Bókastaðir

Þórolfr Kveld-Ulfsson ok Eyvindr lambi kómu um haustit heim ór víkingu. Fór Þórolfr til fǫður síns.

Taka þeir feðgar þá tal sín í milli, spyrr Þórolfr eftir, hvat verit hefir í ørendum þeirra manna, er Haraldr sendi þangat. Kveld-Ulfr sagði, at konungr hafði til þess orð sent, at Kveld-Ulfr skyldi gerask maðr hans eða sonr hans annarr hvárr. Hvernig svaraðir. þú?

kvað Þórolfr.

Ek sagða svá, sem mér var í hug, at ek munda aldri ganga á hǫnd Haraldi konungi, ok svá munduð þit gera báðir, ef ek skylda ráða. ǿtla ek, at þǽr lyktir muni á verða, at vér munim aldrtila hljóta af þeim konungi.

Þat verðr allmjǫk á annan veg, sagði Þórolfr. en mér segir hugr um, því at ek ǽtla mik skulu af honum hljóta hinn mesta frama, ok til þess em ek fastráðinn at fara á fund konungs ok gerask hans maðr. Ok þat hefi ek sannspurt, at hirð hans er skipuð afreksmǫnnum einum. Þykki mér þat allfýsiligt at koma í þeirra sveit, ef þeir vilja við mér taka. Eru þeir menn haldnir miklu betr en allir aðrir í þessu landi. Er mér svá frá sagt konungi, at hann sé hinn mildasti af fégjǫfum við menn sína ok eigi síðr þess ǫrr, at gefa þeim framgang ok veita ríki þeim, er honum þykkja til þess fallnir. En mér spyrsk á þann veg til um alla þá, er bakverpask vilja við honum ok þýðask eigi hann með vináttu, sem allir verði ekki at manna. Støkkva sumir af landi á brott. en sumir gerask leigumenn. Þykki mér þat undarligt, faðir, um svá vitran mann, sem þú ert ok metnaðargjarnan, er þú vildir eigi með þǫkkum taka vegsemð þá, er konungr bauð þér. En ef þú þykkisk vera forspár um þat, at vér munim hljóta af konungi þessum ófǫrnuð ok hann muni vilja vera várr óvinr, hví fórtu eigi þá til orrustu í móti honum með konungi þeim, er þú ert áðr handgenginn? Nú þykki mér þat ósǿmiligast at vera hvárki vinr hans né óvinr.

Eftir gekk þat, kvað Kveld-Ulfr, er mér bauð hugr um, at þeir mundu engir sigrfǫr fara, er bǫrðusk við Harald lúfu norðr á Mǿri. En slíkt sama mun þat vera satt, at Haraldr mun verða at miklum skaða mínum frǽndum. frǽndum. en þú, Þórolfr, munt ráða vilja athǫfnum þínum. Ekki óttumk ek þat, þó at þú komir í sveit með hirðmǫnnum Haralds, at eigi þykkir þú hlutgengr eða jafn hinum fremstum í ǫllum mannraunum. Varask þú þat, at eigi ǽtlir þú hóf fyrir þér eða keppisk við þér meiri menn. En eigi muntu fyrir vǽgja at heldr.

En er Þórolfr bjósk á brott. þá leiddi Kveld-Ulfr hann ofan til skips, hvarf til hans ok bað hann vel fara ok bað þá heila hittask.

Bjǫrgolfr hét maðr á Hálogalandi. Hann bjó í Torgum. Hann var lendr maðr, ríkr ok auðigr, en halfbergrisi at afli afli ok vexti ok kynferð. Hann átti son, er hét Brynjolfr. Hann var glíkr feðr sínum. Bjǫrgolfr var þá gamall ok ǫnduð kona hans, ok hafði hann selt í hendr ǫll ráð syni sínum ok leitat honum kvánfangs. Brynjolfr átti Helgu, dóttur Ketils hǿngs ór Hrafnistu. Bárðr er nefndr sonr þeirra. Hann var snemma mikill ok fríðr sýnum ok varð hinn mesti atgervismaðr.

Þat var eitt haust, at þar var gildi fjǫlmennt. Ok váru þeir Bjǫrgolfr feðgar í gildinu gǫfgastir menn. Þar var hlutaðr tvímenningr á ǫftnum, sem siðvenja var til. en þar at gildinu var sá maðr, er Hǫgni hét. Hann átti bú í Leku. Hann var maðr stórauðigr, allra manna fríðastr sýnum, vitr maðr ok ǽttsmár, ok hafði hafizk af sjǫlfum sér. Hann átti dóttur allfríða, er nefnd er Hildiríðr. Hon hlaut at sitja hjá Bjǫrgolfi. Tǫluðu þau margt um kveldit. Leizk honum mǽrin fǫgr. Lítlu síðar var slitit gildinu.

Þat sama haust gerði Bjǫrgolfr gamli heimanfǫr sína ok hafði skútu, er hann átti, ok á 30 menn. Hann kom fram í Leku ok gengu þeir heim til húss 20. en 10 gǽttu skips. En er þeir kómu á bǿinn, þá gekk Hǫgni á mót honum ok fagnaði vel, bauð honum þar at vera með sínu fǫruneyti. en hann þekkðisk þat. ok gengu þeir inn í stofu. En er þeir hǫfðu afklǽzk ok tekit upp yfirhafnir, þá lét Hǫgni bera inn skapker ok mungát. Hildiríðr bóndadóttir bar ǫl gestum.

Bjǫrgolfr kallar til sín Hǫgna bónda ok segir honum, at ørendi er þat hingat, at ek vil, at dóttir þín fari heim með mér ok mun ek nú gera til hennar lausabrúðhlaup.

En Hǫgni sá engi annan sinn kost en láta allt svá vera, sem Bjǫrgolfr vildi. Bjǫrgolfr keypti hana með eyri gulls, ok gengu þau í eina rekkju bǽði. Fór Hildiríðr heim með Bjǫrgolfi í Torgar. Brynjolfr lét illa yfir þessi ráðagerð.

Þau Bjǫrgolfr ok Hildiríðr áttu 2 sonu. Hét annarr Hárekr en annarr Hrǿrekr.

Síðan andask Bjǫrgolfr. En þegar hann var út hafiðr, þá lét Brynjolfr Hildiríði á brott fara með sonu sína. Fór hon þá í Leku til fǫður síns ok fǿddusk þar upp synir Hildiríðar. Þeir váru menn fríðir sýnum, lítlir vexti, vel viti bornir, glíkir móðurfrǽndum sínum. Þeir váru kallaðir Hildiríðar synir. Lítils virði Brynjolfr þá ok lét þá ekki hafa af fǫðurarfi þeirra. Hildiríðr var erfingi Hǫgna ok tók hon ok synir hennar arf eftir hann ok bjuggu þá í Leku ok hǫfðu auð fjár. Þeir váru mjǫk mjǫk jafnaldrar, Bárðr Brynjolfsson ok Hildiríðar synir. Þeir feðgar, Brynjolfr ok Bjǫrgolfr, hǫfðu lengi haft finnferð ok finnskatt.

Norðr á Hálogalandi heitir fjǫrðr Vestir. Þar liggr ey í firðinum ok heitir Álǫst, mikil ey ok góð. Í henni heitir bǿr á Sandnesi. þar bjó maðr, er Sigurðr hét. Hann var auðgastr norðr þar. Hann var lendr maðr ok spakr at viti. Sigríðr hét dóttir hans ok þótti kostr beztr á Hálogalandi. Hon var einberni hans ok átti arf at taka eftir Sigurð fǫður sinn.

Bárðr Brynjolfsson gerði heimanferð sína, hafði skútu ok á 30 manna. Hann fór norðr í Álǫst ok kom á Sandnes til Sigurðar. Bárðr hefir uppi orð sín ok bað Sigríðar. Því máli var vel svarat ok glíkliga, ok kom svá, at Bárði var heitit meyjunni. Ráð þau skuldu takask at ǫðru sumri. Skyldi þá Bárðr sǿkja norðr þangat ráðit.

Haraldr konungr hafði þat sumar sent orð ríkismǫnnum þeim, er váru á Hálogalandi, ok stefndi til sín þeim, er áðr hǫfðu eigi verit á fund hans. Var Brynjolfr ráðinn til þeirrar ferðar ok með honum Bárðr sonr hans. Fóru þeir um haustit suðr til Þrándheims. ok hittu þar konung. Tók hann við þeim allfeginsamliga. Gerðisk þá Brynjolfr lendr maðr konungs. Fekk konungr honum veizlur miklar, aðrar en áðr hafði hann haft. Hann fekk honum ok finnferð, konungssýslu á fjalli ok finnkaup. Síðan fór Brynjolfr á brott ok heim til búa sinna, en Bárðr var eftir ok gerðisk konungs hirðmaðr.

Af ǫllum hirðmǫnnum virði konungr mest skáld sín. Þeir skipuðu annat ǫndvegi. Þeirra sat innast Auðun illskǽlda. Hann var elztr þeirra. ok hann hafði verit skáld Halfdanar svarta, fǫður Haralds konungs. Þar nǽst sat Þorbjǫrn hornklofi, en þar nǽst sat Ǫlvir hnúfa. en honum it nǽsta var skipat Bárði. Hann var þar kallaðr Bárðr hvíti eða Bárðr sterki. Hann virðisk þar vel hverjum manni. Með þeim Ǫlvi hnúfu var félagsskapr mikill.

Þat sama haust kómu til Haralds konungs þeir Þórolfr Kveld-Ulfsson ok Eyvindr lambi, sonr Berðlu-Kára. Fengu þeir þar góðar viðtǫkur. Þeir hǫfðu þangat snekkju, tvítugsessu, vel skipaða, er þeir hǫfðu áðr haft í víkingu. Þeim var skipat í gestaskála með sveit sína.

Þá er þeir hǫfðu þar dvalizk til þess, er þeim þótti tími til at ganga á fund konungs, gekk þar með þeim Berðlu-Kári ok Ǫlvir hnúfa. Þeir kveðja konung.

Þá segir Ǫlvir hnúfa, at þar er kominn sonr Kveld-Ulfs, sem ek sagða yðr í sumar, at Kveld-Ulfr mundi senda til yðvar. Munu yðr heit hans ǫll fǫst. Meguð þér nú sjá sannar jarteignir, at hann vill vera vinr yðvarr fullkominn, er hann hefir sent son sinn hingat til þjónustu við yðr, svá skǫruligan mann, sem þér meguð nú sjá. Er sú bǿn Kveld-Ulfs ok allra vár, at þú takir við Þórolfi vegsamliga ok gerir hann mikinn mann með yðr.

Konungr svarar vel máli hans ok kvezk svá gera skuldu, ef mér reynisk Þórolfr jafnvel mannaðr, sem hann er sýnum fulldrengiligr.

Síðan gerðisk Þórolfr handgenginn konungi ok gekk þar í hirðlǫg. En Berðlu-Kári ok Eyvindr lambi, sonr hans, fóru suðr með skip þat, er Þórolfr hafði norðr haft. Fór þá Kári heim til búa sinna ok þeir Eyvindr báðir. Þórolfr var með konungi, ok vísaði konungr honum til sǽtis milli þeirra Ǫlvis hnúfu ok Bárðar. Ok gerðisk með þeim ǫllum hinn mesti félagsskapr.

Þat var mál manna um Þórolf ok Bárð, at þeir vǽri jafnir at fríðleik ok á vǫxt ok afl ok alla atgervi. Nú er Þórolfr þar í allmiklum kǽrleikum af konungi ok báðir þeir Bárðr.

En er vetrinn leið af ok sumar kom, þá bað Bárðr sér orlofs konung at fara at vitja ráðs þess, er honum hafði heitit verit hitt fyrra sumar. En er konungr vissi, at Bárðr átti skylt ørendi, þá lofaði hann honum heimferð. En er hann fekk orlof, þá bað hann Þórolf fara með sér norðr þangat. Sagði hann, sem satt var, at hann myndi þar mega hitta marga frǽndr sína gǫfga þá, er hann mundi eigi fyrr sét hafa eða við kannazk. Þórolfi þótti þat fýsiligt, ok fá þeir til þess orlof af konungi, búask síðan, hǫfðu skip gott ok fǫruneyti. Fóru þá leið sína, er þeir váru búnir. En er þeir koma í Torgar, þá senda þeir Sigurði menn ok láta segja honum, at Bárðr mun þá vitja ráða þeirra, er þeir hǫfðu bundit með sér hitt fyrra sumar. Sigurðr segir, at hann vill þat allt halda, sem þeir hǫfðu mǽlt. Gera þá ákveðit um brúðhlaupsstefnu. Ok skulu þeir Bárðr sǿkja norðr þangat á Sandnes.

En er at þeirri stefnu kom, þá fara þeir Brynjolfr ok Bárðr ok hǫfðu með sér margt stórmenni, frǽndr sína ok tengðamenn. Var þat sem Bárðr hafði sagt, at Þórolfr hitti þar marga frǽndr sína þá, er hann hafði ekki áðr við kannazk. Þeir fóru, til þess er þeir kómu á Sandnes. Ok var þar hin prúðligsta veizla. En er lokit var veizlunni, fór Bárðr heim með konu sína ok dvalðisk heima um sumarit ok þeir Þórolfr báðir. En um haustit koma þeir suðr til konungs ok váru með honum vetr annan.

Á þeim vetri andaðisk Brynjolfr. En er þat spyrr Bárðr, at honum hafði þar arfr tǿmzk, þá bað hann sér heimfararleyfis, en konungr veitti honum þat. Ok áðr þeir skilðisk, gerðisk Bárðr lendr maðr, sem faðir hans hafði verit, ok hafði af konungi veizlur allar, þvíglíkar sem Brynjolfr hafði haft. Bárðr fór heim til búa sinna ok gerðisk brátt hǫfðingi mikill. En Hildiríðar synir fengu ekki af arfinum þá heldr en fyrr. Bárðr átti son við konu sinni, ok hét sá Grímr. Þórolfr var með konungi ok hafði þar virðingar miklar.

Haraldr konungr bauð út leiðangri miklum ok dró saman skipaher, stefndi til sín liði víða um lǫnd. Hann fór ór Þrándheimi ok stefndi suðr í land. Hann hafði þat spurt, at herr mikill var saman dreginn um Agðir ok Rogaland ok Hǫrðaland ok víða til safnat, bǽði ofan af landi ok austan ór Vík. ok var þar margt stórmenni saman komit ok ǽtlar at verja land fyrir Haraldi konungi.

Haraldr konungr helt norðan liði sínu. Hann hafði sjalfr lið mikit ok skipat hirð sinni. Þar var í stafni Þórolfr Kveld-Ulfsson ok Bárðr hvíti ok synir Berðlu-Kára, Ǫlvir hnúfa ok Eyvindr lambi. en berserkir konungs 12 váru í sǫxum. Fundr þeirra var suðr á Rogalandi í Hafrsfirði. Var þar hin mesta orrusta, er Haraldr konungr hafði átta, ok mikit mannfall í hvárratveggju liði. Lagði konungr framarliga skip sitt ok var þar strǫngust orrustan. En svá lauk, at Haraldr konungr fekk sigr. En þar fell Þórir haklangr, konungr af Ǫgðum. En Kjǫtvi hinn auðgi flýði ok allt lið hans, þat er upp stóð, nema þat, er til handa gekk eftir orrustuna. Þá er kannat var lið Haralds konungs, var margt fallit ok margir váru mjǫk sárir. Þórolfr var sárr mjǫk, en Bárðr meirr, ok engi var ósárr á konungsskipinu fyrir framan siglu, nema þeir, er eigi bitu járn, en þat váru berserkir. Þá lét konungr binda sár manna sinna ok þakkaði mǫnnum framgǫngu sína ok veitti gjafir ok lagði þar mest lof til, er honum þótti makligast, ok hét þeim at auka virðing þeirra, nefndi til þess skipstjórnarmenn ok þar nǽst stafnbúa sína ok aðra frambyggja. Þá orrustu átti Haraldr konungr síðast innan lands. ok eftir þat fekk hann enga viðstǫðu, ok eignaðisk hann síðan land allt. Konungr lét grǿða menn sína, þá er lífs var auðit, en veita umbúð dauðum mǫnnum þann, sem þá var siðvenja til.

Þórolfr ok Bárðr lágu í sárum. Tóku sár Þórolfs at gróa, en Bárðar sár gerðusk banvǽn. Þá lét hann kalla konung til sín ok sagði honum svá:

Ef svá verðr, at ek deyja ór þessum sárum, þá vil ek þess biðja yðr, at þér látið mik ráða fyrir arfi mínum.

En er konungr hafði því játat, þá sagði hann:

Arf minn allan vil ek, at taki Þórolfr, félagi minn ok frǽndi, lǫnd ok lausaaura. Honum vil ek ok gefa konu mína ok son minn til uppfǿzlu, því at ek trúi honum til þess bezt allra manna.

Hann festir þetta mál, sem lǫg váru til at leyfi konungs. Síðan andask Bárðr ok var honum veittr umbúnuðr, ok var hann harmdauði mjǫk. Þórolfr varð heill sára sinna ok fylgði konungi um sumarit ok hafði fengit allmikinn orðstír.

Konungr fór um haustit norðr til Þrándheims. Þá biðr Þórolfr orlofs at fara norðr á Hálogaland at vitja gjafar þeirrar, er hann hafði þegit um sumarit at Bárði frǽnda sínum. Konungr lofar þat ok gerir með orðsending ok jarteignir, at Þórolfr skal þat allt fá, er Bárðr gaf honum; Lǽtr þat, at sú gjǫf var gǫr með ráði konungs ok hann vill svá vera láta. Gerir konungr þá Þórolf lendan mann ok veitir honum þá allar veizlur þǽr, sem áðr hafði Bárðr haft, fǽr honum finnferðina með þvíglíkum skildaga, sem áðr hafði haft Bárðr. Konungr gaf Þórolfi langskip gott með reiða ǫllum ok lét búa ferð hans þaðan sem bezt. Síðan fór Þórolfr þaðan ferð sína. ok skilðusk þeir konungr með hinum mesta kǽrleik.

En er Þórolfr kom norðr í Torgar, þá var honum þar vel fagnat. Sagði hann þá fráfall Bárðar ok þat með, at Bárðr hafði gefit honum eftir sik land ok lausaaura ok kvánfang þat, er hann hafði áðr átt. Berr fram síðan orð konungs ok jarteignir.

En er Sigríðr heyrði þessi tíðendi, þá þótti henni skaði mikill eftir mann sinn. En Þórolfr var henni áðr mjǫk kunnigr. ok vissi hon, at hann var hinn mesti merkismaðr ok þat gjaforð var allgott. Ok með því, at þat var konungs boð, þá sá hon þat at ráði ok með henni vinir hennar, at heitask Þórolfi, ef þat vǽri feðr hennar eigi í móti skapi. Síðan tók Þórolfr þar við forráðum ǫllum ok svá við konungssýslu.

Þórolfr gerði heimanfǫr sína ok hafði langskip ok á nǽr 60 manna ok fór síðan, er hann var búinn, norðr með landi. Ok einn dag at kveldi kom hann í Álǫst á Sandnes. Lǫgðu skip sitt til hafnar. En er þeir hǫfðu tjaldat ok um búizk, fór Þórolfr upp til bǿjar með 20 menn. Sigurðr fagnaði honum vel ok bauð honum þar at vera, því at þar váru áðr kunnleikar miklir með þeim, síðan er mǽgð hafði tekizk með þeim Sigurði ok Bárði. Síðan gengu þeir Þórolfr inn í stofu ok tóku þar gisting.

Sigurðr settisk á tal við Þórolf ok spurði at tíðendum. Þórolfr sagði frá orrustu þeirri, er verit hafði um sumarit suðr á landi, ok fall margra manna þeirra, er Sigurðr vissi deili á. Þórolfr sagði, at Bárðr mágr hans hafði andazk ór sárum þeim, er hann fekk í orrustu. Þótti þat báðum þeim hinn mesti skaði. Þá segir Þórolfr Sigurði, hvat verit hafði í einkamálum með þeim Bárði, áðr hann andaðisk, ok svá bar hann fram orðsendingar konungs, at hann vildi þat allt haldask láta, ok sýndi þar með jarteignir. Síðan hóf Þórolfr upp bónorð sitt við Sigurð ok bað Sigríðar dóttur hans. Sigurðr tók því máli vel, sagði, at margir hlutir heldu til þess; sá fyrstr, at konungr vill svá vera láta, svá þat, at Bárðr hafði þess beðit, ok þat með, at Þórolfr var honum kunnigr ok honum þótti dóttir sín vel gift. Var þat mál auðsótt við Sigurð. Fóru þá fram festar ok ákveðin brúðhlaupsstefna í Torgum um haustit.

Fór þá Þórolfr heim til bús síns ok hans fǫrunautar ok bjó þar til veizlu mikillar ok bauð þangat fjǫlmenni miklu. Var þar margt frǽnda Þórolfs gǫfugra. Sigurðr bjósk ok norðan ok hafði langskip mikit ok mannval gott. Var at þeirri veizlu it mesta fjǫlmenni.

Brátt fannsk þat, at Þórolfr var ǫrr maðr ok stórmenni mikit. Hafði hann um sik sveit mikla. En brátt gerðisk kostnaðarmikit ok þurfti fǫng mikil. Þá var ár gott ok auðvelt at afla þess. er þurfti.

Á þeim vetri andaðisk Sigurðr á Sandnesi, ok tók Þórolfr arf allan eftir hann. Var þat allmikit fé.

Þeir synir Hildiríðar fóru á fund Þórolfs ok hófu upp tilkall þat, er þeir þóttusk þar eiga, um fé þat, er átt hafði Bjǫrgolfr, faðir þeirra. Þórolfr sagði svá:

Þat var mér kunnigt of Brynjolf ok enn kunnara um Bárð, at þeir váru manndómsmenn svá miklir, at þeir mundu hafa miðlat ykkr þat af arfi Bjǫrgolfs, sem þeir vissi, at réttendi vǽri til. Var ek nǽr því, at þit hófuð þetta sama ákall við Bárð, ok heyrðisk mér svá, sem honum þǿtti þar engi sannendi til, því at hann kallaði ykkr friðlusonu.

Hárekr sagði, at þeir mundu vitni til fá, at móðir þeirra var mundi keypt. En satt var þat, at vit leituðum ekki fyrst þessa mála við Brynjolf, bróður okkarn. Var þar ok með skyldum at skifta. En af Bárði vǽntum vit okkr sǿmðar í alla staði. Urðu ok eigi lǫng vár viðskifti. En nú er arfr þessi kominn undir óskylda menn okkr. ok megum vit nú eigi með ǫllu þegja yfir missu okkarri. En vera kann, at enn sé sem fyrr sá ríkismunr, at vit fáim eigi rétt af þessu máli fyrir þér, ef þú vill engi vitni heyra, þau er vit hǫfum fram at flytja, at vit sém menn aðalbornir.

Þórolfr segir þá styggliga: Því síðr ǽtla ek ykkr arfborna, at mér er sagt móðir ykkur vǽri með valdi tekin ok hernumin heim hǫfð.

Eftir þat skilðu þeir þessa rǿðu.

Þórolfr gerði um vetrinn ferð sína á fjall upp ok hafði með sér lið mikit eigi minna en níu tigu manna. En áðr hafði vanði á verit, at sýslumenn hǫfðu haft 30 manna, en stundum fǽra. Hann hafði með sér kaupskap mikinn. Hann gerði brátt stefnulag við Finna ok tók af þeim skatt ok átti við þá kaupstefnu. Fór með þeim allt í makendum ok í vinskap, en sumt með hrǽzlugǿði.

Þórolfr fór víða um mǫrkina. En er hann sótti austr á fjallit, spurði hann, at Kylfingar váru austan komnir ok fóru þar at finnkaupum, en sumstaðar með ránum. Þórolfr setti til Finna at njósna um ferð Kylfinga, en hann fór eftir at leita þeirra ok hitti í einu bóli 30 manna ok drap alla, svá at engi komsk undan, en síðan hitti hann saman 15 eða 20. Alls drápu þeir nǽr 100 manna ok tóku þar ógrynni fjár ok kómu aftr um várit við svá búit. Fór Þórolfr þá til bús síns á Sandnes ok sat þar lengi. Um várit lét hann gera langskip mikit ok á drekahǫfuð, lét þat búa sem bezt, hafði þat norðan með sér.

Þórolfr sópask mjǫk um fǫng þau, er þá váru á Hálogalandi, hafði menn sína í síldveri ok svá í skreiðfiski. Selver váru ok gnóg ok eggver. Lét hann þat allt at sér flytja. Hann hafði aldrigi fǽra frelsingja heima en 100. Hann var ǫrr maðr ok gjǫfull ok vingaðisk mjǫk við stórmenni, alla þá menn, er honum váru í nánd. Hann gerðisk ríkr maðr ok lagði mikinn hug á um skipabúnuð sinn ok vápna.