Bókastaðir

Nú komu þeir at búðinni Þrándar, þá stóðu þar úti nokkurir menn. Leifr spurði, hvert Þrándr væri at búð; þeir kváðu hann þar vera.

Leifr mælti, at þeir skyldu biðja hann útganga: "eigu vit Karl ørendi við hann."

En er þeir komu aptr, segja þeir at Þrándr hefir þann augnaverk, at hann mætti ekki útganga, ok bað þá Leif at þeir skyldu innganga.

Leifr mælti við fǫruneyti sitt, at þeir skyldu fara varliga, þá er þeir kœmi í búðina: "þrǫngizk eigi, ok gangi sá fyrstr út, er síðast kemr inn!"

Leifr gekk fyrst inn, ok þarnæst Karl ok hans fǫrunautar, ok fóru með alvæpni, sem þá er þeir skyldu til bardaga búask. Leifr gekk inn at hinum svǫrtum tjǫldum, ok spurði hann, hvar Þrándr væri.

Þrándr svarar, ok heilsar Leifi; hann tók kveðju hans. Leifr spurði, hvárt hann hefði nǫkkurn skatt heimtan or Norðreyjum, eða hverr greiði á mundi verða um silfr þat.

Þrándr svarar, at honum hefði þat ekki or hug gengit, er þeir Karl hǫfðu viðmælzk, ok sagði at greiði mundi ágerask um skattinn: "hér er sjóðr, Leifr, er þú skalt viðtaka, ok er silfr í." Leifr sásk um í búðinni, ok sá fátt manna; þar lágu menn í pallinum, en fáir sátu upp; síðan gekk Leifr til Þrándar, ok tók við sjóðnum, ok bar utar í búðina, þar er ljóst var, ok steypti silfrinu á skjǫld sinn, ok rótar í hendi sinni, ok mælti, at Karl skyldi sjá féit; þeir litu á um stund.

Þá spurði Karl, hversu Leifi litisk féit.

Hann svaraði, at "hverr hygg ek at illr sé, sem hér er í af þeim peningum, sem hér er um at velja í Norðreyjum."

Þrándr heyrði þetta, ok mælti þá: "er eigi gott féit."

Leifr svarar: "svá er," segir hann.

Þrándr mælti: "eigi eru þeir meðal mannníðingar, frændr mínir, er þeim má til einkis trúa; hefi ek sent þá í vár, at heimta skatt um Norðreyjar, þvíat ek hefi til einkis fœrr verit í vár, en þeir hafa tekit mútur af bóndum, at taka falssilfr í skattinn, þat er eigi þykkir tœkt, ok er næst, Leifr, at sjá þat fé, er goldit hefir verit í landskyldir mínar."

Bar Leifr þá aptr silfrit, tók við sjóð ǫðrum, ok bar til Karls, ok rannsǫkuðu þeir þat fé.

Spurði Karl þá, hversu Leifi litisk þat fé.

"Vont," segir hann, "ok eigi svá at um þær skyldir, er óvannliga er fyrirmælt at eigi verði slíkt tekit, en eigi vil ek þetta fé taka til handa Ólafi konungi."

Maðr, sá er lá í pallinum, kastaði feldi af hǫfði sér, ok mælti: "satt er þat hit fornkveðna: svá ergisk hverr, sem eldisk; svá ferr þér ok, Þrándr, at þú lætr Karl hinn mœrska reka fé fyrir þér í allan dag."

Þar var Gautr hinn rauði.

Þrándr hljóp upp við orð Gauts, ok varð málóði, ok veitti stórar átǫlur frændum sínum. En er hann hætti, mælti hann at lyktum, at Leifr skyldi selja honum þat fé: "en tak hér við sjóð, at landbúar mínir hafa fært mér heim í vár, en þó at ek sé óskygn, þá er þó sjálfs hǫnd hverjum hollust."

Maðr reis upp í pallinum, þar var Þórðr lági, ok mælti: "eigi hljótum vér meðal orðaskvak af honum Karli hinum mœrska, ok væri launa fyrir vert."

Leifr tók við silfrinu, ok bar þegar fyrir Karl, sá þeir féð.

Þá mælti Leifr: "eigi þarf lengi at sjá þetta silfr, hér er hverr peningr ǫðrum betri, ok viljum vér þetta fé hafa; fá þú til Þrándr mann at sjá, er vegit er."

Þrándr svarar, at honum þœtti þat bezt tilfengit, at Leifr sæi fyrir hans hǫnd;

Gengu þeir Leifr þá út, ok skamt frá búðinni, settusk þar niðr, ok vógu silfrit. Karl tók hjálminn af hǫfði sér, ok hellti þar í silfrinu, er vegit var.

Þeir sá mann ganga hjá sér, ok hafði refði í hendi, hǫtt síðan á hǫfði, heklu grœna, ok berfœttr, ok knýtt línbrók at beini.

Hann setti niðr refðit í vǫllinn, ok gengr frá, ok mælti: "sé við, Mœra-Karl, at þér verði eigi mein at refði mínu!"

Litlu eptir þetta komu þar menn alvopnaðir ok ákafliga kallandi, at Leifr Ǫssurarson fœri sem skjótast til búðar Gilla lǫgmanns: þar hljóp inn um tjaldskarar Sigurðr Þorláksson, ok hefir særðan mann hans til ólífis. Leifr hljóp upp, ok gekk þegar í brott ok til fundar við Gilla lǫgmann; gekk með honum allt búðarlið hans; en Karl sat eptir; þeir Austmennirnir stóðu í hring um hann. Gautr hinn rauði hljóp at, ok hjó með handexi yfir herðar mǫnnum, ok kom hǫgg þat í hǫfuð honum Karli, ok varð sár þat ekki mikit. Þórðr lági greip upp refði þat, er stóð í vellinum, ok laust ofan á øxarhamarinn, svá at øxin stóð í heila; þusti þá fjǫldi manna or búð Þrándar.

Karl var þaðan dauðr borinn.

Þrándr lét yfir þessu verki hit versta, en bauð fé til sætta fyrir frændr sína. Leifr ok Gilli gengu at eptirmáli, ok kom þar eigi fébótum fyrir; varð Sigurðr útlægr fyrir áverka við þann búðarmann Gilla, er hann hafði áunnit, en Þórðr ok Gautr fyrir víg Karls.

Austmenn bjuggu skip sitt, þat er Karl hafði þangat haft, ok fóru aptr á fund Ólafs konungs; en þess varð eigi auðit, at hefnd kœmi fram fyrir ófriði þeim, er þá gerðisk í Noregi; ok er nú lokit at segja frá þeim tíðindum, er urðu af því er Ólafr konungr heimti skatt af Færeyjum, en þó gerðusk deilur síðan í Færeyjum eptir Karl mœrska, ok áttusk þá við Þrándr or Gǫtu, Leifr Ǫssurarson ok Gilli lǫgmaðr, ok eru frá því stórar frásagnir, sem enn mun sagt verða.

Eptir víg Karls mœrska ok áverka við búðarmann Gilla lǫgmanns váru þeir brott reknir ok gervir or Færeyjum Sigurðr Þorláksson, Þórðr lági, Gautr rauði, frændr Þrándar. Þrándr fekk þeim skip haffæranda ok fé nokkut, ok þóttusk þeir lítiliga af hǫndum leystir, hafa þeir átǫlur miklar við Þránd, sǫgðu at hann hafði undir sik dregit fǫðurarf þeirra, en miðlaði þeim ekki af. Þrándr sagði þá miklu meira hafa, enn þeir ætti, sagðisk hafa annazk þá lengi ok miðlat þeim opt fjárhluti, en illa í þǫkk lagit.

Nú láta þeir Sigurðr í haf, ok eru tólf menn saman á skipi, ok er þat orð á, at þeir ætli at halda til Íslands. Ok er þeir hafa skamma stund í hafi verit, þá rekr á storm mikinn, ok helzk veðrit nær viku; þat vissu allir, þeir er á landi váru, at þetta var þeim Sigurði í móti sem mest, ok sagði mǫnnum óvænt hugr um þeirra ferð; ok er áleið haustit, fundusk rekar af skipi þeirra í Austrey, ok er vetr kom, gerðusk aptrgǫngur miklar í Gǫtu ok víða í Austrey, ok sýndusk þeir opt frændr Þrándar, ok varð mǫnnum at þessu mikit mein, sumir fengu beinbrot eða ǫnnur meiðsl; þeir sóttu Þránd svá mjǫk, at hann þorði hvergi einn at ganga. Um vetrinn var nú mikit orð á þessu; nú er áleið vetrinn, sendi Þrándr orð Leifi Ǫssurarsyni, at þeir skyldu finnask.

Ok svá gera þeir, ok er þeir finnask, mælti Þrándr: "vér hittum í fyrra sumar, fóstri, í vandræði mikil, at við því var búit, at allr þingheimrinn mundi berjask á; nú vilda ek, fóstri minn," sagði Þrándr, "at þat væri lǫgtekit gert með okkru ráði, at menn hefði aldri vápn til þings, þar er menn skulu lǫgskil sín tala ok spektarmál."

Leifr kvað þetta vel mælt: "ok skulu vit hérvið hafa ráð Gilla lǫgmanns, frænda míns;" Þeir váru systrasynir, Gilli ok Leifr.

Nú finnask þeir allir saman, ok tala þetta með sér.

Gilli svarar svá Leifi: "brigt þykki mér at trúa Þrándi, ok munu vit því játa, at handgengnir menn allir hafi vápn sín, ok nokkurir þeir, er okkr fylgja, en almenningr sé vápnlaus;" Nú ráða þeir þetta með sér til staðar.

Líðr nú af vetrinn, ok koma menn til þings um sumarit í Straumsey.

Nú er þat einn dag at þeir Gilli ok Leifr ganga frá búðum sínum á eina hæð, er var á eyjunni, ok talask þar við; ok nú sjá þeir austr á eyna undir sólina, at á hǫfða þann, er þar var, ganga upp menn eigi allfáir, þartil er þeir sjá þrjátigi manna, þar blika við sólskininu skildir fagrir ok hjálmar skrautligir, øxar ok spjót, ok var þat lið hit harðligsta; þeir sjá at maðr gekk fyrir, mikill ok vaskligr, í rauðum kyrtli, ok hafði hálflitan skjǫld, blán ok gulan, hjálm á hǫfði, ok hǫggspjót mikit í hendi; þeir þóttusk þar kenna Sigurð Þorláksson; þar gekk maðr hit næsta honum þrekligr í rauðum kyrtli, ok hafði rauðan skjǫld; at vísu þóttusk þeir þenna kenna, at þar var Þórðr lági; hinn þriði maðr hafði rauðan skjǫld ok dreginn a mannfas, ok mikla øxi í hendi, þar var Gautr rauði.

Þeir Leifr gengu nú skjótt heim til búða sinna; þá Sigurð berr brátt at, ok eru þeir allir vel vápnaðir.

Þrándr gengr or búð sinni móti þeim Sigurði, ok margt manna með honum, ok hans menn með vápnum allir.

Þeir Leifr ok Gilli hǫfðu fátt manna, hjá því sem þeir Þrándr, ok var þess mestr munr, er þeir hǫfðu fáir einir vápn.

Þeir Þrándr ok frændr hans gengu at flokki þeirra Leifs.

Þá mælti Þrándr: "svá er háttat, Leifr fóstri," kveðr hann, "at hér eru komnir frændr mínir, ok fóru skyndiliga or Færeyjum næst; nú nenni ek eigi, at vér frændr farim svá halloki fyrir ykkr Gilla; eru hér tveir kostir fyrir hǫndum, sá annar at ek dœma einn yðvar á milli, en ef þér vilið þenna eigi, þá man ek eigi hepta þá, at því er þeir vilja athafask."

Þeir Leifr sjá, at þeir hafa engan liðskost at sinni við þeim Þrándi, taka nú þenna kost, at handsala ǫll mál í dóm Þrándar, ok lýkr hann þegar gerð upp, segir at hann mun ekki síðar vitrari: "er sú gerð mín," segir Þrándr, "at ek vil at þeir frændr mínir sé frjálsir at vera þar í Færeyjum, sem þeim líkar, þó at þeir hafi áðr verit brott gervir, en fé vil ek af hvárigum gera; ríki þau, er hér eru í Færeyjum, vil ek þat skipti ágera, at ek hafi þriðjung, annan Leifr, þriðja synir Sigmundar; hafa ríki þessi lengi at ǫfund orðit ok bitbeinum; þér, Leifr fóstri," segir Þrándr, "vil ek bjóða barnfóstr, ok fóstra Sigmund, son þinn, vil ek enn gera þat til góðs við þik."

Leifr svarar: "þat vil ek at barnfóstr þat sé undir atkvæðum Þóru, hvárt hon vill, at son hennar fari til þín, eða sé hann með okkr;" Skilja við svá búit.

Ok er Þóra veit um fóstrit, þá svarar hon: "svá má vera at mér lítisk þat enn annan veg; en eigi mun ek kjósa undan Sigmundi, syni mínum, þat fóstr, ef ek skal ráða, þvíat mart þykki mér Þrándr hafa fyrir flesta menn."

Sigmundr, son Þóru ok Leifs, fór í Gǫtu til fóstrs til Þrándar, hann var þá þrévetr at aldri ok hit vænligsta mannsefni, ok óx hann þar upp.

Í þann tíma, er Sveinn var konungr í Noregi ok Alfífa, móðir hans, var Þrándr heima í Gǫtu ok frændr hans Sigurðr, Þórðr ok Gautr hinn rauði; ok er svá sagt, at Þrándr væri ekki kvángaðr maðr; hann átti eina dóttur, er Guðrún hét; ok er frændr Þrándar hǫfðu þar verit nokkura hríð, þá kemr hann at máli við þá, ok sagði at hann vill eigi at þeir sé þar lengr við óþrifnað sinn ok atferðarleysi. Sigurðr svarar illa, kveðr hann ills eins unna ǫllum frændum sínum, ok segir hann sitja yfir fǫðurarfi sínum; áttusk þeir þá hart við í orðum, fóru þeir þá í brott, þrír frændr, þeir fara til Straumseyjar, hon er fjǫlbygðust Færeyja.

Sá maðr átti þar bú, er Þórhallr hét hinn auðgi; hann átti konu þá er Birna hét, ok var kǫlluð Straumseyjar-Birna, hon var svarri mikill ok sjálig kona; Þórhallr var þá sýnt við aldr, hafði Birna verit gefin honum til fjár.

Þórhallr átti nær fé undir hverjum manni, ok galzk honum víða lítt.

Þeir Sigurðr, Þórðr ok Gautr koma við Straumsey, ok finna Þórhall bónda at máli. Sigurðr býðr honum, at heimta fé hans til helmingar af skuldastǫðum, þeim er órifligstir váru; en ef hann þyrfti at sœkja til, þá vildi hann hafa fyrir starf sitt, þat er til sóknar þyrfti, en bóndi í sinn hlut helming. Þórhalli þótti sá harðr, en þó varð þat samkeypi þeirra.

Sigurðr ferr nú víða um Færeyjar, ok heimtir saman fé Þórhalls, ok sœkir til, þegar honum þykkir þess þurfa, fær hann af brátt mikit fé, svá at hann setr af auðgan brátt.

Sigurðr er nú lǫngum, ok þeir allir frændr, með þeim Þórhalli. Opt berr saman tal þeirra Sigurðar ok Birnu, ok þat mál manna, at þar muni vera fíflingar með þeim; eru þeir þar um vetrinn.

At vári segir Sigurðr at hann vill leggja búfélag við Þórhall, en hann var heldr fár við þat, áðr húsfreyja átti hlut at, þá gerði bóndi at, ok lét húsfreyju ráða; taka þau nú frekt ráðin; verðr Þórhalli nú fyrir borð borinn, ok ráða þau Sigurðr ǫllu, þannveg sem þau vildu.

Þat bar til tíðinda um sumarit, at skip kom við Færeyjar, ok braut í spón við Suðrey, ok týndisk mjǫk féit, ok váru tólf menn á skipi, ok týndusk fimm, en sjau komu lífs á land; hét einn Hafgrímr ok Bjarngrímr ok Hergrímr, þeir váru allir brœðr, ok váru stýrimenn; þeim varð íllt til vista ok annars, þess er þeir þurftu.

Sigurðr, Þórðr ok Gautr fóru til fundar við þá, ok kveðr Sigurðr þá lítt vera komna, ok býðr þeim ǫllum til sín.

Þórhallr kom þá at máli við Birnu, ok þótti því bráðráðit gert.

Sigurðr kveðr sitt skyldu viðbrenna; eru þeir þar, ok heldr vel virðir, ok betr enn Þórhallr.

Þórhallr bóndi var smákvæmr, ok varð þeim opt at orðum ok Bjarngrími.

Þat var eitt kveld, er menn sátu þar í stofu, þá varð þeim at orðum, Þórhalli bónda ok Bjarngrími. Þórhallr sat í bekk, ok hafði stafsprota einn í hendi, hann veifði honum, er hann var málóðr, ok var óskygn, ok kemr stafrinn á nasar Bjarngrími; hann verðr óðr við, ok vill taka til øxar ok færa í hǫfuð Þórhalli. Sigurðr hljóp til skjótt, ok grípr Bjarngrím, ok segir at hann vill gera þá sátta, ok þetta ferr svá, at þeir sættask; eru þeir þar um vetrinn, ok eigask fátt við þaðan frá.

Líðr af vetrinn; segir Sigurðr at hann mun birgja þá með nokkuru móti; hann fœrir þeim byrðing fœran, er þeir Þórhallr áttu báðir saman, lét Þórhallr sér þat enn illa líka, þartil er húsfreyja tók hann orðum. Sigurðr fekk þeim vist, ok fóru þeir til skips, lágu á skipum um nætr, en gengu heim til bœjar um daga.

Ok er þeir váru búnir, var þat einn morgin, at þeir gengu heim til bœjar; Sigurðr var eigi á bænum heima, ok gekk um sýslur, ok gerði slíkt er honum þótti þurfa. Síðan váru þeir þar um daginn, kom Sigurðr heim, ok fór til borðs; váru kaupmenn þá farnir ofan til skips.

Sigurðr spurði, er hann kom undir borð, hvar Þórhallr bóndi væri; honum var sagt, at hann mun sofa.

"Þat er ónáttúrligr svefn," segir Sigurðr, "eða hvárt er hann klæddr eða eigi? ok viljum vér bíða hans at mat."

Nú var gengit til skála, ok lá Þórhallr í rekkju sinni, ok svaf. Þat var sagt Sigurði; hann sprettr upp, ok gengr fram, ok at rúmi Þórhalls, ok verðr brátt þess víss, at Þórhallr var dauðr. Sigurðr leggr af honum klæði, ok sér at rekkja hans er víða blóðug, ok finnr sár undir vinstri hendi honum, ok hafði hann lagðr verit með mjófu járni til hjartans.

Sigurðr mælti, at þat væri hit versta verk, ok þat man hinn armi Bjarngrímr unnit hafa, ok þykkjask nú hefnt hafa stafshǫggsins, "skulu vér nú fara ofan til skips ok hefna þeirra, ef svá vill verða;" Taka þeir frændr nú vápn sín, ok hefir Sigurðr mikla øxi í hendi, ok hlaupa ofan til skips, ok var Sigurðr málóðr; hann hleypr þegar út á skipit.

Í þessu spretta þeir brœðr upp, er þeir heyra blót ok bǫlvan. Sigurðr hleypr at Bjarngrími, ok hǫggr tveim hǫndum með øxi framan í fang honum, svá at øxin stendr á kafi, var þat þegar banasár. Þórðr lági hǫggr til Hafgríms með sverði á ǫxlina, ok sníðr ofan síðuna alla, ok frá hǫndina, ok hefir hann þegar bana. Gautr rauði hǫggr með øxi í hǫfuð Hergrími, ok klýfr hann í herðar niðr; ok er þeir eru allir dauðir, þá segir Sigurðr, at hann mun ekki gera á hluta þeirra, er eptir váru, en fé kveðsk hann vilja hafa, þat er þeir brœðr áttu eptir, ok var þat þó lítit.

Þeir Sigurðr fara heim með fé þetta, þykkisk hann nú vel hefnt hafa Þórhalls bónda, en eigi at síðr leikr illt orð á Sigurði ok ǫllum þeim frændum um líflát Þórhalls.

Sigurðr fær nú Birnu, ok gengr þar til bús með henni. Þau Þórhallr ok Birna áttu mart barna.