Bókastaðir

Litlu eftir þetta býst Þrándur heiman úr Götu og Leifur með honum og fara á einu skipi og eru tólf saman. Þeir fara til Suðureyjar og koma í Sandvík til Þorgríms illa. Þetta var nokkurum vetrum eftir líflát þeirra Sigmundar. Þeir koma síð við eyna; ganga upp til bæjar: Þorgrímur fagnar vel þeim Þrándi, og ganga þeir inn. Þrándur gengur til stofu og Þorgrímur bóndi, en þeir Leifur sitja frammi í húsum við elda er upp voru kveiktir fyrir þeim.

Þrándi og Þorgrími varð margt talað.

Þrándur mælti: " Hvað ætla menn að Sigmundi Brestissyni muni hafa að bana orðið? " sagði hann.

" Eigi þykjast menn það gjörla vita, " segir Þorgrímur; " ætla sumir að þér munið hafa fundið þá í fjörunni eða á sundi og drepið þá. "

" Slíkt er illa ætlað og ólíklega, " segir Þrándur, " þvíað það vissu allir, að vér vildum bana Sigmundar, en fyrir hvað mundu vér vilja myrða þá? Og er slíkt óvingjarnlega mælt. "

" Mæla það enn sumir menn, " segir Þorgrímur, " að þeir muni hafa sprungið á sundi, eða Sigmundur muni hafa komist til lands nokkur, er hann var afreksmaður um marga hluti, og muni þá hafa verið drepinn, ef hann hefir magnlítill til lands komið, eða myrður. "

" Slíkt er alláræðilega talað, " segir Þrándur, " og það er mín ætlan, að svo hafi verið. Eða hvað er nú, félagi! Er eigi svo sem mig grunar, að þú sér valdur að dauða Sigmundar? "

Þorgrímur synjar þess sem mest má hann.

" Eigi muntu þessa þurfa að þræta, " segir Þrándur, " þvíað eg þykjumst vita að þú ert þessa verks sannur. "

Hann synjar sem áður.

Þrándur lætur þá kalla á þá Leif og Sigurð og biður að Þorgrímur og synir hans sé fjötraðir, og svo var gert, að þeir eru fjötraðir og ríkt bundnir.

Þrándur hafði þá látið gera elda mikla í eldaskála, og grindur fjórar lætur hann gera með fjórum hornum, og níu reita rístur Þrándur alla vega út frá grindunum, en hann sest á stól milli elds og grindanna. Hann biður þá nú ekki við sig tala, og þeir gera svo.

Þrándur situr svo um hríð.

Og er stund leið, þá gengur maður inn í eldaskálann og var allur alvotur. Þeir kenna manninn, að þar var Einar Suðureyingur. Hann gengur að eldinum og réttir að hendur sínar, og litla hríð; og snýr út eftir það. Og er stund líður gengur maður inn í eldahúsið; hann gengur að eldi og réttir til hendur sínar og gengur út síðan. Þeir kenndu að þar var Þórir. Brátt eftir þetta gengur hinn þriði maður í eldaskálann. Þessi var mikill maður og mjög blóðugur. Hann hafði höfuðið í hendi sér. Þenna kenna þeir allir, að þar var Sigmundur Brestisson. Hann nemur staðar nokkura stund á gólfinu og gengur út síðan.

Og eftir þetta rís Þrándur af stólinum og varpar mæðilega öndunni og mælti: " Nú megi þér sjá hvað þessum mönnum hefir að bana orðið: Einar hefir látist fyrst og kalið í hel, eða drukknað, er hann var þeirra kraftaminnstur; þá mun Þórir hafa látist þar næst, og mun Sigmundur hafa flutt hann og dasast mest á því, en Sigmundur mun hafa komist á land máttlítill, og munu þessir menn hafa drepið hann, er oss sýndist hann blóðugur og höfuðlaus. "

Förunautar Þrándar sönnuðu þetta allir, að svo muni farið hafa.

Nú segir Þrándur að þeir skuli þar rannsaka allt, og svo gera þeir, og finna þar öngvan ávitöl. Þeir Þorgrímur og synir hans þræta og kváðust þessa verks eigi valdir. Þrándur kvað þá eigi þurfa að þræta; bað menn sína rannsaka gerla, og þeir gera enn svo.

Örk ein mikil og fornleg stóð í eldahúsinu. Þrándur spyr hvort þeir hafa rannsakað örkina. Þeir sögðu það eigi vera og brutu hana upp, og þótti þeim þar ekki í nema hroði einn, og leitaðu þar í um hríð.

Þrándur mælti: " Hvelfið örkinni. "

Og svo gerðu þeir. Þar fundu þeir tötrabagga einn, er verið hafði í örkinni, og fengu Þrándi. Hann leysti til, og voru þar margir tötrar saman vafðir, og um síðir fann Þrándur þar mikinn gullhring og kenndi að þann hring hafði átt Sigmundur Brestisson og Hákon jarl hafði gefið honum. Og er Þorgrímur veit þetta, þá gengur hann við morði Sigmundar og segir nú allt sem farið hafði. Hann vísar þeim til hvar þeir Sigmundur og Þórir voru dysjaðir, og flytja þeir lík þeirra á brott.

Þrándur lætur þá Þorgrím og sonu hans fara með sér.

Síðan eru þeir greftraðir, Sigmundur og Þórir, að kirkju í Skúfey, þeirri er Sigmundur hafði gera látið.

Nú eftir þetta lætur Þrándur stefna þing fjölmennt í Straumsey í Þórshöfn; þar er þingstöð þeirra Færeyinga. Þar sögðu þeir Þorgrímur illi og synir hans, svo að allir þingmenn heyra, dráp og dauða Sigmundar, að þeir kváðust hann drepið hafa og myrðan síðan. Eftir þessa hluti sagða, þá eru þeir upp festir þar á þinginu, og lauk svo þeirra æfi.

Nú halda þeir Leifur og fóstri hans Þrándur á bónorði við Þóru og bjóða þeim sættir þar með, þær er þau mætti best við una. Og þær verða þar málalyktir, að Leifur fær Þóru Sigmundardóttur, og sættast þau með heilum sáttum. Setur Leifur bú saman á föðurleifð sinni í Suðurey að Hofi, og er nú kyrrt í Færeyjum nokkura hríð.

Þórálfur Sigmundarson kvongast og gerir bú í Dímon og er góður bóndi. - - - - -

Það sama sumar, er Ólafur Haraldsson hafði konungur verið tíu vetur, komu utan af Færeyjum til Noregs að orðsending hans Gilli lögsögumaður, Leifur Össurarson, Þórálfur úr Dímun og margir aðrir bónda synir. En Þrándur í Götu bjóst til ferðar; en er hann var búinn mjög, þá tók hann fælisótt þá er hann var hvergi fær, og dvaldist hann eftir.

En er þeir Færeyingar komu á fund Ólafs konungs, þá kallaði hann þá á tal og átti stefnu við þá; lauk hann þá upp við þá örendi þau er undir bjuggu ferðinni og sagði þeim að hann vildi hafa skatt af Færeyjum, og það með að Færeyingar skyldu hafa þau lög sem Ólafur konungur setti þeim.

En á þessi stefnu fannst það á orðum konungs, að hann mundi taka festu til þessa máls af þeim færeyskum mönnum er þá voru þar komnir, ef þeir vildi það sáttmál svardögum binda; bauð þeim mönnum er honum þóttu þar ágæstir, að þeir skyldu gerast honum handgengnir og þiggja af honum metorð og vináttu. En þeim hinum færeyskum virðist svo orð konungs sem grunur mundi á vera hvernig þeirra mál mundi snúast ef þeir vildi eigi undir það allt ganga, sem konungur beiddi þá. En þó að til þessa máls yrði fleiri stefnulög áður en það lyktist, þá varð það framgengt allt, er konungur beiddist. Gengu þeir til handa konungi og gerðust hirðmenn hans, Leifur og Gilli og Þórálfur, en allir þeir förunautar veittu svardaga Ólafi konungi til þess að halda í Færeyjum þau lög og þann landsrétt sem hann setti þeim og skattgildi það er hann kvað á. Síðan bjuggust þeir hinir færeysku til heimferðar. En að skilnaði veitti konungur þeim vingjafir, er honum höfðu handgengnir gerst; fara þeir ferðar sinnar þá er þeir voru búnir, en konungur lét búa skip og fékk manna til og sendi þá menn til Færeyja að taka þar við skatti þeim er Færeyingar skyldu gjalda honum. Þeir urðu ekki snemmbúnir og fóru er þeir voru búnir, og er frá ferð þeirra það að segja, að þeir koma eigi aftur og engi skattur á því sumri er næst var eftir, þvíað þeir höfðu ekki komið til Færeyja; hafði þar engi maður skatt heimtan.

Sumarið eftir spurði Ólafur konungur að skip það var horfið, er hann hafði sent til Færeyja hið fyrra sumar, og það hafði hvergi til landa komið, svo að spurt væri. Konungur fékk þá til skip annað og þar menn með og sendi til Færeyja eftir skatti. Fóru þeir menn og létu í haf, en síðan spurðist ekki til þeirra heldur en til hinna fyrri, og voru þar margar getur á, hvað af skipum þeim myndi orðið.

Vor það hið næsta hafði farið skip af Noregi út til Færeyja; á því skipi fóru orðsendingar Ólafs konungs til þess að koma skyldi utan af Færeyjum einhver þeirra hirðmanna hans: Leifur Össurarson eða Gilli lögsögumaður eða Þórálfur úr Dímun. En er þessi orðsending kom til Færeyja og þeim var sagt sjálfum, þá ræða þeir sín á milli hvað undir mun búa orðsendingunni, og kom það ásamt með þeim, að þeir hugðu að konungur mundi vilja spyrja eftir um þau tíðendi er sumir menn höfðu fyrir satt að þar mundi gerst hafa í eyjunum, um misfarar sendimanna konungs, þeirra tveggja skipsagna, er engi maður hafði af komist. Þeir réðu það af, að Þórálfur skyldi fara. Réðst hann til ferðar og bjó byrðing er hann átti og aflaði þar til manna; voru þeir á skipi tíu eða tólf.

En er þeir voru búnir og biðu byrjar, þá var það tíðenda í Austurey í Götu að Þrándar, að einn góðan veðurdag gekk Þrándur í stofu, en þar lágu í pöllum bróðursynir hans tveir, Sigurður og Þórður; þeir voru Þorlákssynir; hinn þriði hét Gautur hinn rauði; hann var enn frændi þeirra. Allir voru þeir fóstrar Þrándar gervilegir menn; var Sigurður elstur þeirra og fyrir þeim mest í öllu. Þórður átti kenningarnafn; var hann kallaður Þórður hinn lági; hann var þó manna hæstur, og var hitt þó meir, að hann var þreklegur og ramur að afli.

Þá mælti Þrándur: " Margt skipast á manns ævi. Ótítt var það, þá er vér vorum ungir, að menn skyldu sitja eða liggja veðurdaga góða, þeir er ungir voru og til alls vel færir. Mundi það eigi þykja líklegt hinum fyrrum mönnum að Þórálfur úr Dímun mundi vera þroskamaður meiri en þér. En byrðingur sá er eg hefi átt og hér stendur í nausti ætla eg að nú gerist svo forn að fúni undir bráðinu. Er hér hús hvert fullt af ullu og verður ekki til verðs haldið; mundi eigi svo ef eg væra nokkurum vetrum yngri. "

Sigurður hljóp upp og hét á þá Þórð og Gaut, kvaðst eigi þola frýju Þrándar. Ganga þeir út og þar til er húskarlar voru; ganga þeir til og setja fram byrðinginn; létu þeir þá flytja til farm og hlóðu skipið; skorti þar eigi heima farm til, svo reiði allur með skipi. Bjuggu þeir það á fám dögum; voru þeir og menn tíu eða tólf á skipi. Tóku þeir Þórálfur út eitt veður allir; vissust til jafnan í hafinu. Þeir komu að landi í Hernum aftan dags; lögðu þeir Sigurður utar við ströndina, og var þó skammt milli þeirra.

Það varð til tíðenda um aftaninn er myrkt var og þeir Þórálfur ætluðu til rekkna búast, þá gekk Þórálfur á land upp og annar maður með honum. Leituðu þeir sér staðar. En er þeir voru búnir ofan að ganga, þá sagði sá svo, er honum fylgdi, að kastað var klæði yfir höfuð honum; var hann tekinn upp af jörðu. Í því bili heyrði hann brest. Síðan var farið með hann og reiddur til falls, en þar var undir sær, og var hann keyrður á kaf. En er hann komst á land fór hann þar til er þeir Þórálfur höfðu skilist. Hitti hann þar Þórálf, og var hann klofinn í herðar niður, og var hann þá dauður.

En er skipverjar urðu þessa varir, þá báru þeir lík hans út á skip og náttsættu.

Þá var Ólafur konungur á veislu í Lygru; voru þangað orð ger. Var þá stefnt örvarþing, og var konungur á þingi; hann hafði þangað stefna látið þeim Færeyingum af báðum skipum, og voru þeir til þings komnir. En er þing var sett, þá stóð konungur upp og mælti:

" Þau tíðendi eru hér orðin, er því er betur að slík eru sjaldgæt: Hér er af lífi tekinn góður drengur, og hyggju vér að saklaus sé, eða er nokkur sá maður á þingi, er það kunni að segja hver valdi er verks þessa? "

En þar gekk engi við.

Þá mælti konungur: " Ekki er því að leyna hver minn áhugi er um verk þetta, að eg hygg á hendur þeim Færeyingum; þyki mér þannig helst að unnið sem Sigurður Þorláksson mundi hafa vegið manninn, en Þórður hinn lági mundi hinn hafa fært á kaf. En það fylgir að eg munda þess til geta að það mundi til saka vera fundið, að þeir mundi eigi vilja að Þórálfur segði eftir þeim ódáðir þær er hann muni vitað hafa að satt er, en oss hefir verið grunur á, um morð þau og illvirki, að sendimenn mínir hafi þar verið myrðir. "

En er konungur hætti ræðu sinni, þá stóð upp Sigurður Þorláksson. Hann mælti:

" Ekki hefi eg talað fyrr á þingum; ætla eg mig munu þykja ekki orðfiman. En þó ætla eg ærna nauðsyn til vera að svara nokkuru. Vil eg þess til geta, að ræða þessi er konungur hefir uppi haft muni vera komin undan tungurótum þeirra manna er miklu eru óvitrari en hann og verri. En það er ekki leynt, að þeir munu vilja vera fulllega vorir óvinir. Er það ólíklega mælt að eg munda vilja vera skaðamaður Þórálfs, þvíað hann var fóstbróðir minn og góður vinur. En ef þar væri nokkur önnur efni í og væri sakar milli okkar Þórálfs, þá em eg svo viti borinn, að eg munda heldur til þessa verks hætta heima í Færeyjum en hér undir handarjaðri yðrum, konungur. Nú vil eg þessa máls synja fyrir mig og fyrir oss alla skipverja; vil eg þar bjóða fyrir eiða, svo sem lög yður standa til. En ef yður þykir hitt í nokkuru fullara, þá vil eg flytja járnburð; vil eg að þér séð sjálfir við skírsluna. "

En er Sigurður hætti ræðu sinni, þá urðu margir til flutningar og báðu konung að Sigurður skyldi ná undanfærslu; þótti Sigurður vel hafa talað og kváðu hann ósannan mundu að vera því er honum var kennt.

Konungur svarar: " Um þenna mann mun stórum skipta, og ef hann er loginn þessu máli, þá mun hann vera góður maður; en að öðrum kosti, þá mun hann vera nokkuru djarfari en dæmi muni til vera, og er það eigi miður mitt hugboð; en þó get eg að hann beri sér sjálfur vitni um. "

En við bæn manna, þá tók konungur festu af Sigurði til járnburðar; skyldi hann koma eftir um daginn til Lygru; skyldi byskup þar gera skírslu, og sleit svo þinginu. Fór konungur aftur til Lygru, en Sigurður og þeir förunautar til skips síns.

Tók þá brátt að myrkva af nótt.

Þá mælti Sigurður við þá förunauta:

" Það er satt að segja að vér höfum komið í mikið vandkvæði og orðið fyrir mikilli álygi, og er konungur sjá brögðóttur og vélráður, og mun auðsær vor kostur ef hann skal ráða, þvíað hann lét fyrst drepa Þórálf, en hann vill nú gera oss að óbótamönnum. Er honum lítið fyrir að villa járnburð þenna. Nú ætla eg þann verr hafa er til þess hættir við hann. Nú leggst innan eftir sundinu fjallagol nokkuð; ræð eg það, að vér vindim segl vort og stefnum út á haf. Fari Þrándur annað sumar með ull sína ef hann vill selja. En ef eg komumst í brott, þá þyki mér þess von að eg koma aldri síðan til Noregs. "

Þeim förunautum þótti þetta snjallræði. Taka þeir og setja upp segl sitt og láta ganga um nóttina í haf út sem mest megu þeir. Létta þeir eigi fyrr en þeir koma í Færeyjar og heim í Götu. Lét Þrándur illa yfir ferð þeirra. Þeir svöruðu eigi vel, og voru þó heima með Þrándi.