Bókastaðir

En er váraði, fréttir Hákon jarl Sigmund, hvert hann ætlaði at herja um sumarit.

Sigmundr kvað þat skyldu á hans forsjó vera.

"Ekki mun ek eggja þik at fara í glett við þá Svía, vil ek nú at þú farir vestr um haf í nánd Orkneyjum. Þar er von þess manns, er Haraldr járnhaus heitir; hann er útlagi minn ok óvinr sem mestr, ok hefir marga óspekt gǫrt í Noregi, hann er mikill maðr fyrir sér; hann vil ek at þú drepir, ef þú mátt svá viðkomask."

Sigmundr kveðsk mundu finna hann, ef hann frétti til hans.

Nú siglir Sigmundr af Noregi átta skipum, ok stýrir Þórir nú drekanum Vandilsnaut, en Sigmundr Randversnaut. Þeir sigla nú vestr um haf, ok verðr íllt til fengjar um sumarit. Ok at áliðnu sumri koma þeir skipum sínum undir Ǫngulsey; hon liggr í Englandshafi. Þar sjá þeir liggja fyrir sér tíu skip; ok var þar með eitt drekaskip mikit.

Sigmundr verðr þess skjótt víss, at fyrir þeim skipum ræðr Haraldr járnhaus.

Þeir mæla til bardaga með sér um morgininn.

Líðr nú af nóttin, ok um morgininn í sólarroð brjóta þeir upp vápn sín, ok berjask þann dag allan til nætr, skilja við myrkr, ok mæla til bardaga með sér um morgininn.

Ok annan morgin eptir kallar Haraldr á skip Sigmundar, ok spurði hvert hann vildi enn berjask.

Hann kveðsk eigi annat ætla.

"Þat mun ek nú mæla," segir hann, "er ek hefi eigi fyrr mælt, at ek vilda, at við gerðimsk félagar, en berjumsk eigi lengr."

Hér lǫgðu menn hvárstveggja vel til, ok kváðu nauðsyn á vera, at þeir sættisk, ok væri allir eins liðs, ok mundi fátt við þeim standa.

Sigmundr kvað einn hlut fyrirstanda, at þeir mundi eigi sættask.

"Hvat er þat," segir Haraldr.

Sigmundr svarar: "Hákon jarl sendi mik eptir hǫfði þínu."

"Ills var mér at honum von," segir Haraldr, "ok eru þit ólíkir menn, þvíat þú ert hinn vaskasti maðr, en Hákon er einn hinn versti maðr."

"Ekki mun okkr þetta einn veg þykkja," segir Sigmundr.

Nú áttu menn þeirra hlut at með þeim til sættar, ok verðr þat, at þeir sættask, ok leggja allt herfang sitt saman, ok herja nú víða um sumarit, ok stendr nú fátt við þeim.

En er haustar, sagði Sigmundr, at hann vill halda til Noregs.

Haraldr svarar: "þá mun skilja með okkr."

"Eigi skal þat," sagði Sigmundr. "Vil ek nú at vér farim báðir til Noregs; hefi ek þá nǫkkut af því, sem ek hét Hákoni jarli, ef ek kem þér á hans fund."

"Hví munda ek fara á fund hins mesta óvinar míns?"

"Lát mik þessu ráða," segir Sigmundr.

"Bæði er, at ek trúi þér vel," sagði Haraldr, "enda er þér þá vant um, ok skaltu þessu ráða."

Sigla nú síðan norðr til Noregs, ok koma at Hǫrðalandi. Þá er þeim sagt, at Hákon jarl væri á Norðmœri, ok væri í Bergund; halda þeir þangat, ok leggja skipum sínum í Steinavogi. Þá ferr Sigmundr inn til Bergundar með tólf menn á einni róðrarskútu, ok vill finna Hákon jarl fyrst, en Haraldr liggr í Steinavogi meðan.

Nú kemr Sigmundr á fund Hákonar jarls, ok sitr hann við drykkjuborð. Sigmundr gengr þegar inn fyrir jarlinn, ok kveðr hann vel. Jarl tók honum blíðliga, ok spyrr hann tíðinda, ok biðr setja undir hann stól, ok svá var gert. Tala um hríð, ok segir Sigmundr honum af ferðum sínum, en ekki getr hann, at hann hafi Járnhaus fundit. En er Hákoni þykkir frestask frásǫgn, þá spyrr jarl, hvert hann fyndi Harald.

"Svá var víst," sagði Sigmundr, ok sagði honum sem farit hafði, at þeir sættusk.

Jarl þagnar þá, ok roðnaði á at sjá, ok mælti, er stund leið: "optar hefir þú, Sigmundr, mitt ørendi betr rekit enn nú."

"Hér er nú kominn maðrinn, herra," segir Sigmundr, "á yðvart vald, ok ætla ek, at þér munit taka sættum af Haraldi fyrir mín orð, svá at hann fái lífs grið ok lima ok landsvist sína."

"Eigi mun svá fara," sagði jarlinn, "ek skal láta þegar drepa hann, at ek nái honum."

"Ek vil bjóða handsǫl mín, herra, fyrir hann," sagði Sigmundr, "ok fé svá mikit, sem þér vilit mest gera."

"Enga sætt mun hann af mér fá," sagði jarl.

Sigmundr svarar: "til lítils hefi ek þér þjónat, ok eigi góðs, er ek skal eigi einum manni fá grið ok sætt; skal ek í brott or landi þessu, ok þjóna þér eigi lengr, ok munda ek þat vilja, at þér yrðit til hans at vinna nǫkkut, áðr enn hann væri drepinn."

Sprettr Sigmundr upp, ok gengr út af stofunni, en jarl sitr eptir ok þegir, ok engi þorir at biðja fyrir Sigmund.

Þá tekr jarl til orða: "reiðr var Sigmundr nú," sagði hann, "ok skaði er þat ríki mínu, ef hann ræðsk í brott, ok eigi mun honum þat alvara."

"Þat mun honum víst alvara," sǫgðu menn hans.

"Fari nú eptir honum," sagði jarl, "ok skulu vit sættask at þessu, sem hann bauð."

Nú ganga jarlsmenn til Sigmundar, ok segja honum þetta, ok nú gengr Sigmundr til jarls, ok fagnar jarl honum nú fyrri, ok sagði, at þeir skulu at þessu sættask, sem hann bauð fyrri: "vil ek þik eigi brottu frá mér."

Tók Sigmundr þá grið ok sætt þessa af Hákoni jarli til handa Haraldi, ok ferr Sigmundr nú at finna Harald, ok segir honum nú svá búit, at sættin er ráðin. Haraldr kvað íllt mundu at trúa honum, en þó fóru þeir á fund jarls, ok sættusk at þessu. Fór þá Haraldr eptir þat norðr á Hálogaland, en Sigmundr var með jarli um vetrinn í miklum kærleikum, ok þeir Þórir frændr, ok mikil sveit manna með þeim.

Sigmundr heldr vel menn sína bæði at klæðum ok vápnum.

Nú er at segja frá þeim Færeyingum, at Ǫssur Hafgrímsson vex upp með Þrándi or Gǫtu, þartil sem hann er fullþroskaðr maðr, ok er frœknligr maðr at sjá ok skǫruligr. Þrándr fær honum kvánfang þar í eyjunum hinnar beztu bóndadóttur, ok þá sagði Þrándr, at þeir mundi skipta eyjum í helminga til valds ok stjórnar: ok skal Ǫssur hafa þann helming, sem faðir hans hafði átt, en Þrándr þann helming, er þeir brœðr Brestir ok Beinir hǫfðu átt. Þrándr sagði ok Ǫssuri, at honum þykki þat makligast, at hann taki fé þau ǫll, land ok lausafé, er þeir brœðr hǫfðu átt, ok hafi þat í fǫðurbœtr; ferr þat nú allt, svá sem Þrándr lagði ráð til. Átti Ǫssur nú tvau bú eða þrjú, eitt at Hofi á fǫðurleifð sinni í Suðrey, annat í Skúfey, þriðja í Dímun, á fǫðurleifðum þeirra Sigmundar ok Þóris.

Frétt hǫfðu þeir Færeyingar til Sigmundar, at hann er frægr maðr, ok hǫfðu viðbúnað mikinn. Ǫssur lét gera virki um bœinn í Skúfey, ok var þar lengstum.

Skúfey er svá háttat, at hon er svá brǫtt, at þar er hit bezta vígi; er þar ein uppganga, ok svá segja þeir, at eigi mun eyin sótt verða, ef fyrir eru tuttugu karlar eða þrjátigi, at aldri komi svá margr til, at sótt verði.

Ǫssur fór milli búa sinna með tuttugu menn, en heima váru með honum jafnan þrjátigi manna með verkmǫnnum; engi maðr var jafnríkr í Færeyjum, þegar Þránd leið.

Silfr þat hit mikla, er Þrándr fekk á Haleyri, gekk aldri á grunn, ok var hann auðgastr allra, ok stjórnaði nú ǫllu einn í Færeyjum, þvíat þeir Ǫssur váru eigi jafnslægir.

Þat er nú at segja frá Sigmundi, at hann talaði við Hákon jarl, at hann vill létta þessum hernaði, ok vill leita út til Færeyja, kveðsk eigi lengr vilja heyra þat, at hann hefndi eigi fǫður síns, ok honum sé því brigslat, ok beiðir jarl efla sik til þessa, ok gefa sér ráð til, hversu hann skal til hátta.

Hákon svarar ok segir, at hafit er torsóttligt til eyjanna ok brim mikit: "ok þangat má eigi langskipum halda, ok skal ek láta gera þér knerri tvá, ok fá menn til með þér, svá at okkr þykki vel skipat."

Sigmundr þakkar honum sinn velgerning; er nú búin ferð hans um vetrinn, ok skip þessi algjør um várit, ok menn til fengnir.

Haraldr kom til móts við hann um várit, ok réðsk til ferðar með honum.

Ok er hann er mjǫk búinn, þá mælti Hákon jarl: "þann skal útleiða, at maðr vill at aptrkomi."

Gekk jarl út með Sigmundi.

Þá mælti Hákon: "hvat segir þú mér til þess, hvern hefir þú átrúnað?"

Sigmundr svarar: "ek trúi á mátt minn ok megin."

Jarl svarar: "ekki má svá vera," segir hann, "ok verðr þú þangat trausts at leita, er ek hefi allan átrúnað á, þar sem er Þorgerðr Hǫrðabrúðr, skulu vit nú fara at finna hana, ok leita þér þangat heilla."

Sigmundr bað hann fyrirsjá; ok nú ganga þeir til skógar á braut eina, ok afstig lítinn í skóginn, ok verðr þar rjóðr fyrir þeim, ok þar stendr hús, ok skíðgarðr um; þat hús var harðla fagrt, ok gulli ok silfri var rent í skurðina.

Inn ganga þeir í húsit, Hákon ok Sigmundr, ok fáir menn með þeim; þar var fjǫldi goða; glergluggar váru margir á húsinu, svá at hvergi bar skugga á; kona var þar innar í húsit um þvert, ok var hon vegliga búin.

Jarl kastaði sér niðr fyrir fœtr henni, ok lá lengi, ok síðan stendr hann upp, ok segir Sigmundi, at þeir skulu færa henni fórn nokkura, ok koma silfri því á stólinn fyrir hana. "En þat skulum vit at marki hafa," segir Hákon, "hvárt hon vill þiggja, at ek vildi at hon léti lausan hring þann, er hon hefir á hendi sér; áttu Sigmundr af þeim hring heillir at taka."

En nú tekr jarl til hringsins, ok þykkir Sigmundi hon beygja at hnefann, ok náði jarl eigi hringnum. Jarl kastar sér niðr í annan tíma, fyrir hana, ok þat finnr Sigmundr at jarl tárask, ok stendr upp eptir þat, ok tekr til hringsins, ok er þá laus, ok fær jarl Sigmundi hringinn, ok mælti svá, at þessum hring skyldi Sigmundr eigi lóga, ok því hét hann.

Skilja nú við svá búit, ok ferr Sigmundr til skipa sinna; ok er svá sagt, at fimtigir manna váru á hváru skipinu. Létu nú í haf, ok gaf þeim vel byri, þar til er þeir hǫfðu fugl af eyjum, ok heldu samflota.

Haraldr járnhaus var á skipi með Sigmundi, en Þórir stýrði ǫðru skipi.

Nú rak á storm fyrir þeim, ok skildusk þá skipin, ok hafa nú rekit mikit, svá at dœgrum skiptir.

Nú er at segja frá þeim Sigmundi, at byr kemr á fyrir þeim, ok sigla nú at eyjunni, ok sjá þá, at þeir eru komnir austan at eyjum, ok eru þeir menn á skipi með Sigmundi at kenna landsleg, ok eru þeir mjǫk komnir at Austrey. Sigmundr sagði at hann mundi þat helzt kjósa, at fá vald á Þrándi; ok er þá berr at eyjunni, kemr ámót þeim bæði vindr ok stormr, svá at ekki er nálægt um, at þeir næði eyjunni, en fá tekit í Svíney, með því at menn váru kœnir ok liðgóðir; koma þar í nætrelding, ok hlaupa upp þegar til bæjarins fjǫrutigi manna, en tíu gættu skips. Þeir taka bœinn, ok brjóta upp bœinn, taka Bjarna bónda í rekkju sinni, ok leiða hann út.

Bjarni spyrr, hverr foringi væri þeirrar ferðar.

Sigmundr sagði til sín.

"Þá muntu grimmr þeim, at þér sýndi ekki nema íllt á þeim fundi, er faðir þinn var drepinn; en eigi mun ek dylja þess, at ek var þar, eða mantu nokkut til, hvat ek lagði til um mál þitt, þá er þat var mælt, at þú mundir drepinn vera, ok þit Þórir, frændi þinn; en ek sagði svá, at ykkr skyldi eigi heldr drepa enn mik."

"Man ek víst," sagði Sigmundr.

"Nær skal mér þat ǫmbuna?" sagði Bjarni.

"Nú," sagði Sigmundr; "þú skalt hafa grið, en ek vil einn ráða ǫðru."

"Svá skal víst," sagði Bjarni.

"Þú skalt fara með oss," sagði Sigmundr, "til Austreyjar."

"Þangat kemsk þú eigi heldr enn í himininn upp," sagði Bjarni, "at þessi veðrstǫðu."

"Þá skaltu fara til Skúfeyjar, ef Ǫssur er heima."

"Þú skalt því ráða," segir Bjarni, "ok þar ætla ek Ǫssur vera."

Aðra nótt fara þeir til Skúfeyjar, ok koma enn í nætrelding við eyna; gefr Sigmundi svá tímasamliga, at øngir menn váru á verði í einstiginu þar á Skúfeyju. Þeir ganga upp þegar, ok fimtigir manna með þeim, er Bjarni fekk þeim; koma at virkinu, ok eru þeir Ǫssur þá komnir upp á virkit, ok spyrr Ǫssur, hverir þeir menn eru, er þar eru komnir.

Sigmundr sagði til sín.

"Þú munt þykkjask eiga hingat ørendi til vár; vil ek bjóða þér sættir," sagði Ǫssur, "at hinir beztu menn í Færeyjum dœmi um mál okkur."

"Ekki mun af sættum okkrum verða," sagði Sigmundr, "nema ek ráði einn."

"Eigi mun ek at því sættask," segir Ǫssur, "at selja þér sjálfdœmi; veit ek ekki þann mannamun okkarn ok málaferlamun, at ek þurfi þess."

Sigmundr svarar ok sagði sínum mǫnnum, at þeir skulu sœkja at virkinu gletting þann: "en ek mun leita mér ráðs, hvat er ek tek til."

Haraldr járnhaus var harðr í tillǫgum, ok latti allra sætta.

Ǫssur hafði þrjátigi manna í virkinu, ok var virkit torsótt. Ǫssur átti son, er Leifr hét, ok var þá ungt barn.

Nú sœkja menn Sigmundar at virkinu, en hinir verja.

Sigmundr gengr hjá virkinu, ok lítr á. Hann var svá búinn, at hann hafði hjálm á hǫfði, ok girðr sverði, øx í hendi silfrrekin ok snaghyrnd, ok hit bezta vápn, ok vafit skaptit; hann var í rauðum kyrtli, ok brynstakkr léttr um utan, ok var þat mál vina ok óvina, at eigi hefði slíkr maðr komit í Færeyjar, sem hann var.

Ok Sigmundr sér í einum stað, at virkisveggrinn var hruninn, ok var þar nokkuru auðveldra enn annarstaðar; Sigmundr opar frá virkinu, ok rennr at skeið, ok svá langt upp í, at hann fær krœkt øxinni á virkisvegginn, ok þá las hann sik skjótt upp eptir øxarskaptinu, ok því næst kemr hann upp á virkit. Maðr einn kom skjótt á mót honum, ok hǫggr til hans með sverði; Sigmundr lýstr af sér hǫggit með øxinni, ok leggr skjótt með øxarhyrnunni, svá at øxin stendr á kafi í fangi honum, ok er sá skjótt dauðr.

Þetta sér Ǫssur skjótt, ok hleypr í mót Sigmundi, ok hǫggr til hans, en Sigmundr lýstr enn af sér hǫggit, en hǫggr til Ǫssurar øxinni, ok tekr af honum hǫndina hœgri, ok fellr niðr sverðit; þá hǫggr Sigmundr annat sinn til Ǫssurar í fangit, svá at øxin gekk á hol, ok fell Ǫssur þá; drífa menn at Sigmundi, en hann støkkr út af virkisvegginum ǫfugr, ok kemr standandi niðr.

Nú styrma þeir yfir Ǫssuri, þar til er hann er dauðr.

Nú segir Sigmundr þeim mǫnnum, er eptir váru í virkinu, at tveir eru kostir fyrir hǫndum, at hann mun sitja þeim mat í virkinu eða brenna, ella gangi þeir til sætta, ok láti hann einn ráða. Þeir selja honum nú sjálfdœmi, ok gefask upp.

Þat er at segja frá Þóri, at hann berr at Suðrey, ok kemr nú til móts við Sigmund, er þessi umskipti eru áðr orðin.

Nú fara orð milli þeirra Sigmundar ok Þrándar til sættar, ok varð griðum ákomit, ok fundr stefndr með þeim í Straumsey í Þórshǫfn, þar er þingstǫð þeirra var Færeyinga.

Þar koma þeir Sigmundr ok Þrándr ok fjǫlmenni mikit, ok er Þrándr hinn kátasti; er nú talat um sættir; Þrándr sagði: "þat er eigi viðrkvæmiligt, er ek var á þeim fundi, er faðir þinn var drepinn, Sigmundr frændi," sagði Þrándr, "vil ek unna þér þeirra sætta, er þér væri mest sœmd at, ok þú mættir bezt við una, vil ek at þú gerir okkar í millum allar sættir."

"Þat vil ek eigi," sagði Sigmundr; "vil ek at geri Hákon jarl allar sættir, ella sé vit ósáttir, ok ætla ek þat makligra; en vit skulum fara báðir á fund Hákonar jarls, ef vit sættumsk."

"Þess em ek fúsastr, frændi," sagði Þrándr, "at þú dœmir, ok vil ek þat tilskilja, at ek hafi landsvist mína ok manna forráð, þat er ek á."

"Engi verðr sættin," segir Sigmundr, "nema sú, at ek býð."

Ok er Þrándr sá, at annar mun harðari, þá sættask þeir at þessu, ok skulu fara báðir til Noregs at sumri.

Skip þetta annat ferr til Noregs um haustit, ok mart manna, er Sigmundi hafði út fylgt. Er Sigmundr þar í Skúfey um vetrinn, ok Þórir með honum, frændi hans, ok Haraldr járnhaus, ok mart manna með þeim. Hafði Sigmundr rausn mikla, ok atfǫng mikil í bú sitt.

Nú líðr af vetrinn, ok býr Sigmundr skip sitt. Þrándr býr byrðing einn, er hann átti. Vita nú hvárir til annarra. Siglir Sigmundr þegar, er hann er búinn. Er þar í ferð með honum Þórir ok Haraldr járnhaus, ok nærr tuttugu manna á skipi. Þeir taka Noreg við Sunnmœri, frétta til Hákonar jarls, at hann er eigi langt þaðan, ok finna hann bráðliga.

Hákon jarl fagnar vel Sigmundi ok hans félǫgum.

Sigmundr segir honum um sættir þeirra Þrándar.

Jarl svarar: "eigi hafi þit orðit jafnslægir, þit Þrándr; þótti mér uggvíst, at hann kœmi skjótt á minn fund."

Líðr á sumarit, ok kemr Þrándr eigi. Koma nú skip af Færeyjum, ok sǫgðu at Þrándr hefði orðit aptrreka, ok lest svá skip hans, at eigi væri fœrt.

Nú segir Sigmundr jarli, at hann vill, at hann lúki upp gerð með þeim Þrándi, þó at hann sé eigi kominn.

Jarl sagði, at svá skal vera: "þér geri ek manngjǫld tvenn fyrir hvern þeirra brœðra, hin þriðju fyrir fjǫrráð við ykkr, er Þrándr vildi at þit værit drepnir, þá er hann lét drepa feðr ykkra; hin fjórðu manngjǫld skulu koma fyrir þat, er Þrándr seldi ykkr mansali; en þann fjórðung, er þú átt í manna forræði í Færeyjum, þar til skal aftaka hvárntveggja hlut Þrándar ok arfa Ǫssurar, svá at þín eign skal nú vera helmingr eyjanna, en helmingr skal falla í minn garð, fyrir þat er Hafgrímr ok Þrándr drápu hirðmenn mína Bresti ok Beini. Hafgrímr skal vera ógildr fyrir víg Brestis ok atfǫr við saklausa menn. Ǫssur skal eigi fé bœta fyrir þann ójafnað, er hann settisk í eignir þínar ok var þar drepinn, en þú skalt skipta fébótum með ykkr Þóri, frænda þínum, sem þér líkar. Þrándr hafi landsvist sína, ef hann heldr sættir þessar. Eyjar allar skaltu hafa í lén af mér," segir jarl, "ok gjalda mér skatta af mínum hluta."

Sigmundr þakkaði jarli gerð þessa, ok var með honum um vetrinn.

At vári ferr hann út til Færeyja, ok með honum Þórir, frændi hans; en Haraldr járnhaus var þá eptir. Sigmundi fersk vel, ok kemr til Færeyja, ok stefnir þing við Þránd í Straumsey í Þórshǫfn. Kemr Þrándr þar ok mart manna.

Sigmundr sagði, at Þrándr héldi enn lítt sættina, ok segir nú upp gerðina jarls; biðr hann nú gera annathvárt, at halda sættina eða rjúfa.

Þrándr biðr Sigmund gera, ok kveðsk því bezt una, at hann yrði sem mestr maðr af.

Sigmundr kvað nú ekki gera at hvika um þetta, bað hann skjótt gera annathvárt, játta eða neita, kveðsk enn eigi síðr kjósa, at þeir væri ósáttir.

Þrándr kjøri heldr at halda sætt, ok bað sér fresta á um gjǫld fjárins; en jarl hafði ákveðit, at þetta fé skyldi hafa goldizk á einum misserum. En við bœn manna þá lét Sigmundr þat gangask, at þetta fé skyldi gjaldask á þrem árum.

Þrándr sagði, at honum þótti allvel, at Sigmundr, frændi hans, fœri nú með manna forráð jafnlengi, sem hann hefði áðr meðfarit, ok er þat nú jafnaðr at svá sé.

Sigmundr sagði, at hann þyrfti ekki at fara með gyllingar slíkar, sagði at hann mundi aldri á taka.

Skilja nú við þetta, at menn váru sáttir allir.

Þrándr bauð Leifi Ǫssurarsyni nú til fóstrs heim í Gǫtu, ok þar óx hann upp.

Sigmundr bjó skip sitt um sumarit til Noregs, ok þá geldr Þrándr upp einn þriðjung fjárins, ok stankaði þó mjǫk við.

Sigmundr heimti saman skatta Hákonar jarls, áðr hann sigldi af eyjunum.

Sigmundi fersk vel, ok kemr við Noreg skipi sínu, ok brátt ferr hann á fund Hákonar jarls, ok færir honum skatta sína. Jarl fagnar vel Sigmundi, ok þeim Þóri frændum, ok ǫllum fǫrunautum þeirra. Eru nú með jarli um vetrinn.