Bókastaðir

Þorsteinn þorskabítr gerðiz enn mesti rausnarmaðr, hann hafði með sér jafnan sex tigu frelsingja. Hann var mikill atdráttamaðr, ok var jafnan í fiskiróðrum. Hann lét fyrst reisa bœinn at Helgafelli, ok fœrði þangat bú sitt, ok var þar enn mesti hofstaðr í þat mund. Hann lét ok bœ gera þar í nesinu nær því sem þingit hafði verit flutt; þann bœ lét hann ok mjǫk vanda, ok gaf hann síðan Þorsteini surt frænda sínum; bjó hann þar síðan, ok varð enn mesti spekingr at viti. Þorsteinn þorskabítr átti son, er kallaðr var Bǫrkr digri.

En sumar þat, er Þorsteinn var hálfþrítugr, fœddi Þóra sveinbarn, ok var Grímr nefndr, er vatni var ausinn; þann svein gaf Þorsteinn Þór, ok kvað vera skyldu hofgoða, ok kallar hann Þorgrím. Þat sama haust fór Þorsteinn út í Hǫskuldsey til fangs. Þat var eitt kveld um haustit, at sauðamaðr Þorsteins fór at fé fyrir norðan Helgafell; hann sá, at fjallit laukz upp norðan; hann sá inn í fjallit elda stóra, ok heyrði þangat mikinn glaum ok hornaskvǫl, ok er hann hlýddi ef hann næmi nǫkkur orðaskil, heyrði hann, at þar var heilsat Þorsteini þorskabít ok fǫrunautum hans, ok mælt, at hann skal sitja í ǫndvegi gegnt feðr sínum. Þenna fyrirburð sagði sauðamaðr Þóru, konu Þorsteins, um kveldit. Hon lét sér fátt um finnaz, ok kallar vera mega, at þetta væri fyrirboðan stœrri tíðenda. Um morguninn eptir kómu menn utan ór Hǫskuldsey ok sǫgðu þau tíðendi, at Þorsteinn þorskabítr hafði druknat í fiskiróðri; ok þótti mǫnnum þat mikill skaði. Þóra helt þar bú eptir, ok ræz sá maðr til með henni, er Hallvarðr hét; þau áttu son, er Már hét.

Synir Þorsteins þorskabíts uxu þar upp heima með móður sinni ok váru enir efniligstu menn, ok var Þorgrímr fyrir þeim í ǫllu, ok var þegar hǫfðingi, er hann hafði aldr til. Þorgrímr kvángaðiz vestr í Dýrafjǫrð, ok fekk Þórdísar Súrsdóttur, ok réz hann þangat vestr til mága sinna, Gísla ok Þorkels. Þorgrímr drap Véstein Vésteinsson at haustboði í Haukadal. En annat haust eptir, þá er Þorgrímr var hálfþrítugr, sem faðir hans, þá drap Gísli, mágr hans, hann at haustboði á Sæbóli. Nǫkkurum nóttum síðarr fœddi Þórdís, kona hans, barn; ok var sá sveinn kallaðr Þorgrímr eptir feðr sínum. Litlu síðarr giptiz Þórdís Berki enum digra, bróður Þorgríms, ok réz til bús með honum til Helgafells; þá fór Þorgrímr, sonr hennar, í Álptafjǫrð, ok var þar at fóstri með Þorbrandi; hann var heldr ósvífr í œskunni, ok var hann af því Snerrir kallaðr, ok eptir þat Snorri.

Þorbrandr í Álptafirði átti Þuríði, dóttur Þorfinns Selþórissonar frá Rauðamel. Þeir váru bǫrn þeira: Þorleifr kimbi elztr, annarr Snorri, þriði. Þóroddr, fjórði. Þorfinnr, fimti. Þormóðr. Þorgerðr hét dóttir þeira; þeir brœðr váru allir fóstbrœðr Snorra Þorgrímssonar.

Í þenna tíma bjó Arnkell, sonr Þórólfs bægifótar, á Bólstað við Vaðilshǫfða; hann var manna mestr ok sterkastr, lagamaðr mikill ok forvitri, hann var góðr drengr ok umfram alla menn aðra þar í sveit at vinsældum ok harðfengi, hann var ok hofgoði, ok átti marga þingmenn.

Þorgrímr Kjallaksson bjó í Bjarnarhǫfn, sem fyrr var sagt, ok áttu þau Þórhildr þrjá sonu: Brandr var elztr, hann bjó í Krossnesi við Brimlárhǫfða; annarr var Arngrímr, hann var mikill maðr ok sterkr, nefmikill, stórbeinóttr í andliti, rauðbleikr á hár ok vikóttr snimma, skolbrúnn, eygðr mjǫk ok vel, hann var ofstopamaðr mikill ok fullr ójafnaðar, ok fyrir því var hann Styrr kallaðr. Vermundr hét enn yngsti sonr Þorgríms Kjallakssonar, hann var hár maðr, mjór, ok fríðr sýnum, hann var kallaðr Vermundr enn mjóvi. Sonr Ásgeirs á Eyri hét Þorlákr; hann átti Þuríði dóttur Auðunar stota ór Hraunsfirði. Þau váru þeira bǫrn: Steinþórr, Bergþórr, Þormóðr, Þórðr blígr ok Helga. Steinþórr var framast barna Þorláks, hann var mikill maðr ok sterkr ok manna vápnfimastr, ok enn mesti atgervismaðr; hógværr var hann hversdagliga. Steinþórr er til þess tekinn, at enn þriði maðr hafi bezt verit vígr á Íslandi með þeim Helga Droplaugarsyni ok Vémundi kǫgr. Þormóðr var vitr maðr ok stiltr vel.

Þórðr blígr var ákafamaðr mikill. Bergþórr var yngstr ok þó enn efniligsti.

Snorri Þorgrímsson var þá fjórtán vetra, er hann fór utan með fóstbrœðrum sínum Þorleifi kimba ok Þóroddi. Bǫrkr enn digri fǫðurbróðir hans galt honum fimm tigu. silfrs til utanferðar. Þeir urðu vel reiðfari ok kómu til Nóregs um haustit; þeir váru um vetrinn á Rogalandi. Snorri var með Erlingi Skjálgssyni á Sóla, ok var Erlingr vel til hans, þvíat þar hafði verit forn vinátta með enum fyrrum frændum þeira, Hǫrða-Kára ok Þórólfi Mostrarskegg. Um sumarit eptir fóru þeir til Íslands, ok urðu síðbúnir; þeir hǫfðu harða útivist ok kómu litlu fyrir vetr í Hornafjǫrð. En er þeir bjǫgguz frá skipi Breiðfirðingarnir, þá skauz þar mjǫk í tvau horn um búnað þeira Snorra ok Þorleifs kimba. Þorleifr keypti þann hest, er hann fekk beztan, hann hafði ok steindan sǫðul allglæsiligan; hann hafði búit sverð ok gullrekit spjót, myrkblán skjǫld ok mjǫk gyldan, vǫnduð ǫll klæði; hann hafði þar ok til vart mjǫk ǫllum sínum fararefnum; en Snorri var í svartri kápu, ok reið svǫrtu merhrossi góðu, hann hafði fornan trogsǫðul, ok vápn lítt til fegrðar búin; búnaðr Þórodds var þar á milli. Þeir riðu austan um Síðu ok svá sem leið liggr vestr til Borgarfjarðar ok svá vestr um Flǫtur, ok gistu í Álptafirði. Eptir þat reið Snorri til Helgafells ok ætlar þar at vera um vetrinn. Bǫrkr tók því seinliga ok hǫfðu menn þat mjǫk at hlátri um búnað hans; tók Bǫrkr svá á, at honum hefði óheppiliga með féit fariz, er ǫllu var eytt.

Þat var einn dag ǫndverðan vetr at Helgafelli, at þar gengu inn tólf menn alvápnaðir; þar var Eyjólfr enn grái, frændi Barkar, sonr Þórðar gellis, hann bjó í Otradal vestr í Arnarfirði. En er þeir váru at tíðendum spurðir, þá sǫgðu þeir dráp Gísla Súrssonar ok þeira manna, er látiz hǫfðu fyrir honum áðr hann fell. Við þessi tíðendi varð Bǫrkr allgleymr, ok bað Þórdísi ok Snorra, at þau skyldu fagna Eyjólfi sem bezt, þeim manni, er svá mikla skǫmm hafði rekit af hǫndum þeim frændum. Snorri lét sér fátt finnaz um þessi tíðendi, en Þórdís segir, at þá var vel fagnat, ef grautr er gefinn Gíslabana.

Bǫrkr svarar: "Eigi hlutumz ek til málsverða."

Bǫrkr skipar Eyjólfi í ǫndvegi, en fǫrunautum hans utar frá honum; þeir skutu vápnum sínum á gólfit. Bǫrkr sat innar frá Eyjólfi, en þá Snorri. Þórdís bar innar grautartrygla á borð ok helt með á spánum, ok er hon setti fyrir Eyjólf, þá fell niðr spánn fyrir henni. Hon laut niðr eptir, ok tók sverð hans Eyjólfs ok brá skjótt ok lagði síðan upp undir borðit ok kom í lær Eyjólfi, en hjaltit nam við borðinu, ok varð þó sárit mikit. Bǫrkr hratt fram borðinu, ok sló til Þórdísar. Snorri hratt Berki svá at hann fell við, en tók til móður sinnar ok setti hana niðr hjá sér, ok kvað œrnar skapraunir hennar, þótt hon væri óbarin. Eyjólfr hljóp upp ok hans menn, ok helt þar maðr á manni. Þar urðu þær málalyktir, at Bǫrkr seldi Eyjólfi sjálfdœmi, ok gerði hann mikit fé sér til handa fyrir áverkann; fór hann við þat í brott. Af þessu óx mjǫk óþokki með þeim Berki ok Snorra.

Á várþingi um sumarit heimti Snorri fǫðurarf sinn af Berki. Bǫrkr svarar svá, at hann mundi gjalda honum fǫðurarf sinn, "en eigi nenni ek," segir hann, "at skipta Helgafelli sundr, en ek sé, at okkr er eigi hent at eiga saman tvíbýli, ok vil ek leysa landit til mín."

Snorri svarar: "Þat þykki mér jafnligast, at þú leggir land svá dýrt, en ek kjósa hvárr okkarr leysa skal."

Bǫrkr hugsar þetta mál, ok hugðiz svá, at Snorri mundi eigi lausafé hafa at gefa við landinu, ef skjótt skyldi gjalda; ok lagði hálft landit fyrir sex tigu silfrs, ok tók þó af áðr eyjarnar, þvíat hann hugðiz litlu verði þær mundu fá, en Snorri fengi aðra staðfestu; þat fylgði ok, at þá skyldi þegar upp gjalda féit, ok leita eigi láns undir aðra menn til þess fjár — "ok kjós þú nú, Snorri!" sagði Bǫrkr, "þegar í stað hvárt þú vill."

Snorri svarar: "Þess kennir nú at, Bǫrkr frændi! at þér þykkir ek févani, er þú leggr svá ódýrt Helgafellsland, en undir mik kýs ek fǫðurleifð mína at þessu verði, ok rétt fram hǫndina ok handsala mér landit."

"Eigi skal þat fyrr," segir Bǫrkr, "en hverr penningr er fyrir goldinn."

Snorri mælti til Þorbrands, fóstra síns: "Hvárt selda ek þér sjóð nǫkkurn á hausti?"

"Já," segir Þorbrandr, ok brá sjóðnum undan kápu sinni. Var þá talt silfrit ok goldit fyrir landit hverr penningr, ok var þá eptir í sjóðinum sex tigir silfrs. Bǫrkr tók við fénu, ok handsalar Snorra landit.

Síðan mælti Bǫrkr: "Silfrdrjúgari hefir þú nú orðit, frændi! en vér hugðum; vil ek nú, at vit gefim upp óþokka þann, er millim hefir farit, ok mun ek þat til leggja til hlunnenda við þik, at vit skulum búa báðir samt þessi misseri at Helgafelli, er þú hefir kvikfjár fátt."

Snorri svarar: "Þú skalt njóta kvikfjár þíns ok verða í brottu frá Helgafelli."

Svá varð at vera, sem Snorri vildi. En er Bǫrkr var í brott búinn frá Helgafelli, gekk Þórdís fram ok nefndi sér vátta at því, at hon sagði skilit við Bǫrk, bónda sinn, ok fann þat til foráttu, at hann hafði lostit hana, ok hon vildi eigi liggja undir hǫggum hans. Var þá skipt fé þeira, ok gekk Snorri at fyrir hǫnd móður sinnar, þvíat hann var hennar erfingi; tók þá Bǫrkr þann kost, er hann hafði ǫðrum ætlat, at hafa lítit fyrir eyjarnar. Eptir þat fór Bǫrkr í brott frá Helgafelli ok vestr á Meðalfellsstrǫnd, ok bjó fyrst á Barkarstǫðum milli Orrahváls ok Tungu; síðan fór hann í Glerárskóga ok bjó þar til elli.

Snorri Þorgrímsson gerði bú at Helgafelli ok var móðir hans fyrir innan stokk. Már Hallvarðsson, fǫðurbróðir Snorra, réz þangat með mart búfé ok tók forráð fyrir búi Snorra; hafði hann þá et mesta rausnarbú ok fjǫlment. Snorri var meðalmaðr á hæð ok heldr grannligr, fríðr sýnum, réttleitr ok ljóslitaðr, bleikhárr ok rauðskeggjaðr; hann var hógværr hversdagliga, fann lítt á honum, hvárt honum þótti vel eðr illa; hann var vitr maðr ok forspár um marga hluti; langrækr ok heiptúðigr; heilráðr vinum sínum, en óvinir hans þóttuz heldr kulða af kenna ráðum hans. Hann varðveitti þá hof, var hann þá kallaðr Snorri goði; hann gerðiz þá hǫfðingi mikill, en ríki hans var mjǫk ǫfundsamt, þvíat þeir váru margir, er eigi þóttuz til minna um komnir fyrir ættar sakir, en áttu meira undir sér fyrir afls sakir ok prófaðrar harðfengi.

Bǫrkr digri ok Þórdís Súrsdóttir áttu þá dóttur er Þuríðr hét, ok var hon þá gipt Þorbirni digra er bjó á Fróðá; hann var sonr Orms ens mjóva, er þar hafði búit ok numit Fróðárland. Þuríði, dóttur Ásbrands frá Kambi ór Breiðavík, hafði hann áðr átta; hon var systir Bjarnar Breiðvíkingakappa, er enn kemr síðarr við þessa sǫgu, ok Arnbjarnar ens sterka. Synir þeirra Þorbjarnar váru þeir Ketill kappi ok Gunnlaugr ok Hallsteinn. Þorbjǫrn var mikill fyrir sér ok ósvífr við sér minni menn.

Þá bjó í Mávahlíð Geirríðr, dóttir Þórólfs bægifótar, ok Þórarinn svarti, sonr hennar; hann var mikill maðr ok sterkr, ljótr ok hljóðlyndr, ok vel stiltr hversdagliga; hann var kallaðr mannasættir. Hann var eigi fémikill, ok hafði þó bú gagnsamt. Svá var hann maðr óhlutdeilinn, at óvinir hans mæltu, at hann hefði eigi síðr kvenna skap en karla; hann var kvángaðr maðr ok hét Auðr kona hans; Guðný var systir hans, er átti Vermundr mjóvi.

Í Holti út frá Mávahlíð bjó ekkja, sú er Katla hét, hon var fríð kona sýnum, en eigi var hon við alþýðuskap. Oddr hét sonr hennar, hann var mikill maðr ok knár, hávaðamaðr mikill ok málugr, slysinn ok rógsamr. Gunnlaugr, sonr Þorbjarnar digra, var námgjarn, hann var opt í Mávahlíð ok nam kunnáttu at Geirríði Þórólfsdóttur, þvíat hon var margkunnig.

Þat var einn dag, er Gunnlaugr fór í Mávahlíð, at hann kom í Holt ok talaði mart við Kǫtlu, en hon spurði, hvárt hann ætlar þá enn í Mávahlíð ok klappa um kerlingar nárann.

Gunnlaugr kvað eigi þat sitt erendi — "en svá at eins ertú ung, Katla! at eigi þarftu at bregða Geirríði elli."

Katla svarar: "Eigi hugða ek, at þat mundi líkt vera, en engu skiptir þat," segir hon, "engi þykkir yðr nú kona nema Geirríðr ein, en fleiri konur kunna sér enn nǫkkut en hon ein."

Oddr Kǫtluson fór opt með Gunnlaugi í Mávahlíð, en er þeim varð síð aptr farit, bauð Katla Gunnlaugi opt þar at vera, en hann fór jafnan heim.