Bókastaðir

Eptir þetta stefna þing Upplendingar, ok er Þorkell þurrafrost gerr útlagi á þinginu.

Ok er þeir feðgar frétta þetta, þá segir Steingrímr, at Þorkell má eigi heima þar vera, meðan þeir leita mest eptir honum; "skaltu fara, frændi, til ár þeirrar, er hér fellr skamt frá bænum, en þar eru gljúfr mikil upp með ánni, ok í árgljúfrunum er hellir einn, ok veit þat fylsni engi nema ek; þangat skaltu fara, ok hafa mat með þér."

Svá gerir Þorkell, at hann er í hellinum, meðan mest er leitin, ok verðr eigi fundinn. Daufligt þykkir honum þar, ok er stund liðr, ferr hann brott or hellinum, ok til bœjar þess, er Þórálfr bóndi hafði átt, ok tekr nú Ragnhildi í brott í annan tíma, ok ræðsk nú á fjǫll ok eyðimerkr: "ok hér nem ek staðar," sagði hann, "sem nú hefi ek bygð mína setta, ok hér hefi ek verit síðan, ok vit Ragnhildr, átján vetr, ok er þat aldr Þuríðar, dóttur minnar." "Nú hefi ek sagt ykkr æfisǫgu mína," segir hann.

"Mikil þykki mér saga þín, fóstri," segir Sigmundr; "en nú vil ek segja þér, at ek hefi eigi vel launat þér þinn velgerning ok fóstr, þvíat dóttir þín sagði mér, þá er vit skildum, at hon væri með barni, ok er þar engi maðr í týgi til, nema ek, ok því fór ek mest í brott, at ek hugði, at okkr mundi þat áskilja."

Þorkell svarar; "lǫngu vissa ek þat, at með ykkr var ástarþokki, ok vilda ek þat ekki meina ykkr."

Sigmundr mælti: "þess vil ek beiða ykkr, fóstri minn, at þú giptir eigi Þuríði, dóttur þína, þvíat hana skal ek eiga, eða øngva konu ella."

Þórkell svarar: "eigi mun dóttir mín betra manni giptask; en þess vil ek biðja þik, Sigmundr, at ef þú fær framkvæmd með hǫfðingjum, at þú munir nafn mitt, ok komir mér í frið ok í sætt við sveitunga mína, þvíat mjǫk leiðisk mér nú í óbygðum þessum."

Sigmundr játtaði því, ef hann mætti svá viðkomask, ok nú skilja þeir; ok fóru þeir frændr, til þess er þeir koma á Hlaðir til Hákonar jarls; þar hafði hann atsetu; nú ganga þeir fyrir jarl, ok kveðja hann, en hann tók því vel, ok spyrr, hvat mǫnnum þeir sé.

Sigmundr kveðsk vera Brestisson: þess er var sýslumaðr yðvar of hríð í Færeyjum ok þar drepinn; "hefi ek því, herra, yðvarn fund sótt, at ek vænti mér af yðr góðrar framkvæmdar, ok vilda ek yðr, herra, á hendi bindask, ok vit báðir frændr."

Hákon jarl sagðisk vita ógǫrla, hverr maðr hann var: "en eigi ertu ólíkr Bresti, en sjálfr verðr þú þik í ætt at færa; en eigi spari ek mat við þik;" Ok vísaði þeim til sætis hjá gestum sínum; ok var Sveinn Hákonarson ungr, ok með hirð fǫður síns í þann tíma.

Sigmundr kom sér í tal við Svein jarlsson, ok lék fyrir honum marga fimleika, ok hendi jarlsson mikit gaman at honum.

Sigmundr flutti mál sitt fyrir Sveini, ok bað hann leggja til með sér, at hann fengi nokkura framkvæmd af fǫður sínum.

Sveinn spyrr, hvers hann beiddisk.

"Í hernað vilda ek helzt," sagði Sigmundr, "ef faðir þinn vill efla mik."

"Slíkt er vel hugsat," sagði Sveinn.

Líðr nú vetrinn framan til jóla; ok at jólum kemr þar Eiríkr jarl Hákonarson austan or Víkinni; hann hafði þar atsetu. Sigmundr kemr sér í tal við Eirík jarl, ok kærir fyrir honum sinn vanda; heitir Eiríkr jarl honum sinni umsýslu við Hákon, fǫður sinn, ok kveðsk eigi skulu minna tilleggja með honum enn Hákon jarl.

Ok eptir jólin vekr Sigmundr til við Hákon jarl, at hann mundi efla hann með nokkuru móti, ok láta hann njóta fǫður síns Brestis, er hann var hans þjónustumaðr.

Hákon jarl svarar: "víst fékk ek þar tjón góðrar fylgðar, er Brestir var drepinn, hirðmaðr minn, hinn vaskasti maðr, ok ills væri þeir frá mér verðir, er hann drápu; eða til hvers mælir þú?"

Sigmundr kveðsk helzt vilja fara í víking, ok fá þá annathvárt nǫkkurn frama eða bana.

Jarl kvað þat vel mælt, "ok munt þú vita í vár, er menn búask ferða sinna, hversu ek vil þá vera láta."

Líðr nú af vetrinn, ok þá heimtir Sigmundr fram vinmæli Hákonar jarls.

En jarl svarar: "langskip eitt vil ek fá þér, ok þar á fjǫrutigi manna með vápnum, ok mun þat lið litt vandat, þvíat flestir munu ekki fúsir at fylgja þér, útlendum manni ok ókunnum."

Sigmundr þakkaði jarli, ok segir Eiríki tillag fǫður síns.

Jarl svarar: "lítit framlag, en þó má þér gagn at verða; en annat skip vil ek fá þér, ok á fjǫrutigi manna;" Ok var þat skip at ǫllu vel búit, er Eiríkr fekk honum.

Nú segir hann Sveini, hvert tillag þeirra var, feðga.

Sveinn svarar: "mér er svá búit eigi jafnhœgt um framlǫgin við vini mína sem þeim feðgum, en þó skal ek fá þér hit þriðja skip, ok á fjǫrutigi manna, ok skulu þat vera þjónustumenn mínir, ok væntir ek, at þeir fylgi þér bezt af þeim mǫnnum, er þér eru fingnir til fylgðar."

Sigmundr býsk nú til fylgðar við menn sína, ok siglir, þegar hann er búinn, austr til Víkr, ok svá til Danmerkr, ok í gegnum Eyrarsund, ok allt í hit Eystrasalt; ferr hann um sumarit, ok verðr lítit til fengjar, treystisk hann hvergi til at halda, þar er mikit er fyrir, við þenna liðskost. Hann lætr þó fara kaupmenn í friði; siglir þó austan, er áleið sumarit, þartil er hann kemr undir Elfarsker, þar er jafnan víkingabœli mikit; ok er þeir hafa lagt í lægi undir einn hólma, þá gengr Sigmundr upp í skerit, ok vill litask um. Hann sér at ǫðrumegin undir hólmanum liggja fimm skip, ok var dreki hit fimta.

Hann ferr þá til manna sinna, ok segir þeim, at fimm víkingaskip liggja ǫðrumegin undir skerinu: "nú vil ek þat segja yðr, at mér er lítit um at flýja þeirra fund at ǫllu óreyndu; munu vér ok aldri frama fá, nema vér leggim várt ráð í hættu."

Þeir báðu hann fyrirsjá.

"Nú skulu vér bera grjót á skipin," sagði Sigmundr, "ok búask við, sem oss þykkir líkast. Vér skulum leggja skipum várum í utanverðan þenna vog, er nú eru vér komnir, þvíat vogrinn er þar mjóstr, ok svá leizk mér í kveld, er vér sigldum inn, at eigi mundu skipin fá innlagt hjá oss, ef vér leggjum þrjú skip vár jafnfram, ok má oss þat duga, at þeir leggi eigi ǫllumegin at oss."

Þetta gera þeir.

En um morguninn, er þeir hafa lagt skip sín í utanverðan voginn, þá róa þar at þeim á fimm skipum víkingar, ok stendr maðr í stafni á drekanum, mikill ok sterkligr, ok spyrr þegar, hverr fyrir skipunum réði. Sigmundr nefndi sik, ok spyrr hann at nafni. Hann kveðsk Randverr heita, ok ættaðr austan or Hólmgarði, ok kvað þeim tvá kosti til vera; at þeir gæfi upp skip sín ok sjálfa sik í hans vald, eða verja sik ella. Sigmundr kvað þá kosti ójafna, ok sagði, at þeir mundu freista hljóta fyrst vápna sinna. Randver bað sína menn at leggja á þrem skipum, er eigi mátti ǫllum at koma; en hann vildi sjá fyrst, hversu fœri.

Sigmundr stýrði skipi því, er Sveinn jarlsson hafði fengit honum, en Þórir því, er Eiríkr jarl hafði átt.

Nú leggjask þeir at ok berjask; láta þeir Sigmundr ganga grjót svá ákaft í fyrstu, at hinir megu ekki annat enn hlífa sér, ok er farit er grjótit, gera þeir skothríð harða, ok fellr lið mart af víkingum, en fjǫldi sár. Nú taka þeir Sigmundr til hǫggvopna sinna, tekr nú at halla bardaganum á lið Randvers; en er hann sér ófarar sinna manna, kvað hann þá vera auðvirðismenn mikla, er þeir sigraðu eigi þá menn, er hann kvað ekki at mǫnnum vera mundu; þeir kváðu hann opt eggja sik, en hlífa sér; báðu hann nú ráðask ímóti; hann kvað svá vera skyldu. Leggr hann nú at drekanum ok annat skip, er menn váru hvíldir á, en skipar hit þriðja ósárum mǫnnum. Leggjask nú at í annat sinn ok berjask, ok er nú miklu stríðari orrosta enn fyrr.

Sigmundr var fremstr sinna manna á sínu skipi, ok hǫggr bæði hart ok títt. Þórir, frændi hans, gengr vel fram; berjask nú lengi, svá at eigi má í millum sjá, hvárir drjúgari verða.

Þá mælti Sigmundr til sinna manna: "eigi munu vér sigrask á þeim til þrautar, nema vér reynim oss framar, nú vil ek ráða til uppgǫngu á drekann, ok fylgit mér drengiliga!"

Nú kemsk Sigmundr upp á drekann, ok þeir tólf saman, ok drepr mann, ok brátt annan, en þeir fylgja honum vel. Þórir kemsk ok á drekann við fimta mann, hrøkkr nú allt undan þeim. Ok er Randver sér þetta, hleypr hann fram, ok í mót Sigmundi, ok berjask mjǫk lengi.

Nú sýnir Sigmundr íþrótt sína, ok kastar sverði sínu, ok fleygði í lopt upp, ok tekr vinstri hendi sverðit, en skjǫldinn hœgri hendi, ok hǫggr með sverðinu til Randvers, ok tekr undan honum fótinn hœgra fyrir neðan kné. Randver fellr þá. Sigmundr veitir honum hálshǫgg, þat er af tók hǫfuðit. Þá œpa Sigmundar menn heróp, ok eptir þat flýja víkingar á þrem skipum, en þeir Sigmundr ryðja drekann, svá at þeir drepa hvert mannsbarn er á var.

Nú kanna þeir lið sitt, ok eru fallnir þrjátigi manna af liði Sigmundar. Leggja nú skipin í lægi, ok binda sár sín, ok hvíla sik þar nǫkkurar nætr.

Nú tekr Sigmundr drekann til sín, ok annat skip, er eptir varð. Þeir taka þar mikit fé bæði í vápnum ok ǫðrum gripum, sigla nú í brott, ok til Danmerkr, ok svá norðr til Víkrinnar, ok finna Eirík jarl, ok fagnar hann vel Sigmundi, ok býðr honum með sér at vera. Sigmundr þakkar jarli boðit, en kveðsk norðr mundu fara fyrst til Hákonar jarls, en lét þar eptir tvau skip sín í varðveizlu jarls, er þeir hǫfðu lítt skipat.

Nú koma þeir til Hákonar jarls, ok fagnar hann vel Sigmundi ok hans félǫgum, ok er Sigmundr með jarli um vetrinn, ok gerisk fær maðr mjǫk.

En at jólum um vetrinn gerðisk Sigmundr hirðmaðr Hákonar jarls, ok þeir Þórir báðir, ok sátu nú um kyrt í góðum fagnaði.

Þenna tíma réð fyrir Svíþjóðu Eiríkr konungr hinn sigrsæli Bjarnarson Eiríkssonar, Eyvindarsonar; hann var ríkr konungr.

Einn vetr hǫfðu kaupmenn tólf saman norrœnir farit austan um Kjǫl til Svíþjóðar, ok er þeir kómu í Svíaríki, áttu þeir kaupstefnu við landsmenn, ok skildi þá á í kaupstefnunni, ok drap norrœnn maðr einn svenskan mann. Ok Eiríkr konungr spyrr þetta, sendir hann til gesti sína, ok lætr drepa þessa tólf menn.

Ok nú um várit spyrr Hákon jarl, hvert Sigmundr ætlaði at halda um sumarit.

Sigmundr sagði at þat skyldi á hans forsjó.

Hákon jarl mælti: "þat vilda ek, at þú fœrir nøkkvat nærri ríki Svíakonungs, ok minntisk þess á Svíum, er þeir drápu tólf menn mína um vetrinn fyrir litlu, ok hefir engi hefnd fyrirkomit."

Sigmundr kveðsk svá gera mundu, ef svá vildi tiltakask.

Hákon jarl fær þá einvalalið Sigmundi af hirð sinni, sumt leiðangrslið; váru nú allir fúsir til Sigmundar. Halda nú austr til Víkr, ok finna Eirík jarl, ok fær hann Sigmundi enn frítt lið, ok hefir Sigmundr nú vel þrjú hundrað manna ok fimm skip vel skipuð. Sigla þaðan suðr til Danmerkr, ok svá austr fyrir Svíaveldi, þar leggja þeir skipum sínum at Svíþjóð austan at landinu.

Sigmundr segir þá sínum mǫnnum: "hér munu vér veita uppgǫngu, ok skulum fara hermannliga."

Þeir ganga nú á land upp, ok koma í bygðina með þrjú hundrað manna, ok drepa menn, en taka fé, brenna bœi; støkkr nú landsfólkit undan á merkr ok skóga, sem undan kómusk.

Þaðan eigi langt í brott, er þeir ráku flóttann, réð fyrir sýslumaðr Eiríks konungs, er Bjǫrn hét; safnar hann liði at sér, er hann fréttir hernaðinn, ok verðr fjǫlmennr, ok kemsk á milli þeirra ok skipanna; ok einn dag sjá þeir landherinn.

Þá tala menn Sigmundar um, hvat ráðs skal taka.

"Mǫrg eru enn góð til," sagði Sigmundr, "ok optar sigrask þeim eigi vel, er fleiri eru saman, ef menn eru skeligir til móts. Nú skulu vér þat ráð taka, at fylkja liði váru, ok gera á svínfylking; skulu vit Þórir frændr vera fremstir, en þá þrír ok fimm; en skjaldaðir menn skulu vera út í arma tveim megum; ok ætla ek þat ráð várt, at vér skulum hlaupa at fylkingu þeirra, ok vita at vér komimsk svá í gegnum, en Svíar munu ekki fastir á velli."

Þetta gera þeir, hlaupa nú at fylkingu Svía, ok komask ígegnum; verðr nú orrosta mikil, ok fellr mart manna af Svíum; gengr Sigmundr nú vel fram, ok hǫggr nú á tvær hendr, ok kemr at merkismanni Bjarnar, ok hǫggr hann banahǫgg. Þá eggjar hann menn sína, at þeir skyldu brjóta skjaldborgina, er skotin var um Bjǫrn, ok svá gera þeir. Sigmundr kemsk at Birni, ok eigask við vápnaskipti, ok vinnr Sigmundr hann skjótt, ok verðr banamaðr hans. Œpa víkingar nú sigróp, ok flýja þá landsmenn.

Sigmundr segir, at þeir skyldu eigi reka flóttann, sagði at þeir hefði ekki afla til þess í ókunnu landi. Svá gera þeir, taka þar mikit fé, ok fóru við þat til skipa sinna, sigla nú brott af Svíþjóðu, ok austr til Hólmgarðs, ok herja þaðra um eyjar ok annes.

Brœðr tveir eru nefndir í ríki Svíakonungs, hét annar Vandill, en annarr Adill; þeir váru landvarnarmenn Svíakonungs, ok hǫfðu aldri minnr enn átta skip ok dreka tvá.

Svíakonungr spyrr þessi tíðindi, er hernaðr var gǫrr í landi hans, ok sendir orð þeim brœðrum, ok biðr þá taka Sigmund af lífi ok hans félaga. Þeir játtuðu þessu.

En um haustit sigla þeir Sigmundr austan, ok koma undir eina ey, er liggr fyrir Svíþjóð. Þá segir Sigmundr til sinna manna: "nú erum vér ekki með vinum komnir, þar er þeir eru Svíar; skulu vér vera varir um oss, ok mun ek ganga upp á eyna, ok sjásk um;" Ok svá gerir hann, ok sér at ǫðrumegin eyjarinnar liggja tíu skip, drekaskip tvau ok ǫnnur átta.

Sigmundr sagði nú sínum mǫnnum, at þeir skulu veita viðbúnað, ok bera fjárhlut sinn af skipum, en grjót í staðinn, ok búask nú við um nóttina.

Ok um morguninn snemma róa þeir at þeim tíu skipum, ok kalla þeir þegar formennirnir, hverir fyrir skipunum réði. Sigmundr sagði til sín; ok er þeir vitu, hverir þessir menn eru, þá þurfti eigi at sǫkum at spyrja; brjóta upp vápn sín ok berjask; ok ekki hafa þeir Sigmundr þar komit, at þeir hefði slíka raun haft.

Vandill leggr nú dreka sínum at dreka Sigmundar, varð þar hart móttak. Ok er þeir hǫfðu barizk um hríð, þá mælti Sigmundr til sinna manna: "enn er sem fyrr, at vér munum eigi sigr fá, nema vér gangimsk nærr; nú vil ek hlaupa uppá drekann, en þér fylgit mér vel," ok nú hleypr Sigmundr á drekann, ok fylgir honum mikil sveit, verðr hann skjótt manns bani ok annars; hrøkkr nú liðit undan þeim.

Vandill sœkir nú í mót Sigmundi, ok eigask nú við vápnaskipti mjǫk lengi. Sigmundr hefir it sama bragð sem fyrr, skiptir um vápn í hǫndum sér, ok hǫggr hinni vinstri hendi til Vandils, ok af honum hǫndina hœgra, ok fell niðr sverðit, þat er hann hafði vegit með. Sigmundr gerir þá skjótt um við hann, ok drepr hann. Þá œpa menn Sigmundar sigróp.

Aðill mælti þá: "umskipti hafa nú orðit, ok mun Vandill drepinn, ok leggjum á flótta; verðr nú hverr at leita fyrir sér."

Nú flýja þeir Aðill á fimm skipum, en fjǫgur eru eptir, ok dreki hit fimta, ok drepa þeir hvert mannsbarn, er eptir var; en Sigmundr hafði drekann með sér ok ǫnnur skip. Fara nú þartil, er þeir koma í ríki Danakonungs, þykkjask nú hirðir ok haldnir; hvíla sik nú, ok binda sár sín.

En er þeir eru vel fœrir, sigla þeir til þess er þeir koma í Víkina, ok finna Eirík jarl, ok er þeim þar vel fagnat, dveljask þar litla hríð, ok fara norðr til Þrándheims, ok koma á fund Hákonar jarls; hann fagnar vel Sigmundi ok hans mǫnnum, ok þakkar honum þessi verk, er hann hafði unnit um sumarit; eru þeir frændr með jarli um vetrinn, Sigmundr ok Þórir, ok nǫkkur sveit með þeim, en lið þeirra vistaðisk annarstaðar; skortir nú eigi fé.