Bókastaðir

Ulfr hét maðr, sonr Bjalfa ok Hallberu dóttur Ulfs hins óarga. Hon var systir Hallbjarnar halftrolls í Hrafnistu fǫður Ketils hǿngs. Ulfr var maðr svá mikill ok sterkr, at eigi váru hans jafningjar. En er hann var á unga aldri, lá hann í víkingu ok herjaði. Með honum var í félagsskap sá maðr, er kallaðr var Berðlu-Kári, gǫfugr maðr ok hinn mesti afreksmaðr at afli ok árǽði. Hann var berserkr. Þeir Ulfr áttu einn sjóð báðir. Ok var með þeim hin kǽrsta vinátta.

En er þeir réðusk ór hernaði, fór Kári til bús síns í Berðlu. Hann var maðr stórauðigr. Kári átti 3 bǫrn. Hét sonr hans Eyvindr lambi, annarr Ǫlvir hnúfa. Dóttir hans hét Salbjǫrg. Hon var kvenna vǽnst ok skǫrungr mikill. Hennar fekk Ulfr. Fór hann þá ok til búa sinna. Ulfr var maðr auðigr, bǽði at lǫndum ok lausum aurum. Hann tók lends manns rétt, svá sem haft hǫfðu langfeðgar hans ok gerðisk maðr ríkr.

Svá er sagt, at Ulfr var búsýslumaðr mikill. Var þat siðr hans at rísa upp árdegis ok ganga þá um sýslur manna. eða þar er smiðir váru ok sjá yfir fénuð sinn ok akra. En stundum var hann á tali við menn þá, er ráða hans þurftu. Kunni hann til alls góð ráð at leggja, því at hann var forvitri. En dag hvern, er at kveldi leið, þá gerðisk hann styggr, svá at fáir menn máttu orðum við hann koma. Var hann kveldsvǽfr. Þat var mál manna, at hann vǽri mjǫk hamrammr. Hann var kallaðr Kveld-Ulfr.

Þau Kveld-Ulfr áttu 2 sonu. Hét hinn ellri Þórolfr, en hinn yngri Grímr. En er þeir óxu upp, þá váru þeir báðir menn miklir ok sterkir, svá sem faðir þeirra var. Var Þórolfr manna vǽnstr ok gerviligastr. Hann var glíkr móðurfrǽndum sínum, gleðimaðr mikill, ǫrr ok ákafamaðr mikill í ǫllu ok hinn mesti kaupmaðr. Var hann vinsǽll af ǫllum mǫnnum. Grímr var svartr maðr ok ljótr, glíkr feðr sínum bǽði yfirlits ok at skaplyndi. Gerðisk hann umsýslumaðr mikill. Hann var hagr maðr á tré ok járn ok gerðisk hinn mesti smiðr. Hann fór ok oft um vetrum í síldfiski með lagnarskútu ok með honum húskarlar margir.

En er Þórolfr var á tvítugsaldri, þá bjósk hann í hernuð. Fekk Kveld-Ulfr honum langskip. Til þeirrar ferðar réðusk synir Berðlu-Kára, Eyvindr ok Ǫlvir. Þeir hǫfðu lið mikit ok ok annat langskip, ok fóru um sumarit í víking ok ǫfluðu sér fjár ok hǫfðu hlutskifti mikit. Þat var nokkur sumur, er þeir lágu í víkingu, en váru heima um vetrum með feðrum sínum. Hafði Þórolfr heim marga dýrgripi ok fǿrði fǫður sínum ok móður. Var þá bǽði gott til fjár ok mannvirðingar. Kveld-Ulfr var þá mjǫk á efra aldri, en synir hans váru rosknir.

Auðbjǫrn hét þá konungr yfir Firðafylki. Hróaldr hét jarl hans, en Þórir sonr jarlsins.

Þá var Atli hinn mjóvi jarl. Hann bjó á Gaulum. Hans bǫrn váru þau Hallsteinn, Holmsteinn, Hersteinn ok Sólveig hin fagra.

Þat var á einu hausti, at fjǫlmennt var á Gaulum at haustblóti. Þá sá Ǫlvir hnúfa Sólveigu ok gerði sér um títt. Síðan bað hann hennar, en jarlinum þótti mannamunr ok vildi eigi gifta hana. Síðan orti Ǫlvir mǫrg mansǫngskvǽði. Svá mikit gerði Ǫlvir sér um Sólveigu, at hann lét af herfǫrum, ok váru þá í herfǫrum Þórolfr ok Eyvindr Lambi.

Haraldr, sonr Halfdanar svarta, hafði tekit arf eftir fǫður sinn. Hann hafði þess heit strengt, at láta eigi skera hár sitt né kemba, fyrr en hann vǽri einvaldskonungr yfir Noregi. Hann var kallaðr Haraldr lúfa. Síðan barðisk hann við þá konunga, er nǽstir váru, ok sigraði þá, ok eru þar langar frásagnir. Síðan eignaðisk hann Upplǫnd. Þaðan fór hann norðr í Þrándheim ok átti þar margar orrustur, áðr hann yrði einvaldi yfir ǫllum Þrǿndalǫgum.

Síðan ǽtlaðisk hann at fara norðr í Naumudal á hendr þeim brǿðrum, Herlaugi ok Hrollaugi, er þá váru konungar yfir Naumudal. En er þeir brǿðr spurðu til ferðar hans, þá gekk Herlaugr í haug þann með tolfta mann, er áðr hǫfðu þeir gera látit þrjá vetr. Var síðan haugrinn aftr lokinn. En Hrollaugr konungr veltisk ór konungdómi ok tók upp jarls rétt ok fór síðan á vald Haralds konungs ok gaf upp ríki sitt. Svá eignaðisk Haraldr konungr Naumdǿlafylki ok Hálogaland. Setti hann þar menn yfir ríki sitt.

Síðan bjósk Haraldr konungr ór Þrándheimi með skipaliði ok fór suðr á Mǿri, átti þar orrustu við Húnþjóf konung ok hafði sigr. Fell þar Húnþjófr. Þá eignaðisk Haraldr konungr Norðmǿri ok Raumsdal.

En Sǫlvi klofi, sonr Húnþjófs, hafði undan komizk ok fór hann á Sunnmǿri til Arnviðar konungs ok bað hann sér fulltings ok sagði svá:

Þó at þetta vandrǽði hafi nú borit oss at hendi, þá mun eigi langt til, at sama vandrǽði mun til yðvar koma, því at Haraldr ǽtla ek, at skjótt mun hér koma, þá er hann hefir alla menn þrǽlkat ok áþját, sem hann vill, á Norðmǿri ok í Raumsdal. Munuð þér hinn sama kost fyrir hǫndum eiga, sem vér áttum, at verja fé yðvart ok frelsi ok kosta þar til allra þeirra manna, er yðr er liðs at ván, ok vil ek bjóðask til með mínu liði móti þessum ofsa ok ójafnaði. En at ǫðrum kosti munuð þér vilja taka upp þat ráð, sem Naumdǿlar gerðu, at ganga með sjalfvilja í ánauð ok gerask þrǽlar Haralds. Þat þótti fǫður mínum sigr at deyja í konungdómi með sǿmð, heldr en gerask undirmaðr annars konungs á gamals aldri. Hygg ek, at þér muni ok svá þykkja ok ǫðrum þeim, er nokkurir eru borði ok kappsmenn vilja vera.

Af slíkum fortǫlum var konungrinn fastráðinn til þess at safna liði ok verja land sitt. Bundu þeir Sǫlvi þá samlag sitt ok sendu orð Auðbirni konungi, er réð fyrir Firðafylki, at hann skyldi koma til liðs við þá. En er sendimenn kómu til Auðbjarnar konungs ok báru honum þessa orðsending, þá rézk hann um við vini sína, ok réðu honum þat allir at safna liði ok fara til móts við Mǿri, sem honum váru orð til send. Auðbjǫrn konungr lét skera upp herǫr ok fara herboð um allt ríki sitt. Hann sendi menn til ríkismanna at boða þeim til sín.

En er sendimenn konungs kómu til Kveld-Ulfs ok sǫgðu honum sín ørendi ok þat, at konungr vill, at Kveld-Ulfr komi til hans með alla húskarla sína. Kveld-Ulfr svarar svá:

Þat mun konungi skylt þykkja, at ek fara með honum, ef hann skal verja land sitt ok sé herjat í Firðafylki. En hitt ǽtla ek mér allóskylt, at fara norðr á Mǿri ok berjask þar ok verja land þeirra. Er yðr þat skjótast at segja, þá er þér hittið konung yðvarn, at Kveld-Ulfr mun heima sitja um þetta herhlaup, ok hann mun eigi herliði safna ok eigi gera sína þá heimanferð at berjask móti Haraldi lúfu, því at ek hygg, at hann hafi þar byrði gnóga hamingju, er konungr várr hafi eigi krepping fullan.

Fóru sendimenn heim til konungs ok sǫgðu honum ørendislok sín, en Kveld-Ulfr sat heima at búm sínum.

Auðbjǫrn konungr fór með lið sitt þat, er honum fylgði, norðr á Mǿri ok hitti þar Arnvið konung ok Sǫlva klofa, ok hǫfðu þeir allir saman her mikinn. Haraldr konungr var þá ok norðan kominn með sínu liði, ok varð fundr þeirra fyrir innan Sólskel. Var þar orrusta mikil ok mannfall mikit í hvárratveggju liði. Þeir fellu ór Haralds liði jarlar 2, Ásgautr ok Ásbjǫrn, ok 2 synir Hákonar Hlaðajarls, Grjótgarðr ok Herlaugr, ok margt annat stórmenni, en af liði Mǿra Arnviðr konungr ok Auðbjǫrn konungr. En Sǫlvi klofi komsk undan á flótta ok var síðan víkingr mikill ok gerði oft skaða mikinn á ríki Haralds konungs ok var kallaðr Sǫlvi klofi. Eftir þat lagði Haraldr konungr undir sik Sunnmǿri.

Vémundr bróðir Auðbjarnar konungs helt Firðafylki ok gerðisk þar konungr yfir. Þetta var um haustit ok gerðu menn þat ráð með Haraldi konungi, at hann skyldi eigi fara suðr um Stað á haustdegi. Þá setti Haraldr konungr Rǫgnvald jarl yfir Mǿri hváratveggju ok Raumsdal ok hafði um sik mikit fjǫlmenni.

Þat sama haust veittu synir Atla heimfǫr at Ǫlvi hnúfu ok vildu drepa hann. Þeir hǫfðu lið svá mikit, at Ǫlvir hafði enga viðstǫðu ok komsk með hlaupi undan. Fór hann þá norðr á Mǿri ok hitti þar Harald konung, ok gekk Ǫlvir til handa honum ok fór norðr til Þrándheims með konungi um haustit, ok komsk hann í hina mestu kǽrleika við konung ok var með honum lengi síðan ok gerðisk skáld hans.

Þann vetr fór Rǫgnvaldr jarl it innra um Eiðsjó suðr í Fjǫrðu ok hafði njósnir af ferðum Vémundar konungs ok kom um nótt þar, sem heitir Naustdalr. ok var Vémundr þar á veizlu. Tók þar Rǫgnvaldr jarl hús á þeim ok brenndi konunginn inni með 9 tigum manna. Eftir þat kom Berðlu-Kári til Rǫgnvalds jarls með langskip alskipat, ok fóru þeir báðir norðr á Mǿri. Tók Rǫgnvaldr skip þau, er átt hafði Vémundr konungr, ok allt þat lausafé, er hann fekk. Berðlu-Kári fór þá norðr til Þrándheims á fund Haralds konungs ok gerðisk hans maðr.

Um várit eftir fór Haraldr konungr suðr með landi með skipaher ok lagði undir sik Fjǫrðu ok Fjalir ok skipaði þar til ríkis mǫnnum sínum. Hann setti Hróald jarl yfir Firðafylki.

Haraldr konungr var mjǫk gǫrhugall, þá er hann hafði eignazk þau fylki, er nýkomin váru í vald hans, um lenda menn ok ríka búendr ok alla þá, er honum var grunr á, at nokkurrar uppreistar var af ván, þá lét hann hvern gera annat hvárt, at gerask hans þjónustumann eða fara af landi á brott, en at þriðja kosti sǽta afarkostum eða láta lífit, en sumir váru hamlaðir at hǫndum eða fótum. Haraldr konungr eignaðisk í hverju fylki óðul ǫll ok allt land, byggt ok óbyggt, ok jafnvel sjóinn ok vǫtnin. ok skuldu allir búendr vera hans leiglendingar, svá þeir, er á mǫrkina ortu, ok saltkarlarnir ok allir veiðimenn, bǽði á sjó ok landi, þá váru allir þeir honum lýðskyldir.

En af þessi áþján flýðu margir menn af landi á brott ok byggðusk þá margar auðnir víða, bǽði austr í Jamtaland ok Helsingaland ok Vestrlǫnd, Suðreyjar, Dyflinnar skíði, Írland, Norðmandí á Vallandi, Katanes á Skotlandi, ok Hjaltlandi, Fǽreyjar. Ok í þann tíma fannsk Ísland.

Haraldr konungr lá með her sinn í fjǫrðum. Hann sendi menn þar um land á fund þeirra manna, er eigi hǫfðu komit til hans, er hann þóttisk ørendi við eiga.

Konungs sendimenn kómu til Kveld-Ulfs ok fengu þar góðar viðtǫkur. Þeir báru upp ørendi sín, sǫgðu, at konungr vildi at Kveld-Ulfr kǿmi á fund hans. Hann hefir, sǫgðu þeir, spurn af, at þú ert gǫfugr maðr ok stórǽttaðr. Muntu eiga kost af honum virðingar mikillar. Er konungi mikit kapp á því, at hafa með sér þá menn, at hann spyrr, at afreksmenn eru at afli ok hreysti.

Kveld-Ulfr svaraði, sagði, at hann var þá gamall, svá at hann var þá ekki herfǿrr at vera úti á herskipum. Mun ek nú heima sitja ok láta af at þjóna konungum.

Þá mǽlti sendimaðr: Láttu þá fara son þinn til konungs. Hann er maðr mikill ok garpligr. Mun konungr gera þik lendan mann, ef þú vill þjóna honum.

Ekki vil ek, sagði Grímr, gerask lendr maðr, meðan faðir minn lifir, því at hann skal vera yfirmaðr minn, meðan hann lifir.

Sendimenn fóru í brott. En er þeir kómu til konungs, sǫgðu þeir honum allt þat, er Kveld-Ulfr hafði rǿtt fyrir þeim. Konungr varð við styggr ok mǽlti um nokkurum orðum, sagði, at þeir mundu vera menn stórlátir, eða hvat þeir mundu fyrir ǽtlask.

Ǫlvir hnúfa var þá nǽr staddr ok bað konung vera eigi reiðan. Ek mun fara á fund Kveld-Ulfs ok mun hann vilja fara á fund yðvarn, þegar er hann veit at yðr þykkir máli skifta.

Síðan fór Ǫlvir á fund Kveld-Ulfs ok sagði honum, at konungr var reiðr ok eigi mundi duga, nema annarr hvárr þeirra feðga fǿri til konungs, ok sagði, at þeir myndi fá virðing mikla af konungi, ef þeir vildi hann þýðask. Sagði frá mikit, sem satt var, at konungr var góðr mǫnnum sínum, bǽði til fjár ok metnaðar.

Kveld-Ulfr sagði, at þat var hans hugboð, at vér feðgar munim ekki bera gǽfu til þessa konungs, ok mun ek ekki fara á fund hans. En ef Þórolfr kemr heim í sumar, þá mun hann auðbeðinn þessar farar ok svá at gerask konungsmaðr. Segðu svá konungi, at ek mun vera vinr hans ok alla menn þá, er at mínum orðum láta, halda til vináttu við hann. Ek mun ok halda hinu sama um stjórn ok umboð af hans hendi, sem áðr hafða ek af fyrra konungi, ef konungr vill at svá sé, ok enn síðar ok sjá, hversu semsk með oss konungi.

Síðan fór Ǫlvir aftr til konungs ok sagði honum, at Kveld-Ulfr mundi senda senda honum son sinn, ok sagði, at sá var betr til fallinn, er þá var eigi heima. Lét konungr þá vera kyrrt. Fór hann þá um sumarit inn í Sogn. en er haustaði, bjósk hann at fara norðr til Þrándheims.