Bókastaðir

Haraldr konungr fór þat sumar á Hálogaland. ok váru gǫrvar veizlur í móti honum, bǽði þar, er hans bú váru, ok svá gerðu lendir menn ok ríkir bǿndr.

Þórolfr bjó veizlu í móti konungi ok lagði á kostnuð mikinn. Var þat ákveðit, nǽr konungr skyldi þar koma. Þórolfr bauð þangat fjǫlða manns ok hafði þar allt it bezta mannval, þat er kostr var. Konungr hafði nǽr 300 manna, er hann kom til veizlunnar, en Þórolfr hafði fyrir 5 hundruð manna. Þórolfr hafði látit búa kornhlǫðu mikla, er þar var ok látit leggja bekki í ok lét þar drekka, því at þar var engi stofa svá mikil, er þat fjǫlmenni mǽtti allt inni vera. Þar váru ok festir skildir umhverfis í húsinu.

Konungr settisk í hásǽti. En er alskipat var it efra ok it fremra, þá sásk konungr um ok roðnaði ok mǽlti ekki, ok þóttusk menn finna, at hann var reiðr. Veizla var hin prúðligsta ok ǫll fǫng hin beztu. Konungr var heldr ókátr ok var þar 3 nǽtr, sem ǽtlat var.

Þann dag, er konungr skyldi brott fara, gekk Þórolfr til hans ok bað, at þeir skuldu fara ofan til strandar. Konungr gerði svá. Þar flaut fyrir landi dreki sá, er Þórolfr hafði gera látit, með tjǫldum ok ǫllum reiða. Þórolfr gaf konungi skipit ok bað, at konungr skyldi svá virða, sem honum hafði til gengit, at hann hafði fyrir því haft fjǫlmenni svá mikit, at þat vǽri konungi vegsemð, en ekki fyrir kapps sakir við hann. Konungr tók þá vel orðum Þórolfs ok gerði sik þá blíðan ok kátan. Lǫgðu þá ok margir góð orð til, sǫgðu, sem satt var, at veizlan var hin vegsamligsta ok útleizlan hin skǫruligsta ok konungi var styrkr mikill at slíkum mǫnnum. Skilðusk þá með kǽrleik miklum.

Fór konungr norðr á Hálogaland, sem hann hafði ǽtlat, ok sneri aftr suðr, er á leið sumarit. Fór þá enn at veizlum þar, sem fyrir honum var búit.

Hildiríðar synir fóru á fund konungs ok buðu honum heim til 3 nátta veizlu. Konungr þekkðisk boð þeirra ok kvað á, nǽr hann mundi þar koma. En er at þeirri stefnu kom, þá kom konungr þar með lið sitt, ok var þar ekki fjǫlmenni fyrir, en veizla fór fram it bezta. Var konungr allkátr.

Hárekr kom sér í rǿðu við konung, ok kom þar rǿðu hans, at hann spyrr um ferðir konungs, þǽr er þá hǫfðu verit um sumarit. Konungr sagði slíkt, er hann spurði, kvað alla menn hafa sér vel fagnat ok mjǫk hvern eftir fǫngum sínum.

Mikill munr, sagði Hárekr, mun þess hafa verit at í Torgum mundi veizla fjǫlmennust.

Konungr sagði, at svá var. Hárekr segir:

Þat var vís ván, því at til þeirrar veizlu var mest aflat, ok báru þér, konungr, þar stórligar gǽfur til, er svá snerisk, at þér kómuð í engi lífsháska. Fór þat, sem glíkligt var, at þú vart vitrastr ok hamingjumestr, því at þú grunaðir þegar, at eigi mun di allt af heilu vera, er þú sátt fjǫlmenni þat it mikla, er þar var saman dregit. En mér var sagt, at þú létir allt lið þitt jafnan með alvǽpni vera eða hafðir varðhǫld ørugg, bǽði nótt ok dag.

Konungr sá til hans ok mǽlti: Hví mǽlir þú slíkt, Hárekr, eða hvat kanntu þar af at segja? Hann segir:

Hvárt skal ek mǽla í orlofi, konungr, þat er mér glíkar?

Mǽlðu, segir konungr.

Þat ǽtla ek, segir Hárekr, ef þú konungr heyrðir hvers manns orð, er menn mǽla heima eftir hugþokka sínum, hver ákúrun þat þykkir, er þér veitið ǫllu mannfolki. En yðr er þat sannast at segja, konungr, at alþýðuna skortir ekki annat til mótgangs við yðr en dirfð ok forstjóra. En þat er ekki undarligt, sagði hann, um slíka menn, sem Þórolfr er, at hann þykkisk um fram hvern mann. Hann skortir eigi afl, eigi fríðleik. Hann hefir ok hirð um sik sem konungar. Hann hefir morð fjár, þó at hann hefði þat eina, er hann ǽtti sjalfr. En hitt er meira, at hann lǽtr sér jafnheimilt annarra fé sem sitt. Þér hafið ok veitt honum stórar veizlur. ok var nú búit við, at hann mundi þat eigi vel launa, því at þat er yðr sannast frá at segja, þá er spurðisk at þér fóruð norðr á Hálogaland með eigi meira liði en þér hǫfðuð, 300 manna, þá var þat hér ráð manna, at hér skyldi herr saman koma ok taka þik af lífi, konungr, ok allt lið þitt. Ok var Þórolfr hǫfðingi þeirrar ráðagerðar, því at honum var þat til boðit, at hann skyldi konungr vera yfir Háleygjafylki ok Naumdǿlafylki. Fór hann síðan út ok inn með hverjum firði ok um allar eyjar ok dró saman hvern mann, er hann fekk, ok hvert vápn, ok fór þat þá ekki leynt, at þeim her skyldi stefna í móti Haraldi konungi til orrustu. En hitt er satt, konungr, þó at þér hefðið lið nokkuru minna, þá er þér funduzk, at búandkǫrlum skaut skelk í bringu, þegar þeir sá sigling yðra. Var þá hitt ráð tekit at ganga á móti yðr með blíðu ok bjóða til veizlu. En þá var ǽtlat, ef þér yrðið drukknir ok lǽgið sofandi, at veita yðr atgǫngu með eldi ok vápnum, ok þat til jarteigna, ef ek hefi rétt spurt, at yðr var fylgt í kornhlǫðu eina, því at Þórolfr vildi eigi brenna upp stofu sína nýja ok vandaða mjǫk. Þat var enn til jarteigna, at hvert hús var fullt af vápnum ok herklǽðum. En þá er þeir fengu engum vélrǽðum við yðr komit, tóku þeir þat ráð, sem helzt var til, drápu ǫllu á dreif um þessa fyrirǽtlun. ǿtla ek þat alla kunna at dylja þessa ráða, því at fáir, hygg ek, at sik viti sik saklausa, ef hitt sanna kemr upp. Nú er þat mitt ráð, konungr, at þú takir Þórolf til þín ok látir hann vera í hirð þinni, bera merki þitt ok vera í stafni á skipi þínu. Til þess er hann fallinn allra manna bezt. En ef þú vill, at hann sé lendr maðr, þá fá honum veizlur suðr í Fjǫrðum. Þar er ǽtterni hans allt. Meguð þér þá sjá yfir, at hann gerisk eigi of stórr. En fá hér sýslu á Hálogalandi í hǫnd þeim mǫnnum, er hófsmenn sé ok yðr munu með trúleik þjóna ok hér eigu kyn, ok þeirra frǽndr hafa hér áðr haft þvíglíkt starf. Skulum vit brǿðr vera búnir ok boðnir til slíks, sem þér vilið okkr til nýta. Hafði faðir okkarr hér lengi konungssýslu. Varð honum þat vel í hǫndum. Eru yðr, konungr, vandsettir hér menn yfir til forráða, því at þér munuð hér sjaldan koma sjalfir. Hér er lítit landsmegin til þess, at þér farið með her yðvarn, ok munuð þat eigi oftar gera at fara hingat með fá liði, því at hér er ótryggt lið margt.

Konungr reiddisk mjǫk við rǿður þessar ok mǽlti þó stilliliga, sem hann var vanr jafnan, þá er hann frétti þau tíðendi, er mikils váru verð. Hann spurði þá, hvárt Þórolfr vǽri heima í Torgum.

Hárekr sagði, at þess var engi ván. er Þórolfr svá viti borinn, at hann mundi kunna sér at vera eigi fyrir liði yðru, konungr, því at honum myndi þess ván, at eigi skyldi allir svá haldinorðir, at þú, konungr, mundir varr verða við þessi tíðendi. Fór hann norðr í Álǫst, þegar er hann spurði, at þér váruð norðan á leið.

Konungr rǿddi fátt um þessi tíðendi fyrir mǫnnum. en fannsk þat á, at hann mundi trúnuð á festa þessa orðrǿðu, er honum var sagt. Fór konungr síðan ferðar sinnar. Leiddu Hildiríðar synir hann virðuliga á brott með gjǫfum. en hann hét þeim vináttu sinni. Þeir brǿðr gáfu sér ørendi inn í Naumudal ok fóru svá í svig við konung, at þeir hittu hann at ǫðru hverju. Tók hann jafnan vel máli þeirra.

Þorgils gjallandi hét maðr. Hann var heimamaðr Þórolfs ok hafði af honum mesta virðing húskarla hans. Hann hafði fylgt Þórolfi, þá er hann var í víkingu. var þá stafnbúi hans ok merkismaðr. Þorgils hafði verit í Hafrsfirði í liði Haralds konungs ok stýrði þá skipi því, er Þórolfr átti ok hann haf ði haft í víkingu. Þorgils var rammr at afli ok hinn mesti hreystimaðr. Konungr hafði veitt honum vingjafir eftir orrustu ok heitit vináttu sinni. Þorgils var forstjóri fyrir búi í Torgum, þá er Þórolfr var eigi heima. Hafði Þorgils þá þar ráð.

En er Þórolfr hafði heiman farit, þá hafði hann til greitt finnskatt þann allan, er hann hafði haft af fjalli ok konungr átti, ok fekk í hendr Þorgisli ok bað hann fǿra konungi, ef hann kǿmi eigi heim áðr, um þat er konungr fǿri norðan ok suðr um. Þorgils bjó byrðing mikinn ok góðan, er Þórolfr átti, ok bar þar á skattinn ok hafði nǽr 20 mǫnnum. Sigldi suðr eftir konungi ok fann hann inn í Naumudal.

En er Þorgils kom á fund konungs, þá bar hann konungi kveðju Þórolfs ok sagði, at hann fór þar með finnskatt þann, er Þórolfr sendi honum.

Konungr sá til hans ok svarar engu, ok sá menn, at hann var reiðr.

Gekk þá Þorgils á brott ok ǽtlaði at fá betra dagráð at tala við konung. Hann kom á fund Ǫlvis hnúfu ok sagði honum allt, sem farit hafði, ok spurði, ef hann vissi nokkut til, hverju gegndi.

Eigi veit ek þat, sagði hann. hitt hefi ek fundit, at konungr þagnar hvert sinn, er Þórolfs er getit, síðan er vér várum í Leku, ok grunar mik af því at, hann muni rǿgðr vera. Þat veit ek um Hildiríðar sonu, at þeir eru lǫngum á einmǽlum við konung, en þat er auðfundit á orðum þeirra, at þeir eru óvinir Þórolfs. En ek mun þessa brátt víss verða af konungi.

síðan fór Ǫlvir til fundar við konung ok mǽlti. Þorgils gjallandi er hér kominn, vinr yðvarr, með skatt þann, er kominn er af Finnmǫrk ok þér eiguð. ok er skattrinn miklu meiri en fyrr hefir verit ok miklu betri vara. Er honum títt um ferð sína. Ger svá vel, konungr, gakk til ok sé, því at engi mun sét hafa jafngóða grávǫru.

Konungr svarar engu ok gekk þó þar, er skipit lá. Þorgils bar þegar upp vǫruna ok sýndi konungi. En er konungr sá, at þat var satt, at skattrinn var miklu meiri ok betri en fyrr hafði verit, þá hóf honum heldr upp brún. ok mátti Þorgils þá tala við hann. Hann fǿrði konungi bjórskinn nokkur, er Þórolfr sendi honum, ok enn fleiri dýrgripi, er hann hafði fengit á fjalli. Konungr gladdisk þá ok spyrr, hvat til tíðenda hefði orðit um ferðir þeirra Þórolfs. Þorgils sagði þat allt greiniliga. Þá mǽlti konungr:

Skaði mikill er þat, er Þórolfr skal eigi vera tryggr mér, eða vera banamaðr minn.

Þá svǫruðu margir, er hjá váru ok allir á eina lund, sǫgðu, at vera mundi róg illra manna, ef konungi vǽri slíkt sagt, en Þórolfr mundi ósannr at vera. Kom þá svá, at konungr kvezk því mundu heldr af trúa. Var konungr þá léttr í ǫllum rǿðum við Þorgils. ok skilðusk sáttir.

En er Þorgils hitti Þórolf, sagði hann honum allt sem farit hafði.

Þórolfr fór þann vetr enn á mǫrkina ok hafði með sér nǽr 100 manna. Fór hann enn sem hinn fyrra vetr, átti kaupstefnu. við Finna ok fór víða um mǫrkina.

En er hann sótti langt austr ok þar spurðisk til ferðar hans, þá kómu Kvenir til hans ok sǫgðu, at þeir váru sendir til hans, ok þat hafði gǫrt Faravið konungr af Kvenlandi, at Kirjálar herjuðu á land hans, en hann sendi til þess orð, at Þórolfr skyldi fara þangat ok veita honum lið. Fylgði þat orðsendingu, at Þórolfr skyldi hafa jafnmikit hlutskifti sem konungr, en hverr manna hans sem þrír Kvenir.

En þat váru lǫg með Kvenum, at konungr skyldi hafa ór hlutskifti þriðjung við liðsmenn ok um fram at afnámi bjórskinn ǫll ok safala ok askraka.

Þórolfr bar þetta fyrir liðsmenn sína ok bauð þeim kost á, hvárt fara skyldi eða eigi. en þat køru flestir at hǽtta til, er féfang lá við svá mikit. ok var þat af ráðit, at þeir fóru austr með sendimǫnnum.

Finnmǫrk er stórliga víð. Gengr haf fyrir vestan ok þar af firðir stórir. svá ok fyrir norðan ok allt austr um. En fyrir sunnan er Noregr, ok tekr mǫrkin náliga allt it efra suðr, svá sem Hálogaland it ýtra. En austr frá Naumudal er Jamtaland, ok þá Helsingaland, ok þá Kvenland, þá Finnland, þá Kirjálaland. En Finnmǫrk liggr fyrir ofan þessi ǫll lǫnd, ok eru víða fjallbyggðir upp á mǫrkina, sumt í dali en sumt með vǫtnum. Á Finnmǫrk eru vǫtn furðuliga stór ok þar með vǫtnunum marklǫnd stór, en há fjǫll liggja eftir endilangri mǫrkinni, ok eru þat kallaðir Kilir.

En er Þórolfr kom austr til Kvenlands ok hitti konung Faravið, þá búask þeir til ferðar ok hǫfðu 3 hundruð manna, en Norðmenn it fjórða hundrað, ok fóru it efra um Finnmǫrk ok kómu þar fram, er Kirjálar váru á fjalli, þeir er fyrr hǫfðu herjat á Kveni. En er þeir urðu varir við ófrið, sǫfnuðusk þeir saman ok fóru í mót, vǽntu sér enn sem fyrr sigrs. En er orrusta tóksk, gengu Norðmenn hart fram. Hǫfðu þeir skjǫldu enn traustari en Kvenir. Sneri þá mannfalli í lið Kirjála, fell margt, en sumir flýðu. Fengu þeir Faravið konungr ok Þórolfr þar ógrynni fjár, sneru aftr til Kvenlands. en síðan fór Þórolfr ok hans lið á mǫrkina. Skilðu þeir Faravið konungr með vináttu.

Þórolfr kom af fjallinu ofan í Vefsni, fór þá fyrst til bús síns á Sandnes, dvalðisk þar um hríð, fór norðr um várit með liði sínu til Torga. En er hann kom þar, var honum sagt, at Hildiríðar synir hǫfðu verit um vetrinn í Þrándheimi með Haraldi konungi, ok þat með, at þeir mundu ekki af spara at rǿgja Þórolf við konung. Var Þórolfi margt sagt frá því, hvert efni þeir hǫfðu í um rógit. Þórolfr svarar svá:

eigi mun konungr trúa því, þó at slík lygi sé upp borin fyrir hann, því at hér eru engi efni til þessa, at ek muna svíkja hann, því at hann hefir marga hluti gǫrt stórvel til mín, en engi hlut illa. Ok er at firr, at ek munda vilja gera honum mein, þó at ek ǽtta þess kosti, at ek vil miklu heldr vera lendr maðr hans en heita konungr, ok vǽri annarr samlendr við mik, sá er mik mik mǽtti gera at þrǽli sér, ef vildi.

Hildiríðar synir hǫfðu verit þann vetr með Haraldi konungi með tolfta mann ok hǫfðu með sér heimamenn sína ok nábúa. Þeir brǿðr váru oftliga á tali við konung ok fluttu enn á sǫmu leið mál Þórolfs. Hárekr spurði:

Glíkaði yðr vel finnskattrinn, finnskattrinn konungr, er Þórolfr sendi yðr?

Vel, sagði konungr.

Þá mundi yðr margt um finnask, segir Hárekr, ef þér hefðið allan þann, sem þér áttuð. en nú fór þat fjarri. Var hitt miklu meiri hlutr, er Þórolfr dró undir sik. Hann sendi yðr at gjǫf bjórskinn 3, en ek veit víst, at hann hafði eftir 3 tigu þeirra, er þér áttuð, ok hygg ek, at slíkan mun hafi farit um annat. Satt mun þat, konungr, ef þú fǽr sýsluna í hǫnd okkr brǿðrum, at meira fé skulum vit fǿra þér.

En allt þat, er þeir sǫgðu á hendr Þórolfi, þá báru fǫrunautar þeirra vitni með þeim. Kom þá svá, at konungr var hinn reiðasti.