Bókastaðir

Nú á næsta dag eptir, sem enduð er veizlan Clári keisarasonar, á þriðju tíð dags gengr jungfrú Tecla niðr af turninum með sínum tólf meyjum, léttandi eigi sinni ferð, áðr hon kemr í landtjald Clári keisarasonar; gengr þegar fram fyrir hann með mikilli list ok hœversku, hneigir honum ok heilsar hœverskliga. Hann tekr henni mjǫk blíðliga, eptirspyrjandi, hver hon sé. En hon segir sitt nafn ok kyn.

Ok því næst talar hon til keisarasonar: "Ek ber yðr boðskap minnar frú, Séréne, Frakkakonungs dóttur. En þat er svá mikit, at hon býðr yðr í dag til máltíðar upp á sinn turn með svá mǫrgu fólki sem yðr þykkir mest sœmð í vera."

Sem Clárús keisarason heyrir meyjarinnar orð, verðr hann geysi glaðr ok segir svá: "Þat boð, sem þér, jungfrú! berið oss til eyrna, viljum vér gjarnara þiggja en allt þat rautt gull, sem í bíðr Arábíalandi. Þetta land, Arábía, er gullauðgast allra jarða undir heimssólinni. Ok fyrir því tók hann þat hér til, at hann virði enskis allan heimsins ríkdóm ok metorð móti þeim fagnaði, er honum var nú til boðit. "Munum vér," segir keisarason, "koma með sex tigu manna, várt vildarfólk, ef yðr þykkir þat eigi ofmart vera."

"Þat þykkir oss vera fátt, en eigi ofmart," segir Tecla, "þvílíkum herra, sem þér eruð, ok slíks manns boð, sem þér þiggið."

Ok nú þegar hneigir hon ok gefr góðan dag keisarasyni, ok gengr í brott með sinn skara. Kemr nú aptr í turninn ok segir konungsdóttur, at keisarason hefir þegit boðit. Segir enn sem fyrr, at sjálf frú Séréna mun þat sanna, at eigi kom þar þvílíkr fyrri.

Er nú þegar mikill viðbúnaðr í turninum um fram dagligan vana. Er þar allt tjaldat með gulligum purpura ok guðvefjarpellum ok ǫðrum hinum dýrustum vefjum, svá at hvergi sá bert á útan þar, sem þat sómði betr.

Ok at albúinni veizlunni kemr Clárús keisarason undir turninn með sínum mǫnnum. Ok er þar fyrir jungfrú Tecla, leiðandi hann þegar inn um port kastalans með allri vegsemð ok hans menn allt upp í þá hǫll, sem hofit var fyrir búit. Ok þegar sem hann kemr inn um dyrrin, eru þar fyrir þjónustumeyjar með munnlaugum af brendu gulli gǫrum.

Svá mikil birti var hér, at hneppiliga mátti í gegn sjá. Því at allt ráf var lagit ok laugat í brendu gulli. Ǫll var hon pentuð ok purtréuð innan með stjǫrnugang ok alls kyns margfrœði. Hon ilmaði ǫll af hinum dýrustum jurtum. Ok aldri kom enn svá mikill meistari inn um þær dyrr, at eigi mætti nema enn meira, en hann kunni áðr, af þeim meistaradóm, sem þar mátti líta. Svá ferska lykt gaf þeim hér at kenna at þeir hugðusk í páradísum komnir vera. Ok þó at Clárús keisarason væri fœddr í hásæti heimsins, þá þótti honum eigi at síðr mikils um vert alla þá makt ok frygð, sem þar mátti líta.

Jungfrú Séréna sat niðri á langpallinn ok þar léénan liggjandi fyrir hennar fótum. Hon var með svá tíguligum búnaði, sem ekki lifanda manns auga leit annan mektugra. En eigi gat meistari Pérús því fjarri, at hulit hafði hon með einshverjum klókskap hina mestu fegrð sinnar ásjónu; ok var þó enn heiðrliga saman komit; dró þó af hit mesta blóm af hinu væna andliti.

Ok þegar sem keisarason með sinn skara berr inn um dyrrin, stendr jungfrúin upp í móti honum, heilsandi hann hœverskliga ok alla sína boðsmenn. En hann tekr henni mjǫk blíðliga. Eru þegar gefnar laugar; ok því næst setjask þau bæði samt í hásæti, ok út í frá Cláró er skipat hans riddurum eptir stéttum, en út af konungsdóttur sitja hennar þjónustumeyjar, en valit til framstǫðu ok þjónustu þat hit listugasta fólk, er í beið ǫllu Frannz.

Hefsk hér nú hin dýrðligsta veizla með allskyns gleði ok góðum kosti, með valit vín ok hinn vildasta drykk. Setr frú Séréna sik harðla glaða ok blíða við sitt boðsfólk. Ok nú sem ǫlit gengr um, dirfisk keisarason í rœðunni, segjandi nú jungfrúinni ljósliga allt sitt ørendi ok bónorðsferð sína; sagðisk ok því þessa við hana fyrr leita en við sjálfan konunginn, at hann hafði þat sannspurt, at sakir hennar vizku laut til hennar ǫll stjórn ok ráð ríkisins með konunginum; segisk þess ok fyrst leita vilja, at þeirra hugir væri samfœrir hér um. Konungsdóttir tekr harðla blítt hans orðum, svá at hvert hennar orð þótti við grǫs gróa. Ok eigi virðir keisarason alla sína um liðna lífsdaga meira en einn skugga hjá þeim fagnaði ok gleði, sem nú þykkisk hann með hǫndum hafa af viðtali ok blíðu frú Séréne konungsdóttur.

Seint er nú at telja alla þá dýra rétti ok fáséna, sem fram kómu í þessari veizlu; ok því munum vér þar um líða ok þar til víkja, sem á er rétt fyrir keisarason ok konungsdóttur. Ok í hinn síðarsta rétt kemr inn blautsoðit egg, sem mǫrgum hœverskum manni þykkir gott at súpa eptir mat sinn.

Ok nú tekr konungsdóttir upp eitt eggit ok spyrr keisarason, svá segjandi: "Herra Clárús!" segir hon, "vili þér sakir hœversku halda mér eggit til hálfs ok hafa hinn síðarra hlut?"

"Gjarna, jungfrú!" segir hann.

Ok nú þegar hallar hon at sér ok lætr, sem hon drekki, ok réttir síðan at keisarasyni.

Hann var svá búinn, at hann hafði einn guðvefjarmǫttul ok undir myrkbrúnan kyrtil af ciclade, allan skínanda, með gullhlǫðum ok gimsteinum settan um háls ok handvegu. Hann var þá orðinn átján vetra gamall.

Ok nú býsk hann at taka við egginu sem einn hofmaðr. En svá sem hann tekr við, þá fitlar hon til fingrunum. Ok allt saman af hálleika skurnsins ok hennar tilstilli verðr honum laust eggit ok steypisk upp í fang honum, svá at stropinn strýkr um bringuna ok kyrtilinn allt niðr at belti.

Hér verða skjót umskipti, þvílík sem grimm hríð kœmi í móti blíðu sólskini eða þvert veðr kœmi at skipi siglanda áðr góðan byr; ok betr má hon nú kallask Severa en Serena; því at skírleikinn kastaði hon, því at hon tekr sér þann vargham, at hér á ofan skemmir hon hann með svá fǫllnum orðum: "Sé hér," segir hon, "leiðr skálkr ok fúll farri! hvílíkr þú vart, ok hversu þú drótt þinn flatan fót ósynju út af þínu móðurhúsi, meðan þú kunnir eigi svá mikla hoftypt, at þú mættir þér skammlaust mat at munni bera hjá ǫðru góðu fólki. Ok nú í samri stund verð úti, vándr þorpari! af þvísa herbergi með ǫllum þeim fǫntum ok ribbǫldum, er þú drótt hér inn, svá framt sem þú vilt óskemðr vera!"

Hvat þarf hér langt um? þetta sama ferr fram, at upp er haldit borðunum, ok gengr keisarason óþveginn af veizlunni með sínum mǫnnum, svá útskýfðr um portit, at þegar er læst eptir. Sitr konungsdóttir nú eptir glǫð ok kát ok þykkir vel hafa gengit.

En hann ferr til landtjalda sinna svá rjóðr ok reiðr, at hann þóttisk fára penninga verðr; ok ljúfara vildi hann mist hafa mikinn hluta þess heiðrs, sem hann var til borinn, en slíka skǫmm fengit hafa. Ok þó varð svá búit at vera.

Ok þegar fára daga eptir býðr hann sínum mǫnnum at búask brott. Hvat langt? hit fyrsta sem byr gefr, hefir hann sik brott, hvárki sinnandi konunginum né ǫðrum. Kyrtil þann hinn myrkbrúna leggr hann í læsta kistu með listu þeiri, sem hann hafði fengit í heimboði frúinnar. Siglir hann nú ok verðr enn sem fyrr vel reiðfara í þeiri grein, því at hann kemr með heilu ok hǫldnu heim til Saxlands.

Fagnar keisari honum virðuliga ok meistari Pérús, sem ván var, eptirspyrjandi innvirðiliga, hvert hans erendi varð. En Clárús hefir fátt um fyrst. Ferr ok fyrst mjǫk af hljóði um ferð keisarasonar, því at engir vissu hans smán nema þeir, er í turninum váru með honum, ok hafði hann við lagt dauðasǫk hverjum þeira, ef nǫkkut brygði af eða segði frá.

Lítlum tíma héðan liðnum ganga þeir einn dag á málstefnu, keisari ok Clárús, son hans, ok meistari Pérús. Segir nú keisarason feðr sínum alla sína sǫgu út til enda, biðjandi þá nú báða tillaga, keisarann sakir frændsemi, en Pérum sakir meistaradóms, hversu hann mætti hefna sinnar svívirðingar.

Keisarinn verðr ómáttans reiðr þessi sǫgu, þykkir mjǫk niðrat vera sinni tígn hér í ok kvezk gjarna vilja til leggja allt þat, er hann mætti, at þessarar svívirðu yrði hefnt, en segir í annan stað ljósliga sik engan ráðagørðarmann vera, svá at hann sjái hér efni á, en vili gjarna hug á leggja, þó at kosti helming ríkisins.

Meistari Pérús segir, at óvizka sé í at eiga við slíkan ófagnað lengr, sem er Séréna konungsdóttir, segir hann því verra munu af fá, sem þau eigask lengr við. Keisarason segir, at honum sé sjálfrátt at véla svá um með sínu viti ok klókskap ok klerkdómi, at hefnt verði.

En meistari Pérús lætr eigi því meir ok segir illa gefask munu, allt þar til, er Clárús tekr hann orðum, svá mælandi: "Til hvers kom þat mínum feðr keisaranum at láta gera eptir þér, bannsettum manni, allt út í Arábíam, svá sem mér til nǫkkurs styrks ok auka mannanar ok vizku, ef þú komt hér til enskis nema spá mér illspár? Ok aldri steigt þú enn lengra fram með þitt vit en einn nautreki eða rotit laukshǫfuð. Nú ger annat hvárt: at ek skal mínu sverði þitt hit bannsetta hǫfuð ok hit þrifnaðarlausa af slá, ella tak þú af jǫrðu þitt vit, ef þú hefir nǫkkut til, ok gef út þat ráð, at hefnt verði minnar skemðar, svá at þar af fáim vér fremð ok heiðr, en þú lof ok frægð fyrir þína kunnustu!"

Nú þykkir meistara Péró nǫkkut vanda ok þykkir nú hótum framar en fyrr ok svarar af annarri stundu: "Þó at þar gangi til allr styrkr ríkisins ok þar með þat lítit vit, sem ek hefi, þá veit ek eigi, hvárt ríkara verðr, skǫmm eða sœmð. En ef ek skal mik til bera, þá er engi annarr vegr, en þér verðit upp at leggja allt ríkit í mína hǫnd um þrjú ár."

Nú þó at keisara þœtti þetta mikit til mælt, þá játar hann þessu. Ferr nú þetta fram, at meistari Pérús tekr í sitt vald allar keisara féhirzlur ok stjórn ríkisins, svá at allir iðjumenn ok annat fólk skulu hlýða hans boði ok banni.

Á hinu fyrsta ári ríkis meistara Péri kallar hann saman þá steypara, sem hagasta beið í ǫllu Saxlandi, ok lætr efna til mikillar smíðar. Hann lætr steypa hǫfuð ok knappa með stǫngum af kopar í þat form, sem dýrum hǫfðingjum er títt at hafa í landtjǫldum. Ok þetta lætr hann allt grafa ok gullleggja með frábærum hagleik. Ok at þessu enduðu lætr hann semja til klæði með allra handa lit fǫgrum, en ekki foraðsdýrum. Lætr hann hér af gera eitt landtjald svá mektugt, sem nǫkkurs manns augu lysti at sjá.

Frammi fyrir landtjaldinu lætr hann steypa einn híðbjǫrn vel stóran með hinum sama málmi ok lauga allan í gulli. Sinn maðr mátti í vera hverjum fœti bjarnarins; var hann svá liðugr ok með mikilli vél gǫrr, at í þann tíma, er menn váru í honum, sýndisk hann ganga, hvert er honum var vísat. Hér með lætr hann gera eitt helsi um háls bjarnarins ok þar af eina taug aptr með báðum síðum; ok annarr endir þessar taugar var fastr í miðju brjóstinu fyrrnefnds landtjalds; ok sem til skipaðir menn reiddu fœtr bjarnarins með fyrrsǫgðum hætti, sýndisk, sem bjǫrninn þrammaði fyrir tjaldinu ok flytti þat til fyrir ætlaðra staða.

Ǫllum fannsk mikit um þenna hagleik, sem hér var á kominn. Varð þessi smíð algǫr á hinu fyrsta ári ríkis meistara Péri.

Á ǫðru ári ríkis meistara Péri lætr hann efna aðra smíð mjǫk líka ok fyrri. Þat var annat landtjald, miklu ríkara; því at allir knappar ok veðrvitar með hǫfðum ok stǫngum þessa tjalds váru af brendu silfri, gyldir ok grafnir, ok með víravirkjum allt unnit ok sett með stórum kurelum. Hér með lætr hann vanda sem bezt allt kyn klæðanna með þessu tjaldi, svá at hér er ekki til nýtt nema skarlak, blíat, víolat, exími ok aðrir dýrir vefir. Því ǫllu var ok meir vandat vǫxtr ok smíð á þessu en hinu fyrra tjaldi, sem þetta var með dýrra kosti.

Fram fyrir þessu landtjaldi lét hann steypa yfirvættis stóran léón, með brendu gulli búinn, en sjálfan hann af skíru silfri — allr sem lifandi væri — í allt eitt form sem híðbjǫrninn ok á þann hátt með tengðan þessu tjaldi, svá at hann sýndisk þetta tjald flytja í hvern þann stað, sem honum var boðit.

Sannaði hverr, sem þetta smíði leit, at annat myndi ekki slíkt finnask af manna hǫndum gǫrt. Nú var ok liðit annat ár ríkis meistara Péri.