greitt ok meira en vanði var á.

Jarl fann Ragnhildi, frǽndkonu sína, ok fagnaði henni vel. Hon sagði, at Finnbogi hefði þat vel gǫrt við hana, sem mestu varðaði. Báðar frǽndkonur jarls ok Ragnhildr báðu Finnboga griða ok friðar. Þǽr sǫgðu þat hǫfðingligt bragð, þó at hann hefði illa gǫrt. Jarl var inn reiðasti ok var eigi hǿgt at at fýsa hann vel at gera, þá er hann var ráðinn í illa at gera. Líða nú nokkurar vikur þaðan frá, er þau hǫfðu við talazk.

Einn tíma lét jarl kalla Finnboga til sín. Ok er hann kom fyrir jarl, þá mǽlti jarl: Eigi skaltu fleirum mǫnnum eyða fyrir mér. Nú skaltu reyna sund við alidýr mitt. Þarf nú eigi at leyna þik því, at ek ǽtla at dýr þetta skyli deyða þik. En ef svá óglíkligt verðr, at þú vinnir yfir dýrit, þá mun þér meira ǽtlat en flestum mǫnnum ǫðrum.

Þetta þótti mǫnnum inn mesti mannskaði, ok hormuðu þat bǽði konur ok karlar. Bjǫrninn var bǽði mikill ok sterkr. Hann kunni manns máli. Jarl fór ofan til sjóvar með allri hirð sinni. Finnbogi býsk nú til sunds. Ok er hann leggsk frá landi, bað jarl, at dýrit legðisk eftir honum. Bjǫrninn lagðisk niðr fyrir fǿtr honum ok vildi eigi fara. Jarl eggjaði dýrit ok bað hann ekki hlífask við. Síðan lagðisk hann eftir Finnboga. Þar mátti sjá langan leik ok harðan ok stór kǫf. Þat fann Finnbogi, sem glíkligt var, at hann þolði ekki niðri sem bjǫrninn. Sér hann, at honum mun eigi duga, ef hann verðr ráðlauss fyrir. Hann hafði einn tygilkníf á halsi sér, er móðir hans hafði gefit honum. Hon kvað sér þat minjagrip ok bað hann svá til geyma sem hamingja muni fylgja. Ok einn tíma, er þeir váru niðri báðir, þá tekr hann annarri hendi knífinn, en annarri tekr hann saman skinnit undir bǿginum, stingr nú knífinum fyrir framan, slíkt er hann má taka, lǽtr síðan hlaupa aftr skinnit yfir benina. Blǿðir þá inn, ok mǿðir dýrit skjótt. Ok svá verðr með ǫllu umfangi þeirra, at Finnbogi deyðir bjǫrninn. Leikr hann þá á svá marga vega sem maðr má framast ok á flesta vega á sundi leika. Urðu allir menn þessu stórliga fegnir. Finnbogi ferr þá til lands ok gengr fyrir Hákon jarl. Hann mǽlti þá:

Hefir þú deyddan bjǫrninn?

Finnbogi kvað þat satt. Jarl mǽlti:

Mikill ertu fyrir þér ok óglíkr ǫllum mǫnnum þeim, er komit hafa á mínum dǫgum af Íslandi. Skal nú þat kunnigt gera fyrir ǫllum mǫnnum, at allar þǽr sakir, er þú hefir gǫrt við mik eða aðra menn í Noregi, skulu þér upp gefask, Ok þat með, at engi skal slíka sǿmðarferð farit hafa til mín, sá er jafnmikit hefir af gǫrt. Kom nú í stað Alfs ok ver mér hollr ok trúr, sem þú hefir áðr boðit.

Finnbogi þakkar jarli vel þessi orð. Ok allir menn urðu þessu stórliga mjǫk fegnir. Þeir sǫgðu þat sem var, at í fám sjautján vetra mundi slíkt mannkaup sem honum. Finnbogi gengr nú til hallarinnar með hirðinni. Hákoni jarli virðisk hann vel. Ok at jólum gerðisk hann hirðmaðr. Ok er engi sá með jarli, at meira framgang hafi en Finnbogi. Er hann þar í góðu haldi um vetrinn með Hákoni jarli.

Um várit eftir bar saman orðrǿðu þeirra jarls ok Finnboga. Jarl spurði, hvat hann vildi at hafask um sumarit. Nú muntu vilja fara til Íslands. Ferr yðr svá flestum, þegar þér komizk í gildi við hǫfðingja eða í kǽrleika, þá vilið þér þegar á brott.

Finnbogi segir, at honum vǽri ekki þat í skapi at skilja svá skjótt við Hákon jarl.

Með því at þú ǽtlar með oss at vera, þá hefi ek þér sendifǫr ǽtlat. Maðr hét Bersi ok ǽttaðr hér í Noregi. Hann var hirðmaðr minn ok kaupmaðr mikill. Svá bar til, at hann varð fyrir fjárskǫðum ok týndi ǫllu sínu gózi. Síðan bað hann mik ljá sér fé nokkut. Ok ek léða honum tolf merkr brenndar. Eftir þat fór Bersi inn hvíti á brott, ok aldri hefir hann aftr komit síðan á sjau vetrum. Nú er mér sagt, at hann sé kominn út í Grikkland. En þar rǽðr fyrir konungr sá, er Jón heitir, ok ágǽtr hǫfðingi. Nú hefir Bersi gǫrsk hirðmaðr Jóns konungs ok vel virðr. Nú vil ek senda þik eftir fénu. Vil ek nú hafa hǫlfu meira eða. hǫfuð hans ella. Nú þó at ek sjá ríkr ok víðfrǽgr, þá em ek þó ekki vinsǽll af hǫfðingjum í ǫðrum lǫndum. Þykkir ek vera nokkut harðráðr ok helzti svikall. Má ek eigi vita, hversu hann tekr þínu máli fyrir mínar sakir. Velðu af mínum mǫnnum þat, er þér þykkir glíkast, ok bú at ǫllu þína ferð sem bezt.

Svá gerði Finnbogi. Hann bjó skip sitt vel ok valði af liði jarls þat, er honum þótti bezt til fallit. Ok er hann var albúinn, þá gekk hann fyrir jarl ok mǽlti: Einn er hlutr, er ek vil biðja yðr. Hvat er þat? segir jarl.

Þess vilda ek biðja yðr, herra, at þér létið Ragnhildi, frǽndkonu yðra, hér hjá yðr vera vel haldna ok sendið hana eigi heim til Sandeyjar ok eigi giftið þér hana, meðan þér fréttið mik á lífi.

Jarl kvezk því honum heita mundu. Má vera, at þú hafir þat hugsat, þá er þú tókt hana brott ór Sandey.

Jarl gaf honum gullhring þann, er stóð mǫrk, ok skikkju, inn bezta grip. Ok vǽri þat tignum manni sǿmilig gjǫf at þiggja.

Síðan lét Finnbogi í haf ok greiðisk vel þeirra ferð ok kómu við Grikkland. Ferr Finnbogi hljóðliga ok tekr sér herbergi skammt frá konungs atsetu. Þeir hafa kaupstefnu við landsmenn. Grikkland var þá vel kristit. Finnbogi frétti, at Bersi var með konungi vel haldinn.

Ok þat var einn dag, at Finnbogi bjósk á konungs fund. Tekr vápn sín ok býsk vel harðla. Þeir ganga tolf saman fyrir konung. Finnbogi kvaddi konung. Hann tók vel kveðju hans ok spurði, hverr hann vǽri. Finnbogi sagði til sín. Hann kvezk ǽttaðr í Noregi ok á Íslandi. Konungr mǽlir:

Þú ert stórmannligr maðr ok munt vera mikils háttar maðr á þínu landi. Eða á hvern trúir þú? Finnbogi segir:

Ek trúi á sjalfan mik. Konungr segir:

Hversu gamall maðr ertu? Finnbogi segir:

Ek em nú áttján vetra gamall. Konungr mǽlti:

Svá lízk mér, sem margr treysti á minna, þeirra er á þann hátt trúa sem þú. Eða hvert er ørendi þitt hingat? Finnbogi segir:

Mik sendi jarl sá, er Hákon heitir ok rǽðr fyrir Noregi. Em ek hirðmaðr hans. En hann á fé at þeim manni, er Bersi heitir ok er hirðmaðr yðvarr. Segir hann konungi allan útveg, þann sem á var. Konungr mǽlti:

Heyrt hefi ek getit Hákonar jarls ok jafnan at illu, en aldrigi at góðu. Hugði hann undarliga, at hann mundi fá þess manns hǫfuð, er ek vilda halda. Ok svá sem þat er, Finnbogi, at þú hefir oss heim sótt um langan veg, en ert afbragð annarra manna, þeirra sem hér hafa komit norðan ór lǫndum á mínum dǫgum, þá er nǽr, at ek gera fyrir þín orð nokkurn útveg, þann er þér mǽtti vel glíka. Nú skuluð þér hér í vetr vera ok eigið frjálsliga kaup við vára menn. Finnbogi.

þakkar konungi þessi orð ok fór heim til síns herbergis, ok eru þar um vetrinn vel haldnir.

Um várit gekk Finnbogi fyrir konung, kvezk þá vildu vita sitt ørendi. Jón konungr kvað svá vera skuldu. Síðan stefndi konungr þing, ok kom þar Bersi inn hvíti ok margt annarra manna.

Þá mǽlti konungr: Áttu, Bersi, fé at gjalda Hákoni jarli?

Hann kvezk eiga at gjalda honum tolf merkr brenndar. Ok ǽtla ek aldri at gjalda honum. Konungr segir:

Nú skal gjalda honum þegar í stað.

Hlýtr Bersi nú at greiða féit. En konungr leggr til hǫlfu meira ok fǽr Finnbogi þat eigi síðr. Þá mǽlti konungr:

Þat skaltu vita, Finnbogi, ok þeir menn sem hér eru, at ek geri þetta fyrir þín orð. En þess vil ek þik biðja, at þú veitir oss þat, at vér sjáim nokkura aflraun þína, með því at ek veit, at þú ert um fram aðra menn at afli búinn, ok takir síðan við trú. Finnbogi mǽlti:

Þat vil ek heita þér, ef þessi boðskapr kemr norðr í land, þá skulu fáir taka þann sið fyrr en ek, ok alla til eggja, þá er á mín orð vilja hlýða.

Konungr sat á stóli ok tolf menn hjá honum, sex til hvárrar handar. Finnbogi stóð fyrir konungi. Hann var ágǽtliga búinn, ok undruðu allir menn hans fegrð ok kurteisi. Finnbogi gekk at stólinum ok hefr upp á ǫxl sér ok gengr út ór mannhringinum ok setr þar niðr stólinn. Allir undra þessa manns afl.

Konungr gaf Finnboga gullhring, er stóð tíu aura, sverð ok skjǫld, ina beztu gripi. Hér með, segir konungr, vil ek lengja nafn þitt ok kalla þik Finnboga inn ramma. Er þat mín ǽtlun, at þitt nafn sé uppi meðan heimrinn er byggðr. Skaltu vera fullkominn várr vinr, hvárt sem vér finnumsk nokkuru sinni eða aldri heðan frá.

Eftir þat bjósk Finnbogi inn rammi á brott með sínu fǫruneyti. Skilja þeir konungr inir beztu vinir. Léttir Finnbogi eigi fyrr sinni ferð en hann kemr heim í Noreg. Tók jarl við honum forkunnliga vel, ok þótti hans ferð orðit hafa hin bezta, fengit fé mikit ok sǿmð af Grikklands konungi. Býðr nú jarl Finnboga með sér at vera ok setr hann it nǽsta sér ok virði engi mann fyrir hann fram. Ok er nú kallaðr Finnbogi inn rammi. Hann er nú með jarli um sumarit áfram í góðu yfirlǽti.