Bókastaðir

Birkibeinar buðu út leiðangri allt norðan úr landi, ok fóru um várit suðr til Bjǫrgynjar, ok hǫfðu allmikit lið; fóru síðan austr til Víkr. Pétr steypir tók sýslu þá er Einarr hafði haft, ok setti þarí Ána systurson sinn, ok Þorkel dreka, en Pétr fór austr með konungi.

Baglar váru í Túnsbergi, ok hǫfðu búit skip sín, ok ætluðu norðr í land; en er þeir spurðu til Birkibeina, þá vill Nikolás biskup at þeir fari undan suðr til Danmerkr, ok var þat ráðs tekit; sigla suðr til Hallands, ok lágu í Visk um hríð.

Birkibeinar komu til Túnsbergs, ok áttu þar Haugaþing, var þar Ingi til konungs tekinn, en Hákon til jarls; lǫgðu þeir þá undir sik Víkina, ok settu menn í sýslur, þá fóru þeir yfir til Borgar, ok áttu Borgarþing; var þar enn Ingi til konungs tekinn, en Hákon til jarls, fóru síðan aptr til Túnsbergs.

En er Baglar spyrja þetta, þá fór Filippus jarl norðr í Víkina, ok með honum Arnbjǫrn, Filippus af Vegini, Hreiðarr, Nikulás Bótólfsson, Atli griðkona, Helgi gaurn; þeir hǫfðu tuttugu skip. Konungr var eptir við sumu liðinu. Nikolás biskup var farinn suðr til Kaupmannahafnar. Baglar fóru norðr sem skjótast, ok ætluðu at koma á óvart, en er þeir komu í Hafsteinssund, kom þar kuggr einn eptir ok sigldi þegar fram or sundinu. Baglar brugðu þá við þegar, ok sá þá at njósn mundi komin fyri þá til Túnsbergs, sneru þeir þá aptr til Hafsteinssunda; fóru þeir þá ǫllu liðinu til Limafjarðar, ok váru þar lengi um sumarit í Álaborg.

Þá kom þar Nikolás biskup; sigldu þeir þá norðr í Augusund frá Konungahellu, ok gengu þar á land, en sendu aptr skipin suðr til Hallands, ok þar með Loðin stallara, Hallbjǫrn trǫll ok nær tvau hundruð manna, sigldu þeir suðr í Nizi, ok settu þar upp skipin, kom þar þá ok Nikolás biskup ok gekk þar af Bókaskreppunni; fór hann landveg austan í Víkina. Baglar fóru margir með honum, en sumir fluttusk it ytra á smáskútum; fundusk þeir í Borg um haustit. Þeir fluttu skip sín allt upp í Mjórs, ok svá norðr á Heiðmǫrk; en er þeir komu norðr at Hamrinum litla, var drepinn Oddr tanr; þat gerði Guðleikr flotbytta. Baglar fóru norðr til fjalls ok ofan í Uppdali ok svá til Orkadals, ok þaðan inn til Kaupangs.

Sumar sveitir Bagla fóru af Upplǫndum, ok komu ofan í Harðangr; váru þar þessir sveitarhǫfðingjar: Sǫrkvir snápr, Símun uxi, Erlingr skamháls, Halli lauð, Ǫgmundr eikiland; þeir hǫfðu þrjá tigu manna; þeir drápu Erling birkibein, ok þá drápu þeir Þorkel digra við Ávaldsnes við sétta mann ok tuttugasta, fóru síðan aptr á Upplǫnd.

En Baglar, þeir er komu til Kaupangs, fengu enga mótstǫðu, ok dvǫldusk þar um hríð. Þá stefndu þeir Eyraþing, ok kom fátt manna til þeirra, var þar Erlingr til konungs tekinn, en Filippus til jarls; váru þá menn sendir í sýslur, ok fekksk lítit af fé úr heruðum.

En er Birkibeinar spurðu at Baglar hǫfðu farit norðr um fjall, þá skipta þeir liðinu, fór Ingi konungr norðr með sumu liðinu, en Hákon jarl fór suðr með sumu til Hallands, ok kom at þeim er skipanna gættu í Nizi; fell þar af Bǫglum nær þrír tigir manna, en allt annat flýði á land upp; þar fell Arnbjǫrn trǫll. Hákon jarl tók þar ǫll skip þeirra, ok svá Bókaskreppuna, er Nikolás biskup átti; þeir brendu sum, en sum hǫfðu þeir með sér; fóru þeir þá aptr í Víkina; um haustit fór hann norðr til Bjǫrgynjar, en Ingi konungr fór norðr til Þrándheims.

Baglar hǫfðu á njósn suðr á Mœri Ásbjǫrn kopp ok Þóralda skinring með tveim skútum; þeir sá er Birkibeinar sigldu fyri Stím, reyru þeir þá norðr. Birkibeinar sá þá ok herddu eptir þeim, ok eltu þá allan dag, sumir reyru inn til Þingvallar; þar var Guthormr þvari, hann hafði haft sýslu; Birkibeinar eltu þá þar upp, þar fell Guthormr við sínum mǫnnum. Síð um kveldit lǫgðu þeir at í Sólskel, þeir Ásbjǫrn koppr; Birkibeinar komu at þeim um nóttina, ok eltu þá upp, ok gættu eyjarinnar; en um myrgininn rannsǫkuðu þeir eyna, ok drápu flest allt manna; Ásbjǫrn komsk undan við nǫkkura menn.

Þá fóru Birkibeinar norðr ok tóku eina skútu af Bǫglum norðr við Agðanes, fóru þá inn til bœjar. Baglar fóru þegar úr bœnum upp um brú, ok svá austr um Skáneyjafjall til Eystridala, ok léttu eigi fyrr en þeir komu til Oslu, en sumir sátu í Eynni miklu. Ingi konungr var þann vetr í Kaupangi, en Hákon jarl í Bjǫrgyn.

Áðr um haustit er Baglar váru upp eltir í Nizi, þá fóru þeir sunnan um Halland allmæðiliga; þeir komu fram í Ljóðhúsum síðla kvelds, þar váru fyri á tveim skútum Birkibeinar; Hallvarðr hlíðarfaxi var fyri þeim; urðu þeir eigi fyrr varir við, en Baglar komu at þeim ok drápu þá nær alla. Baglar tóku skipin, ok reyru upp eptir ánni allt til Naustdalsfors, settu þar upp skúturnar ok brendu, fóru síðan upp á Markir, ok svá norðr til Eiðaskógs til Upplanda; hittu konunginn í Mjórs. Hallvarðr hlíðarfaxi komsk undan, því at hann hafði verit uppi í bœnum.

Þegar á bak jólum fóru sýslumenn í sýslur. Philippus af Vegini hafði Borgarsýslu; hann lét gera tvær skútur, Ásbjǫrn koppr eina skútu, Þóraldi Auguson eina skútu, Ormr langi í Óðinsey eina skútu, Þorsteinn Þjófr eina skútu, Jón drótning tvær skútur við Elfi, Guðólfr á Blakkastǫðum ok Gunnar Ásuson tvær skútur, Hreiðarr eina skútu Philippus jarl tvær skútur, Þórðr dokka eina skútu, Gunni langi tvær skútur í Skíðunni, Gyrðr eina skútu; alls váru gervar tvær skútur ok tuttugu.

Þeir fóru suðr eptir Víkinni allt til Konungahellu, komu þar nær miðfǫstu, snúa þá norðr til Túnsbergs. Þriðja dag í efstu viku spurðu Birkibeinar skipagerðina. Baglar fóru langa frjádag úr bœnum, annan dag páska fóru þeir í Grindhólmasund, laugardaginn sigldu þeir í Portyrju, drottinsdaginn í Æsjuneseyjar; var þá saman komit allt liðit, segir konungr at hann vill þá norðr í land; þessi ætlun þótti mǫnnum misjǫfn. Þriðja daginn fór konungr þaðan í Randarsund; en eptir lágu í Æsjuneseyjum, ok vildu eigi fara: Ormr langi ok Ragnarr Gamalsson ok Gunnarr Ásuson, Benedikt af Gumanesi með fjórum skipum.

Þá spurðu þeir at Þorgils fuðendr hafði dregit saman leiðangr mikinn inn í Vinisdal; var þá siglt fyri dag, ok komu snemma norðr í Hítr; var Þorgils norðr farinn, reyru þeir þá norðr eptir þeim; en er þeir komu at Foksteinum, þá sá þeir hvar byrðingar fóru, en er byrðings menn sá skúturnar, sneru þeir inn Rekuvág, ok hljópu þar upp, en Baglar tóku leiðangrinn, ok fóru um kveldit í Eikundasund.

Þat var þá er Baglar gerðu skúturnar, þá hafði Jón drótning sýslu austr við Elvi, fór hann við sveit mikla at veizlum, hann kom til þess búanda er Þrándr hét, hann átti konu fríða. Jón kallar þau á tal í lopt eitt, gekk húsfreyja fyrri, ok er hon kom í loptit, þá snerisk hann við bónda, ok hratt honum út, en lét aptr loptit; en er búandi talði at þessu, þá hætti Jón honum sǫkum, ok lét taka hann ok binda við hrosshala, fluttu hann svá til skips; hann leysti sik hálfri mǫrk gulls, ok varð því feginn.

Sjau nóttum síðarr þá Jón veizlu þar sem heitir at Forsælu, gekk hann upp til kirkju snemma einn morgin, ok annarr maðr með honum, en Þrándr ok þeir átta saman lágu þar skamt frá, ok sá til ferða hans; þá hljópu þeir til kirkjunnar. Jón hljóp innarr í sǫnghúsit. Þrándr skaut spjóti at Jóni, hljóp Jón þá út um sǫnghúsit, en Þrándr eptir honum, ok felldu hann á akrinum, hjó Þrándr þá hǫfuð af honum. Jón var fluttr til Konungahellu, ok jarðaðr þar at munklífi, en Þrándr fór síðan til Birkibeina; Gunnbjǫrn, bróðir hans, ok Sǫlvi Dísarson hefndu hans, ok drápu níu menn, en fóthjǫggu sjau.

Þá er Baglar hǫfðu legit í Eikundasundi, þá sigla þeir þaðan fimta daginn norðr fyri Jaðar í Hvítingseyjar, ok svá norðr um Karmsund, þaðan norðr í Siggjarvág, ok áttu þá stýrimannastefnu, ok tǫluðu um, hvárt þeir skyldu snúa, til Bjǫrgynjar eða norðr þaðan. Spurðu þeir þá, at Hákon jarl var í bœnum, ok hafði ekki til þeirra spurt; váru þess flestir fúsari. Hreiðarr mælti því ámóti, ok vildi heldr at þeir héldi at konunginum, ok svá var gert.

Lǫgðu þeir at um daginn í Skálavík; þá gerðu þeir tvær skútur inn í Grafdal, ok tóku þeir þar mylnumenn nǫkkra ok fluttu út til liðsins; sǫgðu þeir at jarli var komin njósn, ok allir bœjarmenn væri þar í viðrbúnaði í Kristskirkjugarði; váru þá þegar dregin upp segl ok snúit út um Vǫlunes ok svá fyrir utan Fenhring. Þrjá byrðinga hittu þeir í Víkingavági, váru þar á Birkibeinar, ok drápu þeir þar af nǫkkura menn, en sumir hljópu upp í eyna.

Mánadag at kveldi lǫgðu þeir at í Skútusundi, gengu upp til bœjarins, ok spurðu tíðinda, ok kváðusk vera Birkibeinar; búandi sagði, at hann kveðsk flutt hafa bréfamenn Inga konungs um daginn, ok sagði hvar þeir mundu vera um nóttina. Baglar náðu bréfunum, ok fluttu Erlingi konungi; var þat þar á at Hákon jarl sendir kveðju Inga konungi, bróður sínum, ok bað hann varask, at Baglar váru sunnan á leið: "ok veit ek eigi," segir hann, "hvárt þeir snúa at yðr, því at þeir hafa lið lítit."

Þriðja daginn róa þeir norðr í Angrgerði, þá var andviðri svá at byrðingar sigldu á mót þeim við tvau rif. Baglar spurðu at leiðangr mikill var samandreginn í Borghund, ok þar var langskip gert; miðvikudaginn réðu þeir til, ok rak aptr ǫll skipin, nema Filippus jarl á fjórum skútum, ok komu um nóttina til Borghundar, ok drápu þar átján menn, en tóku allan leiðangrinn ok brendu langskipin.

Fimmta daginn reyri konungr norðr í Yxney, ok lágu þar um nóttina; spurðu þeir þá norðan or Kaupangi, at Ingi konungr skyldi gipta Sigríði, systur sína, Þorgrími af Ljánesi, ok skyldi þá efla at brullaupinu frjádaginn, ok svá þat at Birkibeinar hǫfðu gert langskip í Raumsdal; þá sendu þeir þangat Filippus af Vegini ok Þórð dokku með tveim skútum. Frjádaginn reyru þeir norðr í Lyngverr.

Þeir Filippus komu um kveldit í Veeyjar, ok lǫgðu í enn yttra váginn. Birkibeinar áttu skútu í inum iðra váginum; fengu Baglar þar fátt af mǫnnum, en tóku þar (leiðangr) mikinn, en brendu skipin.

Frjádaginn at kveldi rann á byrjargol, drógu Baglar þá segl sín, ok sigldu norðr um nóttina, ok er þeir komu norðr í Sveigjaðarsund, hvesti veðrit, ok sviptu þá til eins rifs; lǫgðu at um daginn í Veddey, ok mǫtuðusk þar, ok gerðu ráð sín.

Þá mælti Arnbjǫrn Jónsson ok svá Hreiðarr, at þat væri ráð at bíða liðsins, því at þeir Filippus váru eigi eptir komnir, konungr svarar: "betra þykki mér at hafa í nótt fjórtán skútur til bœjarins, en hálfu fleiri á myrgun."

Vinda þeir nú segl sín ok sigla norðr ok innan undir Agðanes um kveldit; var þá skipat til atlǫgu.

Þá mælti Loðinn stallari: "væri menn nú øruggir, er vér komum í bœinn, skulum vér leggja utan at Eyrum; er nú betra at falla með drengskap, en rekask hér með landi lengr; munu þeir hafa enga njósn af oss ok liggja fyri dauðadrukknir, sem líkligt er at margr hafi eigi sparat at gera sik drukkinn af miði ok víni. Konungssveitin ok hans merki skal fara upp um vestra stræti, en jarl ok Arnbjǫrn um nyrðra stræti, en Arnþór foka ok Símun uxi, þeir skulu róa til árinnar ok gegna þeim er á sund hlaupa."

Var nú tekit til segla, ok siglt inn eptir firði, svá sem vera vildi, var þá myrkt af nótt.

Hákon jarl hafði látit gera þrenn bréf í Bjǫrgyn, ok eitt á ǫllum; ein bréfin tóku Baglar, sem fyrr var ritat, en ǫnnur komu til konungs, in þriðju urðu seinni.

Laugardaginn at kveldi komu bréfin til Inga konungs, ok las hann ok sýndi hǫfðingjum, ok réðu menn þat af at blása ǫllu liðinu um kveldit út til Gildaskála með vápnum; ok er Þorgrímr vissi þat, þá bað hann konung at eigi skyldi spilla veizlunni, sagðisk hann mundu fá útvǫrðu um nóttina, en lézk ætla at Baglar mundu eigi þora at halda til bœjarins, at slíku fjǫlmenni sem þar var fyri. Líðit var mjǫk drukkit, varð skjótt af talit, at blása liðinu í safnaðinn, en þeir er vǫrðinn var boðinn, kǫlluðusk ekki skyldir heldr vǫku en aðrir menn, ok drukku sik ófœra; var engi vǫrðr greiddr. Konungr svaf í garði Sigurðar svardaga.