Bókastaðir

Nú var bóndi í brott um daginn, ok kom heim at kveldi, ok var vel kátr við þá Sigmund.

En annan morgin kom bóndi til sveinanna, ok mælti: "auðit varð þess, at ykkr bæri hingat at húsum mínum, nú þykki mér þat ráð, at þit dvelizk hér í vetr, ef ykkr þykkir svá betr gegna; virðisk þeim konum vel til ykkar, en þit hafit farit þvert af veginum, ok er langt til bygða alla vega heðan."

Þeir Sigmundr þakka bónda boð sitt, ok sǫgðusk þat gjarna vilja, at vera þar.

Bóndi mælti, at þeir skyldi þiggja vel at þeim húsfreyju, ok taka hǫndum til þess er þær þyrfti; "en ek mun í brottu vera hvern dag, at leita oss at fǫngum, ef svá vill verða."

Nú eru þeir þar sveinarnir, ok er þeim vel veitt, ok eru þær vel við þá, ok þykkir þeim þar gott; en bóndi er á brottu hvern dag.

Þar váru hús góð ok rammlig, ok búizk um vel. Bóndi nefndisk Úlfr, en Ragnhildr kona hans, en Þuríðr dóttir þeirra; hon var hin fríðasta kona sýnum ok mikilúðlig; góðr þokki var með þeim Sigmundi ok Þuríði, ok tǫluðu optliga, ok lagði bóndi ok húsfreyja ekki orð í þat.

Líðr nú vetr, ok kemr sumarmáladagrinn hinn fyrsti. Þá kemr Úlfr bóndi at máli við Sigmund, ok mælti: "svá er háttat," sagði hann, "at þit hafit hér verit í vetr með mér; nú ef ykkr þykkir eigi annat sýnna fyrirliggia, enn vera hér, þá skal ykkr þat heimilt, ok vita, at þit þroskizk hér; má vera at oss sé nokkurir fleiri hlutir saman ætlaðir; en einn er sá hlutr, at ek vil vara ykkr við, at þit farit eigi í skóg þann, er norðr er frá bænum."

Þeir játtuðu þessu, ok þǫkkuðu Úlfi bónda boð sitt, ok þektusk þetta boð gjarna.

Tjǫrn ein var þaðan skamt frá bænum, ok fór bóndi þangat til, ok vandi þá við sund; þá fóru þeir í skotbakka, ok vandusk við skot, ok varð Sigmundr skjótt áskynja allra íþrótta Úlfs, svá at hann varð hinn mesti íþróttamaðr, ok báðir þeir Þórir, ok komsk hann þó eigi til jafns við Sigmund. Úlfr var mikill maðr ok sterkr, ok þat skildu þeir brœðr, at hann var hinn mesti íþróttamaðr.

Þeir váru þar nú þrjá vetr, ok var Sigmundr þá fimmtán vetra, en Þórir sjautján vetra. Sigmundr var þá gildr maðr fyrir þroska sakir, ok báðir þeir, ok var Sigmundr þó ǫllum hlutum fremri, þó at hann væri tveim vetrum yngri.

Ok nú er þat eitthvert sinn um sumarit, at Sigmundr mælti til Þóris: "hvat mun verða, þó at vit farim í skóg þenna, er hér er norðr frá garði?"

Þórir svarar: "á því er mér engi vitni," segir hann.

"Ekki er mér svá gefit," segir Sigmundr, "ok þangat skal ek fara."

"Þú munt ráða hljóta," segir Þórir, "en brjótum vit þá boðorð fóstra míns."

Nú fóru þeir, ok hafði Sigmundr viðarøxi eina í hendi sér; koma í skóginn, ok í rjóðr eitt fagrt; ok er þeir hafa þar eigi lengi verit, þá heyra þeir brak mikit í skóginn, ok brátt sá þeir bjǫrn mikinn harðla ok grimligan. Þat var viðbjǫrn mikill, úlfgrár at lit. Þeir hlaupa nú aptr á stiginn þann, er þeir hǫfðu þangat farit; stigrinn var mjór ok þrǫngr, ok hleypr Þórir fyrir, en Sigmundr síðar. Dýrit hleypr nú eptir þeim á stiginn, ok verðr því þrǫngr stigrinn, ok brotna eikrnar fyrir því. Sigmundr snýr þá skjótt út af stignum millum trjánna, ok bíðr þar til er dýrit kemr jafnfram honum. Þá hǫggr hann jafnt meðal hlusta á dýrinu með tveim hǫndum, svá at exin søkkr; en dýrit fellr áfram, ok er dautt, þvíat þat hefir engi fjǫrbrot.

Þórir varð nú þessa varr, ok mælti svá: "þér varð þessa þrekvirkis auðit, frændi," sagði Þórir, "en eigi mér, ok er þat ok líkligast, at ek sé um mart þinn eptirbátr."

Sigmundr mælti: "nú skulu vit freista at vit getim reist upp dýrit;" Svá gera þeir, ok geta uppreist; sveigja svá at trén, at eigi má falla, reka kefli í munninn, ok þykkir dýrit þá gapa munninum; fara nú heim eptir þetta.

Ok er þeir koma heim, þá er Úlfr, fóstri þeirra, heima í túni fyrir, ok var þá á ferð kominn, at leita þeirra; hann er þá ófrýnligr, ok spurði, hvert þeir hefði farit.

Sigmundr svarar: "nú er illa orðit, fóstri minn," sagði hann; "við hǫfum nú brugðit af ráðum þínum, ok hefir bjǫrninn elt okkr."

Úlfr svarar; "slíks var at von, at svá mundi fara, en þat munda ek vilja, at hann elti ykkr eigi optar; en þó er þetta dýr svá, at ek hefi eigi traust áborit at glettask við, en þó skulum nú freista," sagði hann.

Snýr Úlfr nú inn, ok tekr eitt spjót í hǫnd sér, ok hleypr nú til skógarins, ok þeir Sigmundr með honum. Úlfr sér nú bjǫrninn, ok hleypr at þegar, ok rekr á spjótit, ok fellr bjǫrninn við. Úlfr sér, at dýrit er dautt áðr, ok mælti: "hæði þit nú at mér, eða hverr ykkar hefir drepit dýrit?"

Þórir svarar: "ekki er mér at eigna af þessu, fóstri," segir hann, "ok hefir Sigmundr drepit dýrit."

"Þetta er hit mesta þrekvirki," segir hann, "ok munu hér mǫrg eptirfara þín afreksverk, Sigmundr," sagði hann.

Nú fara þeir heim eptir þetta, ok hefir Úlfr enn meiri mæti á Sigmundi þaðan frá enn áðr.

Nú eru þeir brœðr með Úlfi, þar til at Sigmundr er átján vetra, en Þórir tuttugu. Sigmundr var þá frágjørðamaðr á vǫxt ok afl ok alla atgjørfi; ok er þat skjótast af honum at segja, at hann hefir næst gengit Ólafi Tryggvasyni um allar íþróttir.

Ok nú er svá er komit, þá segir Sigmundr Úlfi, fóstra sínum, at hann vill á brott leita: "ok þykkir mér lítil okkur afdrif verða munu, ef vit forvitnumsk eigi til annarra manna."

"Þat skal ok vera, sem þit vilit," segir Úlfr.

En þat hǫfðu þeir fundit, at hvert haust ok hvert vár, meðan þeir váru þar, at Úlfr var í brottu sjau nætr eða því nær, ok hafði þá heim mart í birgðum, lérept ok klæði, eða þá hluti aðra er þau þurftu at hafa.

Nú lætr Úlfr gera þeim klæði, ok býr þá vel í brott. Þat finnsk á konunum, at þeim þykkir mikit fyrir skilnaðinum, ok þó meira hinni yngri. Skilja nú, ok fara þeir brott, ok ferr Úlfr á leið með, ok fylgir þeim um Dofrafjall, þar til er þeir sjá norðr af til Orkadals. Þá sezk Úlfr niðr, ok segir, at hann vill hvílask. Nú setjask þeir niðr allir.

Þá mælti Úlfr: "nú forvitnar mik at vita, hverja ek hefi hér fóstrat, eða hverrar ættar þit erut, eða hvar ykkart fóstrland er."

Þeir segja nú allt frá sinni æfi, þat er liðit var.

Úlfr harmar þá mjǫk.

Þá mælti Sigmundr: "nú vil ek, fóstri," segir hann, "at þú segir okkr frá æfi þinni, hvat þar hefir umliðit."

"Svá skal nú ok vera," segir Úlfr.

Þar tek ek þá til sǫgu minnar, at Þórálfr hét bóndi, er bjó á Heiðmǫrk á Upplǫndum; hann var ríkr maðr ok sýslumaðr Upplendinga konunga; hann var kvángaðr maðr, ok hét Iðunn kona hans, en Ragnhildr dóttir hans, ok var nær allra kvenna fríðust sýnum.

Sá bóndi bjó eigi langt þaðan, er Steingrímr hét, góðr bóndi ok vel fjáreigandi. Þóra hét kona hans. Son áttu þau, er Þorkell hét; hann var efniligr maðr, mikill ok sterkr.

Þat var iðn Þorkels, er hann var heima með feðr sínum, at hvert haust, er frosta tók, ok ísa lagði á vǫtn, þá lagðisk hann út á merkr, ok nokkurir félagar hans með honum, ok veiddi dýr, ok var hann hinn mesti bogmaðr. Var þessi hans iðn, þá er þurrafrost tekr til, ok af þessu var hann kallaðr þurrafrost.

Eitthvert sinn kom Þorkell at máli við fǫður sinn, ok sagði at hann vill, at hann fái honum kvánfang, ok biði til handa honum Ragnhildar, dóttur Þórálfs bónda. Faðir hans svarar, at hann vill hátt støkka; en þetta verðr þó, at þeir feðgar fara til Þórálfs bónda, ok bera upp eyrendi sín um bónorð Þorkels við dóttur hans Ragnhildi. Þórálfr svarar seinliga, ok kveðsk hafa hærra hugat henni, enn þar er Þorkell er, en kveðsk ǫllu vildu vel svara fyrir vingan þeirra Steingríms; en kvað þó ekki mundu af þessu verða. Skilja við svá búit, ok fara heim.

Litlu eptir þetta ferr Þorkell heiman við annan mann um nótt, þá er hann fréttir, at Þórálfr er eigi heima, ok farinn í sýslu sína. Þeir Þorkell ganga inn um nóttina, ok at hvílu Ragnhildar, ok tekr hana upp í fang sér, ok berr hana út, ok flytr hana heim með sér. Faðir hans varð illa við þetta, ok kvað hann taka stein um megn sér, ok bað flytja hana heim skjótt.

Hann svarar: "eigi mun ek þat gera."

Steingrímr, faðir hans, bað hann þá í brottu verða.

Þorkell gerði þá svá, fór í brott með Ragnhildi, ok lagðisk á skóga út; þar váru í ferð með honum tólf menn, þeir váru félagar hans ok leikbræðr.

Nú kemr Þórálfr bóndi heim, ok verðr varr þessara tíðinda, ok safnar þegar mǫnnum at sér, ok hafði hundrat manna, ok ferr til Steingríms bónda, ok biðr hann selja fram son sinn, ok fá honum í hendr dóttur sína.

Steingrímr kvað þau eigi þar vera.

Þeir Þórálfr rannsǫkuðu þar, ok fundu eigi þat, er þeir vildu. Eptir þat fóru þeir á skóginn, ok leituðu þeirra, ok skiptu með sér leitinni, ok váru þá þrjátigi manna með Þórálfi.

Nú er þat einn dag, at Þórálfr sér tólf menn í skóginum ok konu hit þrettanda, ok þykkjask nú vita, ok halda þangat til.

Nú tala fǫrunautar Þorkels til, at menn drífi at þeim, spyrja nú Þorkel, hvat ráðs skal taka.

Hann svarar: "hóll einn er hér skamt frá oss, ok munu vér þangat fara allir, er þat vígi gott; skulu vér brjóta þar upp grjót, ok veita karlmannliga vǫrn;" Ok nú fara þeir á hólinn, ok búask þar við.

Brátt koma þeir Þórálfr at, ok láta þegar drífa vápn á þá, en þeir Þorkell verjask vel ok drengiliga.

Svá lýkr þeirra fundi, at tólf menn falla af Þórálfi, en sjau af Þorkeli, en sárir fimm, þeir er eptir váru. Þórálfr bóndi var sár til ólífis.

Nú flýr Þorkell í skóginn, ok félagar hans með honum, ok skilr þar með þeim, ok er Ragnhildr nú þar eptir, ok er hon flutt til bygða með fǫður sínum. Ok er Þórálfr kemr í bygð, deyr hann or sárum þessum, ok er þat sǫgn manna, at Þorkell yrði banamaðr hans.

Þessi tíðindi spurðusk nú. Ferr Þorkell heim til fǫður síns, ok er hann lítt sár, en flestir fǫrunautar hans meir; eru þeir nú grœddir.