Bókastaðir

Eptir um várit var þat einn dag, at Arnkell kallar á tal við sik Þórarin, frænda sinn, Vermund ok Álfgeir, ok spurði, hver liðveizla þeim þœtti vinveittust við sik, hvárt þeir fœri til þings — "ok kostim at því allra vina várra," segir hann; "kann vera, at þá sé annathvárt, at menn sættiz, ok mun yðr þat verða féskylft, at bœta þá menn alla, er þar létuz eða fyrir sárum urðu; þat kann ok vera, ef á þingreiðina er hætt, at vandræðin aukiz, ef málin eru með ofrkappi varin; hinn er annarr kostr," segir hann, "at leggja á allan hug, at þér komiz utan með lausafé yðvart, en þá leikiz um lǫnd, sem auðit er, þau sem eigi verða seld."

Þeirar liðveizlu var Álfgeirr fúsastr. Þórarinn kvaz ok eigi sjá efni sín til at bœta sakir þær allar með fé, er gǫrz hǫfðu í þessum málum. Vermundr kvaz eigi mundu skilja við Þórarin, hvárt er hann vildi, at hann fœri utan með honum eða veita honum vígsgengi hér á landi; en Þórarinn kaus, at Arnkell veitti þeim til utanferðar. Síðan var maðr sendr út á Eyri til Bjarnar stýrimanns, at hann skyldi allan hug á leggja, at búa skip þeira sem fyrst mátti hann.

Nú skal segja frá Snorra goða, at hann tók við eptirmáli um víg Þorbjarnar, mágs síns; hann lét ok Þuríði, systur sína, fara heim til Helgafells, þvíat sá orðrómr lék á, at Bjǫrn, sonr Ásbrands frá Kambi, venði þangat kvámur sínar til glapa við hana. Snorri þóttiz ok sjá allt ráð þeira Arnkels, þegar hann spurði skipbúnaðinn, at þeir mundi eigi ætla fébótum uppi at halda eptir vígin, við þat, at engar váru sættir boðnar af þeira hendi, en þó var kyrt allt framan til stefnudaga. En er sá tími kom, safnar Snorri mǫnnum, ok reið inn í Álptafjǫrð með átta tigum manna, þvíat þat váru þá lǫg, at stefna heiman vígsǫk, svá at vegendr heyrði, eða at heimili þeira, ok kveðja eigi búa til fyrr en á þingi. En er ferð þeira Snorra var sén af Bólstað, þá rœddu menn um, hvárt þegar skyldi sæta áverkum við þá, þvíat fjǫlment var fyrir. Arnkell segir, at eigi skal þat vera — "ok skal þola Snorra lǫg," segir hann, ok kvað hann þat eitt at gera svá búit, er nauðsyn rak til. Ok er Snorri kom á Bólstað, váru þar engi ákǫst með mǫnnum. Síðan stefndi Snorri Þórarni til Þórsnessþings, ok þeim ǫllum er at vígum hǫfðu verit. Arnkell hlýddi stefnunni. Eptir þat riðu þeir Snorri í brott ok upp til Úlfarsfells; ok er þeir váru á brott farnir, kvað Þórarinn vísu:

Snorri goði reið upp um háls til Hrísa, ok svá til Drápuhlíðar, ok um morguninn út til Svínavatns, ok svá til Hraunsfjarðar, ok þaðan sem leið liggr út til Trǫllaháls, ok létti eigi ferðinni fyrr en við Salteyrarós. En er þeir kómu þar, varðveittu sumir Austmennina, en sumir brendu skipit, ok riðu þeir Snorri svá heim, at þetta allt var gǫrt. Arnkell spyrr þetta, at Snorri hefir brent skipit; þá gengu þeir á skip, Vermundr ok Þórarinn, með nǫkkura menn ok reru vestr um fjǫrð til Dǫgurðarness; þar stóð skip uppi, er Austmenn áttu; þeir Arnkell ok Vermundr keyptu þat skip, ok gaf Arnkell Þórarni hálft skipit, en Vermundr bjó sinn hluta. Þeir fluttu skipit út í Dímun ok bjǫggu þar; sat Arnkell þar við til þess, er þeir váru búnir, ok fór síðan með þeim út um Elliðaey, ok skilðu þar með vináttu; sigldu þeir Þórarinn á haf, en Arnkell fór heim til bús síns, ok lagðiz sá orðrómr á, at þessi liðveizla þœtti en skǫruligsta. Snorri goði fór til Þórsnessþings ok helt fram málum sínum, varð Þórarinn þar sekr ok allir þeir, er at vígum hǫfðu verit; en eptir þingit heimti Snorri sér slíkt, er hann fekk af sekðarfé, ok lauk svá þessum málum.

Vigfúss, sonr Bjarnar Óttarssonar, bjó í Drápuhlíð, sem fyrr segir, hann átti Þorgerði Þorbeinisdóttur; hann var gildr bóndi ok ódældarmaðr mikill; með honum var á vist systursonr hans, er Bjǫrn hét, hann var ǫrorðr maðr ok ógegn. Um haustit eptir Máhlíðingamál funduz stóðhross Þorbjarnar digra á fjalli, ok hafði hestrinn eigi haldit hǫgum fyrir hesti Þórarins, ok hafði fent hrossin, ok funduz ǫll dauð. Þetta sama haust áttu menn rétt fjǫlmenna í tungu milli Laxá upp frá Helgafelli. Þangat fóru til réttar heimamenn Snorra goða; var Már Hallvarðsson, fǫðurbróðir Snorra, fyrir þeim. Helgi hét sauðamaðr hans. Bjǫrn, frændi Vigfúss, lá á réttargarðinum ok hafði fjallstǫng í hendi. Helgi dró sauði. Bjǫrn spurði hvat sauð þat væri, er hann dró; en er at var hugat, þá var mark Vigfúss á sauðnum.

Bjǫrn mælti: "Slundasamliga dregr þú sauðina í dag, Helgi!"

"Hættara mun yðr þat," segir Helgi, "er sitið í afrétt manna."

"Hvat mun þjófr þinn vita til þess?" segir Bjǫrn, ok hljóp upp við ok laust hann með stǫnginni, svá at hann fell í óvit.

Ok er Már sá þetta, brá hann sverði ok hjó til Bjarnar, ok kom á hǫndina upp við ǫxl, ok varð þat mikit sár. Eptir þat hljópu menn í tvá staði, en sumir gengu í milli ok skildu þá, svá at eigi varð fleira til tíðenda þar. Um morguninn eptir reið Vigfúss ofan til Helgafells ok beiddi bóta fyrir vansa þenna, en Snorri sagði, at hann kvez eigi mun gera þeira atburða, er þar hǫfðu orðit. Þetta líkaði Vigfúsi illa, ok skildu þeir með enum mesta styttingi. Um várit bjó Vigfúss áverkamálit til Þórsnessþings, en Snorri drepit til óhelgi við Bjǫrn, ok urðu þau málalok, at Bjǫrn varð óheilagr fyrir frumhlaupit við Helga, ok fekk engar bœtr fyrir áverkann; en hann bar í fatla hǫndina jafnan síðan.

Á þessu sama þingi sóttu þeir Þorgestr enn gamli ok synir Þórðar gellis Eirík enn rauða um víg sona Þorgests, er látiz hǫfðu um haustit, þá er Eiríkr sótti setstokkana á Breiðabólstað, ok var þetta þing allfjǫlment. Þeir hǫfðu áðr haft setur fjǫlmennar. Eiríkr bjó um þingit skip til hafs í Eiríksvági í Øxnaey; ok veittu þeir Eiríki, Þorbjǫrn Vífilsson ok Víga-Styrr ok synir Þorbrands ór Álptafirði ok Eyjólfr Æsuson ór Svíney, en Styrr einn var á þinginu liðveizlumanna Eiríks ok dró alla menn undan Þorgesti, þá er hann mátti. Styrr beiddi þá Snorra goða, at hann skyldi eigi fara at Eiríki eptir þingit með Þorgestlingum, ok hét Snorra í mót, at hann mun veita honum í annat sinn, þó at hann eigi vandræði at halda; ok fyrir þessi heit Styrs leiðir Snorri hjá sér þessi málaferli. En eptir þingit fóru þeir Þorgestr með mǫrgum skipum inn í eyjar, en Eyjólfr Æsuson leyndi skipi Eiríks í Dímunarvági, ok kómu þeir Styrr ok Þorbjǫrn þar til móts við Eirík; gerðu þeir Eyjólfr ok Styrr þá eptir dœmum Arnkels, at þeir fylgðu Eiríki á sinni ferju hvárr þeira út um Elliðaey. Í þeiri ferð fann Eiríkr rauði Grœnland ok var þar þrjá vetr, ok fór síðan til Íslands, ok var þar einn vetr, áðr hann fór at byggja Grœnland; en þat var fjórtán vetrum fyrir kristni lǫgtekna á Íslandi.

Nú er at segja frá þeim Vermundi ok Þórarni svarta, at þeir kómu af hafi norðr við Þrándheimsmynni ok heldu inn í Þrándheim; þá réð Hákon jarl Sigurðarson fyrir Nóregi, ok fór Vermundr til jarls ok gerðiz honum handgenginn. Þórarinn fór vestr um haf þegar um haustit með Álfgeiri, ok gaf Vermundr þeim sinn hlut í skipinu, ok er Þórarinn eigi við þessa sǫgu heðan af. Hákon jarl sat at Hlǫðum um vetrinn. Vermundr var með honum í kærleikum; var jarl vel til hans, þvíat hann vissi, at Vermundr var stórættaðr út hér. Með jarli váru brœðr tveir, svænskir at ætt, hét annarr Halli, en annarr Leiknir; þeir váru menn miklu meiri ok sterkari, en í þann tíma fengiz þeira jafningjar í Nóregi eða víðara annarsstaðar; þeir gengu berserksgang ok váru þá eigi í mannligu eðli, er þeir váru reiðir, ok fóru galnir sem hundar ok óttuðuz hvárki eld né járn, en hversdagliga váru þeir eigi illir viðreignar, ef eigi var í móti þeim gǫrt, en þegar enir mestu ørskiptamenn, er þeim tók við at horfa. Eiríkr enn sigrsæli, Svíakonungr, hafði sent jarli berserkina, ok setti varnað á, at hann skyldi gera vel til þeira, ok sagði sem var, at et mesta fullting mátti at þeim verða, ef til yrði gætt skapsmuna þeira. Um várit, er Vermundr hafði verit einn vetr með jarli, þá fýstiz hann til Íslands ok bað jarl gefa sér orlof til þeirar ferðar. Jarl bað hann fara, sem hann vildi, ok bað hann hugsa um áðr — "ef nǫkkurir eru þeir hlutir í mínu valdi aðrir meirr en aðrir, er þú vill þiggja þér til framkvæmðar, en báðum okkr til sœmðar ok virðingar."

En er Vermundr hugsaði eptir, hverra hluta hann skal af jarli beiðaz, þá kom honum í hug, at honum mundi mikillar framkvæmðar afla á Íslandi, ef hann hefði slíka eptirgǫngumenn, sem berserkirnir váru; ok staðfestiz þat í skapi hans, at hann mundi leita eptir, ef jarlinn vildi fá honum berserkina til eptirgǫngu. En þat bar til, er hann beiddiz þessa, at honum þótti Styrr, bróðir sinn, mjǫk sitja yfir sínum hlut ok hafa ójafnað við sik sem flesta aðra, þá er hann fekk því við komit; hugði hann, at Styr mundi þykkja ódælla við sik at eiga, ef hann hefði slíka fylgðarmenn, sem þeir brœðr váru. Nú segir Vermundr jarli, at hann vill þann sóma af honum þiggja, at hann gefi honum til trausts ok fylgðar berserkina.

Jarl svarar: "Þar beiddiz þú þess, er mér sýniz, at þér muni engi nytsemð í verða, þó at ek veita þér; hygg ek, at þeir verði þér stirðir ok skapstórir, þegar er þér kaupiz við; hygg ek þat flestum bóndasonum ofrefli, at stýra þeim eða halda hræddum, þó at þeir hafi mér blýðnir verit í sinni þjónostu."

Vermundr kvaz mundu til hætta at taka við þeim, ef jarl vildi gefa þá í hans vald. Jarl bað hann leita fyrst við berserkina, ef þeir vildi honum fylgja. Hann gerði svá; leitaði, ef þeir vildi fara með honum til Íslands ok veita honum fylgð ok sporgǫngu, en hann hét í mót at gera vel til þeira, ok þá hluti er þeim þœtti sik varða, ok þeir kynni honum til at segja. Berserkirnir kváðuz eigi hafa sett hug sinn eptir at fara til Íslands, létuz þeir ok eigi vita ván þar þeira hǫfðingja, er þeim þœtti sér hent at þjóna — "en ef þú kostgæfir svá mjǫk, Vermundr! at vit skulum fara til Íslands með þér, þá máttu svá ætla, at vit munum því illa kunna, ef þú veitir okkr eigi slíkt, er vit beiðum, ef þú hefir fǫng á."

Vermundr kvað þat ok eigi vera skyldu. Eptir þat fekk hann jáyrði af þeim at fara með sér til Íslands, ef þat væri jarls vili ok samþykki. Nú segir Vermundr jarli, hvar þá var komit.

Jarl veitti þá orskurð, at berserkir skulu fara með honum til Íslands — "ef þér þykkir þat þín sœmð mest gǫr," en bað hann svá hugsa, at honum mundi fjándskapr í þykkja, ef hann lýkr illa við þá, svá sem þeir eru nú á hans vald komnir. En Vermundr kvaz eigi mundu þurfa til þess at taka. Eptir þat fór Vermundr til Íslands með berserkina, ok varð vel reiðfara, ok kom heim í Bjarnarhǫfn til bús síns et sama sumar, sem Eiríkr rauði fór til Grœnlands, sem fyrr er ritat.

Brátt er Vermundr kom heim, vakði Halli berserkr til þess við Vermund, at hann mundi fá honum kvánfang mjǫk sœmiligt; en Vermundr þóttiz eigi vita ván þeirar konu af góðum ættum, er sik mundi binda við berserk, né sín forlǫg, ok hafði Vermundr undandrátt um þetta mál. En er Halli fann þat, sló hann á sik úlfúð ok illsku, ok fór þá allt í þveruð með þeim; gerðu berserkir sik stóra ok ómjúka við Vermund; tók Vermundr þá at iðraz, at hann hafði berserkina á hendr tekiz. Um haustit hafði Vermundr boð mikit ok bauð Arnkatli goða til sín ok Eyrbyggjum ok Styr, bróður sínum. Ok er boðinu var lokit, bauð Vermundr at gefa Arnkatli berserkina, ok kallar þat bezt henta; en hann vill eigi þiggja. Þá leitar Vermundr ráðs við Arnkel, hversu hann skal af sér koma þessu vandræði, en hann lagði þat til, at hann skyldi gefa Styr; kallar honum bezt fallit, at hafa slíka menn fyrir sakir ofsa ok ójafnaðar.

Ok er Styrr var brott búinn, gekk Vermundr at honum ok mælti: "Nú vilda ek, bróðir! at vit legðim niðr fæð, þá er með okkr var, áðr ek fór útan, en vit tœkim upp holla frændsemi með góðri vináttu, ok þar með vil ek gefa þér menn, þá er ek hefi út flutt, þér til styrkðar ok fylgðar, ok veit ek eigi þeira manna ván, at traust muni til hafa at stríða við þik, ef þú hefir slíka sporgǫngumenn, sem þeir eru."

Styrr svarar: "Vel vil ek því taka, frændi! at batni frændsemi okkur, en þá eina frétt hefi ek til þessa manna, er þú hefir út flutt, at þat mun heldr vera vandræðatak, en menn muni framkvæmð eða auðnu af þeim hljóta; nú vil ek aldri, at þeir komi í mín hýbýli, þvíat ærnar eru mínar óvinsældir, þó at ek hljóta eigi vandræði af þeim."

"Hvert ráð gefr þú þá til, frændi!" segir Vermundr, "at ek koma þessu vandræði af mér?"

"Annat mál er þat," sagði Styrr, "at ek leysa vandræði þitt, en hitt, at þiggja menn þessa af þér í vingjǫf, ok þat vil ek eigi, en vandræði þitt er engi maðr jafnskyldr at leysa sem ek, ef okkr þykkir einn veg báðum."

En þó at Styrr mælti svá um, þá kaus Vermundr at Styrr tœki við berserkjunum, ok skilja þeir brœðr nú með kærleik. Fór Styrr þá heim ok berserkirnir með honum, ok váru þeir þess eigi fúsir í fyrstu, ok kalla Vermund eigi eiga at selja sik né gefa sem ánauðga menn, en þó kalla þeir nærr sínu skapi at fylgja Styr en Vermundi; ok fóru þeira skipti mjǫk líkliga fyrst.

Þá váru berserkir með Styr, er hann fór vestr um fjǫrð at drepa Þorbjǫrn kjálka, er bjó í Kjálkafirði; hann átti lokrekkju sterka gǫrva af timbrstokkum, ok brutu berserkirnir þegar upp, svá at af gengu nafarnar fyrir utan, en þó varð Styrr banamaðr Þorbjarnar kjálka.