Bókastaðir

Berg-Ǫnundr sonr Þorgeirs þyrnifótar hafði þá fengit Gunnhildar, dóttur Bjarnar hǫlðs. Var hon komin til bús með honum á Aski. En Ásgerðr, er átt hafði Þórolfr Skalla-Grímsson, var þá með Arinbirni, frænda sínum. Þau Þórolfr áttu dóttur eina unga, ok var mærin þar með móður sinni. Egill sagði Ásgerði lát Þóris ok bauð henni sína umsjá. Ásgerðr varð mjǫk ókát við þá sǫgu, en svaraði vel rœðum Egils ok tók lítit af ǫllu.

Ok er á leið haustit, tók Egill ógleði mikla, sat oft ok drap hǫfðinu niðr í feld sinn.

Eitthvert sinn gekk Arinbjǫrn til hans ok spurði, hvat ógleði hans ylli: "Nú þó at þú hafir fengit skaða mikinn um bróður þinn, þá er þat karlmannligt at bera þat vel. Skal maðr eftir mann lifa. Eða hvat kveðr þú nú? Láttu mik nú heyra" Egill sagði, at hann hefði þetta fyrir skemmstu kveðit:

Arinbjǫrn spurði, hver kona sú væri, er hann orti mansǫng um: "Hefir þú folgit nafn hennar í vísu þessi?"

Þá kvað Egill:

"Hér mun vera," segir Egill, "sem oft er mælt, at segjanda er allt sínum vin. Ek mun segja þér þat, er þú spyrr, um hverja konu ek yrki. Þar er Ásgerðr, frændkona þín, ok þar til vilda ek hafa fullting þitt, at ek næða því ráði."

Arinbjǫrn segir, at honum þykkir þat vel fundit. "Skal ek víst leggja þar orð til, at þau ráð takisk."

Síðan bar Egill þat mál fyrir Ásgerði, en hon skaut til ráða fǫður síns ok Arinbjarnar, frænda síns. Síðan rœðir Arinbjǫrn við Ásgerði, ok hafði hon in sǫmu svǫr fyrir sér. Arinbjǫrn fýsti þessa ráðs. Síðan fara þeir Arinbjǫrn ok Egill á fund Bjarnar, ok hefr Egill þá bónorð ok bað Ásgerðar, dóttur Bjarnar. Bjǫrn tók því máli vel ok sagði, at Arinbjǫrn mundi því mjǫk ráða. Arinbjǫrn fýsti mjǫk ok lauk því máli svá, at Egill festi Ásgerði, ok skyldi brúðhlaup vera at Arinbjarnar. En er at þeirri stefnu kemr, þá var þar veizla allveglig, er Egill kvángaðisk, var hann þá allkátr, þat er eftir var vetrarins.

Egill bjó um várit kaupskip til Íslandsferðar. Réð Arinbjǫrn honum þat at staðfestask ekki í Noregi, meðan ríki Gunnhildar væri svá mikit, "því at hon er allþung til þín," segir Arinbjǫrn, "ok hefir þetta mikit um spillt, er þér Eyvindr funduzk við Jótland."

Ok er Egill var búinn ok byr gaf, þá siglir hann í haf, ok greiðisk hans ferð vel. Kemr hann um haustit til Íslands ok helt til Borgarfjarðar. Hann hafði þá verit útan tólf vetr. Gerðisk þá Skalla-Grímr maðr gamall. Varð hann þá feginn, er Egill kom heim. Fór Egill til Borgar at vistum ok með honum Þorfinnr strangi ok þeir mjǫk margir saman saman. Váru þeir með Skalla-Grími um vetrinn. Egill hafði þar ógrynni fjár. En ekki er þess getit, at Egill skifti silfri því, er Aðalsteinn konungr hafði fengit honum í hendr, hvárki við Skalla-Grím né aðra menn.

Þann vetr fekk Þorfinnr Sæunnar, dóttur Skalla-Gríms. Ok eftir um várit fekk Skalla-Grímr þeim bústað at Langárforsi ok land inn frá Leirulœk inn frá Leirulœk milli Langár ok Alftár allt til fjalls. Dóttir Þorfinns ok Sæunnar var Þórdís, er átti Arngeirr í Holmi, sonr Bersa goðlauss. Þeirra sonr var Bjǫrn Hitdœlakappi.

Egill dvalðisk þá með Skalla-Grími nokkura vetr. Tók hann til fjárforráða ok búsumsýslu engu minnr Skalla-Grími. Egill gerðisk enn snoðinn.

Þá tók heraðit at byggjask víða. Hrómundr, bróðir Gríms hins háleyska, byggði þá í Þverárhlíð ok skipverjar hans. Hrómundr var faðir Gunnlaugs, fǫður Þuríðar dyllu, móður Illuga svarta. Egill hafði þá verit, svá at vetrum skifti mjǫk mǫrgum, at Borg. Þá var þat á einu sumri, er skip kómu af Noregi til Íslands, at þau tíðendi spurðusk austan, at Bjǫrn hǫlðr var andaðr. Þat fylgði þeirri sǫgn, at fé þat allt, er Bjǫrn hafði átt, hafði upp tekit Berg-Ǫnundr, mágr hans. Hann hafði flutt heim til sín alla lausaaura, en jarðir hafði hann byggt ok skilit sér allar landskyldir. Hann hafði ok sinni eigu kastat á jarðir þær allar, er Bjǫrn hafði átt. Ok er Egill heyrði þetta, þá spurði hann vandliga, hvárt Berg-Ǫnundr mundi sínum ráðum fram hafa farit um þetta, eða hefði hann traust til haft sér meiri manna. Honum var sagt, at Ǫnundr var kominn í vináttu mikla við Eirík konung, ok við Gunnhildi þó miklu kærra. Egill lét þat kyrrt vera á því hausti, en er vetrinn leið af ok vára tók, þá lét Egill setja fram skip þat, er hann átti, er staðit hafði í hrófi við Langárfors. Hann bjó skip þat til hafs ok fekk menn til. Ásgerðr, kona hans, var ráðin til farar, en Þórdís, dóttir Þórolfs, var eftir. Egill sigldi í haf, er hann var búinn. Er frá hans ferð ekki at segja, fyrr en hann kemr til Noregs. Helt hann þegar til fundar við Arinbjǫrn, sem fyrst mátti hann. Arinbjǫrn tók vel við honum ok bauð Agli með sér at vera, ok þat þekkðisk hann. Fóru þau Ásgerðr bæði þangat ok nokkurir menn með þeim. Egill kom brátt á rœður við Arinbjǫrn um fjárheimtur þær er, Egill, þóttisk eiga þar í landi. Arinbjǫrn segir: "Þat mál þykki mér óvænligt. Berg-Ǫnundr er harðr ok ódæll, ranglátr ok fégjarn, en hann hefir nú hald mikit af konungi ok dróttningu. Er Gunnhildr hinn mesti óvinr þinn, sem þú veizt áðr, ok mun hon ekki fýsa Ǫnund, at hann geri greiða á málinu." Egill segir: "Konungr mun oss láta ná lǫgum ok réttendum á máli þessu, en með liðveizlu þinni þá vex mér ekki í augu at leita laga við Berg-Ǫnund." Ráða þeir þat af, at Egill skipar skútu. Fóru þeir þar á nær tuttugu. Þeir fóru suðr á Hǫrðaland, ok koma fram á Aski. Ganga þeir þar til húss ok hitta Ǫnund. Berr þá Egill upp mál sín ok krefr Ǫnund skiftis um arf Bjarnar ok segir, at dœtr Bjarnar væri jafnkomnar til arfs eftir hann at lǫgum, "þó at mér þykki," kvað Egill, "sem Ásgerðr muni þykkja ættborin miklu betr en Gunnhildr, kona þín." Ǫnundr segir þá snellt mjǫk: "Þú ert furðuliga djarfr maðr, Egill, útlagi Eiríks konungs, er þú ferr hingat í land hans ok ætlar hér til ágangs við menn hans. Máttu svá ætla, Egill, at ek hefi velta látit slíka, sem þú ert, ok af minnum sǫkum en mér þykkja þessar, er þú telr til arfs fyrir hǫnd konu þinnar, því at þat er kunnigt alþýðu, at hon er þýborin at móðerni." Ǫnundr var málóði um hríð. Ok er Egill sá, at Ǫnundr vildi engi hlut greiða um þetta mál, þá stefnir Egill honum þing ok skýtr málinu til Gulaþingslaga. Ǫnundr segir: "Koma mun ek til Gulaþings, ok munda ek vilja, at þú kœmir þaðan eigi heill í brott." Egill segir at hann mun til þess hætta, at koma þó til þings allt at einu, "verðr þá sem má, hversu málum várum lýkr." Fara þeir Egill síðan í brott. Ok er hann kom heim, segir hann Arinbirni frá ferð sinni ok frá svǫrum Ǫnundar. Arinbjǫrn varð reiðr mjǫk, er Þóra, fǫðursystir hans, var kǫlluð ambátt. Arinbjǫrn fór á fund Eiríks konungs, bar upp fyrir hann þetta mál. Konungr tók heldr þungt hans máli ok segir, at Arinbjǫrn, hefði lengi fylgt mjǫk málum Egils. "Hefir hann notit þín at því, er ek hefi látit hann vera hér í landi. En nú mun mér ǫrðigt þykkja, ef þú heldr hann til þess, at hann gangi á vini mína." Arinbjǫrn segir: "Þú munt láta oss ná lǫgum af þessu máli." Konungr var heldr styggr í þessu máli. Arinbjǫrn fann, at dróttning mundi þó miklu verr viljut. Ferr Arinbjǫrn aftr ok sagði, at heldr horfir óvænt. Líðr af vetrinn ok kemr þar, er menn fara til Gulaþings. Arinbjǫrn fjǫlmennti mjǫk er til þings. Var Egill í fǫr með honum. Eiríkr konungr var þar ok hafði fjǫlmenni mikit. Berg-Ǫnundr var í sveit konungs ok þeir brœðr, ok hǫfðu þeir sveit mikla. En er þinga skyldi um mál manna, þá gengu hvárirtveggju þar til, er dómrinn var settr, at flytja fram sannendi sín. Var Ǫnundr þá allstórorðr. En þar er dómrinn var settr, var vǫllr sléttr ok settar niðr heslistengr í vǫllinn í hring, en lǫgð um útan snœri umhverfis. Váru þat kǫlluð vébǫnd. En fyrir innan í hringinum sátu dómendr, tólf ór Firðafylki ok tólf ór Sygnafylki tólf, hljópu í skútuna. Hann vápnaðisk skjótt ok allir þeir, ok reru fram í milli landsins ok snekkju þeirrar, er næst fór landinu, en þat var skip Eiríks konungs. En því at bráðum bar at, at lítt var lýst, þá renndusk skipin hjá, ok er lyftingar bar saman, þá skaut Egill spjóti, ok kom á þann mann miðjan, er við stýrit sat, en þar var Ketill hǫðr. Þá kallar Eiríkr konungr ok bað menn róa eftir þeim Agli. En er skipin renndu hjá kaupskipinu, þá hljópu menn konungs upp á skipit, en þeir menn, er eftir hǫfðu orðit af Egils mǫnnum ok eigi hljópu í skútuna, þá váru allir drepnir, þeir er nát varð, en sumir hljópu á land. Þar létusk tíu menn af sveitungum Egils. Sum skipin reru eftir þeim Agli, en sum ræntu kaupskipit. Var þar tekit fé þat allt, er innan borðs var, en þeir brenndu skipit. En þeir er eftir þeim Agli reru, sóttu ákaft, tóku tveir eina ár. Skortir þar eigi lið innan borðs, en þeir Egill hǫfðu þunnskipat. Váru þeir þá áttján á skútunni. Þá dró saman með þeim. En fyrir innan eyna var vaðilsund nokkut grunnt milli ok annarrar eyjar. Útfall var sjóvarins, þEir Egill hleyptu skútunni í þat it grunna sundit, en snekkjurnar flutu þar eigi, ok skilði þar með þeim. Sneri þá konungr suðr aftr, en Egill fór norðr á fund Arinbjarnar. Þá kvað Egill vísu:

Egill kom á fund Arinbjarnar ok segir honum þessi tíðendi. Arinbjǫrn segir, at honum var ekki vildara af ván um skifti þeirra Eiríks konungs. "En ekki mun þik fé skorta, Egill. Ek skal bœta þér skipit ok fá þér annat, þat er þú megir vel fara á til Íslands." Ásgerðr, kona Egils, hafði verit með Arinbirni, síðan þeir fóru til þings. Arinbjǫrn fekk Agli skip þat, er vel var haffœranda, ok lét ferma af viði. Býr Egill skip þat til hafs ok hafði þá enn nær þrjá tigu manna, skiljask þeir Arinbjǫrn þá með vináttu, þá kvað Egill:

Haraldr hinn hárfagri setti sonu sína til ríkis í Noregi, þá er hann tók at eldask, gerði Eirík konung yfirkonung sona sinna allra. Ok er Haraldr hafði verit sjau tigu, vetra konungr, þá seldi hann í hendr Eiríki syni sínum ríki. Í þann tíma ól Gunnhildr son, ok jós Haraldr konungr vatni ok gaf nafn sitt ok lét þat fylgja, at hann skyldi konungr vera eftir fǫður sinn, ef honum endisk aldr til. Haraldr konungr settisk þá í kyrrsetu ok sat oftast á Rogalandi, eða Hǫrðalandi, en þremr vetrum síðar andaðisk Haraldr konungr á Rogalandi, ok var gǫrr haugr eftir hann við Haugasund.

En eftir andlát hans var deila mikil milli sona hans, því at Víkverjar tóku sér til konungs Óláf, en Þrœndir Sigurð. En Eiríkr felldi þá báða brœðr sína í Túnsbergi einum vetri eftir andlát Haralds konungs. Var þat allt á einu sumri, er Eiríkr konungr fór af Hǫrðalandi með her sinn austr í Vík til bardaga við brœðr sína ok áðr hǫfðu þeir deilt á Gulaþingi Egill ok Berg-Ǫnundr ok þessi tíðendi, er nú var sagt.

Berg-Ǫnundr var heima at búi sínu, þá er konungr fór í leiðangr, því at honum þótti óvarligt at fara frá búi sínu, meðan Egill var eigi ór landi farinn. Þar var var bróðir hans, Haddr, þá með honum.

Fróði hét maðr, frændi Eiríks konungs ok fóstrsonr hans. Hann var hinn fríðasti maðr, ungr at aldri ok þó vaxinn maðr. Eiríkr konungr setti hann eftir til trausts Berg-Ǫnundi. Sat Fróði á Álreksstǫðum at búi konungs ok hafði þar sveit manna.

Rǫgnvaldr er nefndr sonr Eiríks konungs ok Gunnhildar. Hann var þá vetra tíu eða ellifu ok var hitt fríðasta mannsefni. Hann var þá með Fróða, er þetta var tíðenda.

En áðr Eiríkr konungr reri þenna leiðangr, þá gerði hann Egil útlaga fyrir endilangan Noreg ok dræpan hverjum manni. Arinbjǫrn var með konungi í leiðangri, en áðr hann fór heiman, þá lagði Egill skipi sínu til hafs ok helt í útver þat, er Vitar heita, út frá Alda. Þat er komit af þjóðleið. Þar váru fiskimenn ok var þar gott at spyrja tíðendi. Þá spurði hann, at konungr hafði gǫrt hann útlaga. Þá kvað Egill vísu:

Veðr váru vindlítil, fjallvindr um nætr, en hafgola um daga. Eitt kveld sigldu þeir Egill út á haf, en fiskimenn reru þá inn til lands, þeir er til njósnar hǫfðu settir verit um farar þeirra Egils. Kunnu þeir þat at segja, at Egill hafði út látit ok á haf siglt ok hann var á brottu. Létu þessa njósn koma til Berg-Ǫnundar.

Ok er hann vissi þessi tíðendi, hann sendi þá frá sér menn þá alla, er hann hafði áðr haft þar til varúðar. Reri hann þá inn til Álreksstaða ok bauð Fróða til sín, því at Berg-Ǫnundr átti ǫl mikit heima at sín. Fróði fór með honum ok hafði með sér nokkura menn. Tóku þeir þar veizlu góða ok hǫfðu gleði mikla. Var þar þá allt óttalaust.

Rǫgnvaldr konungs sonr átti karfa einn. Reru sex menn á borð. Hann var steindr allr fyrir ofan sjó. Hann hafði með sér menn tíu eða tólf, þá er honum fylgðu einart. Ok er Fróði var heiman farinn, þá tók Rǫgnvaldr karfann ok reru þeir út til Herðlu tólf saman, þar var konungsbú mikit, ok réð sá maðr fyrir, er hét Skegg-Þórir. Þar hafði Rǫgnvaldr verit á fóstri í barnœsku. Tók Þórir feginsamliga við konungssyni. Skorti þar ok eigi drykk mikinn.

Egill sigldi út á haf um nóttina, sem fyrr var ritat, ok er morgnaði fell veðrit ok gerði logn. Lǫgðu þeir þá í rétt ok létu reiða fyrir nokkurar nætr. En er hafgola kom á, sagði Egill skipurum sínum:

"Nú munum vér sigla at landi, því at ógǫrla veit, ef hafviðri kemr á hvasst, hvar vér náum þá landi, en heldr ófriðvænt fyrir í flestum stǫðum."

Hásetar báðu Egil fyrir ráða þeirra ferð. Síðan tóku þeir til segls ok sigldu inn til Herðluvers. Fengu þeir þar góða hǫfn ok tjǫlduðu yfir skipi sínu ok lágu þá um nóttina. Þeir hǫfðu á skipinu lítinn bát ok gekk Egill þar á við þriðja mann. Reri hann þá inn um nóttina til Herðlu, sendi þar mann í eyna upp at spyrja tíðenda. Ok er sá kom ofan til skips, sagði hann, at þar á bœnum var Rǫgnvaldr konungssonr ok hans menn. "Sátu þeir þá við drykkju. Hitta ek einn af húskǫrlum, ok var sá ǫlóðr ok sagði, at hér skyldi eigi minna drekka en at Berg-Ǫnundar, þó at Fróði væri þar á veizlu ok þeir fimm saman."

Ekki kvað hann þar fleira manna, en heimamenn, nema Fróða ok ok hans menn.

Síðan reri Egill aftr til skips, ok bað menn upp standa ok taka vápn sín. Þeir gerðu svá þeir lǫgðu út skipit um akkeri. Egill lét gæta tólf menn skips, en hann fór á eftirbátinn ok þeir átján saman, reru síðan inn eftir sundum. Þeir stilltu svá til, at þeir kómu um kveldit inn í Fenhring ok lǫgðu þar til leynivágs eins.

Þá mælti Egill: "Nú vil ek ganga einn upp í eyna ok njósna hvers ek verða víss, en þér skuluð bíða mín hér" Egill hafði vápn sín, þau er hann var vanr at hafa, hjalm ok skjǫld, gyrðr sverði, hǫggspjót í hendi. Síðan gekk hann upp í eyna ok fram með skógi nokkurum. Hann hafði dregit hǫtt síðan yfir hjalm. Hann kom þar at, er sveinar nokkurir váru ok hjá þeim hjarðtíkr stórar, ok er þeir tókusk at orðum, spurði hann, hvaðan þeir væri, eða fyrir hví þeir væri þar ok hefði hunda svá stóra. Þeir mæltu: "Þú munt vera allheimskr maðr. Hefir þú eigi heyrt, at hér gengr bjǫrn um eyna, hinn mesti spellvirki, drepr hér bæði menn ok fénuð, ok er lagt fé til hǫfuðs honum. Vǫkum vér hér hverja nótt á Aski yfir fé váru, er byrgt er í grindum, eða hví ferðu með vápnum um nætr?" Hann segir:

"Hræðumk ok bjǫrninn ok fáir þykki mér sem nú fari vápnlausir. Hefir bjǫrninn lengi elt mik í nótt, eða sjái hann nú, þar er hann nú í skógarnefinu. Hvárt eru allir menn í svefni á bœnum?"

Sveinninn sagði, at þeir Berg-Ǫnundr ok Fróði mundu enn drekka. "Þeir sitja nætr allar."

"Segið þeim þá," segir hann Egill, "hvar bjǫrninn er, en ek verð at skynda heim."

Hann gekk þá brott, en sveinninn hljóp heim til bœjarins ok til stofunnar, er þeir drukku í. Var þá svá komit, at allir menn váru sofa farnir, nema þeir þrír Ǫnundr ok Fróði ok Haddr. Sveinninn segir, hvar bjǫrninn var. Þeir tóku vápn sín, er þar hengu hjá þeim, ok hljópu þegar út ok upp til skógar. Þar gengu fram skógarnef af mǫrkinni ok runnar í sumum stǫðum. Sveinninn segir þeim, hvar bjǫrninn hafði verit í runninum. Þá sá þeir, at limarnar hrœrðusk, þóttusk þá skilja, at bjǫrninn mundi þar vera. Þá mælti Berg-Ǫnundr, at þeir Haddr ok Fróði skuldu fram renna milli meginmerkrinnar ok gæta, at bjǫrninn næði eigi skóginum.

Berg-Ǫnundr rann fram at runninum. Hann hafði hjalm ok skjǫld, gyrðr sverði, en kesju í hendi. Egill var þar fyrir í runninum, en engi bjǫrn, ok er hann sá, hvar Berg-Ǫnundr var, þá brá hann sverðinu, en þar var hǫnk á meðalkaflanum, ok dró hann hana á hǫnd sér ok lét þar hanga. Hann tók í hǫnd sér kesjuna ok rann þá fram í mót Berg-Ǫnundi. Ok er Berg-Ǫnundr sá þat, þá gœddi hann rásina ok skaut skildinum fyrir sik, ok áðr þeir mœttusk, þá skaut hvárr kesju at ǫðrum. Egill laust skildinum við kesjunni ok bar hallan, svá at reist ór skildinum ok fló í vǫllinn, en Egils spjót kom á miðjan skjǫldinn ok gekk á í gegnum langt upp á fjǫðrina, ok varð fast spjótit í skildinum. Varð Ǫnundi þungbærr skjǫldrinn. Egill greip þá skjótt meðalkafla sverðsins. Ǫnundr tók þá ok at bregða sínu sverði, ok er eigi var brugðit til halfs, þá lagði Egill í gegnum hann með sínu sverði. Ǫnundr rataði við lagit, en Egill kippti at sér sverðinu hart ok hjó til Ǫnundar ok af nær hǫfuðit. Síðan tók Egill kesjuna ór skildinum.

Þeir Haddr ok Fróði sá fall Berg-Ǫnundar ok runnu þangat til. Egill snerisk í móti þeim. Hann skaut kesjunni at Fróða ok í gegnum skjǫld hans ok í brjóstit, svá at yddi um bakit. Fell hann þegar á bak aftr dauðr. Egill tók þá sverðit ok snerisk í mót Haddi ok skiftusk þeir fám hǫggum við, áðr Haddr fell.

Þá kómu sveinarnir at, ok mælti Egill: "Gætið hér til Ǫnundar, húsbónda yðvars, ok þeirra félaga félaga, at eigi slíti dýr eða fuglar hræ þeirra."

Egill gekk þá leið sína ok eigi langt, áðr félagar hans kómu í mót honum ellifu, en sex gættu skips. Þeir spurðu hvat hann hefði sýslat. Hann kvað þá:

Þá mælti Egill:

"Vér skulum nú snúa aftr til bœjarins ok fara hermannliga, drepa menn þá alla, er vér náum, en taka fé allt, þat er vér megum með komask."

Þeir fara til bœjarins, ok hlaupa þar inn í hús ok drepa þar menn fimmtán eða sextán. Sumir kómusk undan af hlaupi. Þeir ræntu þar ǫllu fé, en spilltu því, er þeir máttu eigi með fara. Þeir ráku búfé til strandar ok hjuggu, báru á bátinn, sem hann tók við. Fóru síðan leið síðan leið sína ok reru út um eyjasund.

Egill var nú allreiðr, svá at þá mátti ekki við hann mæla. Sat hann við stýri á bátinum.

Ok er þeir sóttu út á fjǫrðinn til Herðlu, þá reru útan í móti þeim Rǫgnvaldr konungssonr ok þeir þrettán saman á karfanum þeim inum steinda. Þeir hǫfðu þá spurt, at skip Egils lá í Herðluveri, œtluðu þeir at gera Ǫnundi njósn um ferðir Egils. Ok er Egill sá skipit, þá kenndi hann þegar. Hann stýrði sem beinst á þá, ok er skipin renndusk at, þá kom barð skútunnar á kinnung karfans. Hallaði honum svá, at sjór fell inn á annat borð ok fylldi skipit. Egill hljóp þá upp á ok greip kesjuna, hét á menn sína, at þeir skuldu engi láta með lífi á brott komask, þann er á karfanum var. Þat var þá hœgt, því at þar var þá engi vǫrn. Váru allir þeir á kafi drepnir, en engi komsk undan. Létusk þeir þar þrettán, Rǫgnvaldr ok fǫrunautar hans. Þeir Egill reru þá inn til eyjarinnar Herðlu. Þá kvað Egill vísu:

Ok er þeir Egill kómu til Herðlu, þá runnu þeir þegar upp til bœjar með alvæpni. En er þat sá Þórir ok hans heimamenn, þá runnu þeir þegar af bœnum ok forðuðu sér allir, þeir er ganga máttu, karlar ok konur. Þeir Egill ræntu þar ǫllu fé, því er þeir máttu hǫndum á koma. Fóru síðan út til skips. Var þá ok eigi langt at bíða, at byrr rann á af landi. Búask þeir til at sigla, ok er þeir váru seglbúnir, gekk Egill upp í eyna.

Hann tók í hǫnd sér heslisstǫng ok gekk á bergsnǫs nokkura, þá er vissi til lands inn. Þá tók hann hrosshǫfuð ok setti upp á stǫngina. Síðan veitti hann formála ok mælti svá: "Hér set ek upp níðstǫng, ok sný ek þessu níði á hǫnd Eiríki konungi ok Gunnhildi dróttningu." Hann sneri hrosshǫfðinu inn á land. "Sný ek þessu níði á landvættir þær, er land þetta byggja, svá at allar fari þær villar vega, engi hendi né hitti sitt inni, fyrr en þær reka Eirík konung ok Gunnhildi ór landi."

Síðan skýtr hann stǫnginni niðr í bjargrifu ok lét þar standa. Hann sneri ok hǫfðinu inn á land, en hann reist rúnar á stǫnginni, ok segja þær formála þenna allan.

Eftir þat gekk Egill á skip. Tóku þeir til segls ok sigldu á haf út. Tók þá byrrinn at vaxa, ok gerði veðr hvasst ok hagstœtt. Gekk þá skipit mikit. Þá kvað Egill:

Síðan sigldu þeir í haf ok greiddisk vel ferð þeirra, ok kómu af hafi í Borgarfjǫrð. Helt hann skipi sínu þar til hafnar, ok báru fǫt sín á land. Fór þá Egill heim til Borgar, en skiparar hans vistuðusk. Skalla-Grímr gerðisk þá gamall ok hrumr af elli. Tók Egill þá til fjárforráða ok bús varðveizlu.

Þorgeirr hét maðr. Hann átti Þórdísi Yngvarsdóttur, systur Beru, móður Egils. Þorgeirr bjó á Alftanesi á Lambastǫðum. Hann hafði komit út með Yngvari. Hann var auðigr ok virðr vel af mǫnnum. Sonr þeirra Þorgeirs var Þórðr, er bjó á Lambastǫðum eftir fǫður sinn í þenna tíma, er Egill kom til Íslands.

Þat var þá um haustit nokkuru fyrir vetr, at Þórðr reið inn til Borgar at hitta Egil, frænda sinn, ok bauð honum heim til veizlu. Hafði hann látit heita mungát út þar. Egill hét ferðinni ok var kveðit á vikustef nokkut. Ok er svá var liðit, bjósk Egill til ferðar ok með honum Ásgerðr, kona hans. Váru þau saman tíu eða tólf. Ok er Egill var búinn, þá gekk Skalla-Grímr út með honum ok hvarf til hans, áðr Egill sté á bak ok mælti: "Seint þykki mér þú, Egill, hafa greitt fé þat, er Aðalsteinn konungr sendi mér, eða hvernig ætlar þú, at fara skyli fé þat?" Egill segir:

"Er þér nú féfátt mjǫk, faðir? Ek vissa þat eigi. Þegar skal ek láta þik hafa silfr, er ek veit, er þú þarft, en ek veit, at þú munt enn hafa at varðveita eina kistu eða tvær, fullar af silfri."

"Svá þykki mér," segir Grímr, "sem þú munir þykkjask skift hafa lausafé með okkr, Muntu láta þér vel hugna, at ek gera slíkt, er mér glíkar, af því, er ek varðveiti." Egill segir:

"Þú munt engis lofs þykkjask þurfa at biðja mik um þetta, því at þú munt ráða vilja, hvat sem ek mæli."

Síðan reið Egill í brott, þar til er hann kom á Lambastaði. Var þar tekit við honum vel ok feginsamliga. Skyldi hann þar sitja þrjár nætr.

Þat sama kveld, er Egill haf ði heiman farit, lét Skalla-Grímr sǫðla sér hest. Reið hann þá heiman, er aðrir menn fóru at sofa. Hann reiddi í knjám sér kistu vel mikla, en hann hafði í handarkrika sér eirketil, er hann fór í brott. Hafa menn þat síðan fyrir satt, at hann hafi látit fara annat hvárt eða bæði í Krumskeldu ok látit þar fara á ofan hellustein mikinn.

Skalla-Grímr kom heim um miðnættissskeið ok gekk þá til rúms síns ok lagðisk niðr í klæðum sínum. En um morgininn, er lýsti ok menn klæddusk, þá sat Skalla-Grímr fram á stokk ok var þá andaðr ok svá stirðr, at menn fengu hvergi rétt hann né hafit, ok var alls við leitat.

Þá var hesti skotit undir einn mann. Hleypti sá sem ákafligast, til þess er hann kom á Lambastaði. Gekk hann þegar á fund Egils ok segir honum þessi tíðendi. Þá tók Egill vápn sín ok klæði ok reið heim til Borgar um kveldit, ok þegar hann hafði af baki stigit, gekk hann inn ok í skot, er var um eldahúsit, en dyrr váru fram ór skotinu at setum innanverðum. Gekk Egill fram í setit ok tók í herðar Skalla-Grími, ok kneikti hann aftr á bak, lagði hann niðr í setit ok veitti honum þá nábjargir. Þá bað Egill taka graftól ok brjóta vegginn fyrir sunnan. Ok er þat var gǫrt, þá tók Egill undir hǫfðahlut Skalla-Grími, en aðrir tóku fótahlutinn. Báru þeir hann um þvert húsit ok svá út í gegnum vegginn, þar er áðr var brotinn. Báru þeir hann þá í hríðinni ofan í Naustanes. Var þar tjaldat yfir um nóttina. En um morgininn at flóði var lagðr Skalla-Grímr í skip ok róit með hann út til Digraness. Lét Egill þar gera haug á framanverðu nesinu. Var þar í lagðr Skalla-Grímr ok hestr hans ok vápn hans ok smíðartól. Ekki er þess getit, at lausafé væri lagt í haug hjá honum.

Egill tók þar við arfi, lǫndum ok lausum aurum. Réð hann þá fyrir búi. Þar var með Agli Þórdís, dóttir Þórolfs ok Ásgerðar.

Eiríkr konungr réð fyrir Noregi eftir andlát fǫður síns, Haralds konungs, áðr Hákon Aðalsteinsfóstri, annarr sonr Haralds konungs, kom til Noregs vestan af Englandi. Ok þat sama sumar fór Egill Skalla-Grímsson til Íslands. Hákon fór norðr til Þrándheims. Var hann þar til konungs tekinn. Váru þeir Eiríkr, um vetrinn báðir konungar í Noregi. En eftir um várit dró hvárrtveggi her saman. Varð Há kon miklu fjǫlmennri. Sá Eiríkr þá engi sinn kost annan en flýja land. Fór hann þá á brott með Gunnhildi, konu sína, ok bǫrn þeirra.

Arinbjǫrn hersir var fóstbróðir Eiríks konungs ok barnfóstri hans. Hann var kærstr konungi af ǫllum lendum mǫnnum. Hafði konungr sett hann hǫfðingja yfir allt Firðafylki. Arinbjǫrn var ór landi með konungi. Fóru fyrst vestr um haf til Orkneyja. Þá gifti hann Ragnhildi, dóttur sína, Arnfinni jarli. Síðan fór hann með liði sínu suðr fyrir Skotland ok herjaði þar. Þaðan fór hann suðr til Englands ok herjaði þar.

Ok er Aðalsteinn konungr spurði þat, safnaði hann liði ok fór í mót Eiríki. Ok er þeir hittusk, váru borin sáttmál milli þeirra, ok var þat at sættum, at Aðalsteinn konungr fekk Eiríki til forráða Norðimbraland, en hann skyldi vera landvarnarmaðr Aðalsteins konungs fyrir Skotum ok Írum. Aðalsteinn konungr hafði skattgilt undir sik Skotland eftir fall Óláfs konungs, en þó var þat folk jafnan ótrútt honum.

Svá er sagt, at Gunnhildr lét seið efla ok lét þat seiða, at Egill Skalla-Grímsson skyldi aldri ró bíða á Íslandi, fyrr en hon sæi hann. En þat sumar, er þeir Hákon ok Eiríkr hǫfðu hitzk ok deilt um Noreg, þá var farbann til allra landa ór Noregi, ok kómu þat sumar engi skip til Íslands ok engi tíðendi ór Noregi.

Egill Skalla-Grímsson sat at búi sínu. En þann vetr annan, er hann bjó at Borg eftir andlát Skalla-Gríms, þá gerðisk Egill ókátr, ok var því meiri ógleði hans, er meirr leið á vetrinn. Ok er sumar kom, þá lýsti Egill yfir því, at hann ætlar at búa skip sitt til brautfarar um sumarit. Tók hann þá háseta. Hann ætlar þá at sigla til Englands. Þeir váru á skipi þriggja tiga manna. Ásgerðr var þá eftir ok gætti bús þeirra, en Egill ætlaði þá at fara á fund Aðalsteins konungs ok vitja heita þeirra, er hann hafði heitit Agli at skilnaði þeirra.

Egill varð ekki snemmbúinn, ok er hann lét í haf, þá byrjaði heldr seint, tók at hausta ok stœrði veðrin. Sigldu þeir fyrir norðan Orkneyjar. Vildi Egill þar ekki við koma, því at hann hugði, at ríki Eiríks konungs mundi allt yfir standa í eyjunum. Sigldu þeir þá suðr fyrir Skotland ok hǫfðu storm mikinn ok veðr þvert. Fengu þeir beitt fyrir Skotland ok svá norðan fyrir England. En aftan dags, er myrkva tók, var veðr hvasst. Finna þeir eigi fyrr en grunnfǫll váru á útborða, ok svá fram fyrir. Var þá engi annarr til en stefna á land upp. Ok svá gerðu þeir, sigldu þá til brots ok kómu at landi við Humru mynni. Þá heldusk menn allir, ok mestr hluti fjár, annat en skip. Þat brotnaði í spán.

Ok er þeir hittu menn at máli, spurðu þeir þau tíðendi, er Agli þóttu háskasamlig, at Eiríkr konungr blóðøx var þar fyrir ok Gunnhildr ok þau hǫfðu þar ríki til forráða ok hann var skammt þaðan uppi í borginni Jórvík. Þat spurði hann ok, at Arinbjǫrn hersir var þar með konungi ok í miklum kærleik við konunginn.

Ok er Egill var víss orðinn þessa tíðenda, þá gerði hann ráð sitt. Þótti honum sér óvænt til undankvámu, þó at hann freistaði þess, at leynask ok fara hulðu hǫfði leið svá langa, sem vera mundi, áðr hann kœmi ór ríki Eiríks konungs. Var hann þá auðkenndr þeim, er hann sæi. Þótti honum þat lítilmannligt, at vera tekinn í flótta þeim. Herði hann þá huginn ok réð þat af, at þegar um nóttina, er þeir hǫfðu þar komit, þá fær hann sér hest ok ríðr þegar til borgarinnar. Kom hann þar at kveldi dags ok reið hann þegar í borgina. Hann hafði síðan hatt yfir hjalmi ok alvæpni hafði hann.

Egill spurði, hvar garðr sá væri í borginni, er Arinbjǫrn átti. Honum var þat sagt. Hann reið þangat í garðinn. En er hann kom at stofunni, sté hann af hesti sínum ok hitti mann at máli. Var honum þá sagt, at Arinbjǫrn sat yfir matborði. Egill mælti:

"Ek vilda, góðr drengr, at þú gengir inn í stofuna ok spyr Arinbjǫrn, hvárt hann vill heldr úti eða inni tala við Egil Skalla-Grímsson." Sá maðr segir:

"Þat er mér lítit starf at reka þetta ørendi."

Hann gekk inn í stofuna ok mælti stundar hátt. "Maðr er hér kominn úti fyrir dyrum," segir hann, "mikill sem troll. En sá bað mik ganga inn ok spyrja, hvar þú vildir úti eða inni tala við Egil Skalla-Grímsson." Arinbjǫrn segir:

"Gakk ok bið hann bíða úti, ok mun hann eigi lengi þurfa."

Hann gerði sem Arinbjǫrn mælti, gekk út ok sagði, sem mælt var við hann.

Arinbjǫrn bað taka upp borðin. Síðan gekk hann út ok allir húskarlar hans með honum. Ok er Arinbjǫrn hitti Egil, heilsaði hann honum ok spurði, hví hann var þar kominn Egill, segir í fám orðum it ljósasta af um ferð sína. "En nú skaltu fyrir sjá, hvert ráð ek skal taka, ef þú vilt nokkurt lið veita mér."

"Hefir þú nokkura menn hitt í borginni," segir Arinbjǫrn, "þá er þik muni kennt hafa, áðr þú komt hér í garðinn?"

"Engi," segir Egill.

"Taki menn þá vápn sín," segir Arinbjǫrn.

Þeir gerðu svá, ok er þeir váru vápnaðir ok allir húskarlar Arinbjarnar, þá gekk hann í konungsgarð, en er þeir kómu til hallar, þá klappaði Arinbjǫrn á dyrum ok bað upp láta ok segir, hverr þar var. Dyrverðir létu þegar upp hurðina. Konungr sat yfir borðum.

Arinbjǫrn bað þá ganga inn tólf menn, nefndi til þess Egil ok tíu menn aðra. "Nú skaltu Egill fœra Eiríki konungi hǫfuð þitt ok taka um fót honum, en ek mun tulka mál þitt."

Síðan ganga þeir inn. Gekk Arinbjǫrn fyrir konung ok kvaddi hann. Konungr fagnaði honum ok spurði, hvat er hann vildi. Arinbjǫrn mælti:

"Ek fylgi hingat þeim manni, er kominn er um langan veg at sœkja yðr heim ok sættask við yðr. Er yðr þat vegr mikill, herra, er óvinir yðrir fara sjalfviljandi af ǫðrum lǫndum ok þykkjask eigi mega bera reiði yðra, þó at þér séð hvergi nær. Láttu þér nú verða hǫfðingliga við þenna mann. Lát hann fá af þér sætt góða fyrir þat, er hann hefir gǫrt veg þinn svá mikinn, sem nú má sjá, farit yfir mǫrg hœf ok torleiði heiman frá búum sínum. Bar honum enga nauðsyn til þessar farar, nema góðvili við yðr."

Þá litaðisk konungr um ok sá hann fyrir ofan hǫfuð mǫnnum, hvar Egill stóð ok hvessti augun á hann ok mælti: "Hví vartu svá djarfr, Egill, at þú þorðir at fara á fund minn? Leystisk þú svá heðan næstum, at þér var engi var engi ván lífs af mér."

Þá gekk Egill at borðinu ok tók um fót konungi. Hann kvað þá:

Eiríkr konungr segir:

"Ekki þarf ek at telja upp sakir á hendr þér, en þó eru þær svá margar ok stórar, at einhver má vel endask til, at þú komir aldri heðan lífs. Áttu engis annars af ván, en þú munt hér deyja skulu. Máttir þú þat vita áðr at þú mundir enga sætt af mér fá." Þá kvað Egill: Gunnhildr mælti:

"Hví skal eigi drepa Egil eða mantu eigi nú, konungr, hvat Egill hefir gǫrt drepit vini þína ok frændr ok þar á ofan son þinn en nítt sjalfan þik. Eða hvar viti menn slíku bellt við konungmann?" Arinbjǫrn segir:

"Ef Egill hefir mælt illa til konungs, þá má hann þat bœta í lofsorðum þeim, er allan aldr megi uppi vera."

Gunnhildr mælir: "Vér viljum ekki lof hans heyra. Láttu, konungr, leiða Egil út ok hǫggva hann. Vil ek eigi heyra orð hans ok eigi sjá hann."

Þá mælti Arinbjǫrn: "Eigi mun konungr láta at eggjask um ǫll níðingsverk þín. Eigi mun hann láta Egil drepa í nótt, því at náttvíg eru morðvíg, eru" Konungr segir:

"Svá skal vera, Arinbjǫrn, sem þú biðr, at Egill skal lifa í nótt. Hafðu hann heim með þér ok fœr mér hann á morgin."

Arinbjǫrn þakkaði konungi orð sín. "Væntum vér, herra, at heðan af muni skipask mál Egils á betri leið. En þó at Egill hafi stórt til saka gǫrt við yðr, þá lítið þér á þat, at hann hefir mikils misst fyrir yðrum frændum. Haraldr konungr, faðir þinn, tók af lífi ágætan mann, Þórolf, fǫðurbróður hans, af rógi manna, en af engum sǫkum. En þér, konungr, brutuð lǫg á Agli fyrir sakir Berg-Ǫnundar. En þar á ofan vilduð þér hafa Egil at dauðamanni ok drápuð menn af honum, en ræntuð hann fé ǫllu, ok þar á ofan gerðuð þér hann útlaga ok rákuð hann af landi, en Egill er engi ertingamaðr. En hvert mál, er maðr skal dœma, verðr at líta á tilgerðir. Ek mun nú," segir Arinbjǫrn, "hafa Egil með mér í nótt heim í garð minn."

Var nú svá. Ok er þeir kómu í garðinn, þá ganga þeir tveir í loft nokkurt lítit ok rœða um þetta mál. Segir Arinbjǫrn svá: "Allreiðr var konungr nú, en heldr þótti mér mýkjask skaplyndi hans nokkut áðr létti. Ok mun nú hamingja skifta, hvat upp kemr. Veit ek, at Gunnhildr mun allan hug á leggja at spilla þínu máli. Nú vil ek þat ráð gefa, at þú vakir í nótt ok yrkir lofkvæði um Eirík konung. Þœtti mér þá vel, ef þat yrði drápa tvítug ok mættir þú kveða á morgin, er vit komum fyrir konung. Svá gerði Bragi, frændi þinn, þá er hann varð fyrir reiði Bjarnar Svíakonungs, at hann orti drápu tvítuga um hann eina nótt ok þá þar fyrir hǫfuð sitt. Nú mætti vera, at vér bærim gæfu til við konung, svá at þér kœmi þat í frið við konung." Egill segir:

"Freista skal ek þessa ráðs, er þú vill, en ekki hefi ek við því búizk at yrkja lof um Eirík konung."

Arinbjǫrn bað hann freista. Síðan gekk hann á brott til manna sinna. Sátu þeir at drykkju til miðrar nætr. Þá gekk Arinbjǫrn til svefnhús ok sveit hans, ok áðr hann afklæddisk, gekk hann upp í loftit til Egils ok spurði, hvat þá liði um kvæðit.

Egill segir, at ekki var ort. "Hefir hér setit svala ein við glugginn ok klakat í alla nótt, svá at ek hefi aldrigi beðit ró fyrir."

Síðan gekk Arinbjǫrn á brott ok út um dyrr þær, er ganga mátti upp á húsit, ok settisk við glugg þann á loftinu, er fuglinn hafði áðr við setit. Hann sá, hvar hamhleypa nokkur fór annan veg af húsinu. Arinbjǫrn sat þar við glugginn alla nóttina til þess er lýsti. En síðan er Arinbjǫrn hafði þar komit, þá orti Egill alla drápuna ok hafði fest svá, at hann mátti kveða um morgininn, þá er hann hitti Arinbjǫrn. Þeir heldu vǫrð á, nær tími mundi vera at hitta konung.

Eiríkr konungr gekk til borða at vanða sínum ok var þá fjǫlmenni mikit með honum. Ok er Arinbjǫrn varð þess varr, þá gekk hann með alla sveit sína alvápnaða í konungsgarð, þá er konungr sat yfir borðum. Arinbjǫrn krafði sér inngǫngu í hǫllina. Honum var þat ok heimilt gǫrt. Ganga þeir Egill inn með helming sveitarinnar. Annarr helmingr stóð úti fyrir dyrum.

Arinbjǫrn kvaddi konung, en konungr fagnaði honum vel. Arinbjǫrn mælti: "Nú er hér kominn Egill. Hefir hann ekki leitat til brauthlaups í nótt. Nú viljum vér vita, herra, hverr hans hluti skal vera. Vænti ek góðs af yðr. Hefi ek þat gǫrt, sem vert var, at ek hefi engi hlut til þess sparat at gera ok mæla svá, at yðvarr vegr væri þá meiri en áðr. Hefi ek ok látit allar mínar eigur ok frændr ok vini, er ek átta í Noregi, ok fylgt yðr, en allir lendir menn yðrir skilðusk við yðr, ok er þat makligt, því at þú hefir marga hluti til mín stórvel gǫrt." Þá mælti Gunnhildr:

"Hættu, Arinbjǫrn, ok tala ekki svá langt um þetta. Margt hefir þú vel gǫrt við Eirík konung, ok hefir hann þat fullu launat. Er þér miklu meiri vandi á við Eirík konung en Egil. Er þér þess ekki biðjanda, at Egill fari refsingalaust heðan af fundi Eiríks konungs, slíkt sem hann hefir til saka gǫrt."

Þá segir Arinbjǫrn: "Ef þú, konungr, ok þit Gunnhildr hafið þat einráðit, at Egill skal hér enga sætt fá, þá er þat drengskapr, at gefa honum frest ok fararleyfi um viku sakir, at hann forði sér. Þó hefir hann at sjalfvilja sínum farit hingat á fund yðvarn ok vænti sér af því friðar. Fara þá enn skifti yður sem verða má þaðan frá." Gunnhildr mælti:

"Sjá kann ek á þessu, Arinbjǫrn, at þú ert hollari Agli en Eiríki konungi. Ef Egill skal ríða heðan viku í brott í friði, þá mun hann kominn til Aðalsteins konungs á þessi stundu. En Eiríkr konungr þarf nú ekki at dyljask í því, at honum verða nú allir konungar ofreflismenn, en fyrir skǫmmu mundi þat þykkja ekki glíkligt, at Eiríkr konungr mundi eigi hafa til þess vilja ok atferð at hefna harma sinna á hverjum manni slíkum sem Egill er." Arinbjǫrn segir:

"Engi maðr mun Eirík kalla at meira mann, þó at hann drepi einn bóndason útlendan, þann er gengit hefir á vald hans. En ef hann vill miklask af þessu, þá skal ek þat veita honum, at þessi tíðendi skulu heldr þykkja frásagnarverð, því at vit Egill munum nú veitask at, svá at jafnsnemma skal okkr mœta báðum. Muntu, konungr, þá dýrt kaupa líf Egils, um þat er vér erum allir at velli lagðir, ek ok sveitungar mínir. Mundi mik annars vara af yðr, en þú mundir mik vilja leggja heldr at jǫrðu en láta mik þiggja líf eins manns, er ek bið." Þá segir konungr:

"Allmikit kapp leggr þú á þetta, Arinbjǫrn, at veita Agli lið. Trauðr mun ek til vera at gera þér skaða, ef því er at skifta, ef þú vill heldr leggja fram líf þitt en hann sé drepinn. En œrnar eru sakir til við Egil, hvat sem ek læt gera við hann."

Ok er konungr hafði þetta mælt, ok er konungr hafði þetta mælt, þá gekk Egill fyrir hann ok hóf upp kvæðit ok kvað hátt ok fekk þegar hljóð.