Bókastaðir

Þat sama sumar er Sverrir konungr andaðisk um várit áðr, var Hákon son hans til konungs tekinn norðr í Þrándheimi á Eyraþingi; hurfu at því ráði allir hǫfðingjar þeir sem áðr hǫfðu þjónat Sverri konungi fǫður hans; litlu áðr hafði andazk Sigurðr lávarðr son Sverris konungs, hann átti son eptir (er) Guthormr hét.

En er Ingi konungr spurði at Sverrir konungr var braut farinn úr Víkinni, er hann hafði setit um bergit, sem fyrr er ritat, fór hann út í Víkina, ok dvaldisk þar til þess er hann spurði andlát Sverris konungs; réðu Baglar þá enn til skipa, ok fengu enn lið mikit; þeir ætluðu þá enn norðr til Bjǫrgynjar, en er þangat kom fréttin var þar fyri Sigurðr konungsfrændi; ok er hann spurði til Bagla, fór hann móti þeim með miklu liði. Hann fann Bagla suðr á Jaðri, ok elti þá þar upp af skipum, ok tók ǫll skip þeirra ok fé þat allt er þeir hǫfðu; en Ingi flýði til Víkr austr, ok þaðan til Upplanda, ok lá um sumarit uppi í Mjǫrs; þá var hann svikinn af mǫnnum sínum sjálfs. Gunnar lest hét maðr, hann hafði Ingi áðr settan næstan sér ok gert marga hluti vel til hans. Ingi var drepinn af bœndum í Eynni helgu í Mjǫrs; eyddisk þá allr flokkrinn, ok stukku margir úr landi, sumir suðr til Danmerkr, en sumir lengra á braut.

Margrét drótning, er átt hafði Sverrir konungr, fór eptir andlát hans austr í Gautland, ok hafði með sér Kristínu, dóttur þeirra Sverris konungs, ok margar gersimar er konungr hafði átt. Þetta sama vár fór Hákon konungr austr til Víkr, ok sat þar um sumarit lengi; hann sendi orð biskupum ǫllum þeim, sem verit hǫfðu í missætti við Sverri konung, at þeir kœmi á hans fund ok gerði sætt við hann, eptir því sem Sverrir konungr hafði ráð til gefit áðr hann létisk. Hann sendi ok orð eptir Kristínu systur sinni, ok tóku hana af nauðigri drótninginni. Biskupar fóru heim til stóla sinna um sumarit, ok gerðusk ástvinir konungs.

Hákon konungr fór um haustit til Bjǫrgynjar ok sat þar um vetrinn, var hann orðinn allvinsæll. Þat haust kom utan af Íslandi Guðmundr Arason, ok var kosinn til biskups yfir Norðlendinga fjórðung; tók konungr allvel við honum; var biskupsefni með honum um hríð, var hann inn mesti vin konungs jafnan síðan. Einarr prestr átti systur Hákonar konungs, aðra dóttur Sverris konungs, ok hafði sýslu suðr á Rogalandi; hann var inn mesti hǫfðingi, hann var allkærr Hákoni konungi. Margir aðrir váru þá hǫfðingjar með Birkibeinum: Hákon galinn, Pétr steypir, Sigurðr konungsfrændi, Hróarr konungsfrændi, Eyvindr prestsmágr, ok margir aðrir ágætir menn bæði at ættum ok mannvirðingu.

Maðr hét Erlingr steinveggr, er kallaðr var son Magnúss konungs Erlingssonar; hann var í gæzlu á Vindlandi, ok haldinn þar í turn einum. Margrét hét kona vindversk; hon kom honum þaðan með þeim hætti, at þau ristu í sundr klæði sín ok lǫgðu í streng, fór hann út um glugg einn ok ofan fyri steinvegginn með festinni, en festin vansk eigi til jarðar, ok fell hann þá ok lamdisk mjǫðmin; en með því at nótt var myrk, þá komsk hann á braut, ok kom fram í Danmǫrk; síðan var hann kallaðr Erlingr steinveggr.

Sumar þat er Hákon konungr var í Víkinni, kom Erlingr steinveggr á Skáneyri, ok birti fyri Norðmǫnnum ætt sína; buðusk honum þar menn til fylgðar, en hann kveðsk eigi vildu reisa flokk á móti Hákoni konungi eða gera óróa í landi, meðan hann væri konungr yfir Noregi. Fór Erlingr þá til Kaupmannahafnar, ok var þar um vetrinn.

Hákon konungr fór um haustit til Bjǫrgynjar, ok sat þar um vetrinn, en um sumarit fór hann til Víkr austr, en fór aptr til Bjǫrgynjar um haustit, ok efnaði þar til vetrsetu. Þat haust kom Erlingr á Skáneyri, ok þá kom Margrét drótning austan af Gautlandi til Bjǫrgynjar, ok sat þar um vetrinn, ok lagðisk heldr þungt á með þeim Hákoni konungi.

Um vetrinn á jólum fekk Hákon konungr sótt, ok tók þegar svá hart, at hann fekk eigi stýrt sér, lét hann þá fœra sik upp til Borgar, ok lá þar litla stund áðr hann andaðisk; þat var inn átta dag jóla. Hann var jarðaðr í Kristskirkju, ok stóðu menn mjǫk hryggvir yfir grefti hans, því at hann var manna vinsælastr; léttlátr var hann ok lítillátr, hirðprúðr ok háttagóðr, hraustr ok sigrsæll í mannraunum, sem fyrr er ritat, at hann þótti jafnan vera traust Birkibeinum.

Þat var kent Margrétu drótningu at hon hefði ráðit mann til at svíkja konunginn í drykk; þann mann tóku Birkibeinar ok hǫfðu þessi kennsl á honum, en hann setti þar syn fyri ok bauð skírslur, ok kom því svá at hann fastaði til járns, ok bar járnit allskǫruliga, en er hǫndin var leyst, þá var hon mjǫk brunnin; eptir þat var hann fluttr út fyri Bjǫrgynjarvág ok drekkt þar.

Þat sama vár tóku Birkibeinar sér konung, Guthorm son Sigurðar lávarðar, hann var þá barn at aldri; en fyri flokkinn bundusk Hákon galinn, systurson Sverris konungs, ok Pétr steypir, annar systurson Sverris konungs, hann átti þá Ingibjǫrgu, dóttur Magnúss konungs. Þessir váru ok með flokkinum, Sigurðr konungsfrændi, Eyvindr prestsmágr, Einarr konungsmágr, Hróarr konungsfrændi ok mart annarra gǫfugra manna.

En er þetta spurðu þeir menn, er verit hǫfðu fyrrum með Bǫglum, þótti þeim sér ekki mjǫk friðvænt með Birkibeinum, ok fóru úr landi til Danmerkr. Þorleifr skálpr ok þeir synir Ǫnundar lunds, Oddr ranr ok Arnbjǫrn trǫll komu til Erlings steinveggs í Kaupmannahǫfn; þá hófsk þar flokkrinn; dreif þar mart manna til þeirra, er áðr hǫfðu verit með Bǫglum; þeir sendu þá boð norðr í Víkina til vina sinna, ok stefndu þeim til Álaborgar um fǫstu. Þar kom þá af Noregi Hreiðarr sendimaðr, Sǫlvi Dísarson, Philippus af Veggini, þeir hǫfðu þá mikinn skútnaher; en er þeir komu í Víkina, þá gekk allt fólk undir þá; ok fóru svá austan til Oslóar; þar var þá fyri Nikolás biskup.

Þá bað Erlingr biskup gera sér skírslur til faðernis, en biskup vildi þat eigi, ok bað hann bera járn í Borg; fór þá Erlingr til Borgar, ok fastaði þar.

Kom þar þá Nikolás biskup, ok er Erlingr skyldi taka undir járnit, þá sagði biskup hann skyldi bera ekki járn: "farðu til Túnbergs, ok ber þar járn, því at þar mun koma Danakonungr, ok skal hann sjá járnburðinn." Fór þá Erlingr til Túnbergs, ok beið þar Danakonungs. Nikolás biskup ok Danakonungr hǫfðu þat ráð gert með sér, at hann skyldi fara til Noregs, ok hafa með sér Philippus, son Símunar Kárasonar, systurson Inga konungs Haraldssonar, ok frænda Nikolásar biskups.

Þat var um várit fyri Bótólfsvǫku, er Valdamar Danakonungr kom til Túnbergs, ok hafði meir en þrjú hundruð skipa, ok fór allspakliga; þá fastaði Erlingr til járns annat sinn, ok bar járnit vel ok skǫruliga; sá þá skírslu biskup ok konungr, en er hǫndina skyldi leysa, þá setti Danakonungr menn vápnaða umhverfis kirkjuna, ok ef Erlingr yrði eigi skírr, þá var auðsærr hans kostr. Var hann í boði Danakonungs um daginn; konungr gaf honum hálfan fjórða tug skipa með ǫllum reiða.

Eptir um myrgininn var blásit til húsþings, en áðr þingit væri, hafði Nikolás biskup því til leiðar komit af fulltingi vina sinna ok sjálfs síns framkvæmð, at Filippus frændi hans var tekinn til jarls; hét biskup því, at hann skyldi veita þeim með allan sinn styrk; var þá Erlingr til konungs tekinn; fór þá Danakonungr suðr til Danmerkr.

Þá gekk til handa Erlingi Arnbjǫrn, son Jóns Gautssonar, ok Helgi Birgisson, Ásbjǫrn koppr, Gyrðr Beinteinsson, Guthormr þvari, Ormr langi, Þórðr dokka, Benedikt af Gumanesi, Símun kýr, Kolbjǫrn rauði, Gyrðr skjálgi, ok hǫfðu allmikit lið. Á bak Jónsvǫku hǫfðu þeir Borgarþing; var þar Erlingr til konungs tekinn, en Filippus til jarls.

Birkibeinar stukku allir úr Víkinni, ok fóru norðr til Þrándheims, en sumir til Bjǫrgynjar. Þetta sumar andaðisk Guthormr konungr þar í Þrándheimi.

Birkibeinar stefndu þá Eyraþing, var þar þá Þórir erkibiskup ok allr fjǫlði inna vitrustu manna í þrœndalǫgum; var þar þá rœtt um konungs tekju. Hákon galinn hafði þá fengit frú Kristínar, en erkibiskup hafði talit at því; vildu flestir bœndr taka hann til konungs, en erkibiskup mælti á móti; var þá tilnefndr Sigurðr konungsfrændi, dótturson Sigurðar konungs Haraldssonar, ok Pétr steypir, systurson Sverris konungs.

Ingi hét son Cicilíu konungsdóttur, bróðir Hákonar galins ok son Bárðar Guttormssonar, hann var þar þá í kaupangi; en fyri því at hann var þrœnzkr at ætt, þá vildu alþuðan hann til konungs; var ok þat erkibiskups vili; hafði ok Ingi áðr verit með honum; var þá Ingi til konungs tekinn, en fyri því at hann var æskumaðr ok ekki reyndr í herstjórn, en var vandi mikill fyri at sjá, þá var þat ráð liðsmanna at Ingi gæfi Hákoni jarls nafn ok svá var gert.

Eptir Ólafsvǫku fór Erlingr or Túnsbergi með ǫllum her sínum, ok sneri norðr með landi, ok hǫfðu hálfan fjórða tug skipa; tóku leiðangra ok allar konungs skyldir, fóru heldr tómliga; en er þeir komu til Bjǫrgynjar, þá váru í borginni Birkibeinar: Dagfinnr, Þorgrímr af Ljánesi, Þórðr brasi ok nær tvau hundruð manna.

Gengu Baglar upp í bœinn ok sóttu upp til borgar, ok skutusk á um hríð, þá mælti Erlingr steinveggr við sína menn: "skjótið eigi á þá, því at þeir eru allir várir menn." Baglar sváfu jafnan á skipum um nætr, sumir við akkeri, en sumir yfir við Munkabryggju, en váru jafnan í bœnum um daga; þeir fóru jafnan upp til borgar, ok skutu hvárir á aðra, urðu margir menn sárir, en fáir fellu.

Einn dag reyru þeir Erlingr konungr á nǫkkurum skútum á Hólmi, ok lendu við Biskupsbryggjur, ok gengu upp til Krists kirkju; en er þat sáu Birkibeinar, gengu þeir ámót þeim ok veittu þeim svá harða árás at Baglar hrøkkva undan; hljóp Erlingr á kaf ok sumt liðit, en sumt fell, sumir náðu skipum; ok er þeir náðu skipunum, spurðu þeir Erling hvert þeir væri enn þeirra menn? Konungr sagði at svá var.

Litlu síðarr fóru Baglar or bœnum ok norðr með landi, settu sýslumenn í heruð, ok fóru þá norðr í Rúgsund, ok lágu þar nær þrjár vikur; þá tók Nikolás biskup landskyldir sínar, ok þá kom at þeim leiðangr mikill; þá kom til þeirra Loðinn búandi af Leykni ok Nikulás Bótólfsson ok Kaurlungr, bróðir hans, Endriði hegri, Kálfr af Hornyn.

Þá spyrja þeir at Birkibeinar hafa tekit sér konung ok jarl, ok búask nú norðan með her mikinn; snúa Baglar þá aptr til Bjǫrgynjar, ok lǫgðu skipum sínum inn í Laxárváginn.

Biskup hafði þar suðrmann einn, er gera kunni mǫngu, ok kveðsk hann þar hafa brotit með marga borg: "ok ef eigi brýt ek þessa," sagði hann, "leggit mik í slǫnguna ok slǫngvit mér at borginni." Þá váru fluttir til viðir til borgarinnar, ok tekit at búa mǫnguna, þetta var kallat mǫngu haust.

Þá kom sú njósn til bœjarins at sén væri sigling Birkibeina norðan um Stafafjǫrð; var þá blásit til stýrimanna stefnu, ok leitaði eptir hvat mǫnnum þœtti ráð til at taka. Konungr vildi at þeir biði ok héldi orrostu við Birkibeina.

Biskup svarar: "ef þú vill, konungr, berjask hér við Birkibeina, þá muntu eigi þurfa at gera ráð fyri þessum mǫnnum optarr, er nú fylgja þér; er þat mitt ráð at vér búimsk sem skjótast ok setim upp segl vár, ok siglum í Vík austr; berjumsk þar við Birkibeina, ef þeir sækja þangat eptir."

Var þat ráðs tekit; lét biskup þegar fœra tjǫld af skipi sínu, ok sneri út or váginum, ok síðan svá hverir sem búnir urðu; fóru bæði nætr ok daga, þar til er þeir komu til Túnbergs, fór þá biskup inn til Oslóar.

Birkibeinar komu til Bjǫrgynjar litlu síðar en Baglar váru á brautu, dvǫldusk þeir í Bjǫrgyn um hríð, sneru síðan aptr norðr til Þrándheims, ok sátu þar um vetrinn, en Baglar í Víkinni; á Upplǫndum váru hvárirtveggju.

Á Upplǫndum var af Birkibeinum Úlfr hani, Haraldr kesja, Guðleikr flotbytta, ok enn fleiri sveitarhǫfðingjar; en af Bǫglum var Þóraldi Augusun, Guðleikr skreiðungr, en á Hringaríki Benedikt af Gumanesi; á Valdresi var Jón griðmaðr; þeir felldu um vetrinn Narva spjót ok mart manna með honum, en sumir komusk undan.

Um várit eptir páska sendi Erlingr frá sér skútur ok ǫll léttiskip, var þar fyri Arnbjǫrn Jónsson, Nikolás Bótólfsson, Loðinn stallari, Gyrðr Benteinsson, Atli griðkona; þeir hǫfðu átján skip, ok ætluðu til Bjǫrgynjar, ok fóru skjótliga; en er þeir komu til Fjǫlbyrju, spurðu þeir at Einarr konungsmágr var með sveit manna í Stafangri ok hafði ekki spurt um þeirra ferð; sneru þeir þá þangat ok sigldu um daginn fyri Jaðar, ok um miðs dags skeið til staðarins; en er Einarr fekk njósn af ferð þeirra, var hann á sættarstefnu, ætlaði hann at eigi mundi svá skjótt at bera; en er þeir Einarr sá skipin, þá hljópu þeir í Svithunskirkju ok upp í stǫpulinn. Baglar brutu upp kirkjuna, ok buðu Einari grið; gengu þeir þá innar í kirkjuna; vann Einarr þá eið at Svithuns skríni, at vera aldri ámót Erlingi konungi. Eptir þat fóru þeir með hann út or kirkjunni, vildu þá hǫfðingjar halda grið við hann, en liðsmenn réðu ok drápu hann, fjórir menn aðrir váru drepnir í kirkjunni. Þar tóku Baglar leiðangr mikinn, er Einarr hafði saman dregit áðr um Rogaland; sneru Baglar þá aptr til Túnsbergs.