Bókastaðir

Sú nýlunda varð þann vetr á Hálogalandi, sem oft kann verða, at bjǫrn einn gekk þar ok drap niðr fé manna. Ok eigi gerði hann annars staðar meira at en á Grœnmó. Ok svá kemr, at Bárðr stefnir þing ok gerir bjǫrninn sekjan ok leggr fé til hǫfuðs honum. Ok eftir þat gera menn til hans jafnan ok verðr hann eigi unninn. Ok gerisk hann illr viðreignar. Drepr hann bæði menn ok fé.

Þat er sagt, at Bárðr bóndi átti sætr, ok var langt milli bœjar ok sætrs. Lét hann þar geyma um vetrum fjár síns. Varð honum því skaðasamt, at bjǫrninn lá þar jafnan. Ok þorðu menn aldri at ganga til fjárins, útan fjǫlði manns fœri.

Eitthvert kveld talaði Bárðr við sína menn, at þeir skuldu búask mót birninum, hverr eftir sínu megni með vápnum, "því at á morgin skulum vér fara at birninum."

Sumir skeftu øxar en sumir spjót, ok búa allt þat, er þeim mætti at gagni verða. Um morgininn váru menn snemma á fótum ok hverr piltrinn með sínu vápni.

Nú er at segja frá Finnboga. Áðr um kveldit, þá er menn váru í svefni, stendr hann upp ok tekr vápn sín. Gengr hann út á spor þau, er liggja til sætranna. Þat var bragð hans, at hann gekk ǫfugr ok hendi sporin, allt þar til er hann kemr til sætranna. Hann sér, hvar bjǫrninn liggr ok hefir drepit sauð undir sik ok sýgr ór blóðit.

Þá mælti Finnbogi: "Stattu upp, bersi, ok ráð móti mér. Er þat heldr til nokkurs en liggja á sauðarslitri þessu."

Bjǫrninn settisk upp ok leit til hans ok kastar sér niðr. Finnbogi mælir:

"Ef þér þykkir ek of mjǫk vápnaðr móti þér, þá skal ek at því gera," tekr af sér hjalminn, en setr niðr skjǫldinn ok mælti: "Stattu nú upp, ef þú þorir."

Bjǫrninn settisk upp ok skók hǫfuðit, lagðisk niðr aftr síðan. Finnbogi mælir:

"Þat skil ek, at þú vilt, at vit sém jafnbúnir," kastar sverðinu frá sér ok mælir: "Svá skal vera, sem þú vill. Ok statt nú upp, ef þú hefir þat hjarta, sem glíkligt væri, heldr en þess kvikendis, er ragast er."

Bjǫrninn stóð upp ok byrsti sik ok gerðisk mjǫk ófrýnligr, hljóp at Finnboga ok fœrir upp hramminn ok ætlar at ljósta hann með. Ok í því er hann hefr sik upp til, hleypr Finnbogi undir hann framan. Þeir gangask at lengi ok gengr upp fyrir þeim flest þat, er fyrir þeirra fótagangi varð. Traðkit varð mikit, ok varð sú endalykð, at hann gengr bjǫrninn á bak aftr ok braut í sundr hrygginn í honum ok býr um hann sem áðr. Síðan tók hann vápn sín ok gekk heim eftir þat ok er mjǫk stirðr, leggsk niðr í sæng sína ok lætr sem hann hafi sofit.

Lítlu síðar tók Bárðr á fótum honum ok var þá ferðarbúinn, sem fyrr var frá sagt. Hann frétti, ef Finnbogi vildi fara með honum. Hann kvezk þat gjarna vilja. Síðan fóru þeir ok kómu til sætranna. Sjá þeir, at bjǫrninn liggr þar ok hefir sauð undir. Þá bauð Bárðr fǫrunautum sínum at vinna til fjár ok ganga at birninum. Þat vildi engi þeirra ok eigi nær koma, því at þeir hopuðu skjótt. Bárðr mælti:

"Þat veit ek eigi, með hverjum hætti er um bjǫrninn, því at ek sé hann ekki hrœrask. Með því at ek gerða hann sekjan, þá er þat makligt, at ek ganga fyrstr at honum."

Síðan snarar hann fram djarfliga. Síðan sér hann, at bjǫrninn er dauðr. Þá þyrpask þeir at, ok skorti þá eigi atgang. Bárðr sá hvergi særðan bjǫrninn, leitar nú at ok finnr brotinn hrygginn í honum. Bárðr mælti:

"Þetta er fáheyrt bragð eða verk, ok hefir engi háleyskr maðr þetta gǫrt, ok muntu, Finnbogi, hafa þetta unnit."

Finnbogi segir ok biðr hann hafa þat fyrir satt, er hann vill.

"Ek þykkjumk þat víst vita," segir Bárðr, "eða hversu fórtu at?" Finnbogi segir: "Þat skiftir engu. Eigi muntu svá vinna né þinn sonr."

Bárðr kvað eigi auðfengna menn til slíks verks. "Nú skal ek heimta þetta fé saman, sem ek eiga sjalfr, til handa þér."

Síðan flógu þeir bjǫrninn ok fóru heim eftir þat.

Líðr nú vetrinn ok verðr engi nýlunda ǫnnur. Bárðr veitti Finnboga hvern dag ǫðrum betr. Ok þá er váraði, gerðusk siglingar miklar fyrir Hálogaland, bæði norðr ok suðr. Finnbogi tók þat í vanða sinn, hvern dag er hann var mettr, gekk ofan á bjǫrgin ok sat þar hvern dag ok horfði á sigling manna. Þótti þat gaman at sjá fǫgr skip á margan hátt.

Þat var einn dag, at Finnbogi gekk fram á bjǫrgin. Hann sá, at einn maðr reri sunnan með landi á skútu mikilli. Hann var mikill maðr ok greppligr. Hann var í rauðum skarlatskyrtli ok digrt silfrbelti hafði hann um sik, með slegnu hári. Var þat bæði mikit ok fagrt ok lá niðri á herðum honum. Svá reri hann handstinnan, at honum þótti fljúga fram skútan. Ok hann kallar á hann. Þá reri hann nær þegar. Finnbogi spyrr, hvat hann héti. Hann gaf upp róðrinn ok sagði honum, at hann héti Alfr ok kallaðr aftrkemba.

"Hvaðan ertu?" segir Finnbogi.

Alfr sagði honum, at hann réði fyrir þeirri ey, er Sandey héti. "Ok em ek mægðr við jarlinn; á ek Ingibjǫrgu, systurdóttur hans. Nú skal eigi fleirum orðum á glæ kasta, svá at ek hafa ekki í mót. Hverr er sá maðr, er svá er spurull?"

Finnbogi sagði til sín ok fǫður síns. Alfr segir:

"Hefir þú drepit skógarbjǫrninn þeirra Háleygjanna?"

Hann kvað þat satt. Alfr frétti: "Hversu fórtu at því?" Finnbogi segir:

"Engu skiftir þik þat, því at eigi muntu svá drepa." Alfr mælti:

"Hverr Ásbjǫrn er faðir þinn?" Finnbogi segir:

"Hann er Gunnbjarnar son, norrœnn maðr at kyni."

Alfr spyrr, hvárt hann væri dettiáss kallaðr.

Finnbogi kvað þat satt vera.

"Þá er eigi kynligt, þó at þú látir digrbarkliga. Eða hversu gamall maðr ertu?" Finnbogi segir:

"Ek em sjautján vetra." Alfr mælti:

"Vertu eigi annarra sjautján vetra jafnmikill ok sterkr, sem þú ert." Finnbogi segir:

"Þat er sem verðr til þó, enda muntu dauðr áðr, eða hvert skal fara?"

Hann sagði, at hann skyldi norðr á Mǫrk ok heimta skatt.

Finnbogi frétti, hví hann fœri einn samt.

"Ekki þarf ek fleiri manna til þessa." Finnbogi frétti:

"Nær skaltu norðan?" Alfr segir:

"Þat skal á halfs mánaðar fresti eða því nær."

"Villtu flytja mik," segir Finnbogi, "norðan heðan, þá er þú ferr aftr?" Alfr segir:

"Svá lízk mér á þik, sem þú megir vel róa svá undir þér sjalfr. Ok mun ek við þér taka, þá er ek fer norðan. Eða hvat villtu suðr í land?" Finnbogi segir:

"Ek vil finna Hákon jarl. Fór ek því af Íslandi." Alfr mælti:

"Þú munt fara sœmðarfǫr. Muntu vera íþróttamaðr mikill, sem þú átt kyn til. Munum vit skilja nú at sinni."

Bað hann Finnboga vel fara ok hvárr annan. Fór Alfr norðr með landi. En Finnbogi gekk heim ok sagði Bárði viðrœðu þeirra, svá þat, er hann ætlaði suðr með honum.

Bárðr kvað hann því eigi mundu ráðit hafa, ef hann hefði vitat. "Uggi ek at illa takisk til, því at Alfr er inn versti maðr ok svikráðafullr. Dugir honum þat, er hann er mægðr við jarlinn ok er hirðmaðr hans. Verða menn af því at þola honum margan ójǫfnuð."

Finnbogi kvað vel duga mundu. "Skaltu, Bárðr, annask fé mitt ok sjá fyrir slíkt sem þú vilt."

Líðr þar til, er Alfs var norðan ván.

Á þeim degi, sem Alfr hafði sagt, at hann mundi norðan koma, bjó Finnbogi sik af Grœnmó. Hann hafði með sér húðfat sitt ok þá gripi, sem honum þótti nauðsynligast þurfa. Þeir hǫfðu skamma stund beðit, áðr Alfr reri norðan. Var skútan mjǫk sett. Alfr endir vel orð sín ok stingr þar stafni at. Þeir kvǫddusk vel.

Síðan gekk Finnbogi út á skútuna. Ok þótti Alfi niðr ganga við skútan ok mælti: "Þat sé ek á húðfati þínu, at eigi mun þér silfrfátt verða til laukunnar, þá er þú kemr til Hákonar jarls."

Eftir þat skilja þeir Finnbogi ok Bárðr með blíðu. En þeir Alfr halda suðr með landi, svá sem gengr. Ok er Alfr hafði róit um hríð, bað hann Finnboga róa. Hann gerði svá. Alfr sat ok stýrði. Finnbogi reri svá, at Alfi þótti kyrr standa skútan, þá er hann reri. Þeir tǫluðusk margt við. Frétti Finnbogi, hvárt þeim mundi heim ganga í Sandey um kveldit. Alfr segir:

"Hér er ey í milli. Ok em ek vanr at vera þar um nótt, þá er ek fer norðan, en þá kem ek heim annan morgin til dagverðardrykkju árla." Finnbogi segir:

"Hversu skjótt skal suðr með skattinn?" Alfr segir:

"Ek mun dveljask heima um hríð."

Síðan kómu þeir í eyna. Ok var þar hellir mikill fyrir ofan malarkambinn. Alfr mælir:

"Nú skulum vit gera okkr fyrir sem minnst ok bera ekki af skútunni; skaltu ganga at framstafni, en ek at skut, ok berum svá upp í hellinn skútuna."

Svá gerðu þeir ok bjuggu vel um. Eftir þat skiftu þeir verkum með sér. Finnbogi sló upp eld, en Alfr tók vatn. Finnboga gekk seint at gera eldinn ok loga illa skíðin. Berr hann á eldinn mikit ok blés at fast. Þá heyrir hann hvin upp yfir sik; þá slǫngði hann sér af út ǫðrum megin hjá eldinum. Var Alfr þar kominn ok ætlaði skjótt um at ráða við Finnboga. Hann hljóp upp ok undir Alf. Var hann afrendr at afli. Gangask þeir at lengi. Tekr þá eldrinn at brenna, ok sér hann um allan hellinn. Finnbogi sér, hvar einn steinn var í innanverðum hellinum. Hann var hvass ofan sem egg. Þar vildi Alfr fœra hann at. Finnbogi forðask þat ekki. Ok er þeir koma at steininum, hleypr Finnbogi yfir upp ok kippir at sér við með afli ok brýtr bringubein hans á steininum. Ok lætr Alfr þar lífinu með ósœmð, sem hann var verðr.

Síðan bjósk Finnbogi þar um ok svaf af nóttina við góðar náðir. Um morgininn gerir hann þat ráð at hrinda fram skútunni, tekr vápn sín. Síðan heldr hann skútunni suðr með landi slíkt sem ganga mátti. Eigi létti hann fyrr en hann kom í Sandey snemma morgins.

Ok er hann kemr til Sandeyjar, ganga menn í mót honum, því at þeir kenndu skipit ok ætluðu, at Alfr mundi á vera. Finnbogi gekk upp í móti þeim. Þeir heilsuðu honum vel ok spurðu hann tíðenda. Hann kvezk engi kunna at segja. Finnbogi, spyrr, hvar Ingibjǫrg væri. Þeir sǫgðu, at hon væri í skemmu. Hann bað þá fylgja sér þangat. Ok er hann kom þangat, heilsaði hon honum ok spurði, hverr hann væri. Hann nefndi sik ok fǫður sinn. Hon spurði, hvárt hann hefði á Hálogalandi drepit bjǫrninn. Hann kvað svá vera. Hon segir:

"Hversu fórtu at at bana honum?" Finnbogi segir:

"Engu skiftir þik þat, því at eigi mun þinn sonr svá drepa." Ingibjǫrg mælir:

"Var Ásbjǫrn dettiáss faðir þinn?"

Hann kvað svá vera. Hon mælti svá.

"Eigi er kynligt, at þú sér ágætr maðr. Eða með hverjum fórtu norðan?" Hann segir:

"Ek fór með Alfi norðan, bónda þínum."

"Hvar skilðuzk þit?"

"Hér norðr," segir hann, "í ey þeirri, at hann er vanr at vera, þá er hann ferr hér á milli. Nennti hann eigi at róa hingat, ok ætlar hann þegar á fund Hákonar jarls. Hann sendi mik eftir Ragnhildi, dóttur sinni, ok þat með til jarteigna, at hon hafði þessa oft beðit ok aldri fyrr fengit. En nú kvað hann hana fara skuldu." Hon segir:

"Veit ek, at þetta er satt. En þó þykki mér þat undarligt, at hann hefir sent ókunnan mann slíks ørendis. Nú skaltu eta ok drekka. Síðan skaltu vita þitt ørendi." Hann gerir svá. Ingibjǫrg fór til tals við dóttur sína ok frétti, ef hon vildi fara með þessum manni. Hon bað hana ráða. Síðan bjó hon hana, sem hon kunni bezt, ok bar á hana gull ok silfr ok alla ina beztu gripi, þá er hon átti til. Ok er þau váru búin, fylgir Ingibjǫrg þeim til skips. Tók Finnbogi Ragnhildi í fang sér ok bar hana út á skútuna.

Þá mælti Ingibjǫrg:

"Þó at þú hafir, Finnbogi, farit með flærð ok hégóma, þá vara þik, at þú ger ekki meyjunni til miska. En þó at þú gerir annat illa eða hafir gǫrt, þá er þér þetta skjótast til dauða."

Hann reri á brott. Þá mælti Ragnhildr: "Með hverjum hætti er, Finnbogi, um sǫgn þína? Hversu skilðuð þit faðir minn?" Hann segir:

"Svá skilðum vit, at hann er dauðr." Hon mælti þá:

"Nú þarf eigi at spyrja fleira. Flyt mik aftr til eyjar minnar ok mun sá grœnstr." Finnbogi segir:

"Því tók ek þik á brott, at þú skalt með mér fara."

Þá tók mærin at gráta. Finnbogi mælti:

"Vertu kát, því at ekki skal ek níðask á þér. Verðr sem má um mína framferð aðra."

Síðan kómu þau til eyjarinnar. Ok bar hann út á skip fé þat, er þar var eftir orðit. Nú tekr mærin at gleðjask. Síðan hann var búinn, reri hann suðr með landi. Ok þegar hann kemr til hafnar, skortir hann eigi menn til þess, er hann vill. Gefr hann fé til beggja handa.

Eigi léttir hann fyrr sinni ferð, en hann kemr á Hlaðir, þar sem jarl réð fyrir. Gekk Finnbogi þegar upp í bœinn með Ragnhildi til herbergis þeirra systurdœtra jarls, Ulfhildar ok Ingibjargar. Þar var tekit við henni báðum hǫndum. Þær spurðu, hverr sá var, er svá mikit afbragð er annarra manna. Finnbogi sagði til sín.

"Mikinn trúnuð hefir Alfr lagt undir þik, er hann hefir fengit dóttur sína þér í hendr. Enda muntu ágætr maðr vera." Finnbogi mælti:

"Gerið svá til meyjarinnar, sem hann hafi mér allvel trúat."

Síðan bað hann þær vel lifa. Þær mæltu at hann skyldi svá fara. Finnbogi leigði sér skemmu ok bar þar inn í þat, er hann átti. Hann helt margt manna með sér.

Einnhvern dag gekk Finnbogi fyrir jarl ok kvaddi hann vel. Hann tók kveðju hans ok spurði, hverr sá maðr væri inn mikli ok inn vænligi. Hann segir:

"Finnbogi heiti ek," segir hann, "ok em ek sonr Ásbjarnar dettiáss, er margir menn kannask hér við í Noregi. En móðurkyn mitt er út á Íslandi. En Þorgeirr Ljósvetningagoði er móðurbróðir minn." Jarl mælti:

"Fullvel ertu ættaðr, eru mér kunnir frændr þínir ok eru eigi hvers manns makar við at eiga. Eða vartu á Hálogalandi í vetr?"

Hann kvað svá vera.

"Deyddir þú bjǫrninn?"

Hann kvað þat satt vera, "hversu fórtu at því vápnlaust?" segir jarl.

"Eigi varðar yðr þat. En eigi munuð þér bana svá ǫðrum birni." Jarl frétti: "Með hverjum fórtu norðan?" Finnbogi segir:

"Ek fór norðan með Alfi aftrkembu, mági yðrum." Jarl mælir:

"Hvar skilðuzk þit?" Finnbogi, segir:

"Hann var eftir í eyju einni."

"Hví var hann þar eftir?" segir jarl.

"Ek vá hann," segir Finnbogi.

Jarl setti rauðan sem blóð ok mælti: "Hví vartu svá ódauðahræddr eftir slík stórvirki, at þú fórt á minn fund? Eða vissir þú eigi þat, at engi maðr var mér kærri í landinu en Alfr, mágr minn ok hirðmaðr?"

"Því drap ek hann," segir Finnbogi, "at mér þóttu nógar sakir, því at hann vildi deyða mik. En ek vissa þat, at eigi lagði verri maðr linda at sér í Noregi en Alfr var. Nú fór ek á yðvarn fund af því, at ek vilda bjóða mik til fylgðar ok framgǫngu í stað Alfs, útan níðingsverk þau, er hann sparði ekki at gera, vil ek engi vinna. En framgǫngu ok drengiliga vǫrn ætla ek jafnbjóða yðrum mǫnnum flestum." Hákon jarl mælti:

"Þat munu flestir menn mæla, at mér sé mislagðar hendr, ef þú kemsk með lífi í brott frá mér eða klaklaust. En þó látum vér marga fá harðendi, þó at lítit vinni til eða nær ekki. En þó at Alfr væri ójafnaðarmaðr ok illmenni kallaðr af sumum mǫnnum, þá skaltu þat vita, at engi maðr í landinu var meirr við mitt skap en hann ok mér glíkari um alla hluti en hann var." Finnbogi mælir:

"Ek skal eigi leyna yðr því, at ek hefi til tekit. Ek tók brott ór Sandey Ragnhildi Alfsdóttur, frændkonu yðra. Ok er hon hér komin á yðvart vald." Jarl mælti:

"Eigi hefi ek sét eða heyrt jafndjarfan mann þér. Er þar annat hvárt, at þú ert fól eða þú þykkisk eiga meira undir þér en oss varir. Nú þykki mér þér of gott at deyja svá skjótt. Skulum vér hafa gaman ok skemmtun at reyna þik í smáleikum."

Síðan gekk Finnbogi út til herbergis síns, lét taka sér drykk ok helt sik glaðan vel ok sína menn.