Bókastaðir

Þórolfr fór um sumarit suðr til Þrándheims á fund Haralds konungs ok hafði þar með sér skatt allan ok mikit fé annat ok 9 tigu manna ok alla vel búna. En er hann kom til konungs, var þeim skipat í gestaskála ok veitt þeim it stórmannligsta.

Eftir um daginn gekk Ǫlvir hnúfa til Þórolfs frǽnda síns. Tǫluðusk þeir við. sagði Ǫlvir, at Þórolfr var þá hrópaðr mjǫk ok konungr hlýddi á slíkar fortǫlur.

Þórolfr bað Ǫlvi byrja mál sitt við konung. því at ek mun, sagði hann, vera skammtalaðr fyrir konungi, ef hann vill heldr trúa rógi vándra manna en sannendum ok einurð, er hann mun reyna at mér.

Annan dag kom Ǫlvir til móts við Þórolf ok sagði, at hann hefði rǿtt mál hans við konung. Veit ek nú eigi, sagði hann, gǫrr en áðr, hvat honum er í skapi.

Ek skal þá sjalfr ganga til hans, segir Þórolfr.

Gerði hann svá, gekk til konungs, þá er hann sat yfir matborði, ok er hann kom inn, heilsaði hann konungi. Konungr tók kveðju hans ok bað Þórolfi gefa at drekka.

Þórolfr sagði, at hann hafði þar skatt þann, er konungr átti, er kominn var af Finnmǫrk. ok enn fleiri hluti hefi ek til minningar við yðr, konungr, þá er ek hefi yðr at fǿra. Veit ek, at því mun mér vera ǫllu bezt varit, er ek hefi gǫrt til þakka yðvarra.

Konungr segir, at ekki mátti hann vǽnta at Þórolfi nema góðs eins, því at ek em engis, segir hann, annars af verðr. En þó segja menn nokkut tvennt til, hversu varfǿrr þú munt um vera, hvernig mér skal glíka.

Eigi em ek þar fyrir sǫnnu hafðr, segir Þórolfr, ef nokkurir segja þat, at ek hafa ótrúleika lýst við yðr, konungr. Hygg ek, at þeir muni vera þínir vinir meiri en ek, er slíkt hafa upp borit fyrir þér. En hitt er ljóst, at þeir mundu vilja vera óvinir mínir fullkomnir. en þat er ok glíkast, at þeir komisk þar at keyptu, ef vér skulum einir við eigask.

Síðan gekk Þórolfr á brott. En annan dag eftir greiðir Þórolfr skattinn af hendi, ok var konungr við staddr. Ok er þat var allt greitt, þá bar Þórolfr fram bjórskinn nokkur ok safala, sagði, at þat vill hann gefa konungi.

Margir mǽltu, er þar váru hjá staddir, at þat var vel gǫrt ok var vináttu fyrir vert. Konungr sagði, at Þórolfr hafði þar sjalfr sér laun fyrir skapit. Þórolfr sagði, at hann hefði með trúleik gǫrt allt þat, er hann kunni til skaps konungs. ok ef enn glíkar honum eigi, þá mun ek fá ekki at gǫrt. Var konungi þat kunnigt, þá er ek var með honum ok í hans sveit, hverja meðferð ek hafða. en þat þykki mér undarligt, ef konungr ǽtlar mik nú annan mann. en þá reyndi hann mik. Konungr segir:

Vel fórtu, Þórolfr, með þínum háttum, er þú vart með oss. ǿtla ek þat enn bezt af at gera, at þú farir til hirðar minnar. Tak við merki mínu ok ver fyrir ǫðrum hirðmǫnnum. Mun þá engi maðr rǿgja þik, ef ek má yfir sjá nótt ok dag, hverjar meðferðir þú hefir.

Þórolfr sá til beggja handa sér. Þar stóðu húskarlar hans. Hann mǽlti: Trauðr mun ek af hendi láta sveit þessa. Muntu ráða, konungr, nafngiftum við mik ok veizlum þínum. en sveitunga mína mun ek ekki af hendi láta, meðan mér endask fǫng til, þó at ek véla um mína kosti eina. Er hitt bǿn mín ok vili, at þér, konungr, at þér, farið at heimboði til mín ok heyrið þá orð þeirra manna, er þú trúir, hvert vitni þeir bera mér um þetta mál. Gerið þá eftir, sem yðr finnask sannendi til.

Konungr svarar ok segir, at eigi mun hann oftar veizlu þiggja at Þórolfi. Gekk Þórolfr þá í brott ok bjósk síðan til heimferðar.

En er hann var í brott farinn, þá fekk konungr í hǫnd Hildiríðar sonum sýslu þá á Hálogalandi, er áðr hafði Þórolfr haft, svá finnferð. Konungr kastaði eigu sinni á bú í Torgum ok allar þǽr eignir, er Brynjolfr hafði átt. Fekk þat allt til varðveizlu Hildiríðar sonum.

Konungr sendi menn með jarteignum á fund Þórolfs at segja honum þessa tilskipun, sem hann hafði gǫrt. Síðan tók Þórolfr skip þau, er hann átti, ok bar þar á lausafé allt þat, er hann mátti með fara, ok hafði með sér alla menn sína, bǽði frelsingja ok þrǽla. Fór síðan norðr á Sandnes til bús síns. Hafði Þórolfr þar eigi minna fjǫlmenni ok eigi minni rausn.

Hildiríðar synir tóku við sýslu á Hálogalandi. Mǽlti engi maðr í móti fyrir ríki konungs, en mǫrgum þótti þetta skifti mjǫk í móti skapi, þeim er váru frǽndr Þórolfs eða vinir. Þeir fóru um vetrinn á fjall ok hǫfðu með sér 30 manna. Þótti Finnum miklu minni vegr at þessum sýslumǫnnum en þá, er Þórolfr fór. Greiddisk allt miklu verr gjald þat, er Finnar skuldu reiða.

Þann sama vetr fór Þórolfr upp á fjall með 100 manna. Fór þá þegar austr á Kvenland ok hitti Faravið konung. Gerðu þeir þá ráð sitt ok réðu þat at fara á fjall enn sem hinn fyrra vetr ok hǫfðu 400 manna ok kómu ofan í Kirjálaland, hljópu þar í byggðir, er þeim þótti sitt fǿri vera fyrir fjǫlmennis sakir, herjuðu þar ok fengu of fjár. Fóru þá aftr, er á leið vetrinn, upp á mǫrkina.

Fór Þórolfr heim um várit til bús síns. Hann hafði þá menn í skreiðfiski í Vágum, en suma í síldfiski, ok lei taði alls konar fanga til bús síns.

Þórolfr átti skip mikit. Þat var lagt til hafs. Þat var vandat at ǫllu sem mest, steint mjǫk fyrir ofan sjó. Þar fylgði segl stafat með vendi blám ok rauðum. Allr var reiði vandaðr mjǫk með skipinu. Þat skip lǽtr Þórolfr búa ok fekk til húskarla sína með at fara. Lét þar á bera skreið ok húðir ok vǫru ljósa. Þar lét hann ok fylgja grávǫru mikla ok aðra skinnavǫru, þá er hann hafði haft af fjalli, ok var þat fé stórmikit. Skipi því lét hann halda vestr til Englands at kaupa sér klǽði ok ǫnnur fǫng, þau er hann þurfti. Heldu þeir skipi því suðr með landi ok síðan í haf ok kómu fram á Englandi, fengu þar góða kaupstefnu, hlóðu skipit með hveiti ok hunangi, víni ok klǽðum, ok heldu aftr um haustit. Þeim byrjaði vel, kómu at Hǫrðalandi.

Þat sama haust fóru Hildiríðar synir með skatt ok fǿrðu konungi. En er þeir reiddu skattinn af hendi, þá var konungr sjalfr við ok sá. Hann mǽlti: Er nú allr skattrinn af hǫndum reiddr, sá er þit tókuð við á Finnmǫrk?

Svá er, sǫgðu þeir.

Bǽði er nú, sagði konungr, skattrinn miklu minni ok verr af hendi goldinn en þá er Þórolfr heimti, ok sǫgðuð þér, at hann fǿri illa með sýslunni.

Vel er þat, konungr, segir Hárekr, er þú hefir hugleitt, hversu mikill skattr er vanr at koma af Finnmǫrk, því at þá veiztu gǫrr, hversu mikils þér missið, ef Þórolfr eyðir með ǫllu finnskattinum fyrir yðr. Vér várum í vetr 30 manna á mǫrkinni, svá sem fyrr hefir verit vanði sýslumanna. Síðan kom þar Þórolfr með 100 manna. Spurðum vér þat til orða hans, at hann ǽtlaði af lífi at taka okkr brǿðr ok alla þá menn, er okkr fylgðu, ok fann hann þat til saka, er þú, konungr, hafðir selt okkr í hendr sýslu þá, er hann vildi hafa. Sáum vér þann helzt várn kost at firrask fund hans ok forða oss. ok kómum vér fyrir þá sǫk skammt frá byggðum á fjallit. En Þórolfr fór um alla mǫrkina með her manns. Hafði hann kaup ǫll. Guldu Finnar honum skatt. en hann bazk í því, at sýslumenn yðrir skuldu ekki koma á mǫrkina. ǿtlar hann at gerask konungr yfir norðr þar, bǽði yfir mǫrkinni ok Hálogalandi. ok er þat undr, er þér látið honum hvetvetna hlýða. Munu hér sǫnn vitni til finnask um fjárdrátt þann, er Þórolfr hefir af mǫrkinni, því at knǫrr sá, er mestr var á Hálogalandi, var búinn í vár á Sandnesi, ok kallaðisk Þórolfr eiga einn farm allan, þann er á var. Hygg ek, at nǽr vǽri hlaðinn af grávǫru ok þar hygg ek, at finnask mundi bjórr ok safali meiri en þat er Þórolfr fǿrði þér, ok fór með Þorgils gjallandi. ǿtla ek, at hann hafi siglt vestr til Englands. En ef þú vill vita sannendi af þessu, þá haldið til njósn um ferð Þorgils, þá er hann ferr austr, því at ek hygg, at á ekki kaupskip hafi komit jafnmikit fé á várum dǫgum. ǿtla ek þat sannast at segja, at þér, konungr, eigið hvern penning þann, er þar var á.

Þetta sǫnnuðu fǫrunautar hans allt, er Hárekr sagði. en hér kunnu engir í móti at mǽla.

Sigtryggr snarfari ok Hallvarðr harðfari hétu brǿðr 2. Þeir váru með Haraldi konungi, víkverskir menn. Var móðurǽtt þeirra á Vestfold. Ok váru þeir í frǽndsemistǫlu við Harald konung. Faðir þeirra hafði kyn átt tveim megum Gautelfar. Hann hafði bú átt í Hísingu ok var maðr stórauðigr, en þá hǫfðu þeir tekit við arfi eftir fǫður sinn. Þeir váru 4 brǿðr. Hét einn Þórðr, ok Þorgeirr, ok váru þeir yngri. Þeir váru heima ok réðu fyrir búi. Þeir Sigtryggr ok Hallvarðr hǫfðu sendiferðir konungs allar, bǽði innan lands ok útan lands, ok hǫfðu margar ferðir þǽr farit, er háskasamligar váru, bǽði til aftǫku manna eða fé upp at taka. fyrir þeim mǫnnum, er konungr lǽtr heimferðir veita. Þeir hǫfðu sveit mikla um sik. Ekki váru þeir vingaðir alþýðu manns. En konungr mat þá mikils. Ok váru þeir allra manna bezt fǿrir bǽði á fǿti ok á skíðum, svá ok í skipfǫrum váru þeir hvatfǿrri en aðrir menn. Hreystimenn váru þeir ok miklir ok forsjálir um flest. Þeir váru þá með konungi, er þetta var tíðenda.

Um haustit fór konungr at veizlum um Hǫrðaland. Þat var einn dag, at hann lét kalla til sín þá brǿðr, Hallvarð ok Sigtrygg. En er þeir kómu til hans, sagði hann þeim, at þeir skuldu fara með sveit sína ok halda njósn um skip þat, sem Þorgils gjallandi fór með, ok hann hafði í sumar vestr til Englands. Fǿrið mér skipit ok allt þat, er á er, nema menn. Látið þá fara í brott leið sína í friði, ef þeir vilja ekki verja skipit.

Þeir brǿðr váru þess albúnir, ok tók sitt langskip hvárr þeirra. Fara síðan at leita þeirra Þorgils ok spurðu, at hann var vestan kominn ok hann hafði siglt norðr með landi. Þeir fara norðr eftir þeim ok hitta þá í Furusundi, kenndu brátt skipit ok lǫgðu at annat skipit á útborða, en sumir gengu á land upp ok út á skipit at bryggjunum. Þeir Þorgils vissu sér engis ótta ván ok vǫruðusk ekki. Fundu þeir eigi, fyrr en fjǫlði manns var uppi á skipinu með alvǽpni ok þeir váru allir handteknir ok leiddir síðan á land upp ok vápnlausir ok hǫfðu ekki nema ígangsklǽði ein. En þeir Hallvarðr skutu út bryggjunum ok slógu strenginum ok drógu út skipit, snúa síðan leið sína. ok sigldu suðr, þar til þess er þeir fundu konung. Fǿrðu honum skipit ok allt þat, er á var.

En er farmrinn var borinn af skipinu, þá sá konungr, at þat var stórfé ok eigi var þat lygi, er Hárekr hafði sagt.

En Þorgils ok hans félagar fengu sér flutningar. ok leita þeir á fund Kveld-Ulfs ok þeirra feðga ok sǫgðu sínar farar eigi sléttar. Fengu þar þó góðar viðtǫkur.

Sagði Kveld-Ulfr, at þá mundi þar til draga, sem honum hafði fyrir boðat, at Þórolfr mundi eigi til allsendis gǽfu til bera um vináttu Haralds konungs. ok þǿtti mér ekki mikils vert um félát þetta, er Þórolfr hefir misst nú, ef nú fǿri eigi hér it meira eftir. Grunar mik enn sem fyrr, at Þórolfr muni eigi gǫrr kunna at sjá efni sín, við ofrefli slíkt, sem hann á at skifta, ok bað Þorgils svá segja Þórolfi, at mitt ráð er þat, segir hann, at hann fari ór landi á brott, því at vera kann, at hann komi sér betr, ef hann sǿkir á hǫnd Englakonungi eða Danakonungi eða Svíakonungi.

Síðan fekk hann Þorgisli róðrarskútu eina ok þar með reiða allan, svá tjǫld ok vistir ok allt þat, er þeir þurftu til ferðar sinnar. Síðan fóru þeir ok léttu eigi fyrr ferð sinni, en þeir kómu norðr til Þórolfs ok sǫgðu honum þat, er til tíðenda hafði gǫrsk.

Þórolfr varð vel við skaða sinn, sagði svá, at hann mundi ekki fé skorta. Er gott félag at eiga við konung.

Síðan keypti Þórolfr mjǫl ok malt ok þat annat, er hann þurfti til framflutningar liði sínu. Sagði hann, at húskarlar mundu vera ekki svá fagrbúnir, sem hann hafði ǽtlat um hríð.

Þórolfr seldi jarðir sínar, en sumar veðsetti hann, en helt upp kostnaði ǫllum sem fyrr. Hafði hann þá ok ekki fǽra lið með sér en hina fyrri vetr, heldr hafði hann nokkuru fleira manna. Svá um veizlur ok heimboð við vini sína, þá hafði hann meira efni um þat allt en fyrr. Var hann heima þann vetr allan.

Þá er vár kom ok snjó leysti ok ísa, þá lét Þórolfr fram setja langskip mikit, er hann átti, ok lét þat búa ok skipaði húskǫrlum sínum ok hafði með sér meirr en 100 manna. Var þat lið it fríðasta ok vápnat allvel.

En er byr gaf, helt Þórolfr skipinu suðr með landi, ok þegar er hann kom suðr um Byrðu, þá heldu þeir útleið fyrir útan eyjar allar, en stundum svá, at sjór var í miðjum hlíðum, létu svá ganga suðr fyrir landit, hǫfðu ekki tíðendi af mǫnnum, fyrr en þeir kómu austr í Vík. Þá spurðu þeir at Haraldr konungr var í Víkinni ok hann ǽtlaði um sumarit at fara til Upplanda. Ekki vissu landsmenn til um ferð Þórolfs. Honum byrjaði vel, ok helt hann suðr til Danmerkr ok þaðan í Austrveg ok herjaði þar um sumarit, ok varð ekki gott til fjár.

Um haustit helt hann austan til Danmerkr í þann tíma, er leystisk Eyrafloti. Þar hafði verit um sumarit, sem vant var, fjǫlði skipa af Noregi. Þórolfr lét þat lið sigla allt fyrir ok gerði ekki vart við sik. Hann sigldi einn dag at kveldi til Mostrasunds. Þar var fyrir í hǫfninni knǫrr einn mikill, kominn af Eyri. Þórir þruma hét maðr sá, er stýrði. Hann var ármaðr Haralds konungs. Hann réð fyrir búi hans í Þrumu. Þat var mikit bú. Sat konungr þar lǫngum, þá er hann var í Víkinni. Þurfti þar stór fǫng til bús þess. Hafði Þórir farit fyrir þá sǫk til Eyrar at kaupa þar þunga, malt ok hveiti ok hunang, ok varit þar til fé miklu, er konungr átti. Þeir lǫgðu at knerrinum ok buðu þeim Þóri kost á at verjask. En fyrir því, at þeir Þórir hǫfðu engi liðskost til varnar móti fjǫlmenni því, er Þórolfr hafði, gáfusk þeir upp. Tók Þórolfr skip þat með ǫllum farmi, en setti Þóri upp í eyna. Helt Þórolfr þá skipum þeim báðum norðr með landi.

En er hann kom fyrir Elfina, þá lágu þeir þar ok biðu nǽtr. En er myrkt var, reru þeir langskipinu upp í ána ok lǫgðu til bǿjar þess, er þeir áttu, Hallvarðr ok Sigtryggr. Koma þeir þar fyrir dag ok slógu manngarð, ǿptu síðan heróp. Ok vǫknuðu þeir við þat, er inni váru ok hljópu þegar upp til vápna sinna. Flýði Þorgeirr þegar út ór svefnskemmunni. Skíðgarðr hár var um bǿinn. Þorgeirr hljóp at skíðgarðinum ok greip hendinni upp á garðstaurinn ok kastaði sér út um garðinn. Þar var nǽr staddr Þorgils gjallandi. Hann sveiflaði til sverðinu eftir Þorgeiri, ok kom á hǫndina ok tók af við garðstaurinn. Hljóp Þorgeirr síðan til skógar. en Þórðr bróðir hans var þar felldr ok meirr en 20 menn. Síðan rǽntu þeir þar fé ǫllu ok brenndu bǿinn, fóru síðan út eftir ánni til hafs.

Þeim byrjaði vel ok sigldu norðr í Víkina. Þá hittu þeir enn fyrir sér kaupskip mikit, er áttu Víkverjar, hlaðit af malti ok mjǫlvi. Þeir Þórolfr lǫgðu at skipi því. En þeir, er fyrir váru, þóttusk engi fǫng hafa til varnar ok gáfusk upp. Gengu þeir á land upp slyppir. En þeir Þórolfr tóku skipit með farmi ok fóru leiðar sinnar. Hafði Þórolfr þá 3 skip, er hann sigldi austan um foldina. Sigldu þá þjóðleið til Líðandisness. Fóru þá sem skyndiligast, en námu nesnám, þar sem þeir kómu við, ok hjuggu strandhǫgg. En er þeir sigldu norðr frá Líðandisnesi, fóru þeir meirr útleið. en þar sem þeir kómu við land, þá rǽntu þeir.

En er Þórolfr kom norðr fyrir Fjǫrðu, þá sneri hann inn af leið ok fór á fund Kveld-Ulfs, fǫður síns, ok fengu þar góðar viðtǫkur. Sagði Þórolfr fǫður sínum, hvat til tíðenda hafði orðit í fǫrum hans um sumarit. Þórolfr dvalðisk þar lítla hríð. Ok leiddi Kveld-Ulfr ok þeir feðgar hann til skips.

En áðr þeir skilðusk, tǫluðusk þeir við. Sagði Kveld-Ulfr: Eigi hefir því fjarri farit, Þórolfr, sem ek sagða þér, þá er þú fórt til hirðar Haralds konungs, at þér mundi svá út ganga, at hvárki þér né oss, frǽndum þínum, mundi hamingja at verða. Hefir þú nú þat ráð upp tekit, er ek varaða þik mest við, er þú etr kappi við Harald konung. En þó at þú sér vel búinn at hreysti ok allri atgervi, þá hefir þú ekki til þess gǽfu at halda til jafns við Harald konung, er engum hefir ǫðrum enzk hér í landi, þó at áðr hafi haft ríki mikit ok fjǫlmenni. Er þat mitt hugboð, at sjá verði fundr okkarr inn síðasti, ok vǽri þat at skǫpuðu fyrir aldrs sakir, at þú lifðir lengr okkar. En annan veg ǽtla ek, at verði.

Síðan sté Þórolfr á skip sitt ok helt á brott leið sína. Er þá ekki sagt frá ferð hans, at til tíðenda yrði, áðr hann kom á Sandnes heim ok lét flytja til bǿjar herfang þat allt, er hann hafði heim haft, en setja upp skip sitt. Skorti þá eigi fǫng at fǿða lið sitt um vetrinn. Sat Þórolfr heima jafnan ok hafði fjǫlmenni eigi minna en hina fyrri vetr.

Maðr hét Yngvarr, ríkr ok auðigr. Hann hafði verit lendr maðr hinna fyrra konunga. En síðan er Haraldr kom til ríkis, settisk Yngvarr heima ok þjónaði ekki konungi. Yngvarr var maðr kvángaðr ok átti dóttur, er hét Bera. Yngvarr bjó í Fjǫrðum. Bera var einberni hans ok stóð til arfs eftir hann.

Grímr Kveld-Ulfsson bað Beru til handa sér. ok var þat at ráði gǫrt. Fekk Grímr Beru þann vetr, er þeir Þórolfr hǫfðu skilizk áðr um sumarit. Var Grímr þá halfþrítugr at aldri ok var þá skǫllóttr. Síðan var hann kallaðr Skalla-Grímr. Hann hafði þá forráð ǫll fyrir búi þeirra feðga ok tilǫflun alla, en þó var Kveld-Ulfr hress maðr ok vel fǿrr. Margt hǫfðu þeir frelsingja með sér ok marga þá menn, er heima þar hǫfðu upp vaxit ok váru nǽr jafnaldrar Skalla-Grími. Váru þeir margir afreksmenn miklir at afli, því at Kveld-Ulfr ok þeir feðgar vǫlðu menn mjǫk at afli til fylgðar við sik ok tǫmðu við skaplyndi sitt.

Skalla-Grímr var glíkr feðr sínum á vǫxt ok at afli, svá ok at yfirlitum ok skaplyndi.