Bókastaðir

Þat hafði verit um sumarit, at Kolli enn prúði var ungr, at Bjǫrn kom til leiðar, enn sveinninn rann þar nǫkkurra vetra gamall ok et fríðasta mannsefni. Bjǫrn spurði, hvers son sveinninn væri, enn maðr svaraði honum ok kvað vera son Þórðar Kolbeinssonar ok heita Kolla.

Bjǫrn kvað vísu:

Ekki var breytt um faðerni Kolla, þótt Bjǫrn þœtti hríðum mæla um í vísum sínum, hver ván honum þótti á vera.

Einn vetr var þat sagt, at Bjǫrn hafði skógarmenn nǫkkura með sér ok lét þá virki gera um bœ sinn. Ok um sǫmu skógarmannabjǫrg sótti Þórðr Bjǫrn ok hugðisk at réttask, ef hann mætti, er Bjǫrn hafði ónýtt mál fyrir honum, ok hugðisk nú vera mundu saksælli. Bjǫrn svarar fyrir þeim á alþingi ok kvað Þórð nú með réttu ganga ok satt mæla ok kvaðsk eigi vilja synja laga um þetta mál, ok kvaðsk vilja bœta fé fyrir þetta mál. Þeir sættusk hér um, ok galt Bjǫrn slíkt, sem gert var.

Svá bar at nǫkkuru síðar, at Þórðr Kolbeinsson barg tveimr skógarmǫnnum ok fekk þeim vist í Hraundal at Steinólfs, er átti Þórhǫllu Guðbrandsdóttur. Bjǫrn spurði þetta; reið heiman ok til sels Steinólfs ok hitti mann þann í Grjótárdal, er þar bjó ok Eiríkr hét, ok gaf honum til kníf ok belti, at hann segði honum, þá er skógarmenn fœri til skips, þeir er hjá Steinólfi váru. Hét hann honum því ok helt vǫrð á síðan. Enn Þórðr ætlaði at koma þeim utan ok fá þeim þeim fé nǫkkut; þóttisk þá leysa þá bezt af hendi. Ok þat hafði Bjǫrn spurt, at þann veg var til ætlat.

Nú kemr þar, er þeir fara á leið til skips; búask um kveldit ok fara um nóttina. Ok er Eiríkr varð varr við, ríðr hann upp í Hólm ok segir Birni, enn hann brá við þegar ok reið eftir þeim; enn leið þeira lá út yfir Hítará. Bjǫrn ríðr eftir hart ok hittir þá um nóttina, áðr enn þeir kómu yfir ána; ok er skamt frá at segja, at Bjǫrn drap þá báða; dró þá síðan undir klett einn ok kasaði. Hann hafði heim fjárhlut þann, er þeir hǫfðu haft. Þórðr átti hrossin, er þeir fóru með.

Ok ofanverða nótt ríðr Bjǫrn heiman ok hefir hrossin með sér. Hann kom svá snimma á Hítarnes, at menn váru eigi upp risnir, ok lét Bjǫrn þar laus hrossin, er skógarmenn hǫfðu haft; hittir síðan Þórð ok mælti: "Þat er þér at segja, at ek hefi drepit skógarmenn þína, þá er þú hefir á hendr tekizk. Nú með því, at þér mislíki, er þat ráð at standa upp ok hefna þeira".

Þórðr mælti: "At réttu máttu kappi heita", segir hann.

Bjǫrn mælti: "Hvat skal at nafnfesti?"

Þórðr kvað hann mundu hafa fé þat, er hann tók af skógarmǫnnum.

Nú skilja þeir at sinni, ok ríðr Bjǫrn heim; ok kemr enn sá orðrómr á, at Þórði hafi þetta eigi orðit til virðingar; þykkir honum þungt veita.

Nú er frá því at segja, at eitt sinn áttu þeir hestaþing, Bjǫrn ok Þórðr, hjá Fagraskógi, ok kómu þeir fyrr enn alþýða heraðsmanna. Þá var Þórðr beðinn skemtanar ok tók því eigi fjarri. Enn þat var upphaf, er hann kvað vísur þær, er hann kallaði Daggeislavísur. Þær hafði hann ortar um Þórdísi konu Bjarnar, enn hana sjálfa kallaði hann jafnan Landaljóma.

Bjǫrn hlýddi skemtan et bezta, enn lét eigi þurfa sik skemtanar at biðja ok at sjá hér í mót, ok er Þórðr hafði lokit, tekr Bjǫrn ok skemtir vísum þeim er hann kallaði Eykyndilsvísur.

Ok er lokit var, spurði Þórðr syni sína, Arnór ok Kolla, hvé þeim líkaði þessi skemtan.

Arnórr mælti: "Víst líkar mér illa, ok eigi um slíkt sætt."

Kolli mælti: "Eigi sýnisk mér svá; mér þykkir jafnskapnaðr, at verki komi verka á mót."

Nú er kyrt, ok koma heraðsmenn ok hafa slíka skemtan, sem ætlat var, ok er ekki getit, at þar yrði fleira til nýlundu. Er nú sem fyrr, at Þórðr undi hvergi betr við enn áðr.

Enn er þess getit einu sinni, at þeir hǫfðu mælt til skemtanar ok hestavígs, ok gekk Bjǫrn at mjǫk ok keyrði hestinn annan ok hafði digran hestastaf í hendi. Þórðr sat á hrossbaki ok reið svá hjá mannhringnum ok sá á vígit. Ok þá er Þórð bar inn mest í hringinn, leggr hann spjóti til Bjarnar, er hann hafði í hendi, ok kom í herðarblað honum. Bjǫrn snarask við ok reiddi stafinn ok rak við eyra Þórðar, svá at hann fell af baki; ok þá var eigi kostr fleira at gera, þvíat menn hlupu á milli ok skildu þá. Ekki er annars getit, enn þeir léti þetta á ganga; ok er nú kyrt um hríð.

Nǫkkurum vetrum síðar koma brœðr tveir af Hornstrǫndum til gistingar á Hítarnes til Þórðar ok váru þar um nótt; ok um morgininn biðja þeir Þórð ásjá ok segja honum hvat þeim var á hǫndum.

Þórðr segir: "Gera mun ek kost á þvílíku við yðr."

Þat var snimma um várit. Beinir er annarr nefndr enn annarr Hǫgni. Þeir spyrja, hver kostrinn væri.

"Ekki mun hann nýtilegr þykkja", segir Þórðr. "Ek mun gefa ykkr til hundrað silfrs, at þit sitið um líf Bjarnar ok fœrið mér hǫfuð hans; ek mun nú fá ykkr hálft hundrað, enn hálft, er þit komið aftr."

Þetta var kaup þeira. Þórðr hét þeim á ofan ásjá sinni. Þeir kváðu sér eigi ægja mundu, at ráða at Birni, ef þeim gæfi fœri til.

Nú fara þeir upp í dalinn ok koma í Hólm til Bjarnar, er fé var á stǫðli um aftaninn. Þeir hittu Þórdísi, konu Bjarnar, hjá dyrum, ok spurðu, hvar Bjǫrn væri; kváðusk eiga við hann erendi. Hon vísaði til hans; kvað hann genginn í haga.

Ok er hon kom inn, segir hon Þórdísi, móður Bjarnar, frá hjali þeira er komnir váru. Hon kvaðsk ætla, at vera mundi flugumenn.

Ok er Kolbeinn, heimamaðr Bjarnar, heyrir þetta, þá tók hann skjǫld Bjarnar ok sverð ok hljóp með þangat, er hann vissi, at Bjǫrn var, ok færir honum, ok kom hann fyrri, því at honum var kunnara, hvar skemst var, ok segir Birni, at hann kvaðsk hyggja, at flugumenn mundu koma at finna hann. Bjǫrn þakkaði honum ok gekk síðan til sauðahússins með vápnum sínum ok inn í húsit, ok þat sjá þeir ok fara þangat.

Ok er þeir koma at húsinu ok hugsa, hvern veg þeir skuli sœkja hann, þá hljóp Bjǫrn út at þeim váðveiflega, at þá varir minzt, ok þrífr hvárntveggja hǫndum; enn þar mikill knáleikamunr; skiftisk þat annan veg til enn ætluðu. Hann batt þá báða hendr á bak aftr, enn lét lausa fœtr ok bar ekki járn á þá; síðan stakk hann øxum þeira undir bǫnd at baki ok biðr þá fara ok sýna sik Þórði. Af þeim tók hann silfrit ok gaf þat Kolbeini.

Þeir fara í brott, ok þykkir ill orðin ferð sín ok hneisuleg; koma svá búnir á Hítarnes. Þórðr kvað sér ekki mǫnnum at nær, þótt þeir væri, ok rak þá á brott.

Kona er nefnd Þorbjǫrg. Hon bauð Birni heim fyrir vináttu sakir, ok þiggr Bjǫrn boðit, ok er þar með henni þrjár nætr í góðum beina. Ok ena síðustu nótt lét hann illa í svefni, ok er hann vaknar, spyrr húsfreyja hann, hversu hann dreymdi, eða hví sætti, er hann lét svá illa er hann svaf.

Hann segir: "Mér þótti, sem sex menn sœtti mik, ok þótti mér nær þurfa handa við; kann vera, at þá hafir þú heyrt til mín."

"Þat er auðsætt", segir Þorbjǫrg, "manna fylgjur eru þat, er illan hug hafa á þér; ok vil ek, at þú farir eigi heðan, áðr vit spyrjum, at engi tálmi ferð þína, eða siti fyrir þér; ella far þú aðra leið, enn þú fórt hingat, þótt hon sé lengri nǫkkut, því at hinnar munu þeir gæta, er þinn fund vilja hafa, er skemst er ok alþýðuleið er."

"Svá skal vera", segir hann, "at ek mun fara leið aðra."

Nú býsk hann heimleiðis ok þakkar henni vel beina áðr þau skiljask. Ok er hann kom ór garði vill hann fara þá gǫtu, er skemri er; ferr um hríð ok sér menn fyrir sér at sauðahúsum nǫkkurum.

Hann þóttisk vita, at Þórðr mundi vera ok menn með honum; sjá þóttisk hann sex menn. Bjǫrn bjósk við at verja sik ef þyrfti. Hann var í blári kápu, ok gyrði hana at utan, ok brá síðan sverðinu. Hann hafði spjót í hendi haft, ok sendir þat fram í veginn, þegar hann kom í skotfœri við þá, ok varð þar fyrir maðr, er Steinn hét ok var Guðbrandsson, ok stóð í gegnum hann, ok fekk þegar bana. Þá hljóp maðr at Birni, milli þeira Þórðar, er Þorbjǫrn hét, ok var Bjǫrn þar skjótari ok vann á honum, ok kom í ennit; þat var lítit sár. Síðan hjó Bjǫrn til Þórðar; enn hann tók ráð et vitrlegasta: lét fallask undan hǫgginu, ok skeindisk hann þó líttat. Ok er hann stóð upp, var ekki Birni veitt lengr atsókn, ok skilja við svá búit; fara nú hvárirtveggju heim.