Bókastaðir

Þat er nú at segja, at Þórðr sitr nú heima í búi sínu á Hítarnesi um hríð ok halda menn at Oddný sé nú betr gift enn fyrr hafði verit til ætlazk, bæði til fjár ok burðar ok annars sóma; enn ástir þeira váru at góðum sanni. Þau áttu átta bǫrn, fim sonu ok þrjár dœtr. Þórðr hafði þá selt skip þat kaupmǫnnum, er hann hafði átt ok haft í fǫrum.

Bjǫrn var nú í víkingu at afla sér fjár ok frægðar; vinr var hann Eiríks jarls, ok eru með honum þeir menn sem fyrr var sagt. Lítt langar hann nú til Íslands, er hann veit þaðan tíðendi ok hversu þat Þórðr hafði við hann búit.

Ok á því méli, er Bjǫrn var ór landi, varð hǫfðingjaskifti í Noregi; tók við ríkinu eftir Eirík jarl Hákon jarl, son hans; Sveinn, bróðir Eiríks jarls, réð sínum hluta lands sem áðr ok stóð þannveg tvá vetr. Eftir þat kom Óláfr enn helgi í land ok tók Hákon í Sauðungssundi, ok sór hann Óláfi konungi eiða ok fór ór landi síðan, enn Óláfr barðisk við Svein jarl fyrir Nesjum pálmsunnudag, ok stǫkk Sveinn undan, enn Óláfr réð síðan ǫllu landinu ok varð konungr yfir.

Nú ferr sú frétt um ǫnnur lǫnd, at þeir Sveinn jarl ok Hákon jarl váru ór landi. Bjǫrn ok hans menn spyrja þetta hǫfðingjaskifti ok þat, at margar góðar sǫgur gengu frá konungi þeim, sem vert var.

Ok í þann tíma var í kaupferðum ágætr maðr, Þorkell Eyjólfsson; hann hafði mikla virðing af Óláfi konungi. Þorkell var ok vinr Þórðar Kolbeinssonar.

Þat er nú tíðenda sagt, at Þórðr Kolbeinsson spyrr þau tíðendi, at Hrói enn auðgi, móðurbróðir hans, var andaðr. Þórðr átti at taka arf eftir hann. Nú kaupir hann skip ok ætlar at fara utan á vit fjársins.

Þat er sagt frá ferð Þórðar, at hann sœkir fund Óláfs konungs. Honum var þar vel fagnat; segir hann konungi vǫxtu á um ferð sína. Þorkell var þá þar ok túlkaði vel málit við konung, at hann fengi fé sitt. Konungr lét gera honum bréf til vina sinna í Danmǫrk ok setti fyrir sitt innsigli. Þá váru þeir með Þórði synir Eiríks, Þorvaldr ok Þórðr. Þar fór ok Kálfr illviti.

Þórðr orti drápu um Óláf konung; síðan fór hann ok fœrði sjálfr ok þá at konungi gullhring ok pellskyrtil hlaðbúinn ok sverð gott. Þórðr spyrr í hljóði, ef menn yrði nǫkkut varir við Bjǫrn. Honum er sagt at hann sé í hernaði ok fjǫlmennr.

Þórðr hafði lítit skip. Nǫkkurir víkverskir menn váru á skipi með honum. Nær þrír tigir manna váru alls á skipinu. Hann kom þat sumar til Danmerkr í Hróiskeldu ok fekk mikit af fénu, þó at miklir spænir væri af tegldir, ok fóru sunnan um sumarit er á leið, enn leið hans var um Brenneyjar. Þat eru margar eyjar, ok váru þá lítt bygðar. Þar váru í launvágar ok var þar jafnan herskátt af víkingum. Skógr var þar ok nǫkkurr í eyjunum.

Bjǫrn fór þá hafna á milli, ok váru síð dags, þar er fram gengu eyrar tvær af Brenneyjum; ǫnnur heitir Þrælaeyrr, enn ǫnnur Oddaeyrr; þar lagði Bjǫrn skipum sínum.

Þat sama kveld kom Þórðr við eyna ok lá þar skipi sínu um náttina. Síðan koma menn tveir fram á eyna ok spurðu, hverr skip ætti.

Einn skjótorðr maðr ok heldr hvatvíss segir, at Þórðr Kolbeinsson átti.

Þórðr mælti: "Bráðorðr maðr ertu", segir hann, "ok seg at Þóarr víðfǫrli eigi skipit"; ok svá gerir hann.

Eyjarmaðrinn mælti: "Gerið hvárt sem þér vilið, ljúgið eða segið satt".

Þeir menn hurfu aftr; enn þat váru reyndar menn Bjarnar; lá hann þar ǫðrum megin við eyna með níu skip.

Þórðr mælti, er þeir váru í brott: "Þetta mun verit hafa njósnarmenn nǫkkurra manna, ok mun ek ganga á eyna ok vita, ef ek verð nǫkkurs varr".

Bjǫrn mælti til Auðunar, þá er menn hans kómu aftr ok sǫgðu til Þórðar: "Kenna þykkjumsk ek at frásǫgn þeira skipit, at Þórðr mun eiga, ok er maklegr fundr várr".

Þórðr gengr nú upp ok Kálfr illviti ok nǫkkurir menn aðrir, ok er þeir váru skamt komnir upp á eyna, mælti Þórðr: "Nú skuluð þér aftr hverfa til skips, ok nú vil ek, at þér segið, at ek væra eftir í Danmǫrk ok ek næða eigi ellegar fénu, ef svá berr til sem ek ætla, at Bjǫrn mun eigi fjarri vera ok komi hér; enn ek mun forða mér".

Kálfr illviti segir: "Þetta mun gott ráð, ef þú verðr eigi fundinn; enn ella mun þér at verða mikil svírðing; vilda ek heldr at vér verðum fé várt ok fjǫr meðan vér mættim".

"Hitt er ráðlegra", segir Þórðr; "ǫllum mun friðr gefinn nema mér".

Hann gekk nú upp á eyna ok settisk undir bakka í hrísrunni einum ok sá hann til skips. Hann hafði kufl einn yztan klæða.

Nú biðr Bjǫrn sína menn vápna sik ok vitja kaupmanna; lét þat mundu satt, sem fyrst var sagt, at Þórðr Kolbeinsson mundi stýrimaðr vera. Þeir gera svá sem Bjǫrn mælti: ganga upp á kaupskipit ok sýnisk lið vera hǫfðingjalaust. Spyrr Bjǫrn hvar forráðandi skipsins væri.

Þeir kunnu enga þǫkk þarkvámu Bjarnar, enn þeir fóru svá með sǫgunni, sem Þórðr hafði mælt.

Bjǫrn trúir því eigi ok vill leita um eyna. "Ey er lítil ok munu vér finna hann, ef hann er þar".

Nú ransaka þeir fyrst skipit ok finna hann eigi; síðan fóru þeir um eyna ok váru nær tvau hundruð manna í leitinni. Ok er þeir Bjǫrn koma þar at sem Þórðr sat, þá sprettr hann upp ok heilsar vel Birni.

"Hér ertu nú, Þórðr", segir Bjǫrn, "enn eigi í Danmǫrku; eða hví skal nú svá lágt sitja? Seg oss nú tíðendi af Íslandi; lǫngu fundumsk vér næst".

"Mart kann ek segja tíðenda", segir Þórðr.

"Hvar vartu í vetr?"

Þórðr svarar Birni; hann segir: "Með konungi í Noregi".

Bjǫrn segir: "Hvar var konungr í landi?"

"Norðr var hann", segir Þórðr, "ok er váraði fór hann austr til Víkr ok mun hann þar nú vera".

Bjǫrn mælti: "Hvat segir þú nýjast af Íslandi?"

"Andlát Skúla", segir Þórðr, "enn líf fǫður þíns ok fóstra".

Bjǫrn mælti: "Tíðendi eru þat mikil, at Skúli er andaðr; eða hvárt er þat satt, at þú hefir fengit Oddnýjar Þorkelsdóttur litlu síðar enn vit skildum?"

Þórðr kvað þat satt vera.

Bjǫrn mælti: "Hversu trúlega þóttisk þú halda við mik vináttuna?"

Þórðr segir: "Ek vissa eigi, at hon skyldi lengr bíða þín enn þrjá vetr."

Bjǫrn mælti: "Eigi gerir þér nú undanherkjun sjá, því at ek veit hér áðr allan sannleik um þetta."

Þórðr bauð honum yfirbœtr.

"Hitt mun ráðlegra", segir Bjǫrn, "at þú sér drepinn ok lúki með okkr."

Nú lýkr með því, at Bjǫrn gefr þeim lífsgrið, enn af þeim tók hann fé ok svá knǫrrinn; siðan fló hann Þórð at gripunum, ok gerði hann sem hraklegast ráð hans alt. Þórðr mælti til at hafa gripina ok náði ekki. Síðan lét Bjǫrn Þórð ok fǫruneyti hans alt fara í knarrarbátinn með klæðum sínum ok flytja svá til meginlands.

Ok áðr þeir skiljask, mælti Bjǫrn: "Þórðr," kvað hann, "nú er þér ger nǫkkur hneisa ok svívirðing ok fjárskaði, ok er þó at ǫllu minni enn þú ert maklegr; far nú til Orkneyja ok dvelsk lítt við Noreg, enn ek mun fara á konungsfund; ok met ek hann svá mikils ósénan, at fyrir þat drep ek þik eigi, er þú varst gestr hans; ok hvar sem ek hitti þik heðan frá, skal þér hvergi óhætt nema mjǫk verði ǫðruvís enn mik varir."

Þeir Þórðr gengu nú á bátinn, ok svá enir víkversku menn, ok vildu þeir til eigna sinna. Þeir hǫfðu vápn sín. Síðan hittu þeir konung ok sǫgðu honum þessi tíðendi um ránit ok sakargiftir við Þórð.

Eftir þetta átti Bjǫrn stefnu við Auðun félaga sinn ok kvaðsk vilja fara til fundar við Óláf konung; ok vil ek eigi reiði hans yfir mér fyrir kaupmannarán". Auðun kvaðsk vilja fylgja honum, því at honum léku landmunir at staðfestask í Noregi.

Nú koma þeir á konungsfund ok létu eftir menn sína flesta ok svá fé ok skip. Þeir kómu þrem nóttum síðar á konungs fund enn þeir Þórðr. Þeir Bjǫrn gengu tólf saman í hǫllina, þá er konungr sat yfir drykkju, enn fim tigir manna váru eftir við skip. Bjǫrn gekk fyrir konung ok kvaddi hann vel. Konungr spyrr, hverr hann sé. Hann segir til sín.

Konungr segir: "Er eigi þetta sǫkudólgr þinn, Þórðr?"

Enn hann kvað víst þann vera.

Konungr kvað hann djarfan mann vera, er hann þorði á hans fund at fara ok bað þá taka ok setja í járn.

Bjǫrn kvað þat hœgt mundu at gera, enn kvað þó sér þykkja trautt af sakleysi við Þórð.

Konungr kvað víkingum auðfengnar sakir við kaupmenn, ef þeir girnask fé þeira.

Bjǫrn segir þá ok tekr til at upphafi um viðskifti þeira Þórðar ok sakir þær er hann þóttisk eiga við Þórð Kolbeinsson.

Konungr spurði Þórð, ef svá var sem Bjǫrn sagði.

Þórðr kveðsk hafa sannspurt áðr andlát Bjarnar, áðr hann fengi konunnar.

"Eigi hefir þó sú raun á orðit," segir konungr, "ok þykki mér Bjǫrn eiga miklar sakir við Þórð eða vili þit nú", segir konungr, "at ek gera í millum ykkar?"

Enn því játuðu þeir báðir ok váru þá grið sett. Ok síðan gerði konungr konuna til handa Þórði ok ǫll fé hennar, enn Birni jafnmikit fé af þessu er hann hafði tekit upp fyrir Þórði, ok var talit með fé Oddnýjar erfð, er hon átti eftir fǫður sinn; svívirðingar skulu jafnmikit mega, fjárreyta ok konutak. Bjǫrn skyldi hafa guðvefjarkyrtil ok hring fyrir þann er Þórðr tók með Oddnýju. Þórðr skyldi hafa sverð þat er konungr hafði gefit honum. Konungr sagði, at þeim mundi betr fara, er vel heldi þessa sætt. Ǫll fé Þórðar hlaut Bjǫrn, sem hann hafði þar, nema skip, enn hverr kaupmaðr skal hafa sín fé, er Bjǫrn hafði upp tekit fyrir.

Þórðr var um vetrinn með konungi, ok svá Kálfr ok Eiðssynir, enn Bjǫrn fór í Vík austr ok þeir Auðun, er Bjǫrn hafði í frið þegit við konung, ok váru þar um vetrinn. Enn at sumri fór hann til Óláfs konungs ok var með honum tvá vetr síðan.

Enn Þórðr fór til Íslands um sumarit ok gat ekki um skifti þeira Bjarnar, hver verit hǫfðu austr. Óláfr konungr gaf Þórði viðarfarm á skip ok fór Þórðr út hingat ok heim til bús síns.

Bjǫrn var nú með konungi. Ok eitthvert sinn, er þeir hjǫluðu konungr ok Bjǫrn, þá mælti Bjǫrn: "Veit ek herra um þá menn, er mik rœgðu við þik af fundi okkrum Þórðar, at þeir mundu eigi geta þess, hvat ek mat mest til at ek drap eigi Þórð ok menn hans."

Konungr mælti: "Eigi var mér þat sagt."

Bjǫrn mælti: "Ek skal þá segja þér, at ek virði þik svá mikils ósénan, at fyrir því drap ek Þórð eigi ok alla skipshǫfn hans, at hann hafði yðar vetrgestr verit, ok þat mundi hann reyna ef við fyndumsk ok þú ættir eigi hlut í eða þœtti þér eigi misboðit."

Konungr mælti: "Heyrum þetta nú af þeim mǫnnum, er við váru fund þeira Þórðar ok Bjarnar ok munu þeir satt segja."

Nú var svá gert, ok gengu þeir við, at Bjǫrn hafði svá mælt, at konungs nyti at, er hann dræpi Þórð eigi ok fǫrunauta hans. Konungi þótti nú enn meira vert, enn áðr, er hann hafði Þórði upp gefit fyrir hans sakir.

Þeir menn váru með konungi, er vissu skifti þeira, Bjarnar ok Þórðar, er þeir váru með Eiríki jarli, ok sǫgðu þat konungi; ok hafði Bjǫrn gefit alt með vitnum.

Konungr segir: "Þat er nú ok rétt," segir hann, "at hásetar Þórðar hafi svarit til fjár síns í mínu umdœmi, enn Þórði til friðar."

Bjǫrn kvaðsk ætla, at eigi myndi hann honum þyrma, nema konungs nyti at.

Konungr kveðsk at meiri vinr skyldu vera Bjarnar; en kvað þeim þó nú þat eina sóma, at halda þá sætt, er hann hafði gert þeira á meðal. "Enn þat vilda ek," segir konungr, "at þú létir af hernaði; þótt þú þykkisk vel með því fara, þó verðr þá oft guðrétti raskat."

Bjǫrn kvað svá vera skyldu, ok kvaðsk fúss með honum at vera.

Konungr mælti: "Vel verðr þú mér at skapi; enn ekki mun okkr auðit lǫngum saman at vera; því at hingat er ván Þorgils Eyjólfssonar, vinar míns, ok mun hann snøgt vera ósáttr við þik fyrir sakir Þórðar; ok er þat ráðlegt at halda út til Íslands."

Þat haust var Bjǫrn með konungi ok váru sáttir heilum sáttum, ok þá Bjǫrn góðar gjafir at honum.

Sá atburðr varð þar at veizlu einni, þá er Bjǫrn fylgdi konungi, ok jafnan váru margir velgerningar veittir konungi, sem maklegt var, ok honum var ger kerlaug; því at eigi er annarra lauga kostr í Noregi. Konungr ok hans menn fóru í laugina, ok lǫgðu menn klæði sín á vǫllin, enn tjaldat var yfir laugina. Enn þat var mǫnnum þá títt, at hafa reimar, því líkar sem lindar væri, ok var því vafit frá skó ok upp til knés; ok hǫfðu þat jafnan helztu menn ok tígnir; ok þat sama hafði konungr ok Bjǫrn. Ok er Bjǫrn gekk til klæða sinna, fyrr enn aðrir menn, ok váru fǫt Bjarnar hjá klæðum konungs, ok varð Birni eigi at hugat fyrr enn menn váru klæddir, at Bjǫrn hafði skift um reimar við konung, ok sagði honum þegar til vanhyggju sinnar; enn konungr skipaði kyrt vera, ok kvað þá eigi verri, er hann hafði.

Bjǫrn hafði ávalt þessa reim um fót sinn á meðan hann lifði, ok með henni var hann niðr grafinn. Ok þá miklu síðar, er bein hans váru upp tekin ok fœrð til annarrar kirkju, þá var sú sama rœma ófúin um fótlegg Bjarnar, enn alt var annat fúit; ok er þat nú messufatalindi í Gǫrðum á Akranesi.

Ok nú um vetrinn eftir var Bjǫrn í Noregi, ok gaf Óláfr konungr honum skikkju vandaða, ok hét honum sinni vináttu, ok kallaði hann vera vaskan mann ok góðan dreng.

Frá því er nú at segja, þá er váraði, at Bjǫrn bjó skip sitt til Íslands; ok þá bjuggusk ok ǫnnur skip til Íslands, ok koma þau fyrr út enn Bjarnar skip. Óláfr konungr sendi orð með mǫnnum, at Þórðr skuli vel halda sáttum við Bjǫrn, þá er hann kœmi út; ok kvað hann þess skyldan fyrir sakir þeira viðskifta, slíkra sem orðit hǫfðu.

Á því sumri kom Bjǫrn út í Hrútafirði, á Borðeyri, með mikit fé, ok hafði sóttan mikinn frama ok atgervi. Þeir bera búnað sinn af skipi ok reisa tjǫld sín.

Enn í ǫðrum stað er þess getit eitt kveld, at Oddný tók til orða við Þórð bónda sinn: "Hefir þú nǫkkut tíðenda heyrt, Þórðr?"

"Engi," segir hann; "enn því muntu um þat ræða, at þú munt spurt hafa nǫkkur."

"Nær getr þú," segir hon; "frétt hefi ek þat, er mér þykkja tíðendi; mér er sǫgð skipkváma í Hrútafirði, ok er þar á Bjǫrn, sá er þú sagðir andaðan."

Þórðr mælti: "Þat má vera," segir hann, "at þér þykki þat tíðendi".

"Víst eru þat tíðendi", segir hon, "ok enn gerr veit ek nú", segir hon, "hversu ek em gefin; ek hugða þik vera góðan dreng, enn þú ert fullr af lygi ok lausung".

"Þat er mælt", segir Þórðr, "at yfirbœtr sé til alls".

"Mik grunar", segir hon, "at sjálfr muni hann hafa skipaðar sér bœtrnar".

"Haf þú þat fyrir satt sem þér sýnisk", segir hann. Nú fellr þetta hjal með þeim.

Þeir Arngeirr ór Hólmi fara til skips ok hitta Bjǫrn; verðr þar fagnafundr með þeim, ok bjóða Birni til sín ok kváðusk nú verða honum fegnir; sǫgðu nú langt hafa verit funda á milli. Hann kvaðsk fara myndu. Síðan var upp sett skipit, er á leið sumarit, enn Bjǫrn fór heim til fǫður síns.

Mǫrgum mǫnnum varð nú dátt um heimkvámu Bjarnar, þvíat áðr hafði mjǫk verit á dreif drepit um mál Bjarnar, hvárt hann var lífs eða eigi; sagði annarr þat logit, enn annarr sagði satt, enn nú var reynt hvárt sannara var.

Birni var vel fagnat, er hann kom heim. Fóstri hans gaf honum hundinn fimm......, þvíat honum hafði þótt hann góðr fyrr. Faðir hans gaf honum hest, er Hvítingr hét — hann var alhvítr at lit — ok með fola tvá hvíta; þat váru góðir gripir.