Bókastaðir

Þat hafði verit um sumarit, at Kolli enn prúði var ungr, at Björn kom til leiðar, enn sveinninn rann þar nökkurra vetra gamall ok et fríðasta mannsefni. Björn spurði, hvers son sveinninn væri, enn maðr svaraði honum ok kvað vera son Þórðar Kolbeinssonar ok heita Kolla.

Björn kvað vísu:

Ekki var breytt um faðerni Kolla, þótt Björn þætti hríðum mæla um í vísum sínum, hver ván honum þótti á vera.

Einn vetr var þat sagt, at Björn hafði skógarmenn nökkura með sér ok lét þá virki gera um bæ sinn. Ok um sömu skógarmannabjörg sótti Þórðr Björn ok hugðist at réttast, ef hann mætti, er Björn hafði ónýtt mál fyrir honum, ok hugðist nú vera mundu saksælli. Björn svarar fyrir þeim á alþingi ok kvað Þórð nú með réttu ganga ok satt mæla ok kvaðst eigi vilja synja laga um þetta mál, ok kvaðst vilja bæta fé fyrir þetta mál. Þeir sættust hér um, ok galt Björn slíkt, sem gert var.

Svá bar at nökkuru síðar, at Þórðr Kolbeinsson barg tveimr skógarmönnum ok fekk þeim vist í Hraundal at Steinólfs, er átti Þórhöllu Guðbrandsdóttur.

Björn spurði þetta; reið heiman ok til sels Steinólfs ok hitti mann þann í Grjótárdal, er þar bjó ok Eiríkr hét, ok gaf honum til kníf ok belti, at hann segði honum, þá er skógarmenn færi til skips, þeir er hjá Steinólfi váru. Hét hann honum því ok helt vörð á síðan. Enn Þórðr ætlaði at koma þeim utan ok fá þeim þeim fé nökkut; þóttist þá leysa þá bezt af hendi. Ok þat hafði Björn spurt, at þann veg var til ætlat.

Nú kemr þar, er þeir fara á leið til skips; búast um kveldit ok fara um nóttina. Ok er Eiríkr varð varr við, ríðr hann upp í Hólm ok segir Birni, enn hann brá við þegar ok reið eftir þeim; enn leið þeira lá út yfir Hítará. Björn ríðr eftir hart ok hittir þá um nóttina, áðr enn þeir kómu yfir ána; ok er skamt frá at segja, at Björn drap þá báða; dró þá síðan undir klett einn ok kasaði. Hann hafði heim fjárhlut þann, er þeir höfðu haft. Þórðr átti hrossin, er þeir fóru með.

Ok ofanverða nótt ríðr Björn heiman ok hefir hrossin með sér. Hann kom svá snimma á Hítarnes, at menn váru eigi upp risnir, ok lét Björn þar laus hrossin, er skógarmenn höfðu haft; hittir síðan Þórð ok mælti: "Þat er þér at segja, at ek hefi drepit skógarmenn þína, þá er þú hefir á hendr tekizt. Nú með því, at þér mislíki, er þat ráð at standa upp ok hefna þeira".

Þórðr mælti: "At réttu máttu kappi heita", segir hann.

Björn mælti: "Hvat skal at nafnfesti?"

Þórðr kvað hann mundu hafa fé þat, er hann tók af skógarmönnum.

Nú skilja þeir at sinni, ok riðr Björn heim; ok kemr enn sá orðrómr á, at Þórði hafi þetta eigi orðit til virðingar; þykkir honum þungt veita.

Nú er frá því at segja, at eitt sinn áttu þeir hestaþing, Björn ok Þórðr, hjá Fagraskógi, ok kómu þeir fyrr enn alþýða heraðsmanna. Þá var Þórðr beðinn skemtanar ok tók því eigi fjarri. Enn þat var upphaf, er hann kvað vísur þær, er hann kallaði Daggeislavísur. Þær hafði hann ortar um Þórdísi konu Bjarnar, enn hana sjálfa kallaði hann jafnan Landaljóma.

Björn hlýddi skemtan et bezta, enn lét eigi þurfa sik skemtanar at biðja ok at sjá hér í mót, ok er Þórðr hafði lokit, tekr Björn ok skemtir vísum þeim er hann kallaði Eykyndilsvísur.

Ok er lokit var, spurði Þórðr syni sína, Arnór ok Kolla, hvé þeim líkaði þessi skemtan.

Arnórr mælti: "Víst líkar mér illa, ok eigi um slíkt sætt."

Kolli mælti: "Eigi sýnist mér svá; mér þykkir jafnskapnaðr, at verki komi verka á mót."

Nú er kyrt, ok koma heraðsmenn ok hafa slíka skemtan, sem ætlat var, ok er ekki getit, at þar yrði fleira til nýlundu. Er nú sem fyrr, at Þórðr undi hvergi betr við enn áðr.

Enn er þess getit einu sinni, at þeir höfðu mælt til skemtanar ok hestavígs, ok gekk Björn at mjök ok keyrði hestinn annan ok hafði digran hestastaf í hendi. Þórðr sat á hrossbaki ok reið svá hjá mannhringnum ok sá á vígit. Ok þá er Þórð bar inn mest í hringinn, leggr hann spjóti til Bjarnar, er hann hafði í hendi, ok kom í herðarblað honum. Björn snarast við ok reiddi stafinn ok rak við eyra Þórðar, svá at hann fell af baki; ok þá var eigi kostr fleira at gera, þvíat menn hlupu á milli ok skildu þá. Ekki er annars getit, enn þeir léti þetta á ganga; ok er nú kyrt um hríð.

Nökkurum vetrum síðar koma bræðr tveir af Hornströndum til gistingar á Hítarnes til Þórðar ok váru þar um nótt; ok um morgininn biðja þeir Þórð ásjá ok segja honum hvat þeim var á höndum.

Þórðr segir: "Gera mun ek kost á þvílíku við yðr."

Þat var snimma um várit. Beinir er annarr nefndr enn annarr Högni. Þeir spyrja, hver kostrinn væri.

"Ekki mun hann nýtilegr þykkja", segir Þórðr. "Ek mun gefa ykkr til hundrað silfrs, at þit sitið um líf Bjarnar ok færið mér höfuð hans; ek mun nú fá ykkr hálft hundrað, enn hálft, er þit komið aftr."

Þetta var kaup þeira. Þórðr hét þeim á ofan ásjá sinni. Þeir kváðu sér eigi ægja mundu, at ráða at Birni, ef þeim gæfi færi til.

Nú fara þeir upp í dalinn ok koma í Hólm til Bjarnar, er fé var á stöðli um aftaninn. Þeir hittu Þórdísi, konu Bjarnar, hjá dyrum, ok spurðu, hvar Björn væri; kváðust eiga við hann erendi. Hon vísaði til hans; kvað hann genginn í haga.

Ok er hon kom inn, segir hon Þórdísi, móður Bjarnar, frá hjali þeira er komnir váru. Hon kvaðst ætla, at vera mundi flugumenn.

Ok er Kolbeinn, heimamaðr Bjarnar, heyrir þetta, þá tók hann skjöld Bjarnar ok sverð ok hljóp með þangat, er hann vissi, at Björn var, ok færir honum, ok kom hann fyrri, því at honum var kunnara, hvar skemst var, ok segir Birni, at hann kvaðst hyggja, at flugumenn mundu koma at finna hann.

Björn þakkaði honum ok gekk síðan til sauðahússins með vápnum sínum ok inn í húsit, ok þat sjá þeir ok fara þangat.

Ok er þeir koma at húsinu ok hugsa, hvern veg þeir skuli sækja hann, þá hljóp Björn út að þeim váðveiflega, at þá varir minzt, ok þrífr hvárntveggja höndum; enn þar mikill knáleikamunr; skiftist þat annan veg til enn ætluðu. Hann batt þá báða hendr á bak aftr, enn lét lausa fætr ok bar ekki járn á þá; síðan stakk hann öxum þeira undir bönd at baki ok biðr þá fara ok sýna sik Þórði. Af þeim tók hann silfrit ok gaf þat Kolbeini.

Þeir fara í brott, ok þykkir ill orðin ferð sín ok hneisuleg; koma svá búnir á Hítarnes. Þórðr kvað sér ekki mönnum at nær, þótt þeir væri, ok rak þá á brott.

Kona er nefnd Þorbjörg. Hon bauð Birni heim fyrir vináttu sakir, ok þiggr Björn boðit, ok er þar með henni þrjár nætr í góðum beina. Ok ena síðustu nótt lét hann illa í svefni, ok er hann vaknar, spyrr húsfreyja hann, hversu hann dreymdi, eða hví sætti, er hann lét svá illa er hann svaf.

Hann segir: "Mér þótti, sem sex menn sætti mik, ok þótti mér nær þurfa handa við; kann vera, at þá hafir þú heyrt til mín."

"Þat er auðsætt", segir Þorbjörg, "manna fylgjur eru þat, er illan hug hafa á þér; ok vil ek, at þú farir eigi heðan, áðr vit spyrjum, at engi tálmi ferð þína, eða siti fyrir þér; ella far þú aðra leið, enn þú fórt hingat, þótt hon sé lengri nökkut, því at hinnar munu þeir gæta, er þinn fund vilja hafa, er skemst er ok alþýðuleið er."

"Svá skal vera", segir hann, "at ek mun fara leið aðra."

Nú býst hann heimleiðis ok þakkar henni vel beina áðr þau skiljast. Ok er hann kom ór garði vill hann fara þá götu, er skemri er; ferr um hríð ok sér menn fyrir sér at sauðahúsum nökkurum.

Hann þóttist vita, at Þórðr mundi vera ok menn með honum; sjá þóttist hann sex menn. Björn bjóst við at verja sik ef þyrfti. Hann var í blári kápu, ok gyrði hana at utan, ok brá síðan sverðinu. Hann hafði spjót í hendi haft, ok sendir þat fram í veginn, þegar hann kom í skotfæri við þá, ok varð þar fyrir maðr, er Steinn hét ok var Guðbrandsson, ok stóð í gegnum hann, ok fekk þegar bana. Þá hljóp maðr at Birni, milli þeira Þórðar, er Þorbjörn hét, ok var Björn þar skjótari ok vann á honum, ok kom í ennit; þat var lítit sár. Síðan hjó Björn til Þórðar; enn hann tók ráð et vitrlegasta: lét fallast undan högginu, ok skeindist hann þó lítat. Ok er hann stóð upp, var ekki Birni veitt lengr atsókn, ok skilja við svá búit; fara nú hvárirtveggju heim.