Bókastaðir

Snorri goði bjó at Helgafelli átta vetr síðan kristni var lǫgtekin á Íslandi; þann vetr bjó hann þar síðast, er Styrr, mágr hans, var drepinn á Jǫrva í Flísuhverfi. Snorri goði fór eptir líkinu suðr þangat, ok hann gekk í dyngjuna at Styr í Hrossholti, þá er hann hafði uppsez, ok helt um miðja dóttur bónda. Þat vár eptir keypti Snorri goði um lǫnd við Guðrúnu Ósvífrsdóttur, ok fœrði Snorri þá bú sitt í Tungu í Sælingsdal; þat var tveim vetrum eptir víg Bolla Þorleikssonar, bónda Guðrúnar Ósvífrsdóttur.

Þat sama vár fór Snorri goði suðr til Borgarfjarðar í mála tilbúnað eptir víg Styrs við fjǫgur hundruð manna, þar var í ferð þá með honum Vermundr enn mjóvi, bróðir Styrs; hann bjó þá í Vatnsfirði; þar var ok Steinþórr af Eyri ok Þóroddr Þorbrandsson ór Álptafirði, Þorleikr Brandsson ór Krossnesi, bróðurson Styrs, ok margir aðrir virðingamenn. Þeir kómuz et lengsta suðr til Hvítár at Haugsvaði, gegnt Bœ; þar var fyrir sunnan ána Illugi svarti, Kleppjárn enn gamli, Þorsteinn Gíslason, Gunnlaugr ormstunga, Þorsteinn Þorgilsson ór Hafsfjarðarey, hann átti Vigdísi, dóttur Illuga svarta; margir váru þar ok aðrir virðingamenn, ok hǫfðu meir en fimm hundruð manna.

Þeir Snorri goði náðu eigi at ríða suðr yfir ána ok hǫfðu þar fram málin, er þeir kómu framast, svá at þeim var óhætt, ok stefndi Snorri Gesti um víg Styrs. Þessi sǫmu mál ónýtti Þorsteinn Gíslason fyrir Snorra goða um sumarit á alþingi.

Þat sama haust reið Snorri goði suðr til Borgarfjarðar ok tók af lífi Þorstein Gíslason ok Gunnar, son hans; þá var enn Steinþórr af Eyri í fǫr með honum, ok Þóroddr Þorbrandsson, Bárðr Hǫskuldsson, Þorleikr Brandsson, ok alls váru þeir fimmtán.

Um várit eptir funduz þeir á Þórsnessþingi Snorri goði ok Þorsteinn ór Hafsfjarðarey, mágr Illuga svarta. Þorsteinn var sonr Þorgils Þorfinnssonar, Selþórissonar frá Rauðamel; en móðir hans var Auðr, dóttir Álfs ór Dǫlum, ok var Þorsteinn systrungr Þorgils Arasonar af Reykjahólum ok Þorgeirs Hávarssonar ok Þorgils Hǫllusonar, ok Bitru-Odda ok Álptfirðinga, Þorleifs kimba ok þeira Þorbrandssona. Þorsteinn hafði búit mál mǫrg til Þórsnessþings.

Þat var einn dag í þingbrekku, at Snorri goði spurði Þorstein, hvárt hann hefði þangat búit mál mǫrg til þings.

Þorsteinn kvez búit hafa þangat nǫkkur mál.

Snorri mælti: "Nú muntu vilja, at vér greiðum svá mál með þér, sem þér Borgfirðingar greidduð vár mál í fyrra vár?"

"Eigi fýsumz ek þess," sagði Þorsteinn.

En er Snorri goði hafði þetta mælt, lǫgðu hér stórþungt til synir Snorra goða ok margir aðrir frændr Styrs; sǫgðu, at Þorsteini skyldi sá beztr, at þar felli hvert mál, sem komit var; ok sǫgðu hitt makligra, at hann gyldi sjálfan sik fyrir þá svívirðing, er þeir Illugi, mágr hans, hǫfðu gǫrt til þeira et fyrra sumarit. Þorsteinn svarar hér fá um, ok gengu menn við þat af þingbrekku. Þorsteinn ok frændr hans, Rauðmelingar, hǫfðu þar allir samt mikla sveit; en er til dóms skyldi ganga, bjóz Þorsteinn til at hafa fram mál þau ǫll, er hann hafði þangat búit; ok er frændr Styrs ok tengðamenn vissu þat, vápnuðuz þeir ok gengu á milli dóms ok Rauðmelinga, er þeir vildu ganga at dóminum. Tókz þá bardagi með þeim. Þorsteinn ór Hafsfjarðarey geymði eigi annars, en sœkja þar at, sem fyrir var Snorri goði. Þorsteinn var bæði mikill maðr ok sterkr ok rǫskr til vápns. En er Þorsteinn sótti fast at Snorra, þá hljóp fram fyrir hann Kjartan frá Fróðá, systursonr hans; bǫrðuz þeir Þorsteinn tveir lengi, ok váru þeira vápnaskipti mjǫk harðskeytt. Eptir þat kómu til beggja vinir ok gengu millum ok kómu á griðum.

Eptir bardagann mælti Snorri goði við Kjartan, frænda sinn: "Fram sóttir þú nú mjǫk í dag, Breiðvíkingrinn!"

Kjartan svarar heldr reiðuliga: "Eigi þarftu at bregða mér ætt minni."

Í bardaga þessum fellu af Þorsteini sjau menn, en margir urðu sárir af hvárumtveggjum.

Málum þessum var þar slegit í sætt þegar á þinginu, ok var Snorri goði ósmár í ǫllum sáttmálum, þvíat hann vildi eigi, at þessi mál kœmi til alþingis, þvíat þá var eigi sæz enn á víg Þorsteins Gíslasonar; þóttiz hann þó œrnu eiga at svara á alþingi, at eigi væri þessi mál at kæra. Um þessi tíðendi ǫll saman, víg Þorsteins Gíslasonar ok Gunnars, sonar hans, ok síðan um bardagann á Þórsnessþingi, orti Þormóðr Trefilsson í Hrafnsmálum vísu þessa:

Var skilit í sætt þeira, at Þorsteinn skyldi fram hafa mál sín ǫll á Þórsnessþingi, sem hann hafði þangat til boðit. En um sumarit á alþingi var sæz á víg Þorsteins Gíslasonar ok Gunnars, sonar hans; réðuz þá til utanferðar þeir menn, er til víganna hǫfðu farit með Snorra goða.

Þetta sumar tók Þorsteinn ór Hafsfjarðarey Rauðmelinga goðorð ór Þórsnessþingi, þvíat hann þóttiz þar aflvani orðit hafa fyrir Snorrungum; tóku þeir frændr þá upp þing í Straumfirði ok heldu þat lengi síðan.

En er Snorri goði hafði fá vetr búit í Sælingsdalstungu, þá bjó sá maðr á Eyri í Bitru norðr, er Óspakr hét; hann var sonr Kjallaks frá Kjallaksá af Skriðinsenni. Óspakr var kvángaðr maðr, hann átti son þann, er Glúmr hét ok var ungr í þann tíma. Óspakr var manna mestr ok sterkastr, hann var óþokkasæll ok enn mesti ójafnaðarmaðr; hann hafði með sér karla sjau eða átta, ok váru þeir mjǫk sakgæfir við menn þar norðr; hǫfðu þeir jafnan skip fyrir landi ok tóku af hvers manns eigu eða rekum, þat er þeim sýndiz. Álfr enn litli hét maðr; hann bjó í Þambárdal í Bitru; hann átti vel fé ok var enn mesti maðr í búi sínu, hann var þingmaðr Snorra goða ok varðveitti reka hans út undir Guðlaugshǫfða. Álfr þóttiz ok kenna kulða af Óspaki ok hans félǫgum ok kærði þat jafnan fyrir Snorra goða, þá er þeir funduz. Þórir Gullharðarson bjó þá í Tungu í Bitru; hann var vinr Sturlu Þjóðrekssonar, er Víga-Sturla var kallaðr; hann bjó á Staðarhóli í Saurbœ. Þórir var gildr bóndi ok var fyrir mǫnnum um Bitruna, hafði hann umboð ok varðveizlu á rekum Sturlu norðr þar. Þeir Óspakr ok Þórir eldu opt grátt silfr, ok veitti ýmsum léttara; var Óspakr fyrirmaðr út þar um Krossárdal ok Ennit. Þat var einn vetr, at snemma kom á vetrarríki mikit, ok gerði þegar jarðbǫnn þar um Bitruna; tóku menn þá aflát stór, en sumir ráku fé sitt um heiði. Þetta sumar áðr hafði Óspakr látit gera virki á bœ sínum á Eyri; þat var øruggt vígi, ef menn væri til varnar. Um vetrinn á gói kom hríð mikil ok helz hon viku; þat var norðanveðr mikit.

En er af létti hríðinni, sá menn, at hafíss var at kominn allt et ytra, en þá var íssinn eigi kominn inn í Bitruna; fóru menn þá at kanna fjǫrur sínar. En frá því er sagt, at út frá Stiku, á milli ok Guðlaugshǫfða, hafði rent upp reyðr mikil. Í hval þeim átti mest Snorri goði ok Sturla Þjóðreksson. Álfr enn litli ok enn fleiri bœndr áttu þar nǫkkut í; menn fóru til þar um Bitruna ok skáru hvalinn eptir tilskipan Þóris ok Álfs. Ok er menn váru at hvalskurðinum, sá þeir, at skip reri handan um fjǫrðinn frá Eyri, ok kendu, at þat var tólfæringr mikill, er Óspakr átti; lendu þeir þar við hvalinn ok gengu þar upp fimmtán menn alvápnaðir; ok er Óspakr kom á land, gekk hann at hvalnum ok spyrr, hverir fyrir hvalnum réði.

Þórir sagði, at hann réði fyrir þeim, er Sturla átti, en Álfr fyrir þeim, er hann átti, svá ok fyrir þeim, er Snorri goði átti — "en þá ræðr hverr fyrir sínum hlut, annarra bónda."

Óspakr spyrr, hvat þeir vildi fá honum af hvalnum.

Þórir svarar: "Ekki vil ek fá af þeim hlut, er ek skal annaz, en ek veit eigi, nema bœndr vili selja þann, er þeir eigu, eða hvat skal við gefa?"

"Veiztu þat, Þórir!" sagði Óspakr, "at ek em eigi vanr at kaupa hval at yðr Bitrumǫnnum."

"Þat er mér þó ván," sagði Þórir, "at þú fáir engan ókeypis."

Hvalrinn lá í kǫs, sá er skorinn var, ok var engum skipt. Óspakr bað sína menn ganga til ok bera hvalinn út á skipit. Þeir er við hvalinn váru, hǫfðu fátt vápna, nema øxar þær, er þeir skáru hvalinn með. En er Þórir sá, at þeir Óspakr gengu til hvalsins, hét hann á menn, at þeir skyldu eigi láta rænaz; hljópu þeir þá til ǫðrum megin; gengu þeir þá frá enum óskorna hvalnum, ok varð Þórir skjótastr. Sneri þegar Óspakr honum í móti ok laust hann með øxarhamri, kom hǫggit við eyrat ok fell hann þegar í óvit; en þeir, er honum váru næstir, tóku til hans ok kipðu honum at sér ok stóðu yfir honum, meðan hann lá í óvitinu; en þá varð hvalrinn eigi variðr.

Þá kom at Álfr enn litli ok bað þá eigi taka hvalinn.

Óspakr mælti: "Far þú eigi til, Álfr!" segir hann, "þú hefir haus þunnan, en ek hefi øxi þunga; mun ferð þín verri en Þóris, ef þú gengr feti framarr."

Þetta heilræði hafði Álfr, sem honum var kent. Þeir Óspakr báru hvalinn á skipit ok hǫfðu þat gǫrt, áðr Þórir vitkaðiz; en er hann vissi, hvat títt var, ávítaði hann sína menn, at þeim tœkiz óvirðiliga, er þeir stóðu hjá, er sumir váru ræntir en sumir barðir; hljóp Þórir þá upp, en Óspakr hafði þá flotat skipinu ok létu frá landi. Reru síðan vestr yfir fjǫrðinn til Eyrar, ok lét Óspakr enga þá frá sér fara, er þessa ferð hǫfðu farit, hǫfðu þeir þar setu ok bjogguz fyrir í virkinu. Þeir Þórir skiptu hvalnum ok létu þat vera allra skaða, er upp var tekit, eptir því sem hverir áttu í hvalnum. Fóru heim allir eptir þetta. Var nú fjándskapr mikill með þeim Þóri ok Óspaki, en af því at Óspakr hafði mannmart, þá gengu þeim skjótt upp fǫngin.

Þat var eina nótt, at þeir Óspakr fóru í Þambárdal fimmtán saman ok gengu þar inn at Álfi ok ráku hann í stofu ok hjú hans ǫll, meðan þeir ræntu þar, ok báru þaðan á fjórum hestum. En menn hǫfðu varir orðit við ferð þeira frá Fjarðarhorni, ok var þaðan sendr maðr í Tungu, at segja Þóri. Þórir safnaði þegar mǫnnum, ok urðu saman átján ok fóru ofan til fjarðarbotnsins; sá Þórir þá, at þeir Óspakr fóru um fram, ok fóru þá út frá Fjarðarhorni.

Ok er Óspakr sá eptirferðina, mælti hann: "Menn fara þar, ok mun þar vera Þórir ok mun ætla nú at hefna hǫggsins þess, er ek laust hann á vetri; eru þeir átján, en vér fimmtán, ok búnir betr; er þat vant at sjá, hverir enn verða hǫggum fegnir; en hestar þeir, er vér hǫfum haft ór Þambárdal, munu vera heimfúsir, en ek vil eigi láta aftakaz þat, er vér hǫfum hǫndum á komit. Skulu nú tveir várir menn, þeir er minst eru viðbúnir, reka klyfjahestana fyrr út til Eyrar, en láta menn fara í móti oss, þá sem heima eru, en vér þrettán munum hér taka í móti þeim, slíkt sem verða má."

Þeir gerðu sem Óspakr mælti. Ok er þeir Þórir kómu eptir, heilsaði Óspakr þeim ok spurði at tíðendum; hann var mjúkr viðmælis ok vildi svá dvelja þá Þóri. Þórir spurði, hvaðan þeir hefði fǫng haft. Óspakr segir, at þeir hǫfðu ór Þambárdal.

"Hvern veg kómuz þér at því?" segir Þórir.

Óspakr svarar: "Hvárki váru gefin né goldin né sǫlum seld."

"Vili þér þá laust láta," segir Þórir, "ok fá oss í hendr?"

Óspakr sagðiz eigi því nenna. Síðan hljópuz þeir á, ok tókz þar bardagi; váru þeir Þórir enir ákǫfustu, en þeir Óspakr vǫrðuz alldrengiliga. Urðu þeir þó sárir, en sumir fellu. Þórir hafði bjarnsviðu í hendi ok hljóp at Óspaki ok lagði til hans, en Óspakr laust af sér lagit. En er Þórir hafði sér mjǫk til varit, en ekki varð fyrir spjótinu, þá fell hann á knéin ok laut áfram við. Óspakr hjó þá á bak Þóri með øxi, ok varð þar við brestr mikill.

Óspakr mælti: "Þat mun þik letja langfaranna, Þórir!" sagði hann.

Þórir sagði: "Má þat, en fara hygg ek mik enn munu fullum dagleiðum fyrir þér ok hǫggi þínu."

Þórir hafði haft tygilkníf á hálsi, sem þá var títt, ok kastat á bak sér aptr, ok hafði þar komit í hǫggit, en hann hafði skeinz á hrygglundunum tveim megin ok þó lítt. Eptir þat hljóp til fǫrunautr Þóris ok hjó til Óspaks, en hann brá við øxinni, ok kom í skaptit, svá at í sundr tók, ok fell þá øxin niðr. Þá kallar Óspakr ok bað sína menn undan halda; tók hann þá ok sjálfr at renna; en þegar er Þórir stóð upp, þá skaut hann sviðunni eptir Óspaki, ok kom í lærit, ok rendi fram utan lærs. Óspakr kipði brott sviðunni ór sárinu ok sneriz við; sendi hann aptr sviðuna, ok kom á þann miðjan, er hǫggit hafði til hans, ok fell sá dauðr til jarðar. Eptir þat rann Óspakr ok fylgðarmenn hans, en þeir Þórir eltu þá út með fjǫrum mjǫk svá til Eyrar. Þá fóru menn heiman af bœnum, bæði karlar ok konur; hurfu þeir Þórir þá aptr; var þá atfaralaust með þeim þaðan af um vetrinn. Á þeim fundi fellu þrír menn af Óspaki, en einn af Þóri, en margir urðu sárir af hvárumtveggjum.

Snorri goði tók við málum Álfs ens litla ǫllum á hendr þeim Óspaki ok gerði þá Óspak alla sekja á Þórsnessþingi. Eptir þingit fór Snorri goði heim í Tungu ok sat heima til féránsdóms; fór hann þá norðr í Bitru með fjǫlmenni. Ok er hann kom þar, var Óspakr á brottu með allt sitt; hǫfðu þeir farit norðr á Strandir fimmtán saman ok hǫfðu fimm skip; þeir váru á Strǫndum um sumarit ok gerðu þar margar óspekðir; þeir bjǫgguz fyrir norðr í Þaralátrsfirði ok sǫfnuðu at sér mǫnnum. Þar kom til þeira sá maðr, er Hrafn hét, ok var kallaðr víkingr; hann var einn illgerðamaðr ok hafði legit úti á norðrstrǫndum; þeir gerðu þar mikit hervirki í ránum ok manndrápum, váru þar allir samt framan til vetrnátta; þá sǫfnuðuz þeir saman Strandamenn, Óláfr Eyvindarson frá Drǫngum ok aðrir bœndr með honum, ok fóru at þeim; hǫfðu þeir þá enn virki um bœ sinn þar í Þaralátrsfirði ok váru þá saman nær þrír tigir manna. Þeir Óláfr settuz um virkit ok þótti torsóttligt vera; tǫluðuz þeir þá við, ok buðu illvirkjarnir at fara brott af Strǫndum ok gera þar engar óspekðir þaðan af, enda skyldu þeir fara frá virkinu; en með því at þeim þótti eigi í hendi liggja at eiga við þá, þá tóku þeir þenna kost ok bundu þat svardǫgum með sér; fóru bœndr við þat heim.

Nú er at segja frá Snorra goða, at hann fór til féránsdóms í Bitru norðr, sem fyrr var ritat, ok er hann kom á Eyri, var Óspakr í brottu, ok háði Snorri goði féránsdóm, sem lǫg stóðu til, ok tók upp allt sekðarfé ok skipti með þeim mǫnnum, er þeir hǫfðu mesta óspekð gǫrt, Álfi litla ok þeim mǫnnum ǫðrum, er fyrir ránum hǫfðu orðit. Síðan reið Snorri goði heim í Tungu, ok leið svá sumarit. Þeir Óspakr fóru af Strǫndum um vetrnáttaskeið ok hǫfðu tvau skip mikil; fóru þeir inn fyrir Strandir ok síðan norðr yfir Flóa til Vatnsness, gengu þeir þar upp ok ræntu ok hlóðu bæði skipin, sem borð báru, heldu síðan norðr yfir flóann í Bitru ok lendu á Eyri ok báru þar fǫng sín upp í virkit; þar hafði kona Óspaks verit um sumarit ok Glúmr, sonr þeira, með tvær kýr. Þegar ena sǫmu nótt er þeir hǫfðu heim komit, reru þeir báðum skipunum yfir til fjarðarbotns ok gengu upp til bœjar í Tungu ok brutu þar upp hús; þeir tóku Þóri bónda ór rekkju sinni ok leiddu hann út ok drápu; síðan ræntu þeir þar fé ǫllu, því er innan gátta var, ok fœrðu þat til skipa; síðan reru þeir til Þambárdals, hljópu þar upp ok brutu hurðir sem í Tungu. Álfr litli hafði legit í klæðum sínum; ok er hann heyrði, at hurðin var upp brotin, hljóp hann upp ok til laundura, er váru á bak húsum; hann komz þar út ok hljóp upp eptir dal. Þeir Óspakr ræntu ǫllu því, er þeir kómu hǫndum á, ok fœrðu til skipa sinna ok fóru þá heim á Eyri með hlaðin bæði skipin ok fœrðu fǫng þessi í virkit; þeir fœrðu ok skipin í virkit ok fyldu þau bæði vatns ok læstu síðan virkit — þat var et bezta vígi — ok sátu þar síðan um vetrinn.