Bókastaðir

Litlu eptir þetta ferr Hafgrímr heiman, ok sex menn með honum, ok Guðríðr, kona hans, með honum, ok hafa eitt skip, fóru til Sandeyjar. Þar bjó Snæúlfr, mágr hans, faðir Guðríðar, konu hans; ok er þeir kómu at eyjunni, sá þeir ekki manna úti á bænum, ok ekki úti á eyjunni; ganga nú upp til bæjarins ok inn í húsin, ok verða ekki við menn varir; til stofu ganga þau, ok er þar sett upp borð, ok bæði á matr ok drykkr, en við menn verða þau ekki vǫr. Þetta þótti þeim undarligt, ok eru þar um nóttina.

En um morgininn eptir búask þeir í brott, ok fóru með eyjunni. Þá reri skip í móti þeim annan veg með eyjunni, hlaðit af mǫnnum, ok kendu þar Snæúlf bónda ok hjón hans ǫll. Hafgrímr reri þá fyrir þá, ok heilsaði Snæúlfi, mági sínum, en hann þagði við. Þá spurði Hafgrímr, hver ráð hann legði til með honum um mál þeirra Brestis, at hann mætti fá sœmd sína.

Snæúlfr svarar: "illa er þér farit," segir hann, "leitar á þér betri menn um sakleysi, en berr þó ofalt lægra hlut."

"Annars þóttumsk ek meirr þurfi enn ávíta af þér," segir hann, "ok vil ek eigi heyra þik."

Snæúlfr þreif upp spjót, ok skaut til Hafgríms; Hafgrímr kom fyrir sik skildi, ok stóð þar fast í spjótit, en hann varð ekki sár; skilja þeir við svá búit, ok ferr Hafgrímr heim í Suðrey, ok unir illa sínum hluta.

Þau Hafgrímr ok Guðríðr, kona hans, áttu son, er Ǫssor hét, hann var þá níu vetra, er þetta var tíðinda, ok hinn efniligsti maðr; ok nú líða stundir; ferr Hafgrímr heiman, ok í Austrey til Þrándar, ok fagnar Þrándr honum vel; ok nú leitar Hafgrímr ráða við Þránd, hvat hann legði til með honum um mál þeirra Skúfeyinga Brestis ok Beinis; kvað hann mann vitrastan í eyjunum, ok kveðsk gjarna vilja við hann nokkut tilvinna.

Þrándr kvað slíks undarliga leitat, at hann mundi vilja vera í nokkurum vélræðum við frændr sína: "enda mun þér eigi alvara vera; skil ek ok, at þér er svá háttat, at þú vildir aðra menn hafa í ráðum með þér, en tímir ekki til at vinna, at þú fáir nokkura framkvæmd."

"Svá er eigi," sagði Hafgrímr, "ok vil ek þar mikit tilvinna, at þú sér í ráðum með mér, at ek næða lífi þeirra brœðra."

Þrándr svarar: "koma man ek þér í fœri við þá brœðr," sagði hann, "en þú skalt þat tilvinna við mik, at fá mér tvau kúgildi hvert vár, ok tvau hundruð hvert haust, ok skal sjá skyld vera æfinlig, ok svá eigi síðr eptir þinn dag, ok em ek þó eigi þessa búinn, nema fleiri bindisk í; vil ek at þú finnir Bjarna, móðurbróður minn, í Svíney, ok haf hann í ráðum með þér!"

Hafgrímr játtar þessu, ok ferr þaðan til Svíneyjar, ok finnr Bjarna, ok beiðir hann þessa hins sama, sem Þrándr hafði tillagt með honum. Bjarni svarar svá, at hann mun ekki í þat ganga, nema hann hafi nǫkkur gœði í aðra hǫnd. Hafgrímr bað hann segja sér sitt skaplyndi.

Bjarni mælti: "Þú skalt fá mér hvert vár þrjú kúgildi, ok hvert haust þrjú hundruð í slátrum."

Hafgrímr játtar þessu, ok ferr nú heim við svá búit.

Nú er at segja frá þeim brœðrum Bresti ok Beini; þeir áttu tvau bú, annat í Skúfey, en annat í Dímun. Brestir átti konu, þá er Cecilía hét; hon var norrœn at ætt. Son áttu þau, er Sigmundr hét, ok var þá níu vetra gamall, er þetta var, ok var bæði mikill ok skǫruligr. Beinir átti friðlu, er Þóra hét, ok son við henni, er Þórir hét, hann var þá ellifu vetra gamall ok hinn efniligsti.

Þat er at segja eitthvert sinn, þá er þeir brœðr váru at búi sínu, Brestir ok Beinir, í Dímun, at þeir fóru í eyna Dímun hina litlu, hon er óbygð; þar létu þeir ganga sauðfé sitt, ok naut þau er þeir ætluðu til slátrs. Sveinarnir beiddu at fara með þeim, Sigmundr ok Þórir, þeir brœðr létu þat eptir þeim, ok fara nú til eyjarinnar. Þeir brœðr hǫfðu nú ǫll vápn sín.

Svá er frá Bresti sagt, at hann var bæði mikill ok sterkr, ok hverjum manni betr vápnfœr, vitr maðr ok vinsæll við alla sína vini. Beinir, bróðir hans, var ok vel at sér gǫrr, ok komsk þó eigi til jafns við bróður sinn.

Nú fóru þeir frá eyjunni Dímun hinni litlu, ok er þeir sóttu mjǫk at eyjunni Dímun hinni byggðu, þá sá þeir þrjú skip fara í mót sér hlaðin af mǫnnum ok vápnum, ok váru tólf menn á hverju skipi. Þeir kendu þessa menn, ok var þar Hafgrímr or Suðrey, ok Þrándr or Gǫtu á ǫðru skipi, Bjarni or Svíney á hinu þriðja skipi. Þeir kómusk á milli þeirra brœðra ok eyjarinnar, ok náðu þeir eigi lendingu sinni, ok kómu upp skipi sínu í fjǫruna einshversstaðar; en þar var hamarklettr einn upp frá þeim brœðrum, ok hlupu þeir upp á með vápnum sínum, ok sveinana settu þeir þar niðr hjá sér á klettinn. Klettrinn var víðr ofan, ok vígi gott.

Nú koma þeir Hafgrímr at, ok þessi þrjú skip, ok hlaupa þegar af skipunum ok upp í fjǫruna at klettinum, ok veita þeir Hafgrímr ok Svíneyjar-Bjarni þegar atsókn at þeim brœðrum, en þeir verjask vel ok drengiliga. Þrándr reikaði eptir fjǫrunni ok skipverjar hans, ok váru eigi í atsókn. Brestir varði þar klettinn, er hœgra var til atsóknar, en verra til varnar. Nú áttusk þeir við um stund, ok vannsk eigi skjótt með þeim.

Þá mælti Hafgrímr: "þat átta ek skilit við þik, Þrándr, at þú veittir mér lið, ok til þess gaf ek þér fé mitt," sagði hann.

Þrándr svarar: "þú ert skauð at meiri, at þú getr eigi sótt tvá menn við tvennar tylftir manna, ok er þat háttr þinn, at hafa jafnan aðra á skotspæni fyrir þér, ok þorir lítt í nánd at koma, þegar nǫkkur er mannraun í; væri þat ráð, ef nǫkkur dáð er í þér, at ráðask fyrstr upp at Bresti, en aðrir fylgði þér eptir; ella sé ek þat, at þú ert øngu nýtr;" Ok eggjar nú sem ákafligast.

Ok eptir þetta hleypr Hafgrímr upp í klettinn at Bresti, ok leggr til hans með spjóti, ok rekr á honum miðjum, ok í gegnum hann. Ok er Brestir skilr, at þetta er hans banasár, þá gengr hann á lagit, ok at honum Hafgrími, ok hǫggr til hans með sverði, ok kemr hǫggit á vinstri ǫxl Hafgrími, ok klauf ofan ǫxlina ok síðuna, svá at hǫndin fell frá í brott, ok fell Hafgrímr dauðr ofan fyrir klettinn, ok þar Brestir á hann ofan; ok lét þar hvárrtveggi líf sitt.

Nú sœkja þeir at Beini í annan stað, ok versk hann vel, ok lauk svá, at Beinir lét þar líf sitt.

Svá segja menn, at Brestir yrði þriggja manna bani, áðr hann drap Hafgrím, en Beinir tveggja manna bani.

Ok eptir þessi tíðindi þá mælti Þrándr, at drepa skyldi sveinana Sigmund ok Þóri. Bjarni svarar: "eigi skal þá drepa," sagði hann.

Þrándr svarar: "því er at skipta þó," sagði hann, "at þeir verða banar þeirra manna flestra, er hér eru, ef þeir ganga undan."

Bjarni svarar: "eigi skal þá heldr drepa enn mik," sagði hann.

"Eigi var mér ok þetta alvara," sagði Þrándr; "vilda ek gera tilraun við yðr, hversu þér tœkit undir þetta; skal ek nú bœta þetta sveinunum, er ek hefi verit staddr á fundi þessum, ok bjóða þeim til fóstrs."

Sveinarnir sátu á klettinum, ok sá uppá þessi tíðindi.

Ok grét Þórir, en Sigmundr mælti: "grátum eigi, frændi, en munum lengr;" Ok eptir þat fóru þeir í brott; ok lét Þrándr sveinana fara heim í Gǫtu; lík Hafgríms var flutt til Suðreyjar, ok þar jarðat at fornum sið; en vinir þeirra Brestis ok Beinis fluttu lík þeirra heim til Skúfeyjar, ok grófu þar enn at fornum sið.

Nú spurðusk þessi tíðindi um allar Færeyjar, ok harmaði hverr maðr þá brœðr.

Þetta sumar kom skip af Noregi til Færeyja, ok hét Rafn styrimaðr, víkverskr at ætt, ok átti garð í Túnsbergi; hann sigldi jafnan til Hólmgarðs, ok var hann kallaðr Hólmgarðsfari. Skip þat kom í Þórshǫfn; en er þeir váru búnir, kaupmennirnir, þá er þat at segja einn morgin, at þar kemr Þrándr or Gǫtu á skútu einni, ok leiðir Rafn stýrimann á eintal, ok kveðsk hafa at selja honum þrælaefni tvau. Hann kveðsk eigi kaupa vilja, fyrr enn hann sæi. Þrándr leiðir þar fram sveina tvá kollótta í hvítum kuflum; Þeir váru fríðir sjónum, en þrútnir í andliti af harmi.

Rafn mælti, þá er hann sá sveinana: "er eigi þat, Þrándr, at sveinar þessir sé synir þeirra Brestis ok Beinis, er þér dráput fyrir skǫmmu?"

"Ek hygg víst svá vera," sagði Þrándr.

"Eigi koma þeir í mitt vald," sagði Rafn, "svá at ek gefa fé fyrir þá."

"Vit skulum þá sveigja til svá," sagði Þrándr, "ok eig hér tvær merkr silfrs, er ek vil gefa þér, til at þú flytir þá í brott með þér, svá at aldri komi þeir síðan til Færeyja;" Hellir nú silfrinu í kné honum stýrimanninum, telr nú, ok tjár fyrir honum; lízk Rafni fagrt silfrit, ok verðr þetta af, at hann tekr við sveinunum, ok siglir hann nú á haf, þegar honum gefr byr, ok kemr þar at Noregi, sem hann mundi kjósa, austr við Túnsberg, ok er hann þar um vetrinn, ok sveinarnir með honum, ok eru vel haldnir.

Um várit bjó hann skip sitt til austrferðar, ok spyrr þá sveinana, hversu þeir þœttisk þá komnir. Sigmundr svarar: "vel hjá því, sem þá er vit várum í valdi Þrándar."

Rafn spyrr: "viti þit sammæli okkar Þrándar?" sagði hann.

"Vitu vit víst," sagði Sigmundr.

"Ek ætla þat ráð," sagði Rafn, "at þit farit, hvert er þit vilit fyrir mér, ok svá silfr þat, er Þrándr fekk mér í hendr með ykkr, þá ætla ek svá bezt komit, at þit hafit þat til atvinnu ykkr, ok eru þit þó helzti fáráðir í ókunnu landi."

Sigmundr þakkaði honum, ok kvað honum vel fara, þar sem þá var komit þeirra máli.

Nú er at segja frá Þrándi, at hann tekr undir sik ríki allt í Færeyjum, ok allt fé þat ok eignir, er þeir hafa átt brœðr, Beinir ok Brestir, frændr hans; ok hann tekr til sín sveininn Ǫssur Hafgrímsson, ok fóstraði hann. Ǫssur var þá tíu vetra gamall. Réð nú Þrándr einn ǫllu í Færeyjum, ok treystisk engi honum þá í móti at mæla.

Þat sumar, er þeir brœðr Brestir ok Beinir váru drepnir, varð hǫfðingjaskipti í Noregi, var feldr frá landi Haraldr gráfeldr, en Hákon jarl kom í staðinn, ok var þá fyrst skattjarl Haralds konungs Gormssonar, ok helt ríki af honum; var þá eydt ǫllu ríki þeirra Gunnhildarsona, sumir váru drepnir, en sumir flýðu or landi.

Nú er at segja frá þeim Sigmundi ok Þóri, at þeir eru tvá vetr síðan í Víkinni, er Rafn lét þá lausa, ok er þá uppgengit féð, þat er Rafn fekk þeim, ok er Sigmundr þá tólf vetra gamall, en Þórir fjórtán vetra; spyrja til ríkis Hákonar jarls, ok gera nú þat ráð fyrir sér at vitja hans, ef þeir mætti því viðkoma; þykkir þeim sér þat líkligast til nǫkkurs góðs, er feðr þeirra hǫfðu honum þjónat; ganga nú or Víkinni til Upplanda, ok þann veg austr eptir Heiðmǫrk ok norðr til Dofrafjalls, ok koma þar við vetr sjálfan, ok snjófar þá á fyrir þeim ok vetrar; ráða þeir þó á fjallit með litlu ráði, fara villt ok liggja úti, svá at mǫrgum dœgrum skipti, matarlausir, ok þá lagðisk Þórir fyrir, ok biðr Sigmund þá hjálpa sér ok leita af fjallinu; hann kvað, at þeir skyldu báðir afkoma, eða hvergi þeirra ella; en sá var munr krapta þeirra, at Sigmundr leggr Þóri á bak sér, ok veit þá heldr fyrir ofan; dasaðusk nú mjǫk báðir; finna nú eitt kveld dalverpi nokkut á fjallinu, ok fóru nú eptir því, ok um síðir kenna þeir reykjarþef, ok því næst finna þeir bœ, ok ganga inn, ok finna stofu; þar sátu konur tvær, ǫnnur við aldr, en ǫnnur ung stúlka; báðar váru þær fríðar sjónum; þær heilsuðu vel sveinum þessum, ok drógu af þeim klæðin, en fá þeim þurr klæði í staðinn, ok brátt gefa þær þeim mat at eta, ok síðan fylgja þær þeim til svefns, ok búa um þá vel, ok segja at þær vilja, at þeir yrði eigi fyrir bónda, er hann kemr heim, kvað hann vera stygglyndan.

Nú vaknar Sigmundr við þat, at maðr kemr inn, mikill vexti, ok í hreinbjálba, ok hafði hreindýri á baki; hann hafði uppi nasarnar, ok var ýgldr, ok spurði, hvat komit væri. Húsfreyja sagði, at þar váru komnir sveinar tveir: veslingar, kalnir ok máttdregnir mjǫk, svá at komnir eru at bana.

Hann svarar: "svá máttu oss skjótast uppi hafa, at þit takit mennina í vár hús, ok hefi ek þat opt sagt þér."

"Eigi nenta ek," sagði húsfreyja, "at svá vænligir menn dœi hér hjá húsum várum."

Bóndi lét þá vera kyrt, ok fóru þau til matar ok síðan til svefns.

Tvær váru rekkjur í svefnhúsi, lágu þau bóndi ok húsfreyja í ǫðru, en dóttir bónda í annarri hvílu, en búit var um sveinana þar í húsinu.

En um morgininn var bóndi snemma á fótum, ok mælti til sveinanna: "þat þykki mér, sem þær vili, konurnar, at þit hvílizk hér í dag, ef ykkr þykkir svá henta."

Þeir kváðusk þat gjarna vilja.