Bókastaðir

Þat er sagt um sumarit, at einhvern dag fór Sigmundr til eyjarinnar Dímon, á skipi, hinnar litlu, ok þeir Þórir ok Einar Suðreyingr með honum, þvíat Sigmundr vildi taka sér slátrsauði, er gengu í eyjunni. Sigmundr ok Þórir váru uppi á eyjunni, sá þeir þá at menn gengu upp á eyna, ok þar blikuðu við skildir fagrir. Þeir hǫfðu tǫl á, ok váru tólf menn komnir upp á eyna. Sigmundr spurði, hvat mǫnnum þat mundi vera.

Þórir kvaðsk kenna, at þar váru Gǫtuskeggjar, Þrándr ok þeir frændr hans; "eða hvat skal nú ráðs taka?" segir Þórir.

"Eigi mun vandi á," segir Sigmundr, "vér skulum ganga í mót þeim," segir hann, "allir með vápnum várum, ok ef þeir sœkja at oss, þá skulum vér undan hlaupa, sér hverr vár, ok koma þó allir í einn stað niðr, þar sem uppgangan er á eyna."

Þeir Þrándr tala um með sér, at Leifr skuli ganga ímóti Sigmundi, ok Þorlákssynir með honum, ok hinn fjórði maðr með þeim. Þeir Sigmundr heyra þetta, gangask nú í mót, ok ráða þeir Þrándr þegar til þeirra; en þeir Sigmundr halda nú undan, sér hverr þeirra, en komu í einn stað niðr, ok hlaupa í uppgǫnguna, ok er þar einn maðr fyrir. Sigmundr kom at honum fyrstr, ok gerði skjótt um við hann.

Þá varði Sigmundr uppgǫnguna, en þeir Þórir ok Einar hlupu til skips þeirra Þrándar, helt þar annar maðr festi, en annar var út á skipi. Þórir hljóp at þeim, er festinni helt, ok drap þann. Einar hljóp til skips þeirra Sigmundar, ok flotaði því; Sigmundr varði uppgǫnguna, ok opaði ofan í fjǫruna undan þeim, þvíat hann vildi til skips þeirra, ok vá þar einn fǫrunaut þeirra í fjǫrunni; þá hljóp hann út á skipit, ok þeir Þórir báðir. Sigmundr færði þann skjótt útbyrðis, er á skipinu var. Nú reru þeir á brott báðum skipunum, en sá komsk til lands, sem Sigmundr hafði útbyrðis skotit.

Þeir Þrándr brendu vita, ok var róit til þeirra, ok fóru þeir heim í Gǫtu.

Sigmundr safnaði mǫnnum at sér, ok ætlaði at taka þá Þránd þar í eyjunni, áðr hann frétti, at þeir váru í brottu.

Ok nokkuru síðar um sumarit fór Sigmundr á skipi, ok þeir þrír saman, at landsskyldum sínum; þeir reru í eitt þrǫngt sund milli eyja nǫkkurra; ok er þeir kómu or sundinu, þá sigldi þar skip á móti þeim, ok átti allskamt til þeirra. Þeir kendu menn þessa, ok váru þar Gǫtuskeggjar, Þrándr ok þeir tólf saman.

Þórir mælti þá: "helzti nærr oss eru þeir," segir hann, "eða hvat er nú til ráðs, Sigmundr frændi?" segir hann.

"Lítils mun viðþurfa," sagði Sigmundr, "en þat skulum vér ráðs taka," segir Sigmundr, "at róa á móti þeim, en þeir munu vilja fella seglit; ok er skip várt berr fram hjá skipi þeirra, þá skulu þit bregða sverðum ykkrum, ok skera hǫfuðbendur á þat borð, er eigi ferr seglit ofan, en ek mun athafask slíkt er mér líkar."

Nú róa þeir á móti þeim, ok er skip þeirra Sigmundar berr fram hjá þeim, þá skera þeir Þórir ok Einar allar hǫfuðbendur á þat borð, er eigi fór seglit ofan. Sigmundr þrífr upp fork einn, er lá í skipi hans, ok rekr út í húfinn á skipi þeirra svá hart, at því næst horfði kjǫlrinn upp á skipinu; hann færði forkinn í þann húf skipsins, er seglit hafði ofan farit, ok þangat hallaðisk áðr; því hvelfði skipinu skjótt, með því at hann fylgði at með ǫllu afli; druknuðu þar fimm menn af liði Þrándar.

Þórir mælti, at þeir skyldi drepa hvern þeirra sem þeir næði.

Sigmundr kveðsk þat eigi vilja, sagðisk heldr vildu hrekja þá sem mest. Nú skilr þar með þeim.

Þá mælti Sigurðr Þorláksson: "it sama vill hér vera um hrakfarir várar fyrir Sigmundi; hann fær rétt skipit, ok barg mǫrgum mǫnnum."

Þá mælti Þrándr, er hann kom upp í skipit: "nú mun hafa umskipt hamingju með oss Sigmundi," segir hann, "þvíat nú hefir honum gefit missýni mikit, er hann drap oss eigi, er hann átti alls kosti við oss, skulu vér nú ok skelegir á vera heðan í frá, ok létta aldri, fyrrenn vér hǫfum Sigmund í helju."

Þeir kváðusk þat gjarna vilja; fara nú heim í Gǫtu við svá búit.

Líðr nú á sumarit, ok eigask nú ekki fleira við at sinni.

Svá bar til einn dag, þá er skamt var til vetrar, at Þrándr safnar mǫnnum at sér, ok fara sextigi manna, ok segir Þrándr, at þá skulu þeir leita á fund Sigmundar, kveðsk svá dreymt hafa, at þá muni honum nærr stýrt verða. Þeir hǫfðu tvau skip, ok lið valit; þar var í fǫr með Þrándi Leifr Ǫssurarson, Sigurðr Þorláksson, Þórðr lági, Gautr rauði, Steingrímr hét bóndi í Austrey, Eldjárn kambhǫttr, hann hafði þá lengi verit með Þrándi. Svíneyjar-Bjarni sat hjá þessum málum, síðan þeir Sigmundr sættusk.

Þeir Þrándr fóru nú til þess, er þeir koma til Skúfeyjar, ok draga upp skip sín, ok ganga upp allir, til þess er þeir koma at uppgǫngunum.

Skúfey er svá gott vígi, at þeir segja, at eyin verði eigi sótt, ef tíu menn eru til varnar hjá uppgǫngunni, en aldri komi svá margr at sótt verði.

Eldjárn kambhǫttr gekk upp sýnu fyrstr, ok fann varðmann Sigmundar hjá uppgǫngunni, þeir réðusk þegar til, ok lýkr svá þeirra skiptum, at þeir hrutu báðir fyrir hamar ofan, ok fengu bana báðir þeir.

Þrándr gengr nú upp, ok allir þeir, til bœjar, ok slá hring um bœinn, ok koma svá mjǫk á óvart, at engi njósn kom fyrir þeim; þeir brutu upp hurðir.

Þeir Sigmundr hlaupa til vápna skjótt, ok allir þeir er fyrir váru; Þuríðr húsfreyja tekr ok vápn, ok dugir eigi verr til enn einnhverr kallmaðr. Þeir Þrándr bera eld at húsunum, ok ætla at sœkja bœinn með eldi ok vápnum, veita nú harða atsókn, ok er þeir hafa atsótt um hríð, þá gengr Þuríðr húsfreyja út í dyrnar, ok mælti: "hversu lengi ætlar þú, Þrándr," segir hon, "at berjask við hǫfuðlausa menn?"

Þrándr svarar: "þetta mun dagsanna," segir hann, "ok mun Sigmundr vera í brottu."

Nú gengr Þrándr rangsælis um bœinn ok blístrar; Þrándr kemr nú at jarðhúsmunna einum, er stund þá var brott frá bœnum, hann ferr þá svá, at hann hafði niðri aðra hǫndina á jǫrðu, ok bregðr henni annat skeið at nǫsum sér, ok mælti: "hér hafa þeir farit þrír, Sigmundr, Þórir ok Einar."

Nú ferr Þrándr um hríð, ok þefaði sem hann rekti spor, sem hundar; hann biðr þá ekki við sik koma, ferr hann til þess, er hann kemr at gjá einni, en sú gjá gengr um eyna þvera, Skúfey.

Þá mælti Þrándr: "hér hafa þeir farit, ok mun Sigmundr hér hafa hlaupit yfir, hvat sem þeir hafa af sér gǫrt." "Nú skulu vér skipta liði váru," segir Þrándr, "skal Leifr Ǫssurarson ok Sigurðr Þorláksson fara fyrir annan enda gjárinnar, ok sumt lið með þeim, en ek fyrir annan enda, ok finnumsk þá hinumegin gjárinnar."

Nú gera þeir svá; Þrándr mælti þá: "þat er nú til, Sigmundr, at gera vart við sik, ef þú ert hugar þíns eigandi, ok þykkisk vaskr maðr vera, sem þú hefir lengi kallaðr verit."

En niðmyrkr var á sem mest, ok litlu síðar hleypr maðr yfir gjána at þeim Þrándi, ok hǫggr með sverði til Steingríms, nábúa Þrándar, ok klýfr hann í herðar niðr, ok var þar Sigmundr; hann hleypr þegar ǫfugr aptr yfir gjána.

"Þar fór Sigmundr," segir Þrándr, "ok eptir þeim skulum vér halda fyrir enda gjárinnar," ok svá gera þeir, ok finnask þeir Leifr nú allir ok Þrándr.

Sigmundr ok hans félagar koma nú allir á einn hamar við sjóinn, ok heyra nú manna mál alla vega frá sér.

Þá mælti Þórir: "nú munu vér veita hér vǫrn, sem auðit má verða."

"Ekki em ek til varnar fær," segir Sigmundr, "þvíat sverð mitt varð mér laust áðan, er ek hljóp ǫfugr aptr yfir gjána, ok munu vér hér hlaupa ofan fyrir hamarinn, ok leggiumsk til sunds."

"Gerum sem þér líkar," segir Þórir.

Þetta taka þeir ráðs, hlaupa á sund þar af hamrinum fram.

Þá mælti Þrándr, er hann heyrði skellina: "þar fóru þeir nú," segir hann; "nú skulu vér taka þar skip, er vér fám, ok leita þeirra, sumir á sjá, en sumir á landi," ok svá gera þeir, ok finna þá eigi.

Nú er at segja frá þeim Sigmundi, at þeir leggjask um hríð, ok ætla til Suðreyjar, þangat var skemst.

Ok var þat þó lǫng vika sjófar, ok er þeir hǫfðu hálfnat sundit, mælti Einar: "hér mun skilja oss."

Sigmundr kveðr þat eigi skyldu, ok "far, Einar, meðal herða mér," ok svá gerði hann. Sigmundr leggsk þá um hríð.

Þá mælti Þórir, er hann lagðisk síðar: "hversu lengi skaltu, Sigmundr frændi, flytja dauðan mann eptir þér?"

"Eigi ætla ek þess þurfa," segir Sigmundr.

Nú lǫgðusk þeir þartil, er eptir var fjórðungr sundsins.

Þá mælti Þórir: "alla æfi okkra, Sigmundr frændi, hǫfum vit ásamt verit, ok mikla ástúð haft, hvárir okkar við annan, en nú er vænst, at þrjóti okkra samvistu, hefir ek nú framlagit, slíkt er ek em tilfær, vil ek at þú hjálpir þér ok lífi þínu, en gef eigi gaum at mér, þvíat þar gefr þú þitt líf við, frændi, ef þú faltrask við mik."

"Þat skal aldri verða," segir Sigmundr, "at vit skilim svá, Þórir frændi, skulu vit annathvárt báðir á land komask eða hvergi."

Sigmundr flytr nú Þóri meðal herða sér, var Þórir þá svá máttfarinn, at hann mátti sér nær ekki at veita, ok leggsk Sigmundr þartil, er hann kemr at Suðrey. Brim var at eyjunni; var Sigmundr þá svá máttfarinn, at hann dró stundum frá landi, en annat skeið hóf hann at; skolaði Þóri þá af herðum honum, ok druknaði hann, en Sigmundr gat skriðit upp um síðir, ok var þá svá máttfarinn, at hann mátti eigi ganga, ok skreið upp í fjǫruna, ok lagðisk niðr í þarabrukit; þetta var í lýsing, þar lá hann til þess er lýst var.

Þar var bær einn lítill skamt upp á eyna, er hét í Sandvík, þar bjó sá maðr, er Þorgrímr illi hét, mikill maðr ok sterkr, landseti Þrándar or Gǫtu; hann átti tvá syni, hétu Ormsteinn ok Þorsteinn; þeir váru efniligir menn. Um morgininn gekk Þorgrímr illi til fjǫru, ok hafði bolexi í hendi; hann kom þar, er hann sá, at rautt klæði tók or brukinu; hann rótar af þaranum, ok sér at þar liggr maðr; hann spyrr hverr hann væri.

Sigmundr segir til sín.

"Lágt ferr nú hǫfðingi várr," sagði hann, "eða hvat berr til?"

Sigmundr sagði allt, sem farit hafði.

Þá koma at synir hans. Sigmundr biðr þá at þeir mundu hjálpa sér.

Þorgrímr tók ekki fljótt á því, ok talar nú hljótt við syni sína: "Sigmundr hefir svá mikit fé á sér, at því er mér lízk," sagði hann, "at vér hafim aldri slíks eigandi orðit, ok er gullhringr hans harðla digr; lízk mér þat ráð, at vér drepim hann, ok myrðim hann síðan, mun þetta aldri víst verða."

Synir hans mæla í móti um hríð, en samþyktu honum um síðir, ok ganga nú þar til, er Sigmundr lá, ok taka nú í hár honum, en Þorgrímr illi hǫggr hǫfuð af Sigmundi með boløxi, ok lætr Sigmundr svá líf sitt, hinn vaskasti maðr fyrir flestra hluta sakir. Þeir fletta hann klæðum ok gripum, ok draga hann síðan upp undir einn moldbakka, ok kasa hann þar. Lík Þóris var upprekit, ok kasa þeir hann hjá Sigmundi, ok myrða þá báða.

Þat er at segja af Þrándi ok hans fǫrunautum, at hann ferr heim eptir þessi tíðindi, en borgit var bœnum í Skúfey, er menn komu til, ok var lítt brunninn; fátt hafði þar manna látizk.

Þuríðr húsfreyja, er síðan var kǫlluð Meginekkja, helt búi sínu í Skúfey eptir Sigmund bónda sinn; þar óx upp bǫrn þeirra Sigmundar með henni, ok váru ǫll mannvænlig.

Þrándr ok Leifr Ǫssurarson tóku nú undir sik allar Færeyjar, ok hǫfðu vald yfir. Þrándr lét bjóða Þuríði Meginekkju sættir, ok sonum hennar, en þau tóku lítt undir þat, varð ok ekki af því, at synir Sigmundar leitaði trausts við Noregs hǫfðingja, er þeir váru ungir at aldri.

Leið nú svá fram nokkura vetr, at kyrt var í Færeyjum.

Þrándr kemr at máli við Leif Ǫssurarson, at hann vildi leita honum at kvánfangi nokkuru.

"Hvar skal at því leita?" segir Leifr.

"Þar sem Þóra er, Sigmundardóttir," segir Þrándr.

"Eigi þykki mér líkliga horfa," segir Leifr.

"Eigi mun þér konan gipt, ef þú biðr eigi," segir Þrándr.

Þeir gera nú ferð sína til Skúfeyjar með nokkura menn, ok er þeim þar fáliga fagnat. Þrándr ok Leifr bjóða þeim sættir Þuríði ok sonum hennar, at hinir beztu menn dæmdi þeirra á milli þar í eyjum. Þau tóku ekki fljótt undir þat. Þá hóf Þrándr bónorð fyrir hǫnd Leifs, ok bað Þóru til handa honum, dóttur Sigmundar; þótti þat líkligast til heilla sátta; bauð Þrándr gœða hluta Leifs með miklu fé.

Þessu var tekit sœmiliga af ǫllum þeim, en Þóra sjálf svarar svá: "manngjarnliga mun yðr mér þykkja fara; ek vil á þessu gera kost fyrir mína hǫnd: ef Leifr er eiðfær, at hann sé eigi fǫðurbani minn, ok eigi menn tilfengit, at drepa fǫður minn, þá geri ek þann kost á, at hann skal víss verða, hvat er fǫður mínum hefir at bana orðit, eða hverr valdr er dauða hans, ok at ǫllum þessum hlutum framkomnum þá megum vér gera sætt með oss með brœðra minna ráði ok móður ok annarra frænda várra ok vina."

Þetta þótti ǫllum vel mælt, ok vitrliga tilfundit, ok þetta semja þau með sér, at þeir Þrándr ok Leifr heita þessu, ok skilja nú við svá búit.

Litlu eptir þetta býsk Þrándr heiman or Gǫtu ok Leifr með honum, ok fara á einu skipi, ok eru tólf saman: þeir fara til Suðreyjar, ok koma í Sandvík til Þorgríms illa; þetta var nokkurum vetrum eptir líflát þeirra Sigmundar. Þeir koma síð við eyna, ganga upp til bœjar; Þorgrímr fagnar vel þeim Þrándi, ok ganga þeir inn. Þrándr gengr til stofu, ok Þorgrímr bóndi, en þeir Leifr sitja frammi í húsum við elda, er upp váru kveiktir fyrir þeim.

Þrándi ok Þorgrími varð mart talat.

Þrándr mælti: "hvat ætla menn at Sigmundi Brestissyni muni hafa at bana orðit?" sagði hann.

"Eigi þykkjask menn þat gǫrla vita," segir Þorgrímr; "ætla sumir, at þér munit hafa fundit þá í fjǫrunni eða á sundi ok drepit þá."

"Slíkt er illa ætlat ok ólíkliga," segir Þrándr, "þvíat þat vissu allir, at vér vildum bana Sigmundar, en fyrir hvat mundu vér vilja myrða þá? ok er slíkt óvingjarnliga mælt."

"Mæla þat enn sumir menn," segir Þorgrímr, "at þeir muni hafa sprungit á sundi, eða Sigmundr muni hafa komizk til lands nǫkkurs, er hann var afreksmaðr um marga hluti, ok muni þá hafa verit drepinn, ef hann hefir megnlítill til lands komit, eða myrðr."

"Slíkt er alláræðiliga talat," segir Þrándr, "ok þat er mín ætlan, at svá hafi verit; eða hvat er nú, félagi, er eigi svá, sem mik grunar, at þú sér valdr dauða Sigmundar?"

Þorgrímr synjar þess, sem mest má hann.

"Eigi muntu þessa þurfa at þræta," segir Þrándr, "þvíat ek þykkjumsk vita, at þú ert þessa verks sannr."

Hann synjar sem áðr; Þrándr lætr þá kalla á þá Leif ok Sigurð, ok biðr at Þorgrímr ok synir hans sé fjǫtraðir, ok svá var gert at þeir eru fjǫtraðir ok ríkt bundnir.

Þrándr hafði þá látit gera elda mikla í eldaskála, ok grindr fjórar lætr hann gera með fjórum hornum, ok níu reita ristr Þrándr alla vega út frá grindunum, en hann sezk á stól milli elds ok grindanna; hann biðr þá nú ekki við sik tala, ok þeir gera svá.

Þrándr sitr svá um hríð; ok er stund leið, þá gengr maðr inn í eldaskálann, ok var allr alvotr, þeir kenna manninn, at þar var Einar Suðreyingr; hann gengr at eldinum, ok réttir at hendr sínar ok litla hríð, ok snýr út eptir þat; ok er stund líðr, gengr maðr inn í eldahúsit, hann gengr at eldi, ok réttir til hendr sínar, ok gengr út síðan; þeir kendu, at þar var Þórir. Brátt eptir þetta gengr hinn þriði maðr í eldaskálann, þessi var mikill maðr, ok mjǫk blóðugr; hann hafði hǫfuðit í hendi sér; þenna kenna þeir allir, at þar var Sigmundr Brestisson, hann nemr staðar nokkura stund á gólfinu, ok gengr út síðan.

Ok eptir þetta ríss Þrándr af stólinum, ok varpar mœðiliga ǫndunni, ok mælti: "nú megi þér sjá, hvat þessum mǫnnum hefir at bana orðit. Einar hefir látizk fyrst, ok kalit í hel eða druknat, er hann var þeirra kraptaminstr; þá mun Þórir hafa látizk þar næst, ok mun Sigmundr hafa flutt hann, ok dasazk mest á því, en Sigmundr mun hafa komizk á land máttlítill, ok munu þessir menn hafa drepit hann, er oss sýndisk hann blóðugr ok hǫfuðlaus."

Fǫrunautar Þrándar sǫnnuðu þetta allir, at svá muni farit hafa.

Nú segir Þrándr, at þeir skuli þar rannsaka allt, ok svá gera þeir, ok finna þar øngvan ávitǫl. Þeir Þorgrímr ok synir hans þræta, ok kváðusk þessa verks eigi valdir. Þrándr kvað þá eigi þurfa at þræta, bað menn sína rannsaka gerla, ok þeir gera enn svá.

Ǫrk ein mikil ok fornlig stóð í eldahúsinu. Þrándr spyrr, hvárt þeir hafa rannsakat ǫrkina. Þeir sǫgðu þat eigi vera, ok brutu hana upp, ok þótti þeim þar ekki í nema hroði einn, ok leitaðu þar í um hríð.

Þrándr mælti: "hvelfit ǫrkinni," ok svá gerðu þeir; þar fundu þeir tǫtrabagga einn, er verit hafði í ǫrkinni, ok fengu Þrándi; hann leysti til, ok váru þar margir tǫtrar samanvafðir, ok umsíðir fann Þrándr þar mikinn gullhring, ok kendi, at þann hring hafði átt Sigmundr Brestisson, ok Hákon jarl hafði gefit honum. Ok er Þorgrímr veit þetta, þá gengr hann við morði Sigmundar, ok segir nú allt, sem farit hafði; hann vísar þeim til, hvar þeir Sigmundr ok Þórir váru dysjaðir, ok flytja þeir lík þeirra á brott.

Þrándr lætr þá Þorgrím ok sonu hans fara með sér; síðan eru þeir greptraðir, Sigmundr ok Þórir, at kirkju í Skúfey, þeirri er Sigmundr hafði gera látit.