Bókastaðir

Um várit var þat einn tíma, þá er straumar váru sem mestir, ok mǫnnum þótti ófært á sjá ok milli eyjanna, þá fór Sigmundr heiman or Skúfey við þrjátigi manna á tveim skipum, sagði hann at þá skyldi leggja á tvíhættu, at koma fram konungs ørendi, eða deyja at ǫðrum kosti. Þeir heldu til Austreyjar, ok gátu tekit eyna, komu þar at áliðinni nótt á óvart, ok slógu hring um bœinn í Gǫtu, skutu síðan stokki á skemmuhurðina, þar er Þrándr svaf í, ok brutu upp, ok tóku Þránd hǫndum, ok leiddu út.

Þá mælti Sigmundr: "nú er enn svá, Þrándr at ýmsir eiga; þú kúgaðir mik á hausti, ok gerðir mér harða tvá kosti; nú vil ek ok gera þér tvá kosti mjǫk ójafna; sá er góðr, at þú takir trú rétta, ok látir skírask, en at ǫðrum kosti skaltu vera drepinn þegar í stað; ok er þér sá illr, þvíat þú missir þá skjótt auðæfa ok veraldar sælu þessa heims, en tekr í móti eymd ok eilífa helvítis pínu annars heims."

Þrándr mælti: "ekki mun ek bregðask vinum mínum hinum fornum."

Sigmundr fekk þá mann til at vega at Þrándi, ok fekk þeim mikla øxi í hǫnd.

En er hann gekk at Þrándi með reidda øxina, leit Þrándr við honum, ok mælti: "hǫgg mik ei svá skjótt, ek vil mæla áðr nokkut, eða hvar er Sigmundr, frændi minn?"

"Hér er ek," segir hann.

"Einn skaltu ráða okkar í milli," segir Þrándr, "ok vil ek taka sið þann, er þú vill."

Þá mælti Þórir: "hǫgg þú hann, maðr!"

Sigmundr svarar: "eigi skal hann hǫggva at sinni."

Þórir mælti: "þat er þinn bani ok þinna vina, ef Þrándr gengr nú undan."

Sigmundr sagði á þat hætta skyldu.

Var Þrándr þá skírðr af presti ok hans heimamenn.

Sigmundr lét Þránd þá fara með sér, er hann var skírðr. Fór Sigmundr þá um allar Færeyjar, ok létti eigi fyrr, enn þar var kristit allt fólk. Síðan býr hann skip sitt um sumarit, ok ætlar til Noregs, at færa Ólafi konungi skatta sína, ok þar með Þránd or Gǫtu.

En er Þrándr verðr þessa varr, at Sigmundr ætlar at flytja hann á konungs fund, þá baðsk hann undan þeirri ferð. Sigmundr lét þat ekki tjá, ok slógu landtjǫldum, þegar byr gaf; en er þeir váru eigi langt í haf komnir, þá hittu þeir bæði í strauma ok storm mikinn, urðu við þat aptrreka til Færeyja, ok brutu skip sitt, ok týndu fé ǫllu; en mǫnnum varð borgit flestum. Sigmundr barg Þrándi ok mǫrgum ǫðrum.

Þrándr sagði, at þeim mundi eigi takask ferðin slétt, ef þeir léti hann nauðgan fara.

Sigmundr kvað hann fara skyldu allt at einu, þó at honum þœtti íllt.

Tók Sigmundr þá skip annat ok fé sitt, at færa konungi fyrir skattinn, þvíat hann skorti eigi lausafé. Láta þeir nú í haf í annat sinn, ok komask nú lengra áleiðis enn fyrr, fá þó enn mótviðri stór, ok rekr þá aptr til Færeyja, ok lestu skipit.

Sigmundr sagði, at honum þótti mikit farbann áliggja.

Þrándr kvað svá fara mundu, hversu opt sem þeir leitaði til, ef hann fœri nauðigr með þeim.

Sigmundr lætr Þránd nú lausan með því skilorði, at hann sór trúnaðareið, at hann skal hafa ok halda kristiliga trú, vera tryggr ok trúr Ólafi konungi ok Sigmundi, tefja eigi né tálma fyrir nokkurum manni þar í eyjum, at við þá haldi trúleika ok hlýðni, fremja ok fullgera þenna boðskap Ólafs konungs, ok svá hvern annarra, þann er hann býðr til hans at gera í Færeyjum; ok svá frekliga sór Þrándr, sem Sigmundr kunni vandligast fyrir at skilja. Fór Þrándr þá heim í Gǫtu, en Sigmundr sat í Skúfey at búi sínu þann vetr, þvíat þá var haustat mjǫk, er þeir urðu aptrreka í síðara sinni. Lét Sigmundr þá bœta þat skipit, er minnr var brotit; ok var þann vetr kyrt, ok allt tíðindalaust í Færeyjum.

Þá er Sigmundr Brestisson hafði kristnat allar Færeyjar eptir boði Ólafs konungs Tryggvasonar, hugði hann at flytja austr með sér Þránd or Gǫtu, ok varð tysvar aptrreka, sem áðr er ritat, bjó hann síðan ferð sína, ok greiddisk vel, kom við Noreg, ok fann Ólaf konung norðr í Niðarósi, ok færði honum fé þat, er hann greiddi fyrir skatta af Færeyjum, þá er týnzk hǫfðu hit fyrra sumar, ok svá þann skatt, er þá átti at lúkask. Konungr tók honum vel, ok dvaldisk Sigmundr með konungi lengi um várit.

Sigmundr sagði konungi glǫggliga allt, sem farit hafði, um skipti þeirra Þrándar ok annarra eyjaskeggja.

Konungr svarar: "þat var illa, at Þrándr kom eigi á minn fund, ok spillir þat mjǫk bygð yðvarri út þar í eyjunum, at hann verðr eigi í brott flæmdr, þvíat þat er mín ætlan, at þar siti einn hinn versti maðr á ǫllum Norðrlǫndum, er hann er."

Þat var einn dag at Ólafr konungr talaði við Sigmund um várit: "nú skulu vit skemta okkr í dag, ok reyna fimleika okkra."

"Þar er ek mjǫk vanfœr til, herra," segir Sigmundr, "en þó skal þetta á yðru valdi, sem annat, þat er ek má ráða."

Síðan reyndu þeir sund ok skot ok aðrar íþróttir, ok er þat sǫgn manna, at Sigmundr hafi næst gengit Ólafi konungi um margar íþróttir, ok hafi þó allar skort, en þó minna enn hvern þeirra manna, er þá váru í Noregi.

Þat er sagt eitt sinn, þá er Ólafr konungr sat við drykk, ok veitti hirð sinni, ok hafði marga menn í boði sínu, þá var Sigmundr með konungi í miklum kærleikum, ok sátu tveir menn á milli konungs ok Sigmundar. Sigmundr lagði hendr sínar fram á borðit. Konungr leit til, ok sá at Sigmundr hafði digran gullhring á hendi.

Konungr mælti: "lát sjá hringinn, Sigmundr!"

Hann tók hringinn af hendi sér, ok fekk honum.

Konungr mælti: "viltu gefa mér hring þenna?"

Sigmundr svaraði: "þat hafða ek ætlat, herra, at lóga eigi hring þessum."

"Ek man fá þér annan í móti," segir konungr, "ok skal sá hvárki minni né ófríðari."

"Eigi mun ek þessum lóga," segir Sigmundr; "því hét ek Hákoni jarli, þá er hann gaf mér hringinn með mikilli ǫlúð, at ek mundi honum eigi lóga, ok þat skal ek ok efna, þvíat góðr þótti mér nautrinn, er jarl var, ok vel gerði hann við mik marga hluti."

Þá mælti konungr: "lát þér hann ok þykkja svá góðan sem þú vill, bæði hringinn ok svá þann, er þér gaf, en giptufátt verðr þér nú, þvíat þessi hringr verðr þinn bani, þetta veit ek eigi ógjørr enn þat, hversu þú hefir hann fengit, eða hvaðan hann er at kominn; gekk mér þat meir til þessarar beiðni, at ek vildi firra vini mína vandræðum, enn mik fýsti at eiga hring þenna;" Var konungr þá rauðr sem dreyri í andliti, en þetta tal fell niðr, ok var konungr aldri jafnblíðr sem áðr til Sigmundar; dvaldisk hann þó með konungi um hríð, ok fór eptir þat snemma út til Færeyja um sumarit; skildu þeir Ólafr konungr þá með vináttu, ok sá Sigmundr hann aldri síðan.

Kom Sigmundr þá út til Færeyja, ok settisk í bú sitt í Skúfey; en þat kom fram, sem Ólafr konungr sagði, at sá maðr, er hét Þorgrímr illi, með sonum sínum tveimr, myrði Sigmund til hringsins Hákonarnauts, þá er Sigmundr var áðr sundmóðr í Suðrey, þar er í Sandvík heitir.

Sveinn ok Eiríkr jarlar sendu orð út til Færeyja Sigmundi Brestissyni, at hann skyldi koma á þeirra fund. Sigmundr leggr þá ferð eigi undir hǫfuð sér, ok ferr til Noregs, ok kemr á fund jarlanna norðr á Hlaðir í Þrándheimi. Þeir taka við honum vel ok með mikilli ǫlúð, minnask nú á forna vináttu sína; gerðisk Sigmundr nú hirðmaðr þeirra; skipa þeir honum Færeyjar í lén, ok skilja þeir með hinni mestu blíðu ok vináttu. Ferr Sigmundr út til Færeyja um haustit.

Þrír menn eru nefndir til sǫgunnar, þeir vóxu upp með Þrándi í Gǫtu; hét einn Sigurðr ok var Þorláksson, ok bróðurson Þrándar, hann var mikill maðr ok sterkr, sjáligr maðr, bleikr á hár, ok fell með lokkum; hann var hlaðinn íþróttum, ok þat var sagt, at hann hefði næst gengit um allar íþróttir Sigmundi Brestissyni. Þórðr hét bróðir hans, ok var kallaðr lágr, hann var manna þrekligastr ok sterkr at afli. Gautr hinn rauði hét hinn þriði, hann var systurson Þrándar, allir váru þeir miklir menn ok sterkir.

Leifr var þar at fóstri, ok váru þeir jafnaldra.

Þessi váru bǫrn þeirra Sigmundar ok Þuríðar: Þóra var elzt dóttir þeirra, er fœdd var á fjallinu; hon var mikil kona ok skǫruglig, ekki dávæn, ok hafði snemmendis vizkubragð á sér. Þórálfr hét hinn elzti son þeirra, annar Steingrímr, þriði Brandr, fjórði Heri; allir váru þeir efniligir menn.

Nú fór um kristni í Færeyjum sem víðara annarstaðar í ríki jarlanna, at hverr lifði sem vildi, en þeir sjálfir heldu vel sína trú.

Sigmundr helt vel trú sína, ok allt lið hans, ok lét kirkju gera á bæ sínum.

Þat er sagt frá Þrándi, at hann kastar raunar mjǫk trú sinni, ok allir hans kumpánar.

Nú stefna þeir þing Færeyingar, kemr þar Sigmundr ok Þrándr or Gǫtu ok mikit fjǫlmenni.

Þrándr mælti til Sigmundar: "svá er háttat, Sigmundr frændi, at ek vil beiða þik bóta fyrir hǫnd Leifs Ǫssurarsonar, at þú bœtir honum fǫður sinn." Sigmundr kvaðsk þeim dómi mundu þar um hlýta, er Hákon jarl hafði dœmt í milli þeirra um ǫll málaferli þeirra.

Þrándr kvað hitt mundu sýnask, at unna Leifi þeirra fǫðurbóta, at hinir beztu menn geri með ykkr hér í eyjunum.

Sigmundr kveðr þar ekki þurfa árar um at draga, kveðr þat ekki verða mundu.

Þrándr mælti: "þat er sannast, at þú verðr harðr í horn at taka, má ok vera, at þeim frændum mínum, er uppvaxa með mér, þykki þú lítill jafnaðarmaðr, er þú vill ekki miðla ríki við þá, þar er vér eigum meir enn helming við þik, ok er eigi ráðit, at menn uni þessu lengi. Þú hefir mér margar skammir gert," sagði Þrándr, "ok þá mesta, er þú kúgaðir mik til siðaskiptis, er ek uni verst við allar stundir, er ek gekk undir þat; máttu ok við því umbúask, at menn munu eigi una svá skǫrðum hlut við þik."

Sigmundr kveðsk sofa mundu svefn sinn fyrir hótum hans.

Skildu nú við svá búit.