Bókastaðir

Haraldr konungr hafði lǫngum atsetu sína á Hǫrðalandi eða Rogalandi at stórbúum þeim, er hann átti at Útsteini eða Ǫgvaldsnesi eða á Fitjum, á Álreksstǫðum eða á Lygru. á Sǽheimi. En þann vetr, er nú var frá sagt, var konungr norðr í landi. En er þeir Bjǫrn ok Þórolfr hǫfðu verit einn vetr í Noregi ok vár kom, þá bjuggu þeir skip ok ǫfluðu manna til, fóru um sumarit í víking í Austrveg, en fóru heim at hausti ok hǫfðu aflat fjár mikils. En er þeir kómu heim, þá spurðu þeir, at Haraldr konungr var þá á Rogalandi ok mundi þar sitja um vetrinn. Þá tók Haraldr konungr at eldask mjǫk, en synir hans váru þá mjǫk á legg komnir margir.

Eiríkr, sonr Haralds konungs, er kallaðr var blóðøx, var þá á ungum aldri. Hann var á fóstri með Þóri hersi Hróalds syni. Konungr unni Eiríki mest sona sinna. Þórir var þá í hinum mestum kǽrleikum við konung.

Bjǫrn ok þeir Þórolfr fóru fyrst á Aurland, er þeir kómu heim, en síðan byrjuðu þeir ferð sína norðr í Fjǫrðu, at sǿkja heim Þóri hersi. Þeir hǫfðu karfa þann, er reru á borð 12 menn eða 13, ok hǫfðu nǽr 30 manna. Skip þat hǫfðu þeir fengit um sumarit í víkingu. Þat var steint mjǫk fyrir ofan sjó ok var it fegrsta. En er þeir kómu til Þóris, fengu þeir þar góðar viðtǫkur ok dvǫlðusk þar nokkura hríð, en skipit flaut tjaldat fyrir bǿnum.

Þat var einn dag, er þeir Þórolfr ok Bjǫrn gengu ofan til skipsins. Þeir sá at Eiríkr konungssonr var þar, gekk stundum á skipit út, en stundum á land upp, stóð þá ok horfði á skipit.

Þá mǽlti Bjǫrn til Þórolfs: Mjǫk undrask konungssonr skipit, ok bjóð þú honum at þiggja at þér, því at ek veit, at okkr verðr þat at liðsemð mikilli við konung, ef Eiríkr er flutningsmaðr okkarr. Hefi ek heyrt þat sagt, at konungr hafi þungan hug á þér af sǫkum fǫður þíns.

Þórolfr sagði, at þat mundi vera gott ráð. Gengu þeir síðan ofan til skipsins, ok mǽlti Þórolfr: Vandliga hyggr þú at skipinu, konungssonr. Hversu lízk þér á?

Vel, segir hann, it fegrsta er skipit, segir hann.

Þá vil ek gefa þér, sagði Þórolfr, skipit, ef þú vill þiggja.

Þiggja vil ek, segir Eiríkr, en þér munu lítil þykkja launin, þó at ek heita þér vináttu minni, en þat stendr þó til vánar, ef ek held lífi.

Þórolfr segir, at þau laun þótti honum miklu meira verð en skipit. Skilðusk þá síðan, en þaðan af var konungssonr allkátr við þá Þórolf.

Þeir Bjǫrn ok Þórolfr koma á rǿðu við Þóri, hvat hann ǽtlar, hvárt þat sé með sannendum, at konungr hafi þungan hug á Þórolfi. Þórir dylr þess ekki, at hann hefði þat heyrt.

Þá vilda ek þat, sagði Bjǫrn, at þú fǿrir á fund konungs ok flyttir mál Þórolfs fyrir honum, því at eitt skal ganga yfir okkr Þórolf báða. Gerði hann svá við mik, þá er ek var á Íslandi.

Svá kom, at Þórir hét ferðinni til konungs, ok bað þá freista, ef Eiríkr konungssonr vildi fara með honum. En er þeir Þórolfr ok Bjǫrn kómu á þessar rǿður fyrir Eirík, þá hét hann sinni umsýslu við fǫður sinn.

Síðan fóru þeir Þórolfr ok Bjǫrn leið sína í Sogn, en Þórir ok Eiríkr konungssonr skipuðu karfa þann hinn nýgefna ok fóru suðr á fund konungs ok hittu hann á Hǫrðalandi. Tók hann feginsamliga við þeim. Dvǫlðusk þeir þar um hríð ok leituðu þess dagráðs at hitta konung, at hann var í góðu skapi. Báru þá upp þetta mál fyrir konung, sǫgðu, at sá maðr var þar kominn, er Þórolfr hét, sonr Skalla-Gríms. Vildum vér þess biðja, konungr, at þú minntisk þess, er frǽndr hans hafa vel til þín gǫrt, en létir hann eigi gjalda þess, er faðir hans gerði, þó at hann hefndi bróður síns.

Talaði Þórir um þat mjúkliga, en konungr svaraði heldr stutt, sagði, at þeim hafði ótili mikill staðit af Kveld-Ulfi ok sonum hans, ok lét þess ván, at sjá Þórolfr mundi enn vera skapglíkr frǽndum sínum. Eru þeir allir, sagði hann, ofsamenn miklir. svá at þeir hafa ekki hóf við ok hirða eigi, við hverja þeir eigu at skifta.

Síðan tók Eiríkr til máls, sagði, at Þórolfr hefði vingazk við hann. ok gefit honum ágǽtan grip, skip þat, er þeir hǫfðu þar. Hefi ek heitit honum vináttu minni fullkominni. Munu fáir til verða at vingask við mik, ef þessum ef þessum skal ekki tjá. Muntu eigi þat vera láta, faðir, um þann mann, er til þess hefir fyrstr orðit at gefa mér dýrgripi.

Svá kom, at konungr hét þeim því, áðr létti, at Þórolfr skyldi í friði vera fyrir honum. En ekki vil ek, kvað hann, at hann komi á minn fund. En gera máttu, Eiríkr, hann svá kǽran þér sem þú vilt. eða fleiri þá frǽndr, en vera mun annat hvárt, at þeir munu þér verða mjúkari en mér hafa þeir orðit, eða þú munt þessar bǿnar iðrask ok svá þess, ef þú lǽtr þá lengi með þér vera.

Síðan fór Eiríkr blóðøx ok þeir Þórir heim í Fjǫrðu. Sendu síðan orð ok létu segja Þórolfi, hvert þeirra ørendi var orðit til konungs.

Þeir Þórolfr ok Bjǫrn váru þann vetr með Brynjolfi. En mǫrg sumur lágu þeir í víkingu, en um vetrum váru þeir með Brynjolfi, en stundum með Þóri.

Eiríkr blóðøx tók þá við ríki. Hann hafði yfirsókn á Hǫrðalandi ok um Fjǫrðu. Tók hann þá ok hafði með sér hirðmenn.

Ok eitthvert vár bjó Eiríkr blóðøx fǫr sína til Bjarmalands ok vandaði mjǫk lið til þeirrar ferðar. Þórolfr rézk til ferðar með Eiríki ok var í stafni á skipi hans ok bar merki hans. Þórolfr var þá hverjum manni meiri ok sterkari ok glíkr um þat feðr sínum.

Í ferð þeirri var margt til tíðenda. Eiríkr átti orrustu mikla á Bjarmalandi við Vínu. Fekk Eiríkr þar sigr svá sem segir í kvǽðum hans, ok í þeirri ferð fekk hann Gunnhildar, dóttur Ǫzurar tota, ok hafði hana heim með sér. Gunnhildr var allra kvenna vǽnst ok vitrust ok fjǫlkunnig mjǫk. Kǽrleikar miklir váru með þeim Þórolfi ok Gunnhildi. Þórolfr var þá jafnan á vetrum. með Eiríki, en á sumrum í víkingu.

Maðr hét Þorgeirr þyrnifótr. Hann bjó á Hǫrðalandi í Fenhringu. Þar heitir á Aski. Hann átti 3 sonu. Hét einn Haddr, annarr Berg-Ǫnundr, þriði hét Atli hinn skammi. Berg-Ǫnundr var hverjum meiri ok sterkari ok var maðr ágjarn ok ódǽll. Atli hinn skammi var maðr ekki hár ok riðvaxinn ok var rammr at afli. Þorgeirr var maðr stórauðigr at fé. Hann var blótmaðr mikill ok fjǫlkunnigr. Haddr lá í vár í víkingu ok var sjaldan heima.

Þórolfr Skalla-Grímsson bjósk eitt sumar til kaupferðar. ǿtlaði þá, sem hann gerði, at fara til Íslands ok hitta fǫður sinn. Hann hafði þá lengi á brottu verit. Hann hafði þá ógrynni fjár ok dýrgripi marga.

En er hann var búinn til ferðar, þá fór hann á fund Eiríks konungs. En er þeir skilðusk, seldi konungr í hendr Þórolfi øxi, er hann kvezk gefa vilja Skalla-Grími. Øxin var snaghyrnd ok mikil ok gullbúin, uppskelt skaftit með silfri, ok var þat hinn virðiligsti gripr.

Þórolfr fór ferðar sinnar, þegar hann var búinn. ok greiddisk honum vel ok kom skipi sínu í Borgarfjǫrð ok fór þegar bráðliga heim til fǫður síns. Varð þar fagnafundr mikill, er þeir hittusk. Síðan fór Skalla-Grímr til skips móti Þórolfi, lét setja upp skipit, en Þórolfr fór heim til Borgar með tolfta mann.

En er hann kom heim, bar hann Skalla-Grími kveðju Eiríks konungs ok fǿrði honum øxi þá, er konungr hafði sent honum. Skalla-Grímr tók við øxinni, helt upp ok sá á um hríð ok rǿddi ekki um. Festi upp hjá rúmi sínu.

Þat var um haustit einnhvern dag at Borg, at Skalla-Grímr lét reka heim yxn mjǫk marga, er hann ǽtlaði til hǫggs. Hann lét leiða 2 yxn saman undir húsvegg ok leiða á víxl. Hann tók hellustein vel mikinn ok skaut niðr undir halsana. Síðan gekk hann til með øxina konungsnaut ok hjó yxnina báða senn, svá at hǫfuðit tók af hvárumtveggja, en øxin hljóp niðr í steininn, svá at munnrinn brast ór allr ok rifnaði upp í gegnum herðuna. Skalla-Grímr sá í eggina ok rǿddi ekki um. Gekk síðan inn í eldahús ok sté síðan á stokk upp ok skaut øxinni upp á hurðása. Lá hon þar um vetrinn.

En um várit lýsti Þórolfr yfir því, at hann ǽtlaði útan at fara um sumarit. Skalla-Grímr latti hann. sagði, at þá var gott heilum vagni heim at aka. Hefir þú, sagði hann, farit fremðarfǫr mikla. En þat er mǽlt, er ýmsar verðr, er margar ferr. Tak þú nú hér við fjárhlut svá miklum, at þú þykkisk verða mega gildr maðr af.

Þórolfr sagði, at hann vill enn fara einhverja ferð: Ok á ek nauðsynlig ørendi til fararinnar. En þá er ek kem út ǫðru sinni, mun ek hér staðfestask, en Ásgerðr, fóstra þín, skal fara útan með mér á fund fǫður síns. Bauð hann mér um þat, þá er ek fór austan.

Skalla-Grímr kvað hann ok ráða mundu.

Síðan fór Þórolfr til skips síns ok bjó þat. En er hann var albúinn, fluttu þeir út skipit til Digraness, ok lá þar til byrjar. Fór þá Ásgerðr til skips með honum.

En áðr Þórolfr. fór frá Borg, þá gekk Skalla-Grímr til ok tók øxina ofan af hurðásum, konungsgjǫfina, ok gekk út með. Var þá skaftit svart af reyk, en øxin ryðgengin. Skalla-Grímr sá í egg øxinni. Síðan seldi hann Þórolfi øxina. Skalla-Grímr kvað vísu:

Þat varð til tíðenda, meðan Þórolfr hafði verit útanlendis, en Skalla-Grímr bjó at Borg, at eitt sumar kom kaupskip af Noregi í Borgarfjǫrð. Var þá víða hǫfð uppsát kaupskipum í ár eða í lǿkjarósa eða í sík. Maðr hét Ketill, er kallaðr var Ketill blundr, er átti skip þat. Hann var norrǿnn maðr, kynstórr ok auðigr. Geirr hét sonr hans, er þá var fulltíði ok var á skipi með honum. Ketill ǽtlaði at fá sér bústað á Íslandi. Hann kom síð sumars. Skalla-Grímr vissi ǫll deili á honum. Bauð Skalla-Grímr honum til vistar með sér með allt fǫruneyti sitt. Ketill þekkðisk þat, ok var hann um vetrinn með Skalla-Grími.

Þann vetr bað Geirr, sonr Ketils, Þórunnar, dóttur Skalla-Gríms, ok var þat at ráði gǫrt. Fekk Geirr Þórunnar. En eftir um várit vísaði Skalla-Grímr Katli til lands upp frá landi Óleifs með Hvítá, frá Flókadalsárósi ok til Reykjadalsáróss ok tungu þá alla, er þar var á milli upp til Rauðsgils, ok Flókadal allan fyrir ofan brekkur.

Ketill bjó í Þrándarholti, en Geirr í Geirshlíð. Hann átti annat bú í Reykjadal, at Reykjum hinum efrum. Hann var kallaðr Geirr hinn auðgi. Hans synir váru þeir Blund-Ketill ok Þorgeirr blundr. Þriði var Þóroddr Hrísablundr, er fyrstr bjó í Hrísum.

Skalla-Grímr hendi mikit gaman at aflraunum ok leikum. Um þat þótti honum gott at rǿða. Knattleikar váru þá tíðir. Var þar í sveit gott til sterkra manna í þann tíma, en þó hafði engi afl við Skalla-Grím. Hann gerðisk þá heldr hniginn at aldri.

Þórðr hét sonr Grana at Granastǫðum, ok var hann hinn mannvǽnligsti maðr ok var á ungum aldri. Hann var elskr at Agli Skalla-Grímssyni. Egill var mjǫk at glímum. Var hann kappsamr mjǫk ok reiðinn, en allir kunnu þat at kenna sonum sínum, at þeir vǽgði fyrir Agli.

Knattleikr var lagiðr á Hvítárvǫllum allfjǫlmennr á ǫndverðan vetr. Sóttu menn þar til víða um herað. Heimamenn Skalla-Gríms fóru þangat til leiks margir. Þórðr Granason var helzt fyrir þeim. Egill bað Þórð at fara með honum til leiks. Þá var hann á sjaunda vetr. Þórðr lét þat eftir honum ok reiddi hann at baki sér.

En er þeir kómu á leikmótit, þá var mǫnnum skift þar til leiks. Þar var ok komit margt smásveina, ok gerðu þeir sér annan leik. Var þar ok skift til.

Egill hlaut at leika við svein þann, er Grímr hét, sonr Heggs af Heggsstǫðum. Grímr var 11 vetra eða 10 ok sterkr at jǫfnum aldri. En er þeir lékusk við, þá var Egill ósterkari. Grímr gerði ok þann mun allan, er hann mátti. Þá reiddisk Egill ok hóf upp knatttréit ok laust Grím, en Grímr tók hann hǫndum ok keyrði hann niðr fall mikit ok lék hann heldr illa ok kvezk mundu meiða hann, ef hann kynni sik eigi. En er Egill komsk á fǿtr, þá gekk hann ór leiknum, en sveinarnir ǿptu at honum.

Egill fór til fundar við Þórð Granason ok sagði honum hvat í hafði gǫrsk. Þórðr mǽlti:

Ek skal fara með þér ok skulum vit hefna honum. Hann seldi honum í hendr skeggøxi eina, er Þórðr hafði haft í hendi. Þau vápn váru þá tíð. Ganga þeir þar til, er sveinaleikrinn var. Grímr hafði þá hent knǫttinn ok rak undan, en aðrir sveinarnir sóttu eftir. Þá hljóp Egill at Grími ok rak øxina í hǫfuð honum, svá at þegar stóð í heila. Þeir Egill ok Þórðr gengu í brott síðan ok til manna sinna. Hljópu þeir Mýramenn þá til vápna ok svá hvárirtveggju. Óleifr halti hljóp til þeirra Borgarmanna með þá menn, er honum fylgðu. Váru þeir þá miklu fjǫlmennri ok skilðusk at svá gǫrvu.

Þaðan af hófusk deildir með þeim Óleifi ok Hegg. Þeir bǫrðusk á Laxfit við Grímsá. Þar fellu 7 menn, en Heggr varð sárr til ólífis, ok Kvígr fell, bróðir hans.

En er Egill kom heim, lét Skalla-Grímr sér fátt um finnask, en Bera kvað Egil vera víkingsefni ok kvað þat mundu fyrir liggja, þegar hann hefði aldr til, at honum vǽri fengin herskip. Egill kvað vísu:

Þá er Egill var 12 vetra gamall, var hann svá mikill vexti. at fáir váru menn svá stórir ok at afli búnir, at Egill ynni þá eigi þá flesta menn í leikum. Þann vetr, er honum var hinn tolfti, var hann mjǫk at leikum. Þórðr Granasonr var þá á tvítugsaldri. Hann var sterkr at afli. Þat var oft, er á leið vetrinn, at þeim Agli ok Þórði 2 var skift í móti Skalla-Grími.

Þat var eitt sinn um vetrinn, er á leið, at knattleikr var at Borg suðr í Sandvík. Þá váru þeir Þórðr í móti Skalla-Grími í leiknum, ok mǿddisk hann fyrir þeim, ok gekk þeim léttara. En um kveldit eftir sólarfall, þá tók þeim Agli verr at ganga. Gerðisk Grímr þá svá sterkr, at hann greip Þórð upp ok keyrði niðr svá hart, at hann lamðisk allr, ok fekk hann þegar bana. Síðan greip hann til Egils.

Þorgerðr brák hét ambátt Skalla-Gríms. Hon hafði fóstrat Egil í barnǿsku. Hon var mikil fyrir sér, sterk sem karlar ok fjǫlkunnig mjǫk. Brák mǽlti:

Hamask þú nú, Skalla-Grímr, at syni þínum.

Skalla-Grímr lét þá lausan Egil, en þreif til hennar. Hon brásk við ok rann undan, en Skalla-Grímr eftir. Fóru þau svá í útanvert Digranes. Þá hljóp hon út af bjarginu á sund. Skalla-Grímr kastaði eftir henni steini miklum. ok setti milli herða henni ok kom hvárki upp síðan. þar er nú kallat Brákarsund.

En eftir um kveldit, er þeir kómu heim til Borgar, var Egill allreiðr. En er Skalla-Grímr hafði sezk undir borð ok alþýða manna, þá var Egill eigi kominn í sǽti sitt. Þá gekk hann inn í eldahús ok at þeim manni, er þar hafði þá verkstjórn ok fjárforráð með Skalla-Grími ok honum var kǽrstr. Egill hjó hann banahǫgg ok gekk síðan til sǽtis síns. En Skalla-Grímr rǿddi þá ekki um ok var þat mál þaðan af kyrrt. En þeir feðgar rǿddusk þá ekki við, hvárki gott né illt ok fór svá fram þann vetr.

En hitt nǽsta sumar eftir kom Þórolfr út, sem fyrr var sagt. En er hann hafði verit einn vetr á Íslandi, þá bjó hann eftir um várit skip sitt í Brákarsundi.

En er hann var albúinn, þá var þat einn dag, at Egill gekk til fundar við fǫður sinn ok bað hann fá sér fararefni. Vil ek, sagði hann, fara útan með Þórolfi.

Grímr spurði, ef hann hefði nokkut þat mál rǿtt fyrir Þórolfi. Egill segir, at þat var ekki. Grímr bað hann þat fyrst gera.

En er Egill vakti þat mál við Þórolf, þá kvað hann þess enga ván, at ek muna þik flytja með mér á brott. Ef faðir þinn þykkisk eigi mega um þik tǿla hér í hýbýlum sínum, þá ber ek eigi traust til þess at hafa þik útanlendis með með mér, því at þér mun þat ekki hlýða at hafa þar slíkt skaplyndi sem hér.

Vera má, sagði Egill, at þá fari hvárrgi okkarr.

Um nóttina eftir gerði á ǿðiveðr, útsynning. En um nóttina er myrkt var ok flóð var sjóvar, þá kom Egill þar ok gekk fyrir útan tjǫldin. Hjó hann í sundr festar þǽr, er á útborða váru. Gekk hann þegar sem skjótast upp um bryggjuna, skaut út þegar bryggjunum ok hjó þǽr festar, er á land upp váru. Rak þá út skipit á fjǫrðinn. En er þeir Þórolfr urðu varir við, er skipit rak. hljópu þeir í bátinn. En veðrit var miklu hvassara en þeir fengu nokkut at gǫrt. Rak skipit yfir til Andakíls ok þar á eyrar upp. En Egill fór heim til Borgar.

En er menn urðu varir við bragð þat, er Egill hafði gǫrt, þá lǫstuðu þat flestir. Hann sagði, at hann skyldi skammt til láta at gera Þórolfi meira skaða ok spellvirki, ef hann vildi eigi flytja hann í brott. En þá áttu menn hlut at í milli þeirra, ok kom svá at lyktum, at Þórolfr tók við Agli ok fór hann útan með honum um sumarit.

Þegar Þórolfr kom til skips, þá er hann hafði tekit við øxi þeirri, er Skalla-Grímr hafði fengit í hendr honum, þá kastaði hann øxinni fyrir borð á djúpi, svá at hon kom ekki upp síðan.

Þórolfr fór ferðar sinnar um sumarit, ok greiddisk vel um hafit, ok kómu útan at Hǫrðalandi. Stefnir Þórolfr þegar norðr til Sogns. En þar hǫfðu þau tíðendi orðit um vetrinn, at Brynjolfr hafði andazk af sótt, en synir hans hǫfðu skift arfi. Hafði Þórðr Aurland, bǿ þann, er faðir þeirra hafði búit á. Hafði hann gǫrsk konungi handgenginn ok gǫrsk lendr lendr maðr.

Dóttir Þórðar hét Rannveig, móðir þeirra Þórðar ok Helga. Þórðr var faðir Rannveigar, móður Ingiríðar, er átti Óláfr konungr. Helgi var faðir Brynjolfs, fǫður þeirra Serks ór Sogni ok Sveins.