Bókastaðir

En er voraði fréttir Hákon jarl Sigmund hvert hann ætlaði að herja um sumarið. Sigmundur kvað það skyldu á hans forsjó vera.

" Ekki mun eg eggja þig að fara í glett við þá Svía. Vil eg nú að þú farir vestur um haf í nánd Orkneyjum. Þar er von þess manns er Haraldur járnhaus heitir. Hann er útlagi minn og óvinur sem mestur og hefir marga óspekt gjört í Noregi. Hann er mikill maður fyrir sér. Hann vil eg að þú drepir, ef þú mátt svo við komast. "

Sigmundur kveðst mundu finna hann ef hann frétti til hans.

Nú siglir Sigmundur af Noregi átta skipum, og stýrir Þórir nú drekanum Vandilsnaut, en Sigmundur Randvésnaut. Þeir sigla nú vestur um haf og verður illt til fengjar um sumarið. Og að áliðnu sumri koma þeir skipum sínum undir Öngulsey; hún liggur í Englandshafi. Þar sjá þeir liggja fyrir sér tíu skip, og var þar með eitt drekaskip mikið.

Sigmundur verður þess skjótt vís, að fyrir þeim skipum ræður Haraldur járnhaus.

Þeir mæla til bardaga með sér um morgininn.

Líður nú af nóttin.

Og um morgininn í sólar roð brjóta þeir upp vopn sín og berjast þann dag allan til nætur; skilja við myrkur og mæla til bardaga með sér um morgininn.

Og annan morgin eftir kallar Haraldur á skip Sigmundar og spurði hvort hann vildi enn berjast. Hann kveðst eigi annað ætla.

" Það mun eg nú mæla, " segir hann, " er eg hefi eigi fyrr mælt, að eg vilda að við gerðimst félagar, en berjumst eigi lengur. "

Hér lögðu menn hvorstveggja vel til og kváðu nauðsyn á vera að þeir sættist og væri allir eins, og mundi fátt við þeim standa. Sigmundur kvað einn hlut fyrir standa að þeir mundi eigi sættast.

" Hvað er það? " segir Haraldur.

Sigmundur svarar: " Hákon jarl sendi mig eftir höfði þínu. "

" Ills var mér að honum von, " segir Haraldur, " og eru þið ólíkir menn, þvíað þú ert hinn vaskasti maður, en Hákon er einn hinn versti maður. "

" Ekki mun okkur þetta einn veg þykja, " segir Sigmundur.

Nú áttu menn þeirra hlut að með þeim til sættar, og verður það, að þeir sættast og leggja allt herfang sitt saman og herja nú víða um sumarið, og stendur nú fátt við þeim.

En er haustar sagði Sigmundur að hann vill halda til Noregs.

Haraldur svarar: " Þá mun skilja með okkur. "

" Eigi skal það, " sagði Sigmundur;, " vil eg nú að við farim báðir til Noregs. Hefi eg þá nökkuð af því sem eg hét Hákoni jarli, ef eg kem þér á hans fund. "

" Hví munda eg fara á fund hins mesta óvinar míns? "

" Lát mig þessu ráða, " segir Sigmundur.

" Bæði er að eg trúi þér vel, " sagði Haraldur, " enda er þér þá vant um, og skaltu þessu ráða. "

Sigla nú síðan norður til Noregs og koma að Hörðalandi. Þá er þeim sagt að Hákon jarl væri á Norðmæri og væri í Bergund. Halda þeir þangað og leggja skipum sínum í Steinavogi. Þá fer Sigmundur inn til Bergundar með tólf menn á einni róðrarskútu og vill finna Hákon jarl fyrst, en Haraldur liggur í Steinavogi meðan.

Nú kemur Sigmundur á fund Hákonar jarls, og situr hann við drykkjuborð. Sigmundur gengur þegar inn fyrir jarlinn og kveður hann vel. Jarl tók honum blíðlega og spyr hann tíðenda og biður setja undir hann stól, og svo var gert. Tala um hríð, og segir Sigmundur honum af ferðum sínum, en ekki getur hann að hann hafi Járnhaus fundið. En er Hákoni þykir frestast frásögn, þá spyr jarl hvort hann fyndi Harald.

" Svo var víst, " sagði Sigmundur, og sagði honum sem farið hafði, að þeir sættust.

Jarl þagnar þá og roðnaði á að sjá og mælti er stund leið: " Oftar hefir þú, Sigmundur, mitt eyrendi betur rekið en nú. "

" Hér er nú kominn maðurinn, herra, " segir Sigmundur, " á yðvart vald, og ætla eg að þér munið taka sættum af Haraldi fyrir mín orð, svo að hann fái lífs grið og lima og landsvist sína. "

" Eigi mun svo fara, " sagði jarlinn; " eg skal láta þegar drepa hann að eg nái honum. "

" Eg vil bjóða handsöl mín, herra, fyrir hann, " sagði Sigmundur, " og fé svo mikið sem þér vilið mest gera. "

" Engva sætt mun hann af mér fá, " sagði jarl.

Sigmundur svarar: " Til lítils hefi eg þér þjónað og eigi góðs, er eg skal eigi einum manni fá grið og sætt. Skal eg í burt úr landi þessu og þjóna þér eigi lengur, og munda eg það vilja, að þér yrðið til hans að vinna nökkuð áður en hann væri drepinn. "

Sprettur Sigmundur upp og gengur út af stofunni, en jarl situr eftir og þegir, og engi þorir að biðja fyrir Sigmundi.

Þá tekur jarl til orða: " Reiður var Sigmundur nú, " sagði hann, - " og skaði er það ríki mínu ef hann ræðst í brott, og eigi mun honum það alvara. "

" Það mun honum víst alvara, " sögðu menn hans.

" Fari nú eftir honum, " sagði jarl, " og skulu við sættast að þessu sem hann bauð. "

Nú ganga jarlsmenn til Sigmundar og segja honum þetta, og nú gengur Sigmundur til jarls og fagnar jarl honum nú fyrri og sagði að þeir skulu að þessu sættast sem hann bauð fyrri; - " vil eg þig eigi brottu frá mér. "

Tók Sigmundur þá grið og sætt þessa af Hákoni jarli til handa Haraldi, og fer Sigmundur nú að finna Harald og segir honum nú svo búið, að sættin er ráðin. Haraldur kvað illt mundu að trúa honum, en þó fóru þeir á fund jarls og sættust að þessu. Fór þá Haraldur eftir það norður á Hálogaland, en Sigmundur var með jarli um veturinn í miklum kærleikum og þeir Þórir frændur og mikil sveit manna með þeim.

Sigmundur heldur vel menn sína bæði að klæðum og vopnum.

Nú er að segja frá þeim Færeyingum, að Össur Hafgrímsson vex upp með Þrándi úr Götu þar til sem hann er fullþroskaður maður og er fræknlegur maður að sjá og skörulegur. Þrándur fær honum kvonfang þar í eyjunum, hinnar bestu bóndadóttur, og þá sagði Þrándur að þeir mundi skipta eyjum í helminga til valds og stjórnar, og skal Össur hafa þann helming sem faðir hans hafði átt, en Þrándur þann helming er þeir bræður Brestir og Beinir höfðu átt. Þrándur sagði og Össuri að honum þyki það maklegast að hann taki fé þau öll, lönd og lausafé, er þeir bræður höfðu átt, og hafi það í föðurbætur. Fer það nú allt svo sem Þrándur lagði ráð til. Átti Össur nú tvö bú eða þrjú: eitt að Hofi á föðurleifð sinni í Suðurey, annað í Skúfey, þriðja í Dímun á föðurleifðum þeirra Sigmundar og Þóris.

Frétt höfðu þeir Færeyingar til Sigmundar, að hann er frægur maður, og höfðu viðbúnað mikinn. Össur lét gera virki um bæinn í Skúfey og var þar lengstum.

Skúfey er svo háttað, að hún er svo brött að þar er hið besta vígi; er þar ein uppganga, og svo segja þeir að eigi mun eyin sótt verða ef fyrir eru tuttugu karlar eða þrír tigir, að aldri komi svo margur til að sótt verði.

Össur fór milli búa sinna með tuttugu menn, en heima voru með honum jafnan þrír tigir manna með verkmönnum. Engi maður var jafn ríkur í Færeyjum þegar Þránd leið.

Silfur það hið mikla, er Þrándur fékk á Haleyri, gekk aldri á grunn, og var hann auðgastur allra og stjórnaði nú öllu einn í Færeyjum, þvíað þeir Össur voru eigi jafn slægir.

Það er nú að segja frá Sigmundi, að hann talaði við Hákon jarl, að hann vill létta þessum hernaði og vill leita út til Færeyja; kveðst eigi lengur vilja heyra það að hann hefndi eigi föður síns og honum sé því brigslað og beiðir jarl efla sig til þessa og gefa sér ráð til, hversu hann skal til hátta.

Hákon svarar og segir að - " hafið er torsóttlegt til eyjanna og brim mikið, og þangað má eigi langskipum halda, og skal eg láta gera þér knörru tvo og menn fá til með þér svo að okkur þyki vel skipað. "

Sigmundur þakkar honum sinn velgerning. Er nú búin ferð hans um veturinn, og skip þessi algjör um vorið og menn til fengnir.

Haraldur kom til móts við hann um vorið og réðst til ferðar með honum. Og er hann er mjög búinn, þá mælti Hákon jarl:

" Þann skal út leiða, að maður vill að aftur komi. "

Gekk jarl út með Sigmundi.

Þá mælti Hákon: " Hvað segir þú mér til þess, hvern hefir þú átrúnað? "

Sigmundur svarar: " Eg trúi á mátt minn og megin. "

Jarl svarar: " Ekki má svo vera, " segir hann, " og verður þú þangað trausts að leita er eg hefi allan átrúnað á, þar sem er Þorgerður Hörðabrúður. Skulu við nú fara að finna hana og leita þér þangað heilla. "

Sigmundur bað hann fyrir sjá.

Og nú ganga þeir til skógar akbraut eina og afstíg lítinn í skóginn, og verður þar rjóður fyrir þeim, og þar stendur hús og skíðgarður um. Það hús var harðla fagurt, og gulli og silfri var rennt í skurðina. Inn ganga þeir í húsið, Hákon og Sigmundur, og fáir menn með þeim. Þar var fjöldi goða. Glergluggar voru margir á húsinu, svo að hvergi bar skugga á. Kona var þar innar í húsið um þvert, og var hún veglega búin. Jarl kastaði sér niður fyrir fætur henni og lá lengi; og síðan stendur hann upp og segir Sigmundi að þeir skulu færa henni fórn nokkura og koma silfri því á stólinn fyrir hana, - " en það skulum við að marki hafa, " segir Hákon, " hvort hún vill þiggja, að eg vildi að hún léti lausan hring þann er hún hefir á hendi sér. Áttu, Sigmundur, af þeim hring heillir að taka. "

En nú tekur jarl til hringsins, og þykir Sigmundi hún beygja að hnefann, og náði jarl eigi hringnum. Jarl kastar sér niður í annan tíma fyrir hana, og það finnur Sigmundur að jarl tárast, og stendur upp eftir það og tekur til hringsins og er þá laus, og fær jarl Sigmundi hringinn og mælti svo, að þessum hring skyldi Sigmundur eigi lóga, og því hét hann.

Skilja nú við svo búið, og fer Sigmundur til skipa sinna, og er svo sagt að fimm tigir manna voru á hvoru skipinu. Létu nú í haf, og gaf þeim vel byri, þar til er þeir höfðu fugl af eyjum, og héldu samflota.

Haraldur járnhaus var á skipi með Sigmundi, en Þórir stýrði öðru skipi.

Nú rak á storm fyrir þeim, og skildust þá skipin, og hafa nú rekið mikið, svo að dægrum skiptir.

Nú er að segja frá þeim Sigmundi að byr kemur á fyrir þeim og sigla nú að eyjunum, og sjá þá að þeir eru komnir austan að eyjum, og eru þeir menn á með Sigmundi að kenna landsleg, og eru þeir mjög komnir að Austurey. Sigmundur sagði að hann mundi það helst kjósa að fá vald á Þrándi. Og er þá ber að eyjunni kemur á mót þeim bæði straumur og stormur, svo að ekki er nálægt um að þeir næði eyjunni; fá tekið í Svíney, með því að menn voru kænir og liðgóðir. Koma þar í næturelding og hlaupa upp þegar til bæjarins fjórir tigir manna, en tíu gættu skips. Þeir taka bæinn og brjóta upp bæinn, taka Bjarna bónda í rekkju sinni og leiða hann út.

Bjarni spyr hver foringi væri þeirrar ferðar.

Sigmundur sagði til sín.

" Þá muntu grimmur þeim að þér sýndi ekki nema illt á þeim fundi er faðir þinn var drepinn, en eigi mun eg dylja þess að eg var þar, eða mantu nokkuð til hvað eg lagði til um mál þitt, þá er það var mælt að þú mundir drepinn vera og þið Þórir frændi þinn, en eg sagði svo, að ykkur skyldi eigi heldur drepa en mig. "

" Man eg víst, " sagði Sigmundur.

" Nær skal mér það ömbuna? " sagði Bjarni.

" Nú, " sagði Sigmundur; " þú skalt hafa grið, en eg vil einn ráða öðru. "

" Svo skal víst, " sagði Bjarni.

" Þú skalt fara með oss, " sagði Sigmundur, " til Austureyjar. "

" Þangað kemst þú eigi heldur í himininn upp, " sagði Bjarni, " að þessi veðurstöðu. "

" Þá skaltu fara til Skúfeyjar, ef Össur er heima. "

" Þú skalt því ráða, " segir Bjarni, " og þar ætla eg Össur vera. "

Aðra nótt fara þeir til Skúfeyjar og koma enn í næturelding við eyna. Gefur Sigmundi svo tímasamlega að öngir menn voru á verði í einstiginu þar á Skúfeyju. Þeir ganga upp þegar fimm tigir manna, með þeim er Bjarni fékk þeim, koma að virkinu, og eru þeir Össur þá komnir upp á virkið, og spyr Össur hverir þeir menn eru, er þar eru komnir.

Sigmundur sagði til sín.

" Þú munt þykjast eiga hingað eyrendi til vor. Vil eg bjóða þér sættir. " sagði Össur, " að hinir bestu menn í Færeyjum dæmi um mál okkur. "

" Ekki mun af sættum okkrum verða, " sagði Sigmundur " nema eg ráði einn. "

" Eigi mun eg að því sættast, " segir Össur, " að selja þér sjálfdæmi. Veit eg ekki þann mannamun okkarn og málaferla mun að eg þurfi þess. "

Sigmundur svarar og sagði sínum mönnum að þeir skulu sækja að virkinu gletting þann, - " en eg mun leita mér ráðs hvað er eg tek til. "

Haraldur járnhaus var harður í tillögum og latti allra sætta.

Össur hafði þrjá tigu manna í virkinu, og var virkið torsótt.

Össur átti son er Leifur hét og var þá ungt barn.

Nú sækja menn Sigmundar að virkinu, en hinir verja.

Sigmundur gengur hjá virkinu og lítur á. Hann var svo búinn, að hann hafði hjálm á höfði og gyrður sverði, öx í hendi silfurrekin og snaghyrnd og hið besta vopn, og vafið skaftið. Hann var í rauðum kyrtli og brynstakkur léttur um utan, og var það mál vina og óvina að eigi hefði slíkur maður komið í Færeyjar sem hann var.

Og Sigmundur sér í einum stað að virkisveggurinn var hruninn, og var þar nokkuru auðveldra en annarstaðar. Sigmundur opar frá virkinu og rennur að skeið og svo langt upp í, að hann fær krækt öxinni á virkisvegginn, og þá las hann sig skjótt upp eftir öxarskaftinu, og því næst kemur hann upp á virkið. Maður einn kom skjótt á mót honum og höggur til hans með sverði. Sigmundur lýstur af sér höggið með öxinni og leggur skjótt með öxarhyrnunni, svo að öxin stendur á kafi í fangi honum, og er sá skjótt dauður. Þetta sér Össur skjótt og hleypur í mót Sigmundi og höggur til hans, en Sigmundur lýstur enn af sér höggið, en höggur til Össurar öxinni og tekur af honum höndina hægri, og fellur niður sverðið. Þá höggur Sigmundur annað sinn til Össurar í fangið, svo að öxin gekk á hol, og féll Össur. Þá drífa menn að Sigmundi, en hann stökkur út af virkisvegginum öfugur og kemur standandi niður.

Nú styrma þeir yfir Össuri þar til er hann er dauður.

Nú segir Sigmundur þeim mönnum er eftir voru í virkinu að tveir eru kostir fyrir höndum: að hann mun sitja þeim mat í virkinu eða brenna, ella gangi þeir til sætta og láti hann einn ráða. Þeir selja honum nú sjálfdæmi og gefast upp.

Það er að segja frá Þóri, að hann ber að Suðurey og kemur nú til móts við Sigmund er þessi umskipti eru áður orðin.

Nú fara orð milli þeirra Sigmundar og Þrándar til sættar, og verður griðum á komið og fundur stefndur með þeim í Straumsey í Þórshöfn, þar er þingstöð þeirra var Færeyinga. Þar koma þeir Sigmundur og Þrándur og fjölmenni mikið, og er Þrándur hinn kátasti. Er nú talað um sættir. Sagði Þrándur að hann " var ósæmilegur á þeim fundi er faðir þinn var drepinn, Sigmundur frændi, " sagði Þrándur; " vil eg unna þér þeirra sætta er þér væri mest sæmd að og þú mættir best við una: Vil eg að þú gjörir okkar í millum allar sættir. "

" Það vil eg eigi, " sagði Sigmundur; " vil eg að geri Hákon jarl allar sættir, ella sé við ósáttir, og ætla eg það maklegra; en við skulu fara báðir á fund Hákonar jarls ef við sættumst. "

" Þess er eg fúsastur, frændi, " sagði Þrándur, " að þú dæmir og vil eg það til skilja, að eg hafi landsvist mína og mannaforráð það er eg á. "

" Engi verður sættin, " segir Sigmundur, " nema sú að eg býð. "

Og er Þrándur sá að annar mun harðari, þá sættast þeir að þessu, og skulu fara báðir til Noregs að sumri.

Skip þetta annað fer til Noregs um haustið og margt manna á, er Sigmundi hafði út fylgt, en Sigmundur var í Skúfey um veturinn og Þórir með honum, frændi hans, og Haraldur járnhaus og margt manna með þeim. Hafði Sigmundur rausn mikla og aðföng mikil í bú sitt.

Nú líður af veturinn, og býr Sigmundur skip sitt. Þrándur býr byrðing einn er hann átti. Vita nú hvorir til annarra. Siglir Sigmundur þegar er hann er búinn. Er þar í ferð með honum Þórir og Haraldur járnhaus og nær tuttugu menn á skipi. Þeir taka Noreg við Sunnmæri. Frétta til Hákonar jarls, að hann er eigi langt þaðan, og finna hann bráðlega.

Hákon jarl fagnar vel Sigmundi og hans félögum.

Sigmundur segir honum um sættir þeirra Þrándar.

Jarl svarar: " Eigi hafi þið orðið jafn slægir þið Þrándur; þætti mér eigi víst að hann kæmi skjótt á minn fund. "

Líður á sumarið og kemur Þrándur eigi. Koma nú skip af Færeyjum og sögðu að Þrándur hefði orðið afturreka og lest svo skip hans að eigi væri fært.

Nú segir Sigmundur jarli að hann vill að hann lúki upp gerð með þeim Þrándi, þó að hann sé eigi kominn.

Jarl sagði að " svo skal vera. Þar geri eg manngjöld tvenn fyrir hvorn þeirra bræðra; hin þriðju fyrir fjörráð við ykkur, er Þrándur vildi að þið væruð drepnir, þá er hann lét drepa feður ykkra; hin fjórðu manngjöld skulu koma fyrir það er Þrándur seldi ykkur mansali. En þann fjórðung er þú átt í mannaforræði í Færeyjum, þar skal af taka hvorn tveggja hlut Þrándar og arfa Össurar, svo að þín eign skal nú vera helmingur eyjanna, en helmingur skal falla í minn garð fyrir það er Hafgrímur og Þrándur drápu hirðmenn mína, Bresti og Beini. Hafgrímur skal vera ógildur fyrir víg Brestis og aðför við saklausa menn. Össur skal eigi fé bæta, fyrir þann ójafnað er hann settist í eignir þínar og var þar drepinn, en þú skalt skipta fébótum með ykkur Þóri frænda þínum sem þér líkar. Þrándur hafi landsvist sína ef hann heldur sættir þessar. Eyjar allar skaltu hafa í lén af mér, " segir jarl, " og gjalda mér skatta af mínum hluta. "

Sigmundur þakkaði jarli gjörð þessa og var með honum um veturinn.

Að vori fer hann út til Færeyja og með honum Þórir frændi hans, en Haraldur járnhaus var þá eftir.

Sigmundi ferst vel og kemur til Færeyja og stefnir þing við Þránd í Straumsey í Þórshöfn; kemur Þrándur þar og margt manna.

Sigmundur sagði að Þrándur héldi enn lítt sættina og segir nú upp gjörðina jarls; biður hann nú gera annað hvort að halda sættina eða rjúfa.

Þrándur biður Sigmund gera og kveðst því best una að hann yrði sem mestur maður af.

Sigmundur kvað nú ekki gera að hvika um þetta; bað hann skjótt gera annað hvort játa eða neita; kveðst enn eigi síður kjósa að þeir væri ósáttir.

Þrándur kjöri heldur að halda sætt og bað sér fresta á um gjöld fjárins, en jarl hafði á kveðið að þetta fé skyldi hafa goldist á einum missarum; en við bæn manna, þá lét Sigmundur það gangast að þetta fé skyldi gjaldast á þremur árum.

Þrándur sagði að honum þætti allvel að Sigmundur frændi hans færi nú með mannaforráð, jafn lengi sem hann hefði áður með farið, - " og er það nú jafnaður að svo sé. "

Sigmundur sagði að hann þyrfti ekki að fara með gyllingar slíkar; sagði að hann mundi aldri á taka.

Skilja nú við þetta, að menn voru sáttir allir.

Þrándur bauð Leifi Össurarsyni nú til fósturs heim í Götu, og þar óx hann upp.

Sigmundur bjó skip sitt um sumarið til Noregs, og þá geldur Þrándur upp einn þriðjung fjárins, og stankaði þó mjög við.

Sigmundur heimti saman skatta Hákonar jarls áður hann sigldi af eyjunum.

Sigmundi ferst vel og kemur við Noreg skipi sínu. Og brátt fer hann á fund Hákonar jarls og færir honum skatta sína. Jarl fagnar vel Sigmundi og þeim Þóri frændum og öllum förunautum þeirra. Eru nú með jarli um veturinn.