Þorsteinn hét maðr ok var Kuggason. Hann bjó í Ljárskógum. Hann var auðigr maðr at fé ok vel kynjaðr, ok þótti vera ójafnaðarmaðr. Hann var mægðr við gǫfga menn ok góða drengi. Þorfinna hét kona hans, ok var næstabrœðra Þórdísi, konu Bjarnar.
Þeir Þórðr Kolbeinsson ok Dálkr skoruðu á Þorstein um liðveizlu móti Birni; þótti sér þungt veita vilja móti Birni.
Enn Þorsteinn kvaðsk þá eigi viðlátinn at sinni — "þœtti mér þá á hann bezt máli at fylgja, at þit fáið Birni nǫkkura sǫk nýja; ok mun þat hœgt; því at ek veit, at maðrinn er ekki sakvarr; ok mun ek þá veita ykkr lið".
Nú þótti Þórði vænt horfa. Ok fyrir þessi vinganarheit Þorsteins býðr Dálkr honum til jóladrykkju, ok bað hann vera svá fjǫlmennan sem hann vildi. Þetta var um várit fyrir þing. Enn er menn kómu af þingi um sumarit, þá heldu menn vǫrðu á sér, ok tókusk af mjǫk heraðsfundir, ok vildu menn nú varir um vera, at þeir fyndisk miðr enn meirr, Þórðr ok Bjǫrn, enn þá er nú kyrt.
Um vetrinn eftir, fyrir jólin, bjósk Þorsteinn til ferðar, til at sœkja jólaveizlu til Dálks, ok ríðr nú á Strǫndina, út til Þorgeirs Steinssonar, frænda síns, á Breiðabólstað, ok latti hann Þorstein suðrferðar, ef hann vildi hans ráð hafa. Þorsteinn vill ekki annat enn fara, ok fór hann með tólf menn. Þar var Þorfinna kona hans með honum. Hon var dóttir Vermundar ór Vatnsfirði. Þau fóru á Dunkaðarstaði til gistingar, til Ǫzurar, fǫður Kálfs; enn fara daginn eftir suðr á Knappafellsheiði, enn gistu á Hafrsstǫðum í Knappadal. Þar bjó sá maðr, er Hafr hét. Um morgininn váru tvær leiðir fyrir um Hellisdalsheiði — sá gengr af Klifsdal — ok fóru þau þá leið: upp Hellisdal, enn ofan Klifsdal; hann gengr gegnt bœ Bjarnar í Hólmi.
Veðrit gerði ilt: snæfall mikit. Þau koma ofan síð at stakkgarði, er Bjǫrn átti, er stóð á hjǫllum, ok var þá fok mikit. Þar var fyrir maðr, ok bar út hey, ok gaf hrossum Bjarnar. Kvǫddusk þeir ok spurðusk tíðenda.
Síðan mælti Þorsteinn: "Viltu segja oss leið ofan um hraun?"
Húskarlinn mælti: "Ekki ætla ek, at heimamenn Bjarnar eigi þér vingan at launa, ok mun ek eigi þat gera".
Þorsteinn mælti: "Hvat mun þá varða, þó at þú farir nauðigr, ef þér þykkir sá betri".
"Þat munuð þér mega", segir húskarl, "ef þér vilið".
Veðrit versnaði bæði af foki ok frosti; enn húskarl var fyrr allr á brott, enn þeir fyndi, ok fór hann heim ok segir Birni, at hann þóttisk ór øngum aka, ok kvað Þorstein Kuggason hitta sik, ok þau tólf saman, ok vilja neyða sik til leiðsagnar.
Bjǫrn mælti: "Ef Þorsteinn er svá vitr, sem hann er harðr ok kappsfullr, þá mun hann hér koma í kveld ok hætta sér eigi, þar sem nú er hann, enn ef hann ferr upp í dalinn gegn veðrinu ok niðr um hraun, um vǫtn ok torfærur, þá fersk honum eigi vel, ok látum svá sem hann komi hér í kveld".
Þorfinna reið, enn þeir gengu, ok váru þrekuð — því at þau hǫfðu vilt farit um daginn á heiðinni — ok sjá þetta, at húskarl var allr í brott; ræddusk þeir við, hvat þá skal til ráða taka. Veðrit versnaði at eins, enn náttmyrkr á við sik.
Þorfinna mælti: "Ef yðr sleppr því meirr at festa hendr á Birni enn á húskarli hans, sem hann er meiri fyrir sér, þá verðr eigi fǫr yðar einkargóð; ok veit ek, at Þorsteini þykkir einsætt, at vera honum mótsnúinn; enn mér þœtti ráðlegt at virða tengdir við Þórdísi, næstabrœðru mína, enn óráðlegt at hætta sér úti hjá bœ Bjarnar, enn þó lítilmannlegt, ok mjǫk undir hann lagit, hvernin í hǫndum hann vill hafa; fǫrum heldr þangat; ok ef vér sœkjum hann heim, þá hǫfum vér þar góðan beina; er hann drengr svá góðr".
Þorsteinn var þess alltrauðr ok fór þó. Ok litlu síðar sjá þau mann hjá ǫðrum stakkgarði, ok var þar Sigmundr, húskarl Bjarnar. Þorsteinn bað hann vísa sér veg ofan til Húsafells.
Hann segir: "Ekki kann ek at vísa mǫnnum veg í foki eða náttmyrkri".
Hann sté þá á bak Hvítingi um síðir, ok reið fyrir ok fylgdi Þorfinnu, ok koma at Hítará, ok var hon upp gengin mjǫk, ok urðu þeir vátir á ánni. Ok þá grunaði Þorstein nǫkkut um leiðina, hvern veg hann reið fyrir, ok var sem hann grunaði, at hann fór þá leið, er heim lá í Hólm; enn Bjǫrn var nær með þrjá tigi vígra karla; ok var þeim Þorsteini varla fært til bœjarins; því at skamt var eigi. Hann stóð undir Hólmsfjalli. Enn heimamaðr Bjarnar reið fyrir alt at garði.
Ok er þau koma þar ok drepa á dyrr, þá mælti Bjǫrn við húskarl þann, er hjá stakkgarðinum hafði verit, at hann gengi út, ok byði Þorsteini þar at vera, ef hann væri kominn; "enn ek get", segir Bjǫrn, "at honum þykkir þú eigi ráðandi, ok lítit gott veita mega ok munu menn mæla, at sá laði hann, sem ráðin á. Þú segir, at þínu boði mun hann hlíta verða, eða fara brott ella".
Svá gerði hann sem mælt var; ok fór sem Bjǫrn gat, at Þorsteinn kvaðsk eigi at honum mundu laðorð þiggja, ok bað þann bjóða sér, er ráðin átti. Húskarl bað hann þetta þiggja, eða fara í brott ella. Þetta þá Þorsteinn; því at hann sá eigi yfir, at þeir kœmusk til bœja, ef þeir fœri brott.
Ok er þeir kómu inn, var þeim heilsat, ok síðan borð tekit. Eigi váru þar eldar gervir né skift um klæði, ok váru þeir vátir ok frernir.
Bjǫrn spyrr tíðenda, ok heldr tómlega, af engri alúð; enn konur unnu Þorfinnu góðan beina.
Þorsteinn velkti mjǫk ráðin fyrir sér, hvárt eigi skyldu þeir brott um nóttina; þótti alt af óþokka við sér tekit. Enn Bjǫrn kvaðsk engan mann mundu til fá, at fylgja þeim í foki ok náttmyrkri; enn kvað óvandlaunaðan beina þann, er hann veitti þeim um nætr sakir.
Feldir váru þeim fengnir yfir sér, því at skóklæði þeira váru frerin, ok máttu þeir eigi ór komask, er enginn var eldrinn gerr; engi váru þeim ok boðin þurr fǫt. Ostr ok skyr var at náttverði; því at eigi var þá enn lǫgtekin fasta.
Bjǫrn spurði Þorstein: "Hvern veg kalla menn slíka vist í yðvarri sveit?"
Hann svarar, ok kvað menn kalla ost ok skyr.
Bjǫrn mælti: "Enn vér kǫllum slíka vist óvinafagnað".
Þann veg var nætrbjǫrg þeira, at sumir komusk ór brókum, ok hengu þær um nóttina á þili fernar, ok lǫgðusk þá til svefns.
Enn um morgininn snimma reis Bjǫrn upp ok sá til veðrs. Ok er hann kom inn, lauk hann aftr hurðu. Þorsteinn spurði, hvat veðrs væri. Bjǫrn kvað gott veðr hraustum mǫnnum. Þorsteinn kallaði á fǫrunauta sína ok bað þá búask, ok gerðu þeir svá. Þorfinnu var fylgt til sætis í stofu.
Ok er Þorsteinn kom út, var á foraðsveðr. Hann mælti: "Ekki er Bjǫrn veðrvandr fyrir vára hǫnd, ok kann hann eigi lítilmensku várri".
Bjǫrn heyrði hvat hann mælti: "Gefa mun enn ǫlmusulægi til Húsafells", segir hann.
Þorsteini óx móðr við átekjur hans, ok fór út í stofuna ok hitti Þorfinnu, ok var þar ein kona ǫnnur; þar var hljótt ok fámálugt; ok var Bjǫrn þar kominn. Frost fylgdi mikit veðrinu, ok váru stundum heið í himininn upp.
Þá mælti Bjǫrn: "Á mun ek gera kosti, at þér séið hér til fjórða dags jóla, ok skuluð þér hafa allan þann beina, er ek kann veita yðr; enn þeir fari í brott, er þat þykkir betra; enn eftir mun Þorfinna vera, ok þeir menn er kalnir eru".
Þorsteinn kvaðsk eigi vilja týna mǫnnum sínum, ok kvaðsk ætla, at þat mun vera mega, at fara hvergi, ok kvaðsk þat kjósa.
"Þá er vel", segir Bjǫrn, "ok tóktu nú þat af, er ráðlegra var".
Síðan lét Bjǫrn gera elda mikla, ok bað Þorstein baka sik ok þurka klæði sín.
Þorfinna eggjaði Þorstein, at þiggja af Birni alt þat er honum var þá betra enn áðr — "ok mun heðan af ekki af dregit við oss, enn várkunn á fáleikum hans í fyrstu; ok er þann veg farit hvárumveggja ykkrum, at betr sómir, at þit eigisk gott við".
Þorsteinn þektisk nú vel; sat við eldana ok fǫrunautar hans, ok var Bjǫrn nú allkátr.
Þá mælti Bjǫrn: "Nú hefir þann veg orðit", segir hann, "at nauðr skyldi yðr til nǫkkut hér at koma; enn ek var fár við yðr hit fyrsta kveld, at ek ætlaða, at þér skyldið ǫnnur hafa ǫlmælin á Húsafelli enn þau, at ek bæra friðgælur á yðr; enn heðan frá skal ek veita yðr sem ek kann bezt". Ok var nú enn bezti beini, ok var þar sungit annan dag jóla; ok sátu þeir þar fjórar nætr af jólunum ok þágu vel, sem vert var. Ok þá létti hríðinni, ok kvað Þorsteinn þá búask skyldu; ok svá gerðu þeir.
Bjǫrn sendir eftir stóðhrossum, er váru hjá stakkgarði; því at þeim var gefit um hríðina. Sá hestr var sonr Hvítings ok var alhvítr at lit, enn merarnar allar rauðar. Enn annarr sonr Hvítings var í Þórarinsdal, ok var sá ok hvítr, enn merarnar svartar. Nú lætr Bjǫrn stóðhrossin ǫnnur leiða til Þorsteins, ok kvaðsk vilja gefa honum.
Þorsteinn kvaðsk eigi vilja þiggja at svá búnu — "því at ek em enn ekki af þér gjafa verðr; ok ef ek launa þér eigi beinann þenna, er nú hefi ek þegit, þá er ósýnt, at ek launa þér, þótt þú leggir meira til; enn ef ek geri at maklegleikum at launa beinann, mun ek þiggja hrossin, ok vita, at þau verði enn þá launuð at nǫkkurri mynd. Ek mun bjóðask til, at gera milli ykkar Þórðar um mál yðr; því at eigi má svá búit standa. Þó at þú hafir ógilda menn lagit at jǫrðu, ok þat eigi fjarri lǫgum, þá munuð þér saman lenda, nema miðlat sé málum; ok mun ek segja þér, hvat ek mun gera. Þú skalt bœta hvern þeira nǫkkuru fé, þótt þú bœtir minna enn at vilja þeira, ok þann skakka, er þar er á milli, mun ek bœta, ok munu þeir þá þykkjask hafa vel vegit."
Bjǫrn mælti: "Því mun ek játa, er þú gerir, ok fel ek þér á hǫndum allan vanda".
"Svá er ok", kvað Þorsteinn, "at ek mun nú undir ganga þetta."
Bjǫrn fylgdi þeim á gǫtu. Hrossin váru tjǫgur saman, er hann gaf Þorsteini.
Þat er sagt, at sáttarfundr er lagðr undir Hrauni. Síðan var sent eftir Birni, ok kom hann með mikinn flokk manna, ok var hann úti með lið sitt, enn þeir Þórðr váru inni. Þorsteinn gekk þar um sættir. Ok er þeir hǫfðu við ræðsk um stund, ok int til um sættina, horfðisk á með þeim heldr enn eigi með umstilli Þorsteins.
Þórðr mælti: "Enn er vanvitat nokkut um sættina".
Þorsteinn spyrr, hvat þat væri.
"Um þat hǫfum vit ekki rœtt, verka okkarn Bjarnar. Vil ek nú, at vit kveðim alt þat, er hvárr okkarr hefir ort um annan".
Þorsteinn kvað þat óskylt vera munu.
"Þat er eigi þann veg", segir Þórðr, "vil ek vita, hvárr fleira hefir ort um annan, ok þarf ek eigi um þat at verða vanhluta fyrir Birni".
Þat ferr nú fram sem Þórðr beiddi, at hvárr þeira kvað alt þat, er kveðit hafði um annan, ok var sú skemtan sum ein áheyrileg. Enn svá reynisk, at Bjǫrn hafi ort vísu fleira enn Þórðr. Hann kvaðsk vilja yrkja á móti vísu, enn Þorsteinn kvað þat óskylt ok margir aðrir.
Bjǫrn svarar ok kvaðsk eigi vildu, at honum yrði um þat dœmt, at hann leyfði honum, at yrkja vísuna. "Enn ef þú vilt eigi láta undan líða", segir hann, "þá fresta þú ekki, ok lát eigi ákveðin orð í vera."
Enn Þorsteinn kvað sik eigi meira métinn í þessu enn svá af þeim Þórði, at þeir vildu ekki þá sætt halda, er hann hefði gerva; lézk nú nær kunna engan hlut í at eiga þeira máli.
Þórðr kvaðsk ekki mundu at því fara, hvárt Bjǫrn leyfði eða eigi, ok kvað vísu:
Bjǫrn tekr brátt, es mornar,
bráðr við illu ráði;
grǫnum es vanr at grípa
glópr við hverju hrópi;
ok hvítmála hœlir
hvimleiðr með stjǫl breiðan
sanni fríðr at svinnu,
siti hann vesalstr manna.
"Þat megi þér nú heyra", segir Bjǫrn, "at sú mannfýla vill enga sátt. Eigi skal hann enn þessarri vísu hafa á glæ kastat, heldr enn ǫðrum," — ok kvað Bjǫrn vísu:
Þræta at þú sér betri,
Þórðr, — skuld enga vildak —
alls gazt enga snilli
eljunlatr á skratti.
Vart hǫfum verri orta
— vink bjór Háars inna —
sekr glœps okr, enn ek orta
ísbjóðr um þik vísu.
Lokit er upp sættum ok fara af þinginu; fór Þorsteinn á Hítarnes með Þórði ok dvaldisk þar litla stund. Ok er hann fór þaðan, fekk hann litlar gjafir af Þórði; ok þykkir Þorsteini Þórðr ollat hafa, er engar urðu sættir, ok var heldr í rénan vinátta þeira; þótti hann lítils virða sín tillǫg í þessu máli.
Þorsteinn ferr í Hólm til Bjarnar ok er þar nǫkkura stund. Ok er hann fór á brott, leiðir Bjǫrn hann á gǫtu upp á Hítardalsheiði, ok ætla þar at skiljask ok ræðask við áðr af hugðu, ok kvaðsk Bjǫrn mundu þykkjask þá hafa enn betra hlut af málum við Þórð, — "þar sem ek vilda hafa þinn dóm. Enn vit hǫfum mælt til vinganar með okkr; em ek ráðinn til at efna þat ok vera þinn vinr; enn hvárrtveggi okkarr á nokkut sǫkótt. Nú vilda ek til þess mæla, at hvárr okkarr hefndi annars, sá er lengr lifði, ef vit hǫfum líflát af vápnum eða manna vǫldum."
Þorsteinn kvað sér þykkja í hvern stað jafnboðit, er hann bauð sitt vinfengi, — "enn gerum þar á grein nǫkkura, er þú ræðir um hefndirnar, þvíat nú vita menn gerr enn fyrr, hvat gera skuli, ok vil ek þat um mæla, at hvárr okkarr taki eindœmi eftir annan eða sektir ok fébœtr, þótt eigi sé manndráp, ok sómir þat betr kristnum mǫnnum."
Nú tóku þeir þetta fastmælum, at hvárr þeira skal hefna annars eða eftir mæla, svá sem þeir sé sambornir brœðr. Nú váru stóðhrossin fram leidd at nýju, ok játaði Þorsteinn nú ok kvaðsk þiggja vilja fyrir hvern mun ok einn, ok váru þar eftir þann vetr hrossin, ok svá um sumarit eftir, ok var eigi eftir komit, ok skyldi Bjǫrn þá senda vestr um haustit. Þorfinnu gaf Bjǫrn gullhring ok guðvefjarkyrtil, er Óláfr konungr hafði gefit Þórði Kolbeinssyni ok hann gerði til handa Birni eftir rán í Brenneyjum. Ok skiljask þau góðir vinir ok fara heim hvárirtveggju.
Litlu síðar tók Bjǫrn augnaverk, ok helzk hann um hríð, ok varð honum at því mein, enn þó batnaði, er á leið, ok drap þó heldr fyrir honum, þvíat hann var síðan þungeygr nǫkkut ok eigi jafnskygn sem áðr.
Enn mjǫk þótti mǫnnum á einn meið hallask með þeim Birni ok Þórði í ǫllum viðskiftum, ok unir Þórðr stórilla við ok þeir menn, er at málum stóðu með honum. Er nú orðit vinfengi mikit með Birni ok Þorsteini Kuggasyni.
Nú líðr vetrinn af hendi ok sumarit, ok váru kyrr mál þeira at kalla. Á því hausti fór Þorfinnr Þvarason út á Nes til fǫður síns ok váru fimtán saman, ok hafði hann sverð Bjarnar, Mæring, enn Bjǫrn hafði vápn hans. Bjǫrn var heima ok fátt manna; váru sumir húskarlar farnir til rétta í Langavatnsdal, enn sumir annan veg. Þórðr ok Kálfr sátu fjǫlment á Hítarnesi, svá at Bjǫrn vissi eigi, ok ætluðu, ef þeim þœtti fœri á gefa, at brenna Bjǫrn inni.
Arngeirr karl fór heiman, ok ætlaði í Knarrarnes at leita kynnis, ok tók um morgininn vápn Bjarnar, þau er heima váru, enn Bjǫrn var genginn til hrossa sinna. Arngeirr fór villr ok fann eigi fyrr, enn hann kom til fjóss Þórðar á Hítarnesi, ok hitti hann nautamann, ok vísaði hann honum þegar á brott. Enn þá váru konur í fjósi, ok máttu þær eigi yfir þegja kvámu Arngeirs, er þær kómu inn.
Ok er þeir Þórðr ok Kálfr ok Dálkr verða þess varir, at fátt var manna heima hjá Birni, þá ræða þeir um tiltekjur. Ok á þeim stundum hafði Þórðr ort vísu þessa:
Ǫllungis biðk allar
atgeirs eða goð fleiri
— rétt skilk — rammar vættir
randóps, þærs hlýrn skópu,
at — styrbendi — standi
— stálgaldrs enn ek valda —
blóðugr ǫrn of Birni
bráðrauðr hǫfuðsnauðum.
Ok nú fýsir Kálfr mjǫk, at þeir drepi Bjǫrn, ef þeir megu, ok kvaðsk fyrir lǫngu búinn vera við Bjǫrn at etja, þá er hann var meiri fyrir sér enn nú.
Dálkr kallar ok einsætt vera, at neyta nú þess fœris, er hann hefir fátt manna, ok kvað þeim þungt vegizk hafa við Bjǫrn, ok mundi mál þykkja, at eiga eigi hans ofsa yfir hǫfði sér, ef réttast mætti, ok kvað Þórð skyldan til, at beitask fyrir ok skipa til, — "enn aðrir at fylgja þér".
Nú ráða þeir þat af, at Kálfr ferr til Hurðarbaks eftir sonum Eiðs, Þorvaldi ok Þórði, ok segir þeim orðsending Þórðar Kolbeinssonar, ok hvat þeir ætluðusk fyrir. Þeir bregða við skjótt ok fara með Kálfi; ok berr svá til fǫr þeira, at þeir eigu at fara yfir Þórarinsdal í Hítardal. Þar hitta þeir griðkonu Bjarnar við ána, er fara skyldi út á Vǫllu. Þeir spurðu hana tíðenda ór Hólmi, hvat menn hǫfðusk at, eða hvé mart manna heima væri með Birni. Enn hon var ekki til málløt ok sagði þeim til mart; kvað þrjá menn aðra heima enn Bjǫrn, ok kvað þá þó í skógi ok hǫggva við.
Nú skiljask þau, ok fara þeir sem hvatast á fund Þórðar ok Dálks, ok búask þegar til atfarar við Bjǫrn. Fara menn fjórir ok tuttugu; ok var þar Kolli, son Þórðar. Þeir fóru um aftaninn til náttverðar undir hraun, ok fara síðan um nóttina gǫtur þær, er upp liggja í dalinn, frá Vǫllum, uns þeir koma í Hólmsland, ok tǫluðusk þá við; skipaði Þórðr til, hversu at skal fara at ná Birni.
Nú mæla þeir ok til fasta með sér á þessa stefnu, ef þeir geta Bjǫrn at jǫrðu lagðan, at þeir skulu allir skyldir at gjalda upp fé, ef fébœtr eru teknar eftir hann, Þórðr fyrst at upphafi ok Dálkr ok Kálfr, hverr þeira, er banamaðr hans yrði. Þann dag skulu vera réttir í Þórarinsdal ok aðrar í ofanverðum Hítardal.