Bókastaðir

Nú var bóndi í brott um daginn, ok kom heim at kveldi, ok var vel kátr við þá Sigmund. En annan morgin kom bóndi til sveinanna, ok mælti: auðit varð þess, at ykkr bæri híngat at húsum mínum, nú þiki mér þat ráð, at þit dvelizt hér í vetr, ef ykkr þikir svá betr gegna;En annan morgin kom bóndi til sveinanna, ok mælti: auðit varð þess, at ykkr bæri híngat at húsum mínum, nú þiki mèr þat ráð, at þit dvelizt hèr í vetr, ef ykkr þikir svâ betr gegna; virðist þeim konum vel til ykkar, en þit hafit farit þvert af veginum, ok er lángt til bygða alla vega heðan.virðist þeim konum vel til ykkar, en þit hafit farit þvert af veginum, ok er lángt til bygða alla vega hèðan.

Þeir Sigmundr þakka bónda boð sitt, ok sögðust þat gjarna vilja, at vera þar.

Bóndi mælti, at þeir skyldi þiggja vel at þeim húsfreyju, ok taka höndum til þess er þær þyrfti; en ek mun í brottu vera hvern dag, at leita oss at föngum, ef svá vill verða.en ek mun í brottu vera hvern dag, at leita oss at föngum, ef svâ vill verða.

Nú eru þeir þar sveinarnir, ok er þeim vel veitt, ok eru þær vel við þá, ok þikir þeim þar gott; en bóndi er á burtu hvern dag.

Þar voru hús góð ok rammlig, ok búizt um vel. Bóndi nefndist Úlfr, en Ragnhildr kona hans, en Þuríðr dóttir þeirra; hún var hin fríðasta kona sýnum ok mikilúðlig; góðr þokki var með þeim Sigmundi ok Þuríði, ok töluðu optliga, ok lagði bóndi ok husfreyja ekki orð í þat.

Líðr nú vetr, ok kemr sumarmáladagrinn hinn fyrsti. Þá kemr Úlfr bóndi at máli við Sigmund, ok mælti: svá er háttat, sagði hann, at þit hafit hér verit í vetr með mér;Þá kemr Úlfr bóndi at máli við Sigmund, ok mælti: svâ er háttat, sagði hann, at þit hafit hèr verit í vetr með mèr; nú ef ykkr þikir eigi annat sýnna fyrirliggia, enn vera hér, þá skal ykkr þat heimilt, ok vita, at þit þroskizt hér;nú ef ykkr þikir eigi annat sýnna fyrirliggia, enn vera hèr, þá skal ykkr þat heimilt, ok vita, at þit þroskizt hèr; má vera at oss sé nokkurir fleiri hlutir saman ætlaðir;má vera at oss sè nokkurir fleiri hlutir saman ætlaðir; en einn er sá hlutr, at ek vil vara ykkr við, at þit farit eigi í skóg þann, er norðr er frá bænum.

Þeir játtuðu þessu, ok þökkuðu Úlfi bónda boð sitt, ok þektust þetta boð gjarna.

Tjörn ein var þaðan skamt frá bænum, ok fór bóndi þángat til, ok vandi þá við sund; þá fóru þeir í skotbakka, ok vandust við skot, ok varð Sigmundr skjótt áskynja allra íþrótta Úlfs, svá at hann varð hinn mesti íþróttamaðr, ok báðir þeir Þórir, ok komst hann þó eigi til jafns við Sigmund.þá fóru þeir í skotbakka, ok vandust við skot, ok varð Sigmundr skjótt áskynja allra íþrótta Úlfs, svâ at hann varð hinn mesti íþróttamaðr, ok báðir þeir Þórir, ok komst hann þó eigi til jafns við Sigmund. Úlfr var mikill maðr ok sterkr, ok þat skildu þeir bræðr, at hann var hinn mesti íþróttamaðr.

Þeir voru þar nú þrjá vetr, ok var Sigmundr þá 15 vetra, en Þórir 17 vetra. Sigmundr var þá gildr maðr fyrir þroska sakir, ok báðir þeir, ok var Sigmundr þó öllum hlutum fremri, þó at hann væri tveim vetrum yngri.

Ok nú er þat eitthvert sinn um sumarit, at Sigmundr mælti til Þóris: hvat mun verða, þó at við farim í skóg þenna, er hér er norðr frá garði?Ok nú er þat eitthvert sinn um sumarit, at Sigmundr mælti til Þóris: hvat mun verða, þó at við farim í skóg þenna, er hèr er norðr frá garði?

Þórir svarar: á því er mér eingi vitni, segir hann.Þórir svarar: á því er mèr eingi vitni, segir hann.

Ekki er mér svá gefit, segir Sigmundr, ok þángat skal ek fara.Ekki er mèr svâ gefit, segir Sigmundr, ok þángat skal ek fara.

Þú munt ráða hljóta, segir Þórir, en brjótum við þá boðorð fóstra míns.

Nú fóru þeir, ok hafði Sigmundr viðaröxi eina í hendi sér;Nú fóru þeir, ok hafði Sigmundr viðaröxi eina í hendi sèr; koma í skóginn, ok í rjóðr eitt fagurt; ok er þeir hafa þar eigi leingi verit, þá heyra þeir brak mikit í skóginn, ok brátt sá þeir björn mikinn harðla ok grimligan. Þat var viðbjörn mikill, úlfgrár at lit. Þeir hlaupa nú aptr á stiginn þann, er þeir höfðu þángat farit; stigrinn var mjór ok þraungr, ok hleypr Þórir fyrir, en Sigmundr síðar. hleypr nú eptir þeim á stiginn, ok verðr því þraungr stigrinn, ok brotna eikrnar fyrir því. Sigmundr snýr þá skjótt út af stignum millum trjánna, ok bíðr þar til er dýrit kemr jafnfram honum. Þá höggr hann jafnt meðal hlusta á dýrinu með tveim höndum, svá at exin sökkr;Þá höggr hann jafnt meðal hlusta á dýrinu með tveim höndum, svâ at exin sökkr; en dýrit fellr áfram, ok er dautt, þvíat þat hefir eingi fjörbrot. Þórir varð nú þessa varr, ok mælti svá: þér varð þessa þrekvirkis auðit, frændi! sagði Þórir, en eigi mér, ok er þat ok líkligast, at ek sé um mart þinn eptirbátr.Þórir varð nú þessa varr, ok mælti svâ: þèr varð þessa þrekvirkis auðit, frændi! sagði Þórir, en eigi mèr, ok er þat ok líkligast, at ek sè um mart þinn eptirbátr.

Sigmundr mælti: nú skulu við freista at við getim reist upp dýrit; svá gera þeir, ok geta uppreist;svâ gera þeir, ok geta uppreist; sveigja svá at trén, at eigi má falla, reka kefli í munninn, ok þikir dýrit þá gapa munninum;sveigja svâ at trèn, at eigi má falla, reka kefli í munninn, ok þikir dýrit þá gapa munninum; fara nú heim eptir þetta.

Ok er þeir koma heim, þá er Úlfr, fóstri þeirra, heima í túni fyrir, ok var þá á ferð kominn, at leita þeirra; hann er þá úfrýnligr, ok spurði, hvert þeir hefði farit.

Sigmundr svarar: nú er illa orðit, fóstri minn! sagði hann; við höfum nú brugðit af ráðum þínum, ok hefir björninn elt okkr. Úlfr svarar; slíks var at von, at svá mundi fara, en þat munda ek vilja, at hann elti ykkr eigi optar; en þó er þetta dýr svá, at ek hefi eigi traust áborit at glettast við, en þó skulum nú freista, sagði hann.slíks var at von, at svâ mundi fara, en þat munda ek vilja, at hann elti ykkr eigi optar; en þó er þetta dýr svâ, at ek hefi eigi traust áborit at glettast við, en þó skulum nú freista, sagði hann.

Snýr Úlfr nú inn, ok tekr eitt spjót í hönd sér, ok hleypr nú til skógarins, ok þeir Sigmundr með honum.Snýr Úlfr nú inn, ok tekr eitt spjót í hönd sèr, ok hleypr nú til skógarins, ok þeir Sigmundr með honum. Úlfr sér nú björninn, ok hleypr at þegar, ok rekr á spjótit, ok fellr björninn við.Úlfr sèr nú björninn, ok hleypr at þegar, ok rekr á spjótit, ok fellr björninn við. Úlfr sér, at dýrit er dautt áðr, ok mælti: hæði þit nú at mér, eðr hvorr ykkar hefir drepit dýrit?Úlfr sèr, at dýrit er dautt áðr, ok mælti: hæði þit nú at mèr, eðr hvorr ykkar hefir drepit dýrit?

Þórir svarar: ekki er (mér) at eigna af þessu, fóstri! segir hann, ok hefir Sigmundr drepit dýrit.Þórir svarar: ekki er (mèr) at eigna af þessu, fóstri! segir hann, ok hefir Sigmundr drepit dýrit.

Þetta er hit mesta þrekvirki, segir hann, ok munu hér mörg eptirfara þín afreksverk, Sigmundr! sagði hann.Þetta er hit mesta þrekvirki, segir hann, ok munu hèr mörg eptirfara þín afreksverk, Sigmundr! sagði hann.

Nú fara þeir heim eptir þetta, ok hefir Úlfr enn meiri mæti á Sigmundi þaðan frá enn áðr.

Nú eru þeir brædr með Úlfi, þar til at Sigmundr er átján vetra, en Þórir tuttugu. Sigmundr var þá frágjörðamaðr á vöxt ok afl ok alla atgjörfi; ok er þat skjótast af honum at segja, at hann hefir næst geingit Ólafi Tryggvasyni um allar íþróttir.

Ok nú er svá er komit, þá segir Sigmundr Úlfi, fóstra sínum, at hann vill á brott leita: ok þikir mér lítil okkur afdrif verða munu, ef vit forvitnumst eigi til annarra manna.Ok nú er svâ er komit, þá segir Sigmundr Úlfi, fóstra sínum, at hann vill á brott leita: ok þikir mèr lítil okkur afdrif verða munu, ef vit forvitnumst eigi til annarra manna.

Þat skal ok vera, sem þit vilit, segir Úlfr.

En þat höfðu þeir fundit, at hvert haust ok hvert vor, meðan þeir voru þar, at Úlfr var í brottu sjö nætr eðr því nær, ok hafði þá heim mart í birgðum, lérept ok klæði, eðr þá hluti aðra er þau þurftu at hafa.En þat höfðu þeir fundit, at hvert haust ok hvert vor, meðan þeir voru þar, at Úlfr var í brottu sjö nætr eðr því nær, ok hafði þá heim mart í birgðum, lèrept ok klæði, eðr þá hluti aðra er þau þurftu at hafa.

Nú lætr Úlfr gera þeim klæði, ok býr þá vel í brott. Þat finnst á konunum, at þeim þikir mikit fyrir skilnaðinum, ok þó meira hinni ýngri. Skilja nú, ok fara þeir brott, ok ferr Úlfr á leið með, ok fylgir þeim um Dofrafjall, þar til er þeir sjá norðr af til Orkadals. Þá sezt Úlfr niðr, ok segir, at hann vill hvílast. Nú setjast þeir niðr allir.

Þá mælti Úlfr: nú forvitnar mik at vita, hverja ek hefi hér fóstrat, eðr hverrar ættar þit erut, eðr hvar ykkart fóstrland er.Þá mælti Úlfr: nú forvitnar mik at vita, hverja ek hefi hèr fóstrat, eðr hverrar ættar þit erut, eðr hvar ykkart fóstrland er.

Þeir segja nú allt frá sinni æfi, þat er liðit var.

Úlfr harmar þá mjök.

Þá mælti Sigmundr: nú vil ek, fóstri! segir hann, at þú segir okkr frá æfi þinni, hvat þar hefir umliðit.

Svá skal nú ok vera, segir Úlfr.Svâ skal nú ok vera, segir Úlfr.

Þar tek ek þá til sögu minnar, at Þórálfr hét bóndi, er bjó á Heiðmörk á Upplöndum;Þar tek ek þá til sögu minnar, at Þórálfr hèt bóndi, er bjó á Heiðmörk á Upplöndum; hann var ríkr maðr ok sýslumaðr Upplendínga konúnga; hann var kvongaðr maðr, ok hét Iðunn kona hans, en Ragnhildr dóttir hans, ok var nær allra kvenna fríðust sýnum.hann var kvongaðr maðr, ok hèt Iðunn kona hans, en Ragnhildr dóttir hans, ok var nær allra kvenna fríðust sýnum.

Sá bóndi bjó eigi lángt þaðan, er Steingrímr hét, góðr bóndi ok vel fjáreigandi. hét kona hans.Sá bóndi bjó eigi lángt þaðan, er Steingrímr hèt, góðr bóndi ok vel fjáreigandi. hèt kona hans. Son áttu þau, er Þorkell hét;Son áttu þau, er Þorkell hèt; hann var efniligr maðr, mikill ok sterkr.

Þat var iðn Þorkels, er hann var heima með feðr sínum, at hvert haust, er frosta tók, ok ísa lagði á vötn, þá lagðist hann út á merkr, ok nokkurir félagar hans með honum, ok veiddi dýr, ok var (hann) hinn mesti bogmaðr.Þat var iðn Þorkels, er hann var heima með feðr sínum, at hvert haust, er frosta tók, ok ísa lagði á vötn, þá lagðist hann út á merkr, ok nokkurir fèlagar hans með honum, ok veiddi dýr, ok var (hann) hinn mesti bogmaðr. Var þessi hans iðn, þá er þurrafrost tekr til, ok af þessu var hann kallaðr þurrafrost.

Eitthvert sinn kom Þorkell at máli við föður sinn, ok sagði at hann vill, at hann fái honum kvonfáng, ok biði til handa honum Ragnhildar, dóttur Þórálfs bónda. Faðir hans svarar, at hann vill hátt stökka; en þetta verðr þó, at þeir feðgar fara til Þórálfs bónda, ok bera upp eyrendi sín um bónorð Þorkels við dóttur hans Ragnhildi. Þórálfr svarar seinliga, ok kveðst hafa hærra hugat henni, enn þar er Þorkell er, en kveðst öllu vildu vel svara fyrir vingan þeirra Steingríms; en kvað þó ekki mundu af þessu verða. Skilja við svá búit, ok fara heim.Skilja við svâ búit, ok fara heim.

Litlu eptir þetta ferr Þorkell heiman við annan mann um nótt, þá er hann fréttir, at Þórálfr er eigi heima, ok farinn í sýslu sína. Þeir Þorkell gánga inn um nóttina, ok at hvílu Ragnhildar, ok tekr hana upp í fáng sér, ok berr hana út, ok flytr hana heim með sér.Þeir Þorkell gánga inn um nóttina, ok at hvílu Ragnhildar, ok tekr hana upp í fáng sèr, ok berr hana út, ok flytr hana heim með sèr. Faðir hans varð illa við þetta, ok kvað hann taka stein um megn sér, ok bað flytja hana heim skjótt.Faðir hans varð illa við þetta, ok kvað hann taka stein um megn sèr, ok bað flytja hana heim skjótt. Hann svarar: eigi mun ek þat gjöra.

Steingrímr, faðir hans, bað hann þá í brottu verða.

Þorkell gerði þá svá, fór í burt með Ragnhildi, ok lagðist á skóga út;Þorkell gerði þá svâ, fór í burt með Ragnhildi, ok lagðist á skóga út; þar voru í ferð með honum tólf menn, þeir voru félagar hans ok leikbræðr.þar voru í ferð með honum tólf menn, þeir voru fèlagar hans ok leikbræðr.

Nú kemr Þórálfr bóndi heim, ok verðr varr þessara tíðinda, ok safnar þegar mönnum at sér, ok hafði hundrat manna, ok ferr til Steingríms bónda, ok biðr hann selja fram son (sinn), ok fá honum í hendr dóttur sína.Nú kemr Þórálfr bóndi heim, ok verðr varr þessara tíðinda, ok safnar þegar mönnum at sèr, ok hafði hundrat manna, ok ferr til Steingríms bónda, ok biðr hann selja fram son (sinn), ok fá honum í hendr dóttur sína.

Steingrímr kvað þau eigi þar vera.

Þeir Þórálfr rannsökuðu þar, ok fundu eigi þat, er þeir vildu. Eptir þat fóru þeir á skóginn, ok leituðu þeirra, ok skiptu með sér leitinni, ok voru þá þrjátigi manna með Þórálfi.Eptir þat fóru þeir á skóginn, ok leituðu þeirra, ok skiptu með sèr leitinni, ok voru þá þrjátigi manna með Þórálfi.

Nú er þat einn dag, at Þórálfr sér tólf menn í skóginum ok konu hit þrettanda, ok þikjast nú vita, ok halda þángat til.Nú er þat einn dag, at Þórálfr sèr tólf menn í skóginum ok konu hit þrettanda, ok þikjast nú vita, ok halda þángat til.

Nú tala förunautar Þorkels til, at menn drífi at þeim, spyrja nú Þorkel, hvat ráðs skal taka. Hann svarar: hóll einn er hér skamt frá oss, ok munu vér þángat fara allir, er þat vígi gott;Hann svarar: hóll einn er hèr skamt frá oss, ok munu vèr þángat fara allir, er þat vígi gott; skulu vér brjóta þar upp grjót, ok veita karlmannliga vörn;skulu vèr brjóta þar upp grjót, ok veita karlmannliga vörn; ok nú fara þeir á hólinn, ok búast þar við.

Brátt koma þeir Þórálfr at, ok láta þegar drífa vopn á þá, en þeir Þorkell verjast vel ok dreingiliga.

Svá lýkr þeirra fundi, at tólf menn falla af Þórálfi, en sjö af Þorkeli, en sárir fimm, þeir er eptir voru.Svâ lýkr þeirra fundi, at tólf menn falla af Þórálfi, en sjö af Þorkeli, en sárir fimm, þeir er eptir voru. Þórálfr bóndi var sár til ólífis.

Nú flýr Þorkell í skóginn, ok félagar hans með honum, ok skilr þar með þeim, ok er Ragnhildr nú þar eptir, ok er hún flutt til bygða með föður sínum.Nú flýr Þorkell í skóginn, ok fèlagar hans með honum, ok skilr þar með þeim, ok er Ragnhildr nú þar eptir, ok er hún flutt til bygða með föður sínum. Ok er Þórálfr kemr í bygð, deyr hann or sárum þessum, ok er þat sögn manna, at Þorkell yrði banamaðr hans.

Þessi tíðindi spurðust nú. Ferr Þorkell heim til föður síns, ok er hann lítt sár, en flestir förunautar hans meir; eru þeir nú græddir.