Bókastaðir

Egill bjó skip sitt um sumarit ok fór, þegar hann var búinn. Hann helt til Íslands. Honum fórsk vel. Helt hann til Borgarfjarðar ok kom skipinu skammt frá bǿ sínum. Lét hann flytja heim varning sinn, en setti upp skip. Var Egill vetr þann at búi sínu. Egill hafði nú út haft allmikit fé. Var hann maðr stórauðigr. Hann hafði mikit bú ok risuligt.

Ekki var Egill íhlutunarsamr um mál manna ok ótilleitinn við flesta menn, þá er hann var hér á landi. Gerðusk menn ok ekki til þess at sitja yfir hlut hans. Egill var þá at búi sínu, svá at þat skif ti vetrum eigi allfám.

Egill ok Ásgerðr áttu bǫrn þau, er nefnd eru. Bǫðvarr hét sonr þeirra, annarr Gunnarr, Þorgerðr dóttir ok Bera. Þorsteinn var yngstr. Ǫll váru bǫrn Egils mannvǽn ok vel viti borin. Þorgerðr var ellzt barna Egils, Bera þar nǽst.

Egill spurði þau tíðendi austan um haf, at Eiríkr blóðøx hefði fallit í vestrvíkingu, en Gunnhildr ok synir þeirra váru farin til Danmerkr suðr, ok brottu var af Englandi þat lið allt, er þeim Eiríki. hafði þangat fylgt. Arinbjǫrn var þá kominn til Noregs. Hafði hann fengit veizlur sínar ok eignir þǽr, er hann hafði átt, ok var kominn í kǽrleika mikla við konung. Þótti Agli þá enn fýsiligt gerask at fara til Noregs. Þat fylgði ok tíðendasǫgu, at Aðalsteinn konungr var andaðr. Réð þá fyrir Englandi bróðir hans Játmundr.

Egill bjó þá skip sitt ok réð háseta til. Ǫnundr sjóni rézk þar til, sonr Ána frá Ánabrekku. Ǫnundr var mikill ok þeirra manna sterkastr, er þá váru þar í sveit. Eigi var um þat einmǽlt, at hann vǽri eigi hamrammr. Ǫnundr hafði oft verit í fǫrum landa í milli. Hann var nokkuru ellri en Egill. Með þeim hafði lengi verit vingott.

Ok er Egill var búinn, lét hann í haf, ok greiddisk þeirra ferð vel. Kómu at miðjum Noregi. Ok er þeir sá land. stefndu þeir inn í Fjǫrðu. Ok er þeir fengu tíðendi af landi, var þeim sagt, at Arinbjǫrn var heima at búum sínum. Heldr Egill þangat skipi sínu í hǫfn sem nǽst bǿ Arinbjarnar.

Síðan fór Egill at finna Arinbjǫrn, ok varð þar fagnafundr mikill með þeim. Bauð Arinbjǫrn Agli þangat til vistar ok fǫruneyti hans, því er hann vildi, at þangat fǿri. Egill þekkðisk þat ok lét ráða skipi sínu til hlunns, en hásetar vistuðusk. Egill fór til Arinbjarnar ok þeir 12 saman. Egill hafði látit gera langskips segl mjǫk vandat. Segl þat gaf hann Arinbirni ok enn fleiri gjafir, þǽr er sendiligar váru. Var Egill þar um vetrinn í góðu yfirlǽti. Egill fór um vetrinn suðr í Sogn at landskyldum sínum. Dvalðisk þar mjǫk lengi. Síðan fór hann norðr í Fjǫrðu.

Arinbjǫrn hafði jólaboð mikit, bauð til sín vinum sínum ok heraðsbóndum. Var þar fjǫlmenni mikit ok veizla góð. Hann gaf Agli at jólagjǫf slǿður, gǫrvar af silki ok gullsaumaðar mjǫk, settar fyrir allt gullknǫppum í gegnum niðr. Arinbjǫrn hafði látit gera klǽði þat við vǫxt Egils. Arinbjǫrn gaf Agli alklǽðnuð, nýskorinn, at jólum. Váru þar skorin í ensk klǽði með mǫrgum litum. Arinbjǫrn gaf margs konar vingjafir um jólin þeim mǫnnum, er hann hǫfðu heimsótt, því at Arinbjǫrn var allra manna ǫrvastr ok mestr skǫrungr.

Þá orti Egill vísu:

Egill fekk ógleði mikla eftir jólin, svá at hann kvað eigi orð. Ok er Arinbjǫrn fann þat, þá tók hann rǿðu við Egil ok spurði, hverju þat gegndi, ógleði sú, er hann hafði. Vil ek, segir hann, at þú látir mik vita, hvárt þú ert sjúkr, eða berr annat til. Megum vér þá bǿtr á vinna. Egill segir:

Engar hefi ek kvellisóttir, en áhyggjur hefi ek miklar um þat, hversu ek skal ná fé því, er ek vann til, þá er ek fellda Ljót inn bleika norðr á Mǿri. Mér er sagt, at ármenn konungs hafi þat fé allt upp tekit ok kastat á konungs eigu. Nú vil ek þar til hafa þitt liðsinni um þessa fjárheimtu. Arinbjǫrn segir:

Ekki ǽtla ek þat fjarri lands lǫgum, at þú eignaðisk fé þat, en þó þykki mér nú féit fastliga komit. Er konungsgarðr rúmr inngangs, en þrǫngr brautfarar. Hafa oss orðit margar torsóttar fjárheimtur við ofreflismennina, ok sátum vér þá í meira trausti við konung en nú er, því at vinátta okkur Hákonar konungs stendr grunnt, þó at ek verða svá at gera, sem fornkveðit orð er, at þá verðr eik at fága, er undir skal búa Þar leikr þó minn hugr á, segir Egill: ef vér hǫfum lǫg at mǽla, at vér freistim. Má svá vera, at konungr unni oss hér af rétts, því at mér er sagt, at konungr sé maðr réttlátr ok haldi vel lǫg þau, er hann setr hér í landi. Telsk mér þat helzt í hug, at ek muna fara á fund konungs ok freista þessa mála við hann.

Arinbjǫrn segir, at hann var ekki fúss þess. Þykki mér, sem því muni óhǿgt saman at koma, Egill, kappi þínu ok dirfð, en skaplyndi konungs ok ríki hans, því at ek hygg hann vera engi vin þinn, ok þykkja honum þó sakir til vera. Vil ek heldr, at vit látim þetta mál niðr falla ok hefim eigi upp. En ef þú vill þat, Egill, þá skal ek heldr fara á fund konungs með þessi málaleitun.

Egill segir, at hann kynni þess mikla þǫkk ok aufúsu, ok hann vill þenna kost gjarna. Hákon var þá á Rogalandi, en stundum á Hǫrðalandi. Varð ekki torsótt at sǿkja hans fund. Var þat ok eigi miklu síðar en rǿðan hafði verit.

Arinbjǫrn bjó ferð sína. Var þat þá gǫrt ljóst fyrir mǫnnum, at hann ǽtlaði til konungs fundar. Skipaði hann húskǫrlum sínum tvítugsessu, er hann átti. Egill skyldi heima vera. Vildi Arinbjǫrn eigi, at hann fǿri. Fór Arinbjǫrn, þá er hann var búinn, ok fórsk honum vel. Fann hann Hákon konung ok fekk þar góðar viðtǫkur.

Ok er hann hafði lítla hríð dvalizk þar, bar hann upp ørendi sín við konung ok segir, at Egill Skalla-Grímsson er þar kominn til lands, ok hann þóttisk eiga fé þat allt, er átt hafði Ljótr inn bleiki. Er oss svá sagt, konungr, at Egill muni lǫg mǽla um þetta, en féit hafa tekit upp ármenn yðrir ok kastat á yðvarri eigu. Vil ek yðr þess biðja, herra, at Egill nái þar af lǫgum. konungr.

svaraði hans máli ok tók seint til orða. Eigi veit ek, hví þú gengr með slíku máli fyrir hǫnd Egils. Kom hann eitt sinn á minn fund, ok sagða ek honum, at ek vilda ekki hér í landi vistir hans, af þeim sǫkum, sem yðr er áðr kunnigt. Nú þarf Egill ekki at hefja upp slíkt tilkall við mik sem við Eirík, bróður minn. En þér, Arinbjǫrn, er þat at segja, at þú svá megir vera hér í landi, at þú metir eigi meira útlenda menn en mik eða mín orð, því at ek veit, at hugir þínir standa þar til, er Haraldr er Eiríks son, fóstrsonr þinn, ok er þér sá kostr beztr at fara til fundar við þá brǿðr ok vera með þeim, því at mér er mikill grunr á, at mér muni slíkir menn illir tiltaks, ef þat þarf at reyna um skifti vár sona Eiríks.

Ok er konungr tók þessu máli svá þvert, þá sá Arinbjǫrn, at ekki mundi tjá at leita þeirra mála við hann. Bjósk hann þá til heimferðar. Konungr var heldr styggr ok óblíðr til Arinbjarnar, síðan hann vissi ørendi hans. Arinbjǫrn hafði þá ok ekki skaplyndi til at mjúklǽta sik við konung um þetta mál. Skilðusk þeir við svá búit.

Fór Arinbjǫrn heim ok sagði Agli ørendislok sín. Mun ek eigi slíkra mála oftar leita við konung.

Egill varð allófrýnn við þessa sǫgn, þóttisk þar mikils fjár missa ok eigi at réttu.

Fám dǫgum síðar var þat snemma einn morgin, þá er Arinbjǫrn var í herbergi sínu, var þar þá ekki margt manna, þá lét hann kalla þangat Egil. Ok er hann kom þar, þá lét Arinbjǫrn lúka upp kistu ok reiddi þar ór 40 marka silfrs ok mǽlti svá. Þetta fé geld ek þér, Egill, fyrir jarðir þǽr, er Ljótr inn bleiki hafði átt. Þykki mér þat sannligt, at þú hafir þessi laun af okkr Friðgeiri frǽndum fyrir þat, er þú leystir líf hans af Ljóti. En ek veit, at þú lézk mín at njóta. Em ek því skyldr at láta þik eigi lǫgrǽning af því máli.

Egill tók við fénu ok þakkaði Arinbirni. Gerðisk Egill þá enn einteiti.

Arinbjǫrn var þenna vetr heima at búum sínum, en eftir um várit lýsti hann yfir því, at hann ǽtlar at fara í víking. Arinbjǫrn hafði skipakost góðan. Bjó hann um várit 3 langskip ok ǫll stór. Hann hafði 300 manna. Hafði hann húskarla á skipi sínu ok var þat allvel skipat. Hann hafði ok marga bóndasonu með sér. Egill rézk til farar með honum. Stýrði hann skipi, ok fór með honum margt af fǫruneyti því, er hann hafði haft með sér af Íslandi. En kaupskip þat, er Egill hafði haft af Íslandi, lét hann flytja austr í Vík. Fekk hann þar manna til at fara með vǫrnuð sinn. En þeir Arinbjǫrn ok Egill heldu langskipunum suðr með landi. Síðan stefndu þeir liðinu suðr til Saxlands ok herjuðu þar um sumarit ok fengu sér fé. En er hausta tók, herjuðu þeir þeir norðr aftr ok lágu við Frísland.

Einhverja nótt, þá er veðr var kyrrt, lǫgðu þeir upp í móðu eina, þar er illt var til hafna ok útfiri mikil. Þar váru á land upp sléttur miklar ok skammt til skógar. Þar váru vellir blautir, því at regn hǫfðu verit mikil.

Þar réðu þeir til uppgǫngu ok létu eftir þriðjung liðs at gǽta skipa. Þeir gengu upp með ánni, milli ok skógarins. Þá varð brátt fyrir þeim þorp eitt, ok byggðu þar margir bǿndr. Liðit rann ór þorpinu á landit, þar er mátti, þegar er vart varð við herinn, en víkingar sóttu eftir þeim. Var þá síðan annat þorp ok it þriðja. Liðit flýði allt þat, er því kom við. Þar var jafnlendi ok sléttur miklar. Díki váru skorin víða um landit ok stóð í vatn. Hǫfðu þeir lukt um akra sína ok eng, en í sumum stǫðum váru settir staurar stórir yfir díkin, þar er fara skyldi. Váru brúar, ok lagðir yfir viðir. Landsfolkit flýði í mǫrkina.

En er víkingar váru komnir langt í byggðina, þá sǫfnuðusk Frísir saman í skóginum, ok er þeir hǫfðu aukin 300 manna, þá stefna þeir í móti víkingum ok ráða til orrustu við þá. Varð þar harðr bardagi, en svá lauk, at Frí sir flýðu, en víkingar ráku flóttann. Dreifðisk bǿjarliðit víðs vegar, þat er undan fór. Gerðu þeir ok svá, er eftir fóru. Kom þá svá, at fáir fóru hvárir saman.

Egill sótti þá hart eftir þeim ok fáir menn með honum. En mjǫk margir fóru undan. Kómu Frísir þar at, er díki var fyrir þeim ok fóru þar yfir. Síðan tóku þeir af bryggjuna. Þá koma þeir Egill at ǫðrum megin. Réð Egill þegar til ok hljóp yfir díkit, en þat var ekki annarra manna hlaup, enda réð ok engi til. Ok er Frísir sá þat, þá sǿkja þeir at honum, en hann varðisk. Þá sóttu at honum 11 menn. En svá lauk þeirra viðskiftum, at hann felldi þá alla. Eftir þat skaut Egill yfir brúnni ok fór þá aftr yfir díkit. Sá hann þá, at lið þeirra allt hafði snúit til skipanna. Hann var þá staddr nǽr skóginum. Síðan fór Egill fram með skóginum ok svá til skipanna, at hann átti kost skógarins, ef hann þyrfti.

Víkingar hǫfðu haft mikit herfang ofan ok strandhǫgg, ok er þeir kómu til skipanna, hjuggu sumir búféit, sumir fluttu út á skipin feng þeirra, sumir stóðu fyrir ofan í skjaldborg, því at Frísir váru ofan komnir ok hǫfðu mikit lið ok skutu á þá. Hǫfðu Frísir þá aðra fylking. Ok er Egill kom ofan ok hann sá, hvat títt var, þá rann hann at sem snarast, þar sem múginn stóð, Hafði hann kesjuna fyrir sér ok tók hana tveim hǫndum, en kastaði skildinum á bak sér. Hann lagði fram kesjunni, ok stǫkk frá allt, þat er fyrir stóð, ok gafsk honum svá rúm fram í gegnum fylkingina. Sótti hann svá ofan til manna sinna. Þóttusk þeir hafa hann ór helju heimtan.

Ganga þeir síðan á skip sín ok heldu brott frá landi. Sigldu þeir þá til Danmerkr Ok er þeir koma til Limafjarðar ok lágu at Halsi, þá átti Arinbjǫrn húsþing við lið sitt ok sagði mǫnnum fyrirǽtlun sína: Nú mun ek, segir hann, leita á fund Eiríks sona við lið þat, er mér vill fylgja. Ek hefi nú spurt, at þeir brǿðr eru hér í Danmǫrku ok halda sveitir stórar ok eru á sumrum í hernaði, en sitja á vetrum hér í Danmǫrk. Vil ek nú gefa leyfi ǫllum mǫnnum at fara til Noregs, þeim er þat vilja heldr en fylgja mér. Sýnisk mér þat ráð, Egill, at þú snúir aftr til Noregs ok leitir enn sem bráðast til Íslands út, þegar vit skiljumsk.

Síðan skiftusk menn á skipunum. Réðusk þeir til Egils, er aftr vildu fara til Noregs, en hitt var meiri hluti liðs miklu, er er fylgði Arinbirni. Skilðusk þeir Arinbjǫrn ok Egill með blíðu ok vináttu. Fór Arinbjǫrn. á fund Eiríks sona ok í sveit með Haraldi gráfeld, fóstrsyni sínum, ok var síðan með honum, meðan þeir lifðu báðir.

Egill fór norðr í Víkina ok helt inn í Óslóarfjǫrð. Var þar fyrir kaupskip hans, þat er hann hafði látit flytja suðr um várit. Þar var ok vǫrnuðr hans ok sveitungar, þeir er með skipinu hǫfðu farit.

Þorsteinn Þóruson kom á fund Egils ok bauð honum með sér at vera um vetrinn ok þeim mǫnnum, er hann vildi með sér hafa. Egill þekkðisk þat, lét upp setja skip sín ok fǿra vǫrnuð til staðar. En lið þat, er honum fylgði, vistaðisk þar sumt, en sumir fóru norðr í land, þar er þeir áttu heimili. Egill ferr til Þorsteins, ok váru þar saman 10 eða 12. Var Egill þar um vetrinn í góðum fagnaði.

Haraldr konungr inn hárfagri hafði lagt undir sik austr Vermaland. Vermaland hafði unnit fyrstr Óláfr trételgja, faðir Halfdanar hvítbeins, er fyrst var konungr í Noregi sinna kynsmanna. en Haraldr konungr var þaðan kominn at langfeðgatali, ok hǫfðu þeir allir langfeðgar ráðit fyrir Vermalandi. ok tekit skatta af, en setta menn yfir til landsgǽzlu.

Ok er Haraldr konungr var gamall orðinn, þá réð fyrir Vermalandi jarl sá, er Arnviðr hét. Var þar þá, sem mjǫk víða annars staðar, at skattar greiddusk verr en þá, er Haraldr konungr var á léttasta skeiði aldrs, svá ok, þá er synir Haralds deildu um ríki í Noregi. Var þá lítt sét eftir um skattlǫndin, þau er fjarri lágu.

En þá er Hákon sat í friði, þá leitaði hann eftir um ríki þat allt, er Haraldr faðir hans hafði haft. Hákon konungr hafði sent menn austr á Vermaland 12 saman. Hǫfðu þeir fengit skatt af jarlinum. Ok er þeir fóru aftr um Eiðaskóg, þá kómu at þeim stigamenn ok drápu þá alla. Á sǫmu leið fór um aðra sendimenn, er Hákon konungr sendi austr á Vermaland, at menn váru drepnir, en fé kom eigi aftr. Var þat þá sumra manna mál, at Arnviðr jarl mundi setja menn sína til at drepa menn konungsins, en hafa at fǿra jarlinum.

Þá sendir Hákon konungr hina þriðju menn. Var hann þá í Þrándheimi. Ok skuldu þeir fara í Vík austr til fundar við Þorstein Þóruson með þeim orðum, at hann skyldi fara austr á Vermaland at heimta skatta konungi til handa, en at ǫðrum kosti skyldi Þorsteinn fara ór landi, því at konungr hafði þá spurt, at Arinbjǫrn, móðurbróðir hans, var kominn suðr til Danmerkr ok var með Eiríks sonum, þat ok með, at þeir hǫfðu þar miklar sveitir ok váru í hernaði um sumrum. Þótti Hákoni konungi þeir allir saman ekki trúligir, því at honum var ván ófriðar af Eiríks sonum, ef þeir hefði styrk nokkurn til þess at gera uppreist móti Hákoni konungi. Þá gerði hann til allra frǽnda Arinbjarnar ok mága eða vina, rak hann þá marga ór landi, eða gerði þeim aðra afarkosti. Kom þat ok þar fram, er Þorsteinn var, at konungr gerði fyrir þá sǫk þetta kostaboð.

Maðr sá, er ørendi þetta bar, hann var allra landa maðr, hafði verit lǫngum í Danmǫrk ok í Svíaveldi. Var honum þar allt kunnigt fyrir bǽði um leiðir ok mannadeili. Hann hafði ok víða farit um Noreg. Ok er hann bar þetta mál Þorsteini Þórusyni, þá segir Þorsteinn Agli, með hverjum ørendum þessir menn fóru, ok spurði, hversu svara skyldi. Egill segir:

Auðsǽtt lízk mér um orðsending þessa, at konungr vill þik ór landi, sem aðra frǽndr Arinbjarnar, því at þetta kalla ek forsending svá gǫfgum manni sem þú ert. Er þat mitt ráð, er þú kallir til tals við þik sendimenn konungs, ok vil ek vera við rǿðu yðra, Sjáum þá hvat í gerisk.

Þorsteinn gerði, sem hann mǽlti, kom þeim í talit. Sǫgðu þá sendimenn allt it sanna frá ørendum sínum ok orðsendingu konungs. at Þorsteinn skyldi fara þessa sendifǫr, en vera útlǽgr at ǫðrum kosti.

Þá segir Egill: Sé ek gǫrla um ørendi yðvart. Ef Þorsteinn vill eigi fara, þá munuð þér fara skulu at heimta skattinn.

Sendimenn sǫgðu, at hann gat rétt.

Eigi mun Þorsteinn fara þessa ferð, því at hann er ekki þess skyldr, svá gǫfugr maðr, at fara svá órífligar sendiferðir. En hitt mun Þorsteinn gera, er hann er til skyldr, at fylgja konungi innan lands ok útan lands. ef konungr vill þess krefja. Svá ok, ef þér vilið nokkura menn hafa heðan til þessar ferðar, þá mun yðr þat heimilt, ok allan farargreiða þann, er þér vilið Þorsteini til segja.

Síðan tǫluðu sendimenn sín í milli, ok kom þat ásamt með þeim, ef Egill. vildi fara í ferðina. Er konungi, sǫgðu þeir, allilla til hans, ok mun honum þykkja vár ferð allgóð, ef vér komum því til leiðar, at hann sé drepinn. Má hann þá reka Þorstein ór landi, ef honum glíkar.

Síðan segja þeir Þorsteini, at þeir láta sér glíka, ef Egill ferr ok siti Þorsteinn heima.

Þat skal þá vera, segir Egill, at ek mun Þorstein undan ferð þessi, eða hversu marga menn þykkizk þér þurfa heðan at hafa?

Vér erum saman 8, sǫgðu þeir. Viljum vér, at heðan fari 4 menn. Erum vér þá 12.

Egill segir, at svá skyldi vera.

Ǫnundr sjóni ok þeir nokkurir sveitungar Egils hǫfðu farit út til sjóvar at sjá um skip þeirra ok annan vǫrnuð þar, er þeir hǫfðu selt til varðveizlu um haustit, ok kómu þeir eigi heim. Þótti Agli þat mikit mein, því at konungsmenn létu óðliga um ferðina ok vildu ekki bíða.