Bókastaðir

Þat var einn tíma, at jarl blés til húsþings, ok lét hann bera út stól sinn á miðjan vǫll. Síðan lét hann kalla Finnboga til sín, ok er hann kom þar, þá mælti jarl: "Hér er, Finnbogi, piltr einn, er þú skalt glíma við; þarftu ekki at hlífask við, því at ekki skal hann hlífa þér".

Finnbogi sá hjá stólinum hvar stóð einn blámaðr, ok þóttisk hann eigi hafa sét leiðilegra mann. Síðan bjuggusk þeir til fangs, ok varð sá atgangr bæði harðr ok langr; þóttisk Finnbogi þat sjá, at þessi var magnaðr ekki lítt. Steinn stóð á vellinum harðla mikill, ok þar vildi hann fœra Finnboga at; hann lét þá berask at steininum; ok er þeir kómu at, þá snarask Finnbogi frá, ok gengr hann á bak aftr blámanninn, ok setr hrygg hans á steininn, ok brýtr í sundr.

Þá mælti jarl: "Þat muntu ætla, Finnbogi, at verða skaðasamr mínum mǫnnum".

Finnbogi segir: "Þat ætla ek, herra, at fleiri kalli þetta trǫll enn mann".

Jarl bað hann brottu verða, — "ok kom eigi á minn fund fyrr enn ek sendi orð eftir þér".

Finnbogi fór brott, ok helt sik vel ok stórmannlega; hafði aldri færi menn með sér enn tólf. Var ok engi sá maðr í hirð jarls, at eigi þægi góða gjǫf af honum; varð hann af þessu víðfrægr ok vinsæll; hafði hann af hǫndum greitt fé þat, er Álfr hafði með farit ok norðan flutt; var jarli sagt, at þat væri vel af hǫndum greitt ok meira enn vandi var á.

Jarl fann Ragnhildi frændkonu sína, ok fagnaði henni vel, ok spurði hana, hvárt Finnbogi hefði gert vel til hennar. Hon sagði, at Finnbogi hefði þat vel gert við hana, sem mestu varðaði.

Báðar frændkonur jarls, Ingibjǫrg ok Ragnhildr, báðu Finnboga griða ok friðar; þær sǫgðu þat hǫfðinglegt bragð, at gefa honum líf, þótt hann hefði illa gert. Jarl var enn reiðasti við þeira meðalgǫngu, ok var eigi hægt at fýsa hann vel at gera, þá er hann var ráðinn í illa at gera.

Líða nú nǫkkurar vikur þaðan frá er þau hǫfðu til talazk.

Einn tíma lét jarl kalla Finnboga til sín. Ok er hann kom fyrir jarl, þá mælti jarl: "Eigi skaltu fleirum mǫnnum eyða fyrir mér; nú skaltu reyna sund við alidýr mitt; þarf nú ekki at leyna þik því, at ek ætla, at dýr þetta skyli deyða þik; enn ef svá ólíklegt verðr, at þú vinnr yfir dýrit, þá man þér meira ætlat enn flestum mǫnnum ǫðrum".

Þetta þótti mǫnnum enn mesti mannskaði, ok hǫrmuðu þat bæði konur ok karlar. Bjǫrninn var bæði mikill ok sterkr; hann kunni mannsmáli.

Jarl fór ofan til sjóvar með allri hirð sinni. Finnbogi býsk nú til sunds, ok er hann legsk frá landi, bað jarl, at dýrit legðisk eftir honum. Bjǫrninn lagðisk niðr fyrir fœtr honum, ok vildi eigi fara. Jarl eggjaði dýrit, ok bað hann ekki hlífask við. Síðan lagðisk hann eftir Finnboga. Þar mátti sjá langan leik ok harðan ok stór kǫf. Þat fann Finnbogi, sem líklegt var, at hann þoldi ekki niðri sem bjǫrninn; sér hann, at honum mun eigi duga, ef hann verðr ráðlauss fyrir.

Hann hafði einn tygilkníf á hálsi sér, er móðir hans hafði gefit honum. Hon kvað sér þat minjagrip, ok bað hann svá til geyma sem hamingja muni fylgja. Ok einn tíma, er þeir váru niðri báðir, þá tekr hann annarri hendi knífinn, enn annarri tekr hann saman skinnit undir bœginum; stingr nú knífinum fyrir framan slíkt er hann má taka, lætr síðan hlaupa aftr skinnit yfir benina, blœðir þá inn, ok mœðir dýrit skjótt; ok svá verðr með ǫllu umfangi þeira, at Finnbogi deyðir bjǫrninn. Leikr hann þá á svá marga vega sem maðr má framast ok á flesta vega á sundi leika.

Urðu allir menn þessu stórlega fegnir. Finnbogi ferr þá til lands, ok gengr fyrir Hákon jarl.

Hann mælti þá: "Hefir þú deyddan bjǫrninn?"

Finnbogi kvað þat satt.

Jarl mælti: "Mikill ertu fyrir þér ok ólíkr ǫllum mǫnnum þeim er komit hafa á mínum dǫgum af Íslandi. Skal nú þat kunnigt gera fyrir ǫllum mǫnnum, at allar þær sakir, er þú hefir gert við mik ok aðra menn í Noregi, skulu þér upp gefask, ok þat með, at engi skal slíka sæmdarferð hafa farit til mín, sá er jafnmikit hefir afgert. Kom nú í stað Álfs, ok ver mér hollr ok trúr, sem þú hefir áðr boðit".

Finnbogi þakkar jarli vel þessi orð, ok allir menn urðu þessu stórlega mjǫk fegnir. Þeir sǫgðu þat sem var, at í fám seytján vetra mundi slíkt mannkaup sem honum. Finnbogi gengr nú til hallarinnar með hirðinni. Hákoni jarli virðisk hann vel, ok at jólum gerðisk hann hirðmaðr, ok er engi sá með jarli, at meira framgang hafi enn Finnbogi; er hann þar í góðu haldi um vetrinn með Hákoni jarli.

Um várit eftir bar saman orðrœðu þeira jarls ok Finnboga. Jarl spurði, hvat hann vildi at hafask um sumarit. "Nú muntu vilja fara til Íslands; ferr yðr svá flestum, þegar þér komizk í gildi við hǫfðingja eða í kærleika við þá, vili þér þegar á brott".

Finnbogi segir, at honum væri ekki þat í skapi at skilja svá skjótt við Hákon jarl.

Jarlinn segir: "Meðr því, at þú ætlar með oss at vera, hefi ek þér sendifǫr ætlat. Maðr hét Bersi, ok ættaðr hér í Noregi; hann var hirðmaðr minn ok kaupmaðr mikill. Svá bar til, at hann varð fyrir fjárskǫðum, ok týndi ǫllu sínu gózi; síðan bað hann mik ljá sér fé nǫkkut, ok ek léða honum tólf merkr brendar. Eftir þat fór Bersi enn hvíti á brott, ok aldri hefir hann aftr komit síðan á sjau vetrum. Nú er mér sagt, at hann sé kominn út í Grikkland, enn þar ræðr fyrir konungr sá, er Jón heitir, ok ágætr hǫfðingi. Nú hefir Bersi gersk hirðmaðr Jóns konungs ok vel virðr; nú vil ek senda þik eftir fénu; vil ek nú hafa hálfu meira, eða hǫfuð hans ella. Nú þó at ek sé ríkr ok víðfrægr, þá em ek þó ekki vinsæll af hǫfðingjum í ǫðrum lǫndum; þykkir ek vera nǫkkut harðráðr ok hölzti svikall. Má ek eigi vita, hversu Jón konungr tekr þínu máli fyrir mínar sakir. Veldu af mínum mǫnnum þat er þér þykkir líkast, ok bú at ǫllu þína ferð sem bezt".

Svá gerði Finnbogi. Hann bjó skip sitt vel, ok valdi af liði jarls þat er honum þótti bezt til fallit; ok er hann var albúinn, þá gekk hann fyrir jarl, ok mælti: "Einn er hlutr, er ek vil biðja yðr".

"Hvat er þat?" segir jarl.

"Þess vilda ek biðja yðr, herra, at þér létið Ragnhildi frændkonu yðra hér hjá yðr vera vel haldna, ok sendit hana eigi heim til Sandeyjar, ok eigi giftið þér hana meðan þér fréttið mik á lífi".

Jarl kveðsk því honum heita mundu; — "má vera, at þú hafir þat hugsat, þá er þú tókt hana brott úr Sandey".

Jarl gaf honum gullhring þann er stóð mǫrk ok skikkju hinn bezta grip, ok væri þat tígnum manni sœmileg gjǫf at þiggja.

Síðan lét Finnbogi í haf, ok greiðisk vel þeira ferð, ok kómu við Grikkland. Ferr Finnbogi hljóðlega, ok tekr sér herbergi skamt frá konungs atsetu. Þeir hafa kaupstefnu við landsmenn. Grikkland var þá vel kristit. Finnbogi frétti, at Bersi var með konungi vel haldinn.

Ok þat var einn dag, at Finnbogi bjósk á konungs fund; tekr vápn sín, ok býsk vel harðla. Þeir ganga tólf saman fyrir konung. Finnbogi kvaddi konung; hann tók vel kveðju hans, ok spurði hverr hann væri. Finnbogi sagði til sín. Hann kvaðsk ættaðr í Noregi ok á Íslandi.

Konungr mælti: "Þú ert stórmannlegr maðr ok munt vera mikils háttar maðr á þínu landi, eða á hvern trúir þú?"

Finnbogi segir: "Ek trúi á sjálfan mik".

Konungr segir: "Hversu gamall maðr ertu?"

Finnbogi segir: "Ek em nú átján vetra gamall".

Konungr mælti: "Svá lízk mér sem margir treysti á minna, þeira er á þann hátt trúa sem þú; eða hvert er erindi þitt hingað?"

Finnbogi segir: "Mik sendi jarl sá, er Hákon heitir ok ræðr fyrir Noregi; em ek hirðmaðr hans; enn hann á fé at þeim manni, er Bersi heitir ok er hirðmaðr yðvarr". Segir hann konungi allan útveg þann sem á var.

Konungr mælti: "Heyrt hefi ek getit Hákonar jarls, jafnan at illu, enn aldregi at góðu; hugði hann undarlega, at hann mundi fá þess manns hǫfuð, er ek vildi halda; ok svá sem þat er, Finnbogi, at þú hefir oss heimsótt um langan veg, enn ert afbragð annarra manna, þeirra sem hér hafa komit norðan ór lǫndum á mínum dǫgum, þá er nær at ek gera fyrir þín orð nǫkkurn útveg þann, er þér mætti vel líka; nú skulu þér hér í vetr vera, ok eigið frjálslega kaup við vára menn".

Finnbogi þakkar konungi þessi orð, ok fór heim til síns herbergis, ok eru þar um vetrinn vel haldnir.

Um várit gekk Finnbogi fyrir konung; kveðsk þá vildu vita sitt erendi. Jón konungr kvað svá vera skyldu.

Síðan stefndi konungr þing, ok kom þar Bersi ok mart annarra manna. Þá mælti konungr: "Áttu, Bersi, fé at gjalda Hákoni jarli?"

Hann kveðsk eiga honum at gjalda tólf merkr brendar — "ok ætla ek aldri at gjalda honum".

Konungr segir: "Nú skal gjalda honum þegar í stað". Hlýtr Bersi nú at greiða féit, enn konungr leggr til hálfu meira ok fær Finnboga þat eigi síðr.

Þá mælti konungr: "Þat skaltu vita, Finnbogi, ok þeir menn sem hér eru, at ek geri þetta fyrir þín orð; enn þess vil ek þik biðja, at þú veitir oss þat, at vér sjáim nǫkkura aflraun þína, með því at ek veit, at þú ert um fram aðra menn at afli búinn, ok taktu síðan við trú".

Finnbogi mælti: "Þat vil ek heita þér, ef þessi boðskapr kemr norðr í lǫnd, þá skulu fáir taka þann sið fyrr enn ek, ok alla til eggja þá er á mín orð vilja hlýða".

Konungr sat á stóli ok tólf menn hjá honum, sex til hvárrar handar. Finnbogi stóð fyrir konungi; hann var ágætlega búinn, ok undruðusk allir menn hans fegrð ok kurteisi. Finnbogi gekk at stólnum ok hefr upp á ǫxl sér, ok gengr út ór mannhringinum, ok setr þar niðr stólinn á vǫllinn. Allir undra þessa manns afl.

Konungr gaf Finnboga gullhring, er stóð tíu aura, sverð ok skjǫld, ena beztu gripi. "Hér með", segir konungr, "vil ek lengja nafn þitt, ok kalla þik Finnboga enn ramma; er þat mín ætlan, at þitt nafn sé uppi meðan heimrinn er bygðr; skaltu vera fullkominn várr vin, hvárt sem vit finnumsk nǫkkuru sinni eða aldri heðan frá".

Eftir þat bjósk Finnbogi enn rammi á brott með sínu fǫruneyti; skilja þeir konungr enir beztu vinir.

Léttir Finnbogi eigi fyrr sinni ferð enn hann kemr heim í Noreg; tók jarl við honum forkunnlega vel, ok þótti hans ferð orðit hafa hin bezta, fengit fé mikit ok sœmd af Grikklands konungi. Býðr nú jarl Finnboga með sér at vera, ok setr hann it næsta sér, ok virði engan mann fyrir hann fram; ok er nú kallaðr Finnbogi enn rammi. Hann er nú með jarli um sumarit áfram í góðu yfirlæti.