Bókastaðir

Þat er nú at segja, at Þórðr sitr nú heima í búi sínu á Hítarnesi um hríð ok halda menn at Oddný sé nú betr gift enn fyrr hafði verit til ætlazt, bæði til fjár ok burðar ok annars sóma; enn ástir þeira váru at góðum sanni. Þau áttu átta börn, fim sonu ok þrjár dætr. Þórðr hafði þá selt skip þat kaupmönnum, er hann hafði átt ok haft í förum.

Björn var nú í víkingu at afla sér fjár ok frægðar; vinr var hann Eiríks jarls, ok eru með honum þeir menn sem fyrr var sagt. Lítt langar hann nú til Íslands, er hann veit þaðan tíðendi ok hversu þat Þórðr hafði við hann búit.

Ok á því méli, er Björn var ór landi, varð höfðingjaskifti í Noregi; tók við ríkinu eftir Eirík jarl Hákon jarl, son hans; Sveinn, bróðir Eiríks jarls, réð sínum hluta lands sem áðr ok stóð þannveg tvá vetr. Eftir þat kom Óláfr enn helgi í land ok tók Hákon í Sauðungssundi, ok sór hann Óláfi konungi eiða ok fór ór landi síðan, enn Óláfr barðist við Svein jarl fyrir Nesjum pálmsunnudag, ok stökk Sveinn undan, enn Óláfr réð síðan öllu landinu ok varð konungr yfir.

Nú ferr sú frétt um önnur lönd, at þeir Sveinn jarl ok Hákon jarl váru ór landi. Björn ok hans menn spyrja þetta höfðingjaskifti ok þat, at margar góðar sögur gengu frá konungi þeim, sem vert var.

Ok í þann tíma var í kaupferðum ágætr maðr, Þorkell Eyjólfsson; hann hafði mikla virðing af Óláfi konungi. Þorkell var ok vinr Þórðar Kolbeinssonar.

Þat er nú tíðenda sagt, at Þórðr Kolbeinsson spyrr þau tíðendi, at Hrói enn auðgi, móðurbróðir hans, var andaðr. Þórðr átti at taka arf eftir hann. Nú kaupir hann skip ok ætlar at fara utan á vit fjársins.

Þat er sagt frá ferð Þórðar, at hann sækir fund Óláfs konungs. Honum var þar vel fagnað; segir hann konungi vöxtu á um ferð sína. Þorkell var þá þar ok túlkaði vel málið við konung, at hann fengi fé sitt. Konungr lét gera honum bréf til vina sinna í Danmörk ok setti fyrir sitt innsigli. Þá váru þeir með Þórði synir Eiríks, Þorvaldr ok Þórðr. Þar fór ok Kálfr illviti.

Þórðr orti drápu um Óláf konung; síðan fór hann ok færði sjálfr ok þá at konungi gullhring ok pellskyrtil hlaðbúinn ok sverð gott. Þórðr spyrr í hljóði, ef menn yrði nökkut varir við Björn. Honum er sagt at hann sé í hernaði ok fjölmennr.

Þórðr hafði lítit skip. Nökkurir víkverskir menn váru á skipi með honum Nær þrír tigir manna váru alls á skipinu. Hann kom þat sumar til Danmerkr í Hróiskeldu ok fekk mikit af fénu, þó at miklir spænir væri af tegldir, ok fóru sunnan um sumarit er á leið, enn leið hans var um Brenneyjar. Þat eru margar eyjar, ok váru þá lítt bygðar. Þar váru í launvágar ok var þar jafnan herskátt af víkingum. Skógr var þar ok nökkurr í eyjunum.

Björn fór þá hafna á milli, ok váru síð dags, þar er fram gengu eyrar tvær af Brenneyjum; önnur heitir Þrælaeyrr, enn önnur Oddaeyrr; þar lagði Björn skipum sínum.

Þat sama kveld kom Þórðr við eyna ok lá þar skipi sínu um náttina. Síðan koma menn tveir fram á eyna ok spurðu, hverr skip ætti.

Einn skjótorðr maðr ok heldr hvatvíss segir, at Þórðr Kolbeinsson átti.

Þórðr mælti: "Bráðorðr maðr ertu", segir hann, "ok seg at Þóarr víðförli eigi skipit"; ok svá gerir hann.

Eyjarmaðrinn mælti: "Gerið hvárt sem þér vilið, ljúgið eða segið satt".

Þeir menn hurfu aftr; enn þat váru reyndar menn Bjarnar; lá hann þar öðrum megin við eyna með níu skip.

Þórðr mælti, er þeir váru í brott: "Þetta mun verit hafa njósnarmenn nökkurra manna, ok mun ek ganga á eyna ok vita, ef ek verð nökkurs varr".

Björn mælti til Auðunar, þá er menn hans kómu aftr ok sögðu til Þórðar: "Kenna þykkjumst ek at frásögn þeira skipit, at Þórðr mun eiga, ok er maklegr fundr várr".

Þórðr gengr nú upp ok Kálfr illviti ok nökkurir menn aðrir, ok er þeir váru skamt komnir upp á eyna, mælti Þórðr: "Nú skuluð þér aftr hverfa til skips, ok nú vil ek, at þér segið, at ek væra eftir í Danmörk ok ek næða eigi ellegar fénu, ef svá berr til sem ek ætla, at Björn mun eigi fjarri vera ok komi hér; enn ek mun forða mér".

Kálfr illviti segir: "Þetta mun gott ráð, ef þú verðr eigi fundinn; enn ella mun þér at verða mikil svírðing; vilda ek heldr at vér verðum fé várt ok fjör meðan vér mættim".

"Hitt er ráðlegra", segir Þórðr; "öllum mun friðr gefinn nema mér".

Hann gekk nú upp á eyna ok settist undir bakka í hrísrunni einum ok sá hann til skips. Hann hafði kufl einn yztan klæða.

Nú biðr Björn sína menn vápna sik ok vitja kaupmanna; lét þat mundu satt, sem fyrst var sagt, at Þórðr Kolbeins on mundi stýrimaðr vera. Þeir gera svá sem Björn mælti: ganga upp á kaupskipit ok sýnist lið vera höfðingjalaust. Spyrr Björn hvar forráðandi skipsins væri.

Þeir kunnu enga þökk þarkvámu Bjarnar, enn þeir fóru svá með sögunni, sem Þórðr hafði mælt.

Björn trúir því eigi ok vill leita um eyna. "Ey er lítil ok munu vér finna hann, ef hann er þar".

Nú ransaka þeir fyrst skipit ok finna hann eigi; síðan fóru þeir um eyna ok váru nær tvau hundruð manna í leitinni. Ok er þeir Björn koma þar at sem Þórðr sat, þá sprettr hann upp ok heilsar vel Birni.

"Hér ertu nú, Þórðr", segir Björn, "enn eigi í Danmörku; eða hví skal nú svá lágt sitja? Seg oss nú tíðendi af Íslandi; löngu fundumst vér næst".

"Mart kann ek segja tíðenda", segir Þórðr.

"Hvar vartu í vetr?" Þórðr svarar Birni; hann segir: "Með konungi í Noregi".

Björn segir: "Hvar var konungr í landi?"

"Norðr var hann", segir Þórðr, "ok er váraði fór hann austr til Víkr ok mun hann þar nú vera".

Björn mælti: "Hvat segir þú nýjast af Íslandi?"

"Andlát Skúla", segir Þórðr, "enn líf föður þíns ok fóstra".

Björn mælti: "Tíðendi eru þat mikil, at Skúli er andaðr; eða hvárt er þat satt, at þú hefir fengit Oddnýjar Þorkelsdóttur litlu síðar enn vit skildum?"

Þórðr kvað þat satt vera.

Björn mælti: "Hversu trúlega þóttist þú halda við mik vináttuna?"

Þórðr segir: "Ek vissa eigi, at hon skyldi lengr biða þín enn þrjá vetr."

Björn mælti: "Eigi gerir þér nú undanherkjun sjá, því at ek veit hér áðr allan sannleik um þetta."

Þórðr bauð honum yfirbætr.

"Hitt mun ráðlegra", segir Björn, "at þú sér drepinn ok lúki með okkr."

Nú lýkr með því, at Björn gefr þeim lífsgrið, enn af þeim tók hann fé ok svá knörrinn; siðan fló hann Þórð at gripunum, ok gerði hann sem hraklegast ráð hans alt. Þórðr mælti til at hafa gripina ok náði ekki. Síðan lét Björn Þórð ok föruneyti hans alt fara í knarrarbátinn með klæðum sínum ok flytja svá til meginlands.

Ok áðr þeir skiljast, mælti Björn: "Þórðr," kvað hann, "nú er þér ger nökkur hneisa ok svívirðing ok fjárskaði, ok er þó at öllu minni enn þú ert maklegr; far nú til Orkneyja ok dvelst lítt við Noreg, enn ek mun fara á konungsfund; ok met ek hann svá mikils ósénan, at fyrir þat drep ek þik eigi, er þú varst gestr hans; ok hvar sem ek hitti þik heðan frá, skal þér hvergi óhætt nema mjök verði öðruvís enn mik varir."

Þeir Þórðr gengu nú á bátinn, og svá enir víkversku menn, ok vildu þeir til eigna sinna. Þeir höfðu vápn sín. Síðan hittu þeir konung ok sögðu honum þessi tíðendi um ránit ok sakargiftir við Þórð.

Eftir þetta átti Björn stefnu við Auðun félaga sinn ok kvaðst vilja fara til fundar við Óláf konung; ok vil ek eigi reiði hans yfir mér fyrir kaupmannarán".

Auðun kvaðst vilja fylgja honum, því at honum léku landmunir at staðfestast í Noregi.

Nú koma þeir á konungsfund ok létu eftir menn sína flesta ok svá fé ok skip. Þeir kómu þrem nóttum síðar á konungs fund enn þeir Þórðr. Þeir Björn gengu tólf saman í höllina, þá er konungr sat yfir drykkju, enn fim tigir manna váru eftir við skip. Björn gekk fyrir konung ok kvaddi hann vel. Konungr spyrr, hverr hann sé. Hann segir til sín.

Konungr segir: "Er eigi þetta sökudólgr þinn, Þórðr?"

Enn hann kvað víst hann vera.

Konungr kvað hann djarfan mann vera, er hann þorði á hans fund at fara ok bað þá taka ok setja í járn.

Björn kvað þat hægt mundu at gera, enn kvað þó sér þykkja trautt af sakleysi við Þórð.

Konungr kvað víkingum auðfengnar sakir við kaupmenn, ef þeir girnast fé þeira.

Björn segir þá ok tekr til at upphafi um viðskifti þeira Þórðar ok sakir þær er hann þóttist eiga við Þórð Kolbeinsson.

Konungr spurði Þórð, ef svá var sem Björn sagði.

Þórðr kveðst hafa sannspurt áðr andlát Bjarnar, áðr hann fengi konunnar.

"Eigi hefir þó sú raun á orðit," segir konungr, "ok þykki mér Björn eiga miklar sakir við Þórð eða vili þit nú", segir konungr, "at ek gera í millum ykkar?"

Enn því játuðu þeir báðir ok váru þá grið sett. Ok síðan gerði konungr konuna til handa Þórði og öll fé hennar, enn Birni jafnmikit fé af þessu er hann hafði tekit upp fyrir Þórði, ok var talit með fé Oddnýjar erfð, er hon átti eftir föður sinn; svívirðingar skulu jafnmikit mega, fjárreyta ok konutak. Björn skyldi hafa guðvefjarkyrtil og hring fyrir þann er Þórðr tók með Oddnýju. Þórðr skyldi hafa sverð þat er konungr hafði gefit honum. Konungr sagði, at þeim mundi betr fara, er vel heldi þessa sætt.

Öll fé Þórðar hlaut Björn, sem hann hafði þar, nema skip, enn hverr kaupmaðr skal hafa sín fé, er Björn hafði upp tekit fyrir.

Þórðr var um vetrinn með konungi, ok svá Kálfr ok Eiðssynir, enn Björn fór í Vík austr ok þeir Auðun, er Björn hafði í frið þegit við konung, ok váru þar um vetrinn. Enn at sumri fór hann til Óláfs konungs og var með honum tvá vetr síðan.

Enn Þórðr fór til Íslands um sumarit og gat ekki um skifti þeira Bjarnar, hver verit höfðu austr. Óláfr konungr gaf Þórði viðarfarm á skip og fór Þórðr út hingat ok heim til bús síns.

Björn var nú með konungi. Ok eitthvert sinn, er þeir hjöluðu konungr ok Björn, þá mælti Björn: "Veit ek herra um þá menn, er mik rægðu við þik af fundi okkrum Þórðar, at þeir mundu eigi geta þess, hvat ek mat mest til at ek drap eigi Þórð og menn hans."

Konungr mælti: "Eigi var mér þat sagt."

Björn mælti: "Ek skal þá segja þér, at ek virði þik svá mikils ósénan, at fyrir því drap ek Þórð eigi ok alla skipshöfn hans, at hann hafði yðar vetrgestr verit, ok þat mundi hann reyna ef við fyndumst ok þú ættir eigi hlut í eða þætti þér eigi misboðit."

Konungr mælti: "Heyrum þetta nú af þeim mönnum, er við váru fund þeira Þórðar ok Bjarnar ok munu þeir satt segja."

Nú var svá gert, ok gengu þeir við, at Björn hafði svá mælt, at konungs nyti at, er hann dræpi Þórð eigi ok förunauta hans.

Konungi þótti nú enn meira vert, enn áðr, er hann hafði Þórði upp gefit fyrir hans sakir.

Þeir menn váru með konungi, er vissu skifti þeira, Bjarnar ok Þórðar, er þeir váru með Eiríki jarli, ok sögðu þat konungi; ok hafði Björn gefit alt með vitnum.

Konungr segir: "Þat er nú ok rétt," segir hann, "at hásetar Þórðar hafi svarit til fjár síns í mínu umdæmi, enn Þórði til friðar."

Bjarni kvaðst ætla, at eigi myndi hann honum þyrma, nema, konungs nyti at. Konungr kveðst at meiri vinr skyldu vera Bjarnar; en kvað þeim þó nú þat eina sóma, at halda þá sætt, er hann hafði gert þeira á meðal. "Enn þat vilda ek," segir konungr, "at þú létir af hernaði; þótt þú þykkist vel með því fara, þó verðr þá oft guðrétti raskat."

Björn kvað svá vera skyldu, ok kvaðst fúss með honum at vera.

Konungr mælti: "Vel verðr þú mér at skapi; enn ekki mun okkr auðit löngum saman at vera; því at hingat er ván Þorgils Eyjólfssonar, vinar míns, ok mun hann snögt vera ósáttr við þik fyrir sakir Þórðar; ok er þat ráðlegt at halda út til Íslands."

Þat haust var Björn með konungi ok váru sáttir heilum sáttum, ok þá Björn góðar gjafir at honum.

Sá atburðr varð þar at veizlu einni, þá er Björn fylgdi konungi, ok jafnan váru margir velgerningar veittir konungi, sem maklegt var, ok honum var ger kerlaug; því at eigi er annarra lauga kostr í Noregi. Konungr ok hans menn fóru í laugina, ok lögðu menn klæði sín á völlin, enn tjaldat var yfir laugina. Enn þat var mönnum þá títt, at hafa reimar, því líkar sem lindar væri, ok var því vafit frá skó ok upp til knés; ok höfðu þat jafnan helztu menn ok tígnir; ok þat sama hafði konungr ok Björn. Ok er Björn gekk til klæða sinna, fyrr enn aðrir menn, ok váru föt Bjarnar hjá klæðum konungs, ok varð Birni eigi at hugat fyrr enn menn váru klæddir, at Björn hafði skift um reimar við konung, ok sagði honum þegar til vanhyggju sinnar; enn konungr skipaði kyrt vera, ok kvað þá eigi verri, er hann hafði. Björn hafði ávalt þessa reim um fót sinn á meðan hann lifði, ok með henni var hann niðr grafinn. Ok þá miklu síðar, er bein hans váru upp tekin ok færð til annarrar kirkju, þá var sú sama ræma ófúin um fótlegg Bjarnar, enn alt var annat fúit; ok er þat nú messufatalindi í Görðum á Akranesi.

Ok nú um vetrinn eftir var Björn í Noregi, ok gaf Óláfr konungr honum skikkju vandaða, ok hét honum sinni vináttu, ok kallaði hann vera vaskan mann ok góðan dreng.

Frá því er nú at segja, þá er váraði, at Björn bjó skip sitt til Íslands; ok þá bjuggust ok önnur skip til Íslands, ok koma þau fyrr út enn Bjarnar skip. Óláfr konungr sendi orð með mönnum, at Þórðr skuli vel halda sáttum við Björn, þá er hann kæmi út; ok kvað hann þess skyldan fyrir sakir þeira viðskifta, slíkra sem orðit höfðu.

Á því sumri kom Björn út í Hrútafirði, á Borðeyri, með mikit fé, ok hafði sóttan mikinn frama ok atgervi. Þeir bera búnað sinn af skipi og reisa tjöld sín.

Enn í öðrum stað er þess getit eitt kveld, at Oddný tók til orða við Þórð bónda sinn: "Hefir þú nökkut tíðenda heyrt, Þórðr?"

"Engi," segir hann; "enn því muntu um þat ræða, at þú munt spurt hafa nökkur."

"Nær getr þú," segir hon; "frétt hefi ek þat, er mér þykkja tíðendi; mér er sögð skipkváma í Hrútafirði, ok er þar á Björn, sá er þú sagðir andaðan."

Þórðr mælti: "Þat má vera," segir hann, "at þér þykki þat tíðendi".

"Víst eru þat tíðendi", segir hon, "ok enn gerr veit ek nú", segir hon, "hversu ek em gefin; ek hugða þik vera góðan dreng, enn þú ert fullr af lygi ok lausung".

"Þat er mælt", segir Þórðr, "at yfirbætr sé til alls".

"Mik grunar", segir hon, "at sjálfr muni hann hafa skipaðar sér bætrnar".

"Haf þú þat fyrir satt sem þér sýnist", segir hann. Nú fellr þetta hjal með þeim.

Þeir Arngeirr ór Hólmi fara til skips ok hitta Björn; verðr þar fagnafundr með þeim, ok bjóða Birni til sín ok kváðust nú verða honum fegnir; sögðu nú langt hafa verit funda á milli. Hann kvaðst fara myndu. Síðan var upp sett skipit, er á leið sumarit, enn Björn fór heim til föður síns.

Mörgum mönnum varð nú dátt um heimkvámu Bjarnar, þvíat áðr hafði mjök verit á dreif drepit um mál Bjarnar, hvárt hann var lífs eða eigi; sagði annarr þat logit, enn annarr sagði satt, enn nú var reynt hvárt sannara var.

Birni var vel fagnat, er hann kom heim. Fóstri hans gaf honum hundinn V......, þvíat honum hafði þótt hann góðr fyrr. Faðir hans gaf honum hest, er Hvítingr hét — hann var alhvítr at lit — ok með fola tvá hvíta; þat váru góðir gripir.