Bókastaðir

Nú er frá því at segja, at Þorsteinn Eiríksson vakti bónorð við Guðríði Þorbjarnar dóttur. Var því máli vel svarat, bæði af henni ok svá af fǫður hennar; ok er þetta at ráðum gert, at Þorsteinn gekk at eiga Guðríði, ok var brúðkaupit í Brattahlíð um haustit. Fór sú veizla vel fram ok var mjǫk fiǫlmenn.

Þorsteinn átti bú í Vestribygð á bœ þeim, er í Lýsufirði heitir. Sá maðr átti þar helming í búi, er Þorsteinn hét; Sigríðr hét kona hans. Fóru þau Þorsteinn heim i Lýsufjǫrð ok Guðríðr bæði. Var þar vel við þeim tekit, váru þau þar um vetrinn.

Þat gerðisk þar til tíðenda, at sótt kom í bœ þeirra, er lítit var af vetri. Garði hét þar verkstjóri, hann var óvinsæll maðr; hann tók fyrst sótt ok andaðisk. Síðan var skammt at bíða, at hverr tók sótt at ǫðrum ok ǫnduðusk.

Þá tók sótt Þorsteinn Eiríksson ok Sigríðr kona Þorsteins. Ok eitt kvéld fýsisk hon at ganga til garðs þess, er stóð gegnt útidurum. Guðríðr fylgði, ok sóttu þær imót durunum. Þá kvað Sigríðr: "O!"

Guðríðr mælti: "Vit hǫfum farit óhyggiliga, ok áttu ǫngvan stað við, at kalt veðr komi á, ok fǫrum inn sem skjótast."

Sigríðr svarar: "Eigi fer ek at svá búnu; hér er liðit allt hit dauða fyrir durunum, ok þar sveit kenni ek Þorstein bónda þinn, ok kenni ek mik, ok er slíkt hǫrmung at sjá." Ok er þetta leið af, mælti hon: "Fǫrum vit nú, Guðríðr, nú sé ek eigi liðit." Var þá ok verkstjórinn horfinn, er henni þótti áðr hafa svipu í hendi ok vilja berja liðit.

Síðan gengu þær inn, ok áðr morginn kœmi, var hon ǫnduð. Ok var ger kista at líkinu, ok þann sama dag ætluðu menn út at róa, ok leiddi Þorsteinn þá til vara, ok í annan lit fór hann at sjá um veiðiskap þeirra.

Þá sendi Þorsteinn Eiríksson nafna sínum orð, at hann kœmi til hans, ok sagði svá, at þar var varla kyrt, ok húsfreyja vildi fœrask á fœtr, ok vildi undir klæðin hjá honum; ok er hann kom inn, var hon komin á rekkjustokkinn hjá honum. Hann tók hana hǫndum ok lagði boløxi fyrir brjóstit.

Þorsteinn Eiríksson andaðisk nær dagsetri. Þorsteinn bað Guðríði leggjask niðr ok sofa, enn hann kveðsk vaka mundu um nóttina yfir líkunum. Hon gerir svá.

Guðríðr sofnar brátt, ok er skamt leið á nóttina, reistisk hann upp Þorsteinn ok kveðsk vilja, at Guðríðr væri þangat kǫlluð, ok kveðsk vilja mæla við hana: "Guð vil, at þessi stund sé mér gefin til leyfis ok umbóta míns ráðs."

Þorsteinn gengr á fund Guðríðar ok vakti hana ok bað hana signa sik ok biðja sér guð hjálpa: "Þorsteinn Eiríksson hefir mælt við mik, at hann vill finna þik. Sjá þú nú ráð fyrir, hvárkis kann ek fýsa."

Hon svarar: "Vera kann, at þetta sé ætlat til nǫkkura hluta þeirra, sem síðan eru í minni hafðir, þessi hinn undarligi hlutr, en ek vænti, at guðs gæzla mun yfir mér standa. Mun ek á hætta með guðs miskunn at mæla við hann, því at ek má nú ekki forðask mein til mín; vil ek síðr, at hann gangi víðara. Enn mik grunar, at þat sé at ǫðrum kosti."

Nú fór Guðríðr ok hitti Þorstein, ok sýndisk henni, sem hann felldi tár ok mælti í eyra henni nǫkkur orð hljótt, svá at hon ein vissi, ok sagði, at þeir menn væri sælir, er trúna helldu vel, ok henni fylgði miskunn ok hjálp, ok sagði þó, at margir helldi hana illa: "Er þat engi háttr, sem her hefir verit á Grœnlandi, síðan kristni var her, at setja menn niðr í óvígða mold við litla yfirsǫngva. Vil ek mik láta flytja til kirkju ok aðra þá menn, sem her hafa andazk, enn Garða vil ek láta brenna á báli sem skjótast, þvíat hann velldr ǫllum aptrgǫngum, sem her hafa orðit í vetr." Hann sagði henni ok um sína hagi ok kvað hennar forlǫg mikil mundu verða, enn hann bað hana varask at giptask grœnlenzkum manni. Bað hann ok, at hon legði fé þeirra til kirkju eða gefa þat fátœkum mǫnnum; ok þá hné hann aptr í ǫðru.

Sá hafði háttr verit á Grœnlandi, síðan kristni kom út þangat, at menn váru grafnir þar á bœjum, er menn ǫnduðusk, í óvígðri moldu. Skyldi þar setja staur upp af brjósti, enn síðan er kennimenn kómu til, þá skyldi kippa upp staurnum ok hella þar í vígðu vatni ok veita þar yfirsǫngva, þótt þat væri miklu síðarr. Líkin váru fœrð til kirkju í Eiríksfjǫrð, ok veittir yfirsǫngvar af kennimǫnnum.

Eptir þat andaðisk Þorbjǫrn; bar þá féit allt undir Guðríði. Tók Eiríkr við henni ok sá vel um kost hennar.

Maðr het Þorfinnr karlsefni, son Þórðar hesthǫfða, er bjó norðr í Reyninesi í Skagafirði, er nú er kallat. Karlsefni var ættgóðr maðr ok auðigr at fé; Þórunn hét móðir hans. Hann var í kaupferðum ok þótti fardrengr góðr.

Eitt sumar býr Karlsefni skip sitt ok ætlaði til Grœnlands. Réðsk til ferðar með honum Snorri Þorbrandsson ór Álptafirði, ok váru fjórir tigir manna með þeim.

Maðr hét Bjarni Grímólfsson, breiðfirðskr maðr, annarr hét Þórhallr Gamlason, austfirðskr maðr; þeir bjuggu skip sitt samsumars sem Karlsefni ok ætluðu til Grœnlands; þeir váru á skipi fjórir tigir manna.

Láta þeir í haf fram tvennum skipum, þegar þeir eru búnir. Eigi var um þat getit, hversu langa útivist þeir hǫfðu. Enn frá því er at segja, at bæði þessi skip kómu í Eiríksfjǫrð um haustit.

Eiríkr reið til skips ok aðrir landsmenn, ok tóksk með þeim greiðlig kaupstefna. Buðu stýrimenn Eiríki at hafa slíkt af varninginum, sem hann vildi. Enn Eiríkr sýndi mikla stormennsku af sér ímóti, því at hann bauð þessum skipverjunum báðum heim til sín til vetrvistar í Brattahlíð. Þetta þágu kaupmenn ok fóru með Eiríki. Síðan var fluttr heim varningr þeirra í Brattahlíð; skorti þar eigi góð ok stór útibúr at varðveita í. Líkaði kaupmǫnnum vel með Eiríki um vetrinn.

Enn er dró at jólum, tók Eiríkr at verða óglaðari, enn hann átti vanda til.

Eitt sinn kom Karlsefni at máli við Eirík ok mælti: "Er þér þungt, Eiríkr? Ek þykkjumsk finna, at þú ert nǫkkuru fálátari, enn verit hefir, ok þú veitir oss með mikilli rausn, ok erum vér skyldir at launa þér eptir því, sem vér hǫfum fǫng á. Nú segðú, hvat ógleði þinni velldr."

Eiríkr svarar: "Þér þiggit vel ok góðmannliga. Nú leikr mér þat eigi í hug, at á yðr hallisk um vár viðskipti. Hitt er helldr, at mér þykkir illt, ef at er spurt, at þér hafit engi jól verri haft enn þessi, er nú koma í hǫnd."

Karlsefni svarar: "Þat mun ekki á þá leið. Vér hǫfum á skipum várum malt ok mjǫl ok korn, ok er yðr heimilt at hafa af slíkt, sem þér vilit, ok gerit veizlu slíka, sem stórmennsku ber til." Ok þat þiggr hann. Var þá búit til jólaveizlu, ok varð hon svá skǫrulig, at menn þóttusk trautt slíka rausnarveizlu sét hafa.

Ok eptir jólin vekr Karlsefni við Eirík um ráðahag við Guðríði, er honum leitzk, sem þat mundi á hans forræði, enn honum leitzk kona fríð ok vel kunnandi. Eiríkr svarar, kveðsk vel mundu undir taka hans mál, enn kvað hana góðs gjaforðs verða: Er þat ok líkligt, at hon fylgi sínum forlǫgum, þó at hon væri honum gefin, ok kvað góða frétt af honum koma. Nú er vakit mál við hana, ok lét hon þat sitt ráð, sem Eiríkr vildi fyrir sjá, ok er nú ekki at lengja um þat, at þessi ráð tókusk, ok var þá veizla aukin ok gert brullaup. Gleði mikil var í Brattahlíð um vetrinn.

Á því léku miklar umrœður um vetrinn í Brattahlíð, at þar váru mjǫk tǫfl uppi hǫfð ok sagnaskemtan ok mart þat, er til hýbýlabótar mátti vera. Ætluðu þeir Karlsefni ok Snorri at leita Vínlands, ok tǫluðu menn mart um þat. Enn því lauk svá, at þeir Karlsefni ok Snorri bjuggu skip sitt ok ætluðu at leita Vínlands um sumarit. Til þeirrar ferðar réðusk þeir Bjarni ok Þórhallr með skip sitt ok þat fǫruneyti, er þeim hafði fylgt.

Maðr hét Þorvarðr, hann átti Freydísi dóttur Eiríks rauða laungetna, hann fór með þeim ok Þorvalldr son Eiríks ok Þórhallr, er var kallaðr veiðimaðr. Hann hafði lengi verit í veiðifǫrum með Eiríki um sumrum, ok hafði hann margar varðveizlur. Þórhallr var mikill vexti, svartr ok þursligr, hann var helldr við alldr, ódœll í skapi, hljóðlyndr, fámálugr hversdagliga, undirfǫrull ok þó atmælasamr, ok fýstisk jafnan hins verra. Hann hafði lítt við trú blandazk, síðan hon kom á Grœnland. Þórhallr var lítt vinsældum horfinn, en þó hafði Eiríkr lengi tal af honum halldit. Hann var á skipi með þeim Þorvalldi, því at honum var víða kunnigt í óbygðum. Þeir hǫfðu þat skip, er Þorbjǫrn hafði út þangat, ok réðusk til ferðar með þeim Karlsefni, ok váru þar flestir grœnlendskir menn á. Á skipum þeirra var fjórir tigir manna annars hundraðs.

Sigldu þeir undan síðan til Vestribygðar ok til Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðan veðr. Váru þeir úti tvau dœgr. Þá fundu þeir land ok reru fyrir á bátum ok kǫnnuðu landit ok fundu þar hellur margar ok svá stórar, at tveir menn máttu vel spyrnask í iljar. Melrakkar váru þar margir. Þeir gáfu nafn landinu ok kǫlluðu Helluland.

Þá sigldu þeir norðan veðr tvau dœgr, ok var þá land fyrir þeim, ok var á skógr mikill ok dýr mǫrg. Ey lá í landsuðr undan landinu, ok fundu þeir þar bjarndýr, ok kǫlluðu Bjarney, enn landit kǫlluðu þeir Markland, þar er skógrinn. Þá er liðin váru tvau dœgr, sjá þeir land, ok þeir sigldu undir landit. Þar var nes, er þeir kómu at. Þeir beittu með landinu, ok létu landit á stjórnborða. Þar var øræfi ok strandir langar ok sandar. Fara þeir á bátum til lands ok fundu þar á nesinu kjǫl af skipi ok kǫlluðu þar Kjalarnes; þeir gáfu ok nafn strǫndunum ok kǫlluðu Furðustrandir, þvíat langt var með at sigla. Þá gerðisk vágskorit landit, ok helldu þeir skipunum at vágunum.

Þat var, þá er Leifr var með Olafi konungi Tryggva syni, ok hann bað hann boða kristni á Grœnlandi, ok þá gaf konungr honum tvá menn skotska, hét karlmaðrinn Haki, en konan Hekja. Konungr bað Leif taka til þessarra manna, ef hann þyrfti skjótleiks við, því at þau váru dýrum skjótari. Þessa menn fengu þeir Leifr ok Eiríkr til fylgðar við Karlsefni.

En er þeir hǫfðu siglt fyrir Furðustrandir, þá létu þeir ena skotsku menn á land ok báðu þau hlaupa í suðrátt ok leita landskosta ok koma aptr, áðr þrjú dœgr væri liðin. Þau váru svá búin, at þau hǫfðu þat klæði, er þau kǫlluðu biafal; þat var svá gert, at hǫttrinn var á upp, ok opit at hliðum, ok engar ermar á, ok knept í milli fóta; hellt þar saman knappr ok nezla, en ber váru annars staðar. Þeir kǫstuðu akkerum, ok lágu þar þessa stund; ok er þrír dagar váru liðnir, hljópu þau af landi ofan, ok hafði annat þeirra i hendi vínber, enn annat hveiti sjálfsáit. Sagði Karlsefni, at þau þóttusk fundit hafa landskosti góða.

Tóku þeir þau á skip sitt, ok fóru leiðar sinnar, þar til er varð fjarðskorit. Þeir lǫgðu skipunum inn á fjǫrðinn. Þar var ey ein út fyrir, ok váru þar straumar miklir ok um eyna. Þeir kǫlluðu hana Straumsey. Fugl var þar svá margr, at trautt mátti fœti niðr koma í milli eggjana.

Þeir heldu inn með firðinum, ok kǫlluðu hann Straumsfjǫrð, ok báru farminn af skipunum, ok bjuggusk þar um. Þeir hǫfðu með sér alls konar fé ok leituðu sér þar landsnytja. Fjǫll váru þar, ok fagrt var þar um at litask. Þeir gáðu enskis nema at kanna landit. Þar váru grǫs mikil.

Þar váru þeir um vetrinn, ok gerðisk vetr mikill, enn ekki fyrir unnit, ok gerðisk illt til matarins, ok tókusk af veiðarnar. Þá fóru þeir út í eyna, ok væntu, at þar mundi gefa nǫkkut af veiðum eða rekum. Þar var þó lítit til matfanga, enn fé þeirra varð þar vel. Síðan hétu þeir á guð, at hann sendi þeim nǫkkut til matfanga, ok var eigi svá brátt við látit, sem þeim var annt til.

Þórhallr hvarf á brott, ok gengu menn at leita hans. Stóð þat yfir þrjú dœgr í samt. Á hinu fjórða dœgri fundu þeir Karlsefni ok Bjarni hann Þórhall á hamargnípu einni; hann horfði í lopt upp, ok gapti hann bæði augum ok munni ok nǫsum, ok klóraði sér, ok klýpti sik, ok þuldi nǫkkut. Þeir spurðu, hví hann væri þar kominn. Hann kvað þat ǫngu skipta, bað hann þá ekki þat undrask, kveðsk svá lengst lifat hafa, at þeir þurftu eigi ráð fyrir honum at gera.

Þeir báðu hann fara heim með sér; hann gerði svá.

Litlu síðarr kom þar hvalr, ok drífu menn til ok skáru hann, en þó kendu menn eigi, hvat hval þat var. Karlsefni kunni mikla skyn á hvalnum, ok kendi hann þó eigi. Þenna hval suðu matsveinar, ok átu af, ok varð þó ǫllum illt af.

Þá gengr Þórhallr at ok mælti: "Var eigi svá, at hinn rauðskeggjaði varð drjúgari enn Kristr yðvarr? Þetta hafða ek nú fyrir skáldskap minn, er ek orta um Þór fulltrúann; sjaldan hefir hann mér brugðizk."

Ok er menn vissu þetta, vildu ǫngvir nýta, ok kǫstuðu fyrir bjǫrg ofan, ok sneru sínu máli til guðs miskunnar. Gaf þeim þá út at róa, ok skorti þá eigi birgðir.

Um várit fara þeir inn í Straumsfjǫrð ok hǫfðu fǫng af hvárutveggja landinu, veiðar af meginlandinu, eggver ok útróðra af sjónum.

Nú rœða þeir um ferð sína ok hafa tilskipan. Vill Þórhallr veiðimaðr fara norðr um Furðustrandir ok fyrir Kjalarnes ok leita svá Vínlands, enn Karlsefni vill fara suðr fyrir land ok fyrir austan, ok þykkir land því meira sem suðr er meirr, ok þykkir honum þat ráðligra at kanna hvárttveggja. Nú býsk Þórhallr út undir eynni, ok urðu eigi meirr í ferð með honum enn níu menn. Enn með Karlsefni fór annat liðit þeirra.

Ok einn dag, er Þórhallr bar vatn á skip sitt, þá drakk hann ok kvað vísu þessa:

Láta þeir út síðan, ok fylgir Karlsefni þeim undir eyna. Áðr þeir drógu seglit upp, kvað Þórhallr vísu:

Síðan skilðu þeir ok sigldu norðr fyrir Furðustrandir ok Kjalarnes, ok vildu beita þar fyrir vestan. Kom þá veðr á móti þeim, ok rak þá upp við Írland, ok váru þar mjǫk þjáðir ok barðir. Þá let Þorhallr líf sitt.

Karlsefni fór suðr fyrir land ok Snorri ok Bjarni ok annat lið þeirra. Þeir fóru lengi ok til þess, er þeir kómu at á þeirri, er fell af landi ofan ok í vatn ok svá til sjóvar. Eyrar váru þar miklar fyrir árósinum, ok mátti eigi komask inn í ána nema at háflœðum. Sigldu þeir Karlsefni þá til áróssins ok kǫlluðu í Hópi landit. Þar fundu þeir sjálfsána hveitiakra þar sem lægðir váru, en vínviðr allt þar sem holta kendi. Hverr lœkr var þar fullr af fiskum.

Þeir gerðu þar grafir, sem landit mœttisk ok flóðit gekk efst, ok er út fell, váru helgir fiskar í grǫfunum. Þar var mikill fjǫldi dýra á skógi með ǫllu móti. Þeir váru þar hálfan mánað ok skemtu sér, ok urðu við ekki varir. Fé sitt hǫfðu þeir með sér.

Ok einn morgin snemma, er þeir lituðusk um, sáu þeir níu huðkeipa, ok var veift trjánum af skipunum, ok lét því likast í, sem í halmþustum, ok fer sólarsinnis.

Þá mælti Karlsefni: "Hvat mun þetta tákna?"

Snorri svarar honum: "Vera kann, at þetta sé friðartákn, ok tǫkum skjǫld hvítan, ok berum í mót."

Ok svá gerðu þeir. Þá reru hinir ímót, ok undruðusk þá, ok gengu þeir á land. Þeir váru smáir menn ok illiligir, ok illt hǫfðu þeir hár á hǫfði; eygðir váru þeir mjǫk ok breiðir í kinnunum. Ok dvǫlðusk þeir um stund ok undruðusk, reru síðan íbrott ok suðr fyrir nesit.

Þeir hǫfðu gert bygðir sínar upp frá vatninu, ok váru sumir skálarnir nær vatninu, en sumir firr. Nú váru þeir þar þann vetr. Þar kom alls engi snjár, ok allr fénaðr gekk þar úti sjálfala.