Bókastaðir

Tǫkum nú þar til, at þeir Herrauðr ok Bósi kómu heim hálfum mánaði síðar enn þeir Siggeir sigldu í brottu; sakna þeir nú vinar í stað; taka þeir ráðagerðir sínar, sótti Bósi fǫður sinn at ráðum, en hann sagði þeim, at þeir mundi ofseinir, ef þeir sǫfnuðu miklu liði, ok sǫgðu at þeir mundi heldr ná konungsdóttur með djúpsettum ráðum ok snǫrum atburði; varð þetta ráð þeirra, at þeir bjuggu eitt skip, ok vǫldu þrjátigi manna. Smiðr skyldi fara með þeim, ok hafa forsǫgn alla ok skipun á sigling þeirra, lagði hann ok mǫrg ráð til með þeim; sigldu þeir nú, þegar þeir voru búnir. Þá var Smiðr svá byrsæll, at hafði nógan byr ávalt, þegar hann stýrði, ok verðr ferð þeirra með meira flýti, enn líkindi þœtti á vera, kómu þeir vonu bráðara austr í Glæsisvǫllu, ok lǫgðu skipi sínu undir einn eyðiskóg. Smiðr hafði hulinshjálm yfir skipi þeirra.

Þeir gengu á land Bósi ok Herrauðr, kómu þeir at húsabœ litlum ok kyrfiligum; þar bjó karl ok kerling; þau áttu dóttur væna ok vel kunnandi; bóndi bauð þeim nætrgreiða; þeir þágu þat; þar voru góð hýbyli; þá var áliðinn dagr, ok var þeim unninn beini, ok voru tekin upp borð fyrir þá, ok gefit munngát at drekka, ok var þar gott ǫl; bóndi var fálátr ok óspurull, en þó borðaði hann með þeim; bóndadóttir var þar miklu mannúðugust af þeim, skeinkti hon gestum; Bósi var glaðlátr við hana, ok gerði henni nokkrar glingur; hon gerði ok svá í móti.

Um kveldit var þeim fylgt at sofa, en þegar at ljós voru slokin, þá kom Bósi þar sem bóndadóttir lá, ok lypti klæðum af henni; hon spurði, hvat þar væri, en Bósi sagði til sín.

"Hvat vilt þú hingat?" segir hon.

"Ek vil skemta þér," sagði hann, ok gaf henni fingrgull, ok gekk í sængina til hennar; ok skemtu þau sér um nóttina.

Hon spurði hann, hvaða manni hann væri, en hann sagði til et sanna, ok spurði í mót, hvat þar væri títt í landi, en hon sagði at þat væri nú nýast, at þeir brœðr Hrœrekr ok Siggeir hefði náð Hleiði, konungs systur, en drepit Hring konung í Gautlandi: ok þeir eru nú svá frægir orðnir af þeirri ferð, at þeirra líkar skal eigi vera í ǫllum Austrvegi; ok konungr hefði gefit Siggeir systur sína, væri þat í móti hennar vilja, ok skyldi nú brullhlaupit vera innan þriggja nátta; en þeir eru svá varir um sik, at þeir hefði njósn á hverri gǫtu ok í hverri hǫfn, ok mætti ekki á óvart koma, þvíat þeim þykkir aldrei ørvænt, nær þeir Herrauðr ok Bósi kynni at vitja meyjarinnar: konungr hefir látit gera sér hǫll svá mikla, at á henni eru hundrað dyra, ok er jafnlangt í milli allra, hundrað manns má rúmliga í (vera) millum hverja dyra; tveir dyraverðir eru við hverjar dyr, ok skal engi mega innganga, nema sá er þektr væri við einshverjar dyrnar, en sá, sem hvergi væri þektr, þann skyldi taka ok hafa í varðhaldi, þangat til er prófaðisk, hvat manni er hann væri; sæng stendr á miðju hallargólfi, ok eru þar fimm pallar upp at ganga, þar skal liggja brúðrin ok brúðguminn, en hirðin ǫll skal vaka, ok má þeim því eigi á óvart koma.

"Hverir eru menn með konungi," segir Bósi, "þeir er hann heldr mest af?" "sá heitir Sigurðr," segir hon, "hann er ráðgjafi konungs, ok svá mikill meistari til hljóðfæra, at hans líki er engi, þó allvíða leiti, ok mest á hǫrpu slátt; hann er farinn til frillu sinnar, hon er ein bóndadóttir hér við skóginn, hann lætr sauma sér klæði ok semr hljóðfæri sín;" Eigi er nú getit um skraf þeirra fyrst at sinni, sofa þau af um nóttina.

Um morguninn snemma kemr Bósi til Herrauðs, ok segir honum, hvat hann hefir frétt um nóttina; en síðan bjuggusk þeir brottu frá karli ok kerlingu; fóru þeir at tilvísan bóndadóttur, þangat til sem þeir sáu bœ þann, er Sigurðar var von; þeir sáu, hvar Sigurðr fór ok einn sveinn með honum, ok stefndu heim til borgarinnar; þeir gengu á veg fyrir Sigurð; Bósi drap Sigurð, en Herrauðr kyrkti sveininn til bana, síðan tók Bósi þá, ok fló belg af þeim báðum, ok fór síðan til skips síns, ok sǫgðu Smið, hvat þeir hǫfðu afrekat, gerðu þeir þá ráð sín. Smiðr fœrði Bósa í nágrímuna, en hann fór sjálfr í aðra; síðan fór Bósi í klæði Sigurðar, en hann fór sjálfr í þann búning, sem sveinninn hafði átt, ok hafði hans nágrímu fyrir sér; sǫgðu þeir Herrauði fyrir, hversu hann skyldi bera sik at, fara nú síðan heim til borgarinnar, komu þeir at þeim hallardyrum, sem Goðmundr konungr var sjálfr fyrir, þóttisk hann þar kenna Sigurð, ok fagnaði honum vel, var Sigurðr nú innleiddr, tók hann þegar at sér féhirzlur konungs, ǫlgǫgn ok kjallara, ok hefir skipun á, hvert ǫl fyrst skal drekka, ok segir byrlurum fyrir, hversu ákaft þeir skulu skenkja, segir, at þat varðar mestu, at menn verði et fyrsta kveld sem druknastir, því þar eymir lengst af.

Þessunæst var hǫfðingjum í sæti skipat ok brúðrin innleidd ok á bekk sett, ok með henni margar meyjar hœverskar. Goðmundr konungr sat í hásæti, ok Siggeir brúðgumi í hjá honum, Hrœrekr þjónaði brúðgumanum; eigi er hér greint, hversu hǫfðingjum var skipat, en þess getr at Sigurðr sló hǫrpu fyrir brúðunum; ok þá at full voru innborin, tǫluðu menn, at hans líki mundi engi vera, en hann kvað þar lítit mark at fyrst; en konungr bað hann eigi afspara.

En þá inn kom þat minni, at signat var Þór, þá skipti Sigurðr um slaginn, tók þá at ókyrrask allt, þat sem laust var, bæði knífar ok borðdiskar, ok allt þat sem laust var ok engi helt á, ok fjǫldi manna stukku upp úr sætum sínum, ok léku á gólfinu, ok gekk þetta langa stund; þvínæst kom inn þat minni, sem helgat var ǫllum Ásum, skipti Sigurðr þá enn um slagina, ok stilti þá svá hátt, at dvergmáli kvað á ǫllu; stóðu þá upp allir þeir, sem í hǫllinni voru, nema brúðrin ok brúðguminn ok konungrinn, ok var nú allt á ferð ok flaug í hǫllinni, ok gekk því langa stund.

Konungr spurði, hvárt hann kynni eigi fleiri slagi, en hann segir at eptir væri enn nokkrir slagir, ok bað fólkit hvílask fyrst; settusk menn þá niðr fyrst, ok tóku til drykkju; sló hann þá Gýgjarslag ok Draumbút ok Hjarrandahljóð; en þvínæst kom inn minni, þat var signat Óðni, ok lauk Sigurðr þá upp hǫrpunni, hon var svá mikil, at maðr mátti standa réttr í henni, hon var ǫll sem á rauða gull sæi; þar tók hann upp hvíta glófa gullsaumaða, ok sló þá þann slag, at Faldafeykir heitir, stukku þá faldarnir af konunum, ok léku þeir fyrir ofan þvertrén, stukku konurnar ok allir mennirnir, ok engi hlutr var sá, at kyrr þyldi; en þá þetta minni var afgengit, þá kom inn þat minni, er helgat var Freyju, ok átti þat síðast at drekka, tók Sigurðr þann streng, er lá um alla þvera strengina, hann hafði hann ekki fyrr slegit, ok bað konunginn búask við ramma slag, en konungi brá svá við, at hann stǫkk upp, ok svá brúðrin ok brúðguminn, ok léku nú øngvir vakrari, ok gekk þessu um langa stund; tók Sigurðr nú sjálfr hǫrpuna, en Smiðr tók í hǫnd brúðinni, ok lék nú allra vakrast; hann tók borðbúnað af stólnum, ok kastaði upp í sængina, þegar hann sá sér fœri á.

En frá Herrauði er þat at segja, at hann lætr menn sína fara með sjónum, ok meiða ǫll þau skip, sem í nánd voru, svá ekki var sjófært; suma hefir hann heima í borginni, ok báru þeir til sjófar gull ok silfr, er Smiðr hafði lagt honum til handargagns; var nú mjǫk húmat, sumir fóru uppá glugginn, ok skynjuðu, hvat inni var, ok dróu út um glugginn, þat sem upp var kastat í sængina, en sumir fœrðu til skipa, ok fermdu skip, ok sneru stǫfnum frá landi sem skjótast.

Þat berr nú næst til tíðinda, at þá þeir léku sem glaðast í konungs hǫll, at maðr kemr í hǫllina, sá var mikill vexti ok fríðr sýnum, hann var í rauðum skarlazkyrtli, ok silfrbelti um sik ok gullhlað um enni, hann var slippr, ok fór leikandi sem aðrir, þangat (til) hann kom fyrir konunginn; hann reiðir þá upp hnefan, ok drepr um nasir konungi svá mikit hǫgg, at úr honum stukku þrjár tennrnar, en blóð stǫkk úr nǫsum hans ok munni, en hann fell sjálfr í ǫngvit. Sigurðr sér þat, ok kastar hǫrpunni upp í sængina, en rak báða knefana milli herða honum; hann sneri undan, en Sigurðr eptir honum ok þeir Siggeir ok allir aðrir, sumir styrmdu yfir konungi. Smiðr tók í hǫnd brúðinni, ok leiddi hana upp í sængina, ok læsti hana innan í maga hǫrpunar, en þeir drógu hana út um glugginn, sem úti voru, ok svá sjálfan hann með, ok flýttu sér til skipsins, gengu síðan út á skipit, var sá þá þar kominn, er konunginn hafði slegit. Sigurðr gekk út á skipit, þegar hann kom, en Siggeir eptir honum með brugðit sverð. Sigurðr snerisk aptr í móti honum, ok hratt honum á kaf; urðu þá hans menn at draga hann á land verr enn dauðan, en Smiðr hjó landfestina, settusk þeir til ára, ok dróu segl upp, ok gerðu bæði, at sigla ok róa, ok létu ganga út á haf.

Hrœrekr hljóp til skips, ok margir menn með honum, en þegar skipum var fram hrundit, fell þar í kolblár sjór, ok var því eigi eptir þeim farit, ok varð því svá búit at vera; voru ok allir drukknir, svá at þeir voru verr enn ráðlausir, snúa nú heim til hallar, ok var þá konungr viðraknaðr, ok þó lítils máttar; leituðu þá menn við at nœra hann, en hann var mjǫk máttdreginn, en veizlan snerisk í sút ok sorg. Þá er konungr tók at hressask, gerðu þeir ráð sín, kom þeim þat ásamt, at slíta eigi fjǫlmenni, ok búask sem skyndiligast at fara eptir þeim fóstbrœðrum.

Látum þá nú búask, en víkjum nú aptr til þeirra fóstbrœðra; þeir sigla þangat til, sem þeir vissu, at vegirnir skildusk, ok lá annar til Bjarmalands; bað Bósi þá Herrauð sigla heim til Gautlands, en hann kveðsk eiga erendi til Bjarmalands, en Herrauðr kveðsk eigi við hann skiljask, ok spurði, hvat í erendum væri, en hann sagði, at þau mundi síðar birtask. Smiðr bauð at bíða þeirra fimm nætr. Bósi sagði, at þeim mundi þat vel endask, tóku þeir bátinn, ok fóru í bruttu, ok kómu nær bœ Háreks konungs; þeir fǫldu bátinn undir leyni nokkut, ok gengu til bygða.

Þar bjó karl ok kerling, þau áttu dóttur væna, þar var vel við þeim tekit; at kveldi voru borð upptekin ok laugar framlátnar, ok var þeim gefit gott vín at drekka. Bósi leit þá hýrliga til bóndadóttur, en hon veitti honum þat í móti, en litlu síðar fóru menn til sængr. Bósi kom til sængr bóndadóttur; hon spurði, hvat hann vildi; en hann kvaðsk mundi gleðja hana gersemi; léku þau af um nóttina. Ok síðan tǫluðusk þau við, ok spurði hon, hvaðan hann væri; hann sagði til et sanna, ok spurði, hvárt hon væri nokkut í kærleikum við Eddu konungsdóttur; hon sagðisk opt koma í skemmu til hennar, ok vera þar vel tekin: "ek mun hafa þik at trúnaðarmanni," segir hann; "ok mun ek gefa þér þrjár merkr gulls, en þú skalt koma Eddu konungsdóttur í skóginn til mín." Hann tók úr pungi sínum þrjár valhnotur, þær voru sem á rauðagull sæi, ok fekk henni, ok bað hana segja konungsdóttur, at hon vissi í leyniligum stað, at slíkar hnetur væri nógar; en bóndadóttir svaraði, ok kvað hana eigi upporpna fyrir einum, kvað henni fylgja at jafnaði gelding þann, er Skálkr hét, ok væri svá sterkr, at hann hefði tólf karla afl, hvat sem prófa þyrfti. Bósi kveðsk þat eigi hirða, ef eigi væri við fleirum at sjá.

Um morgininn snemma fór hon at finna konungsdóttur, en þeir Bósi fóru í skóginn; hon sýndi konungsdóttur gullhneturnar, ok sagði, at hon vissi, hvar at slíkar fyndisk; fóru þær nú í skóginn, ok þrællinn með þeim.

Nú verðr Bósi ok Herrauðr varir við, hvar þau fara, ok snúa til móts við þau; Bósi heilsaði konungsdóttur, ok spurði, því hon fœri svá einmana; hon kvað eigi hættligt um þat; hann kvað þat vera, sem takask vildi, ok tók hann þá til konungsdóttur, ok bað hana gera annathvárt, fara viljuga með sér, eða hitt at hann gerði þar brullhlaup til hennar þar í skóginum. Þrællinn spurði, hverr þessi væri svá firnadjarfr, at slík ódœmi þyrði at tala, en Herrauðr bað hann þegja. Þrællinn hafði klumbu stóra, ok sló til Herrauðar, en hann brá við skildinum, ok var hǫggit svá þungt, at skjǫldrinn brotnaði í sundr. Herrauðr hljóp undir þrælinn, en hann tók sterkliga í móti, voru þat sviptingar stórar, ok fór þrællinn hvergi á hæl. Þá kom Bósi at, ok tók fœtr undan þrælnum, ok lagði hann snǫru á háls honum, ok hengðu hann þar á viðinum; en síðan tók Bósi konungsdóttur, ok setti hana á handlegg sér, ok bar hana svá til skips, létu síðan frá landi, ok léttu eigi fyrr, enn þeir fundu Smið. Konungsdóttir barsk lítt af, en þegar er Smiðr hafði orð við hana, þá tók af henni allan óhug, ok sigldu þeir síðan heim til Gautlands.

Tǫkum nú þar til máls, sem þeir Goðmundr konungr ok Siggeir búa lið sitt, ok sigla eptir þeim fóstbrœðrum, ok hǫfðu þeir ógrynni hers; en svá hafði Goðmundi konungi orðit þungr pústr Herrauðar, at eigi var hann ferðugr at fara þessa ferð, ok skyldi Siggeir ok þeir brœðr hafa veg ok vanda af þessi ferð. Þeir hǫfðu fjǫrutigi skipa af Glæsisvǫllum, en þeir juku þó mǫrgum við í ferðinni; fóru þeir nú, til þess er þeir koma til Bjarmalands, ok fundu Hárek konung, ok hǫfðu þeir Bósi ok Herrauðr fyrir litlu þaðan siglt, ok hafði Hárekr konungr þá fulla vissu yfir, at þeir hefði tekit í brottu dóttur hans, hafði hann þá búit lið sitt, ok hafði hann fimtán skip ǫll stór ok vel skipuð, slæsk hann nú í ferð með þeim brœðrum, hǫfðu þeir þá alls sex tigu skipa, sigla nú til Gautlands.

Er þat at segja frá þeim Herrauði ok Bósa, at þegar þeir kómu heim, sǫfnuðu þeir at sér múg ok margmenni, ok vildu vera búnir við, ef þeim væri eptirfǫr veitt, en halda þá brullhlaup sitt, er fœri gæfisk á. En Þvari karl hafði látit smíða spjót ok ǫrvar, á meðan þeir voru í brottu, ok var nú eigi langt at bíða, áðr enn þar kom saman mikit fjǫlmenni; en þann dag, sem þeir ætluðu sitt brullhlaup at setja, kómu þeir Hárekr konungr ok synir hans með liði sínu, ok var nú eigi alþingis þausnalaust, lét Herrauðr leggja skipum sínum út í móti þeim, hafði hann lið mikit ok frítt, en þó hǫfðu þeir miklu meira, sem til voru komnir.

Bósi lagði sínu skipi út í móti skipi Háreks, en Herrauðr í móti Siggeiri, þurfti eigi at sǫkum at spyrja, tóksk nú bardagi með þeim, ok voru hvárirtveggju hinir ákǫfustu. En er bardaginn hafði eigi lengi staðit, réð Siggeir til uppgǫngu á skip Herrauðar, ok varð skjótt mannsbani. Sniðill hét stafnbúi Herrauðar, hann skaut spjóti at Siggeir, en hann tók spjótit á lopti, ok skaut aptr at þeim, er sendi; spjótit fló í gegnum Sniðil, ok svá langt í skipsstafninn, at hann nísti hann þar við. Herrauðr sneri í mót Siggeir, ok lagði til hans með atgeirnum, hann gekk í gegnum skjǫldinn, en Siggeir snaraði svá hart skjǫldinn, at Herrauði varð laus skjǫldrinn, en hann hjó til Herrauðar, ok kom á hjálminn, ok tók af fjórðunginn, ok fylgði þar et hœgra eyrat, en Herrauðr greip upp ruddu stóra, er lá á þilunum, ok sló á nasir Siggeirs, svá at blikit gekk at andlitinu, ok brotnaði í honum nefit, ok úr honum allar tennurnar, stǫkk hann ǫfugr aptr á skip sitt; ok fell þá í óvit, ok lá mjǫk lengi.

Smiðr barðisk drengiliga. Hárekr konungr komsk uppá skip Smiðs við tólfta mann, ok ruddisk um fast; Smiðr snerisk í móti honum, ok hjó til hans með saxi því, sem Busla kerling hafði gefit honum, því hann bitu eigi ákvæðalaus vápn; hǫggit kom framan um þverartennurnar, ok brotnuðu þær úr honum allar, en gómbeinit brotnaði, varirnar báðar sprungu, ok hljóp þar úr blóð mikit; en við þetta hǫgg brá honum svá, at hann varð at flugdreka, ok spjó eitri yfir skipit, fengu þar bana margir menn; hann steypti sér niðr at Smið, ok gleypti hann upp í kjapta sér, ok svelgði hann niðr í sik, ok varð þat hans bani; þá sáu þeir, hvar fugl fló af landi ofan, sá er skergípr hét, hann hefir hǫfuð svá mikit ok hræðiligt, at fjándanum er tiljafnat; hann réðsk í móti drekanum, ok er þeirra atgangr hræðiligr at sjá, en svá lauk þeirra skiptum, at þeir fellu báðir niðr, ok fell skergíprinn niðr í sjóinn, en drekinn kom niðr í skipi Siggeirs.

Herrauðr var þá kominn uppá skip Siggeirs, ok lét ganga kylfuna á báðar hendr, sló hann þá til Siggeirs. Í ǫðru sinni kom þat hǫgg undir eyrat, ok brotnaði í Siggeiri allr hausinn, en hann hraut fyrir borð, ok sǫkk til grunna, ok kom aldrei upp síðan. Hárekr konungr raknaði nú við, ok varð at einum gelti; hann greip til Herrauðar með tǫnnunum, ok reif af honum alla brynjuna, ok festi tennr í hans brjósti, ok reif af honum báðar geirvǫrturnar niðr af beini, en hann hjó í móti á trýni geltinum, ok tók af fyrir framan augun; var Herrauðr þá svá móðr, at hann fell á bak aptr, en galtinn trað hann undir fótum, en gat þá eigi bitit, er af var trýnit; kom þá glatungs hundtík mikil upp á skipit, hon hafði stórar vígtennr; hon reif rauf á náranum á geltinum, ok rakti þar úr þarmana, ok hljóp fyrir borð; en Hárekr var þá í mannslíki, ok steypti sér fyrir borð eptir henni, ok sukku þau til grunna, ok kom hvárki upp síðan; þótti mǫnnum, sem mundi verit hafa Busla kerling, þvíat hon sásk aldrei síðan.

Bǫgu-Bósi er nú kominn uppá skip Hrœreks, ok bersk alldrengiliga; hann sér, hvar faðir hans flaut með borðinu mjǫk máttdreginn, støkkr hann þar fyrir borð, ok hjálpaði honum, ok kom honum upp í skip sitt; en þá var Hrœrekr kominn á skipit, ok hafði drepit margan mann; en Bósi kom þá upp á skipit, ok var þá ákafliga móðr, en þó réði hann í móti Hrœreki, ok hjó í skjǫldinn, ok klauf hann allan niðr í gegnum, ok af honum fótinn í ristarliðnum, sverðit kom í vindásinn, ok stǫkk í sundr í miðjunni. Hrœrekr hjó í móti; Bósi snerisk undan á hæli, sverðit slapp af hjálminum, ok niðr á herðarnar, ok reif af Bósa alla brynjuna, ok fekk hann sár á báðum herðarblǫðunum, gekk svá niðr um allt bakit; ǫll klæði rifnuðu af honum, svá hann var allr nakinn eptir, ok af enum vinstra fœti hælbeinit. Bósi þreif upp vindásdǫkkuna, en Hrœrekr ætlaði þá at hlaupa fyrir borð. Bósi sló hann í sundr við skipborðinu með ǫllum herklæðunum.

Var nú fallinn mestr hluti liðs þeirra; buðu þeir þeim þá grið, sem eptir voru, ok urðu þeir glaðir við þat; kanna þeir nú lið sitt, ok var eigi betr enn hundrað manna liðfært af ǫllum her þeirra fóstbrœðra; áttu þeir nú miklum sigri hrósa, skipta þeir síðan herfangi, fóru síðan heim til borgar, voru þá bundin sár manna, ok grœddir þeir sem þess varð auðit.