Bókastaðir

Um várit eftir átti Bjarni ferð út á Strǫnd, ok varð hann at fara hit efra um heiðina, því at vatngangr var um víkrnar. Sel váru á heiðinni, ok ríðr Bjarni hjá selinu við þriðja mann, ok finnr eigi fyrr, enn þar er Þorkell Geitisson fyrir honum við níunda mann, ok hafði hann haft njósnir af um ferðir Bjarna.

Fyrir selinu stóð fjalhǫgg mikit ok þrífœtt.

"Nú skulu vér taka fjalhǫggit", kvað Bjarni, "ok fœra þat í kápu mína, ok setja þat í sǫðul minn, ok ríða á tvær hendr ok styðja þat á baki, ok ríða á þat leiti er næst er selinu, enn ek mun ganga inn í selit. Enn ef þeir ríða eftir yðr ok um fram selit, þá man ek ganga í skóginn ok forða mér. Enn ef þeir víkja hingat at selinu, þá man ek verjask eftir því, sem minn er drengskapr til".

Nú gera þeir þetta, eftir því sem hann hafði þeim fyrir sagt.

Þorkell var maðr eigi skygn, enn þó var hann vitr ok gløggþekkinn, ok er saman dró með þeim, þá spurði Þorkell, ef þeir sæi víst, at þrír væri mennirnir fram frá selinu, — "því at ráð er þat", segir hann, "at ganga inn í selit, ok þá í skóginn, ef oss berr um fram".

Enn þeir kváðusk víst sjá, at þrír fóru mennirnir fram.

"Sá ek", kvað Þorkell, "at þrír váru hestarnir, enn grunr var mér á, hvárt menn væri á baki ǫllum".

"At heldr váru menn á baki þeim ǫllum", kváðu þeir, "at sá var maðrinn mestr á baki, er í miðit reið".

"Þessu munu vér hlíta", segir Þorkell, "sem yðr hefir sýnzk, enn þat hygg ek, at þessu muni misráðit, er eigi er kannat selit".

Ríða þeir Þorkell þá eftir þeim, ok er þeir eru mjǫk eftir komnir, þá láta þeir fǫrunautar Bjarna falla ofan fjalhǫggit, ok ríða undan síðan. Enn Bjarni hefir sik í skóginn ok er nú hólpinn fyrir Þorkeli.

Þorkell hverfr nú aftr, ok kemsk heim; unir hann illa við sinn hlut. Fǫrunautar Bjarna vitja hans, þegar þeim þykir honum óhætt vera; fara svá leiðar sinnar, ok berr nú enn í sundr með þeim Bjarna ok Þorkeli at sinni.

Litlu síðar sendir Þorkell Geitisson menn í Fljótsdalsherað eftir frændum sínum, Helga ok Grími Droplaugarsonum, at þeir skyldi koma í Krossavík. Þeir fara þegar með sendimǫnnum Þorkels, ok er þeir koma í Krossavík var þeim tekit vel, ok spurði Helgi hvat at skyldi hafask, er hann hefði þeim orð sent.

"Fyrir skǫmmu fór ek þá fǫr", segir Þorkell, "er ek uni illa við svá búit. Gerða ek mik beran í því, at ek vildi Bjarna feigan, ok kom ek engu fram. Nú vildi ek fara til Hofs", segir Þorkell, "ok veita Bjarna heimsókn, ok sœkja hann með eldi, ef vér getum eigi með vápnum".

Helgi lét vel yfir þessarri fyrirætlan, ok sofa þeir nú af um náttina fyrst. Þorkell var lítt heill jafnan, ok tók oft bráða sótt.

Helgi vaknar þegar í elding ok klæðisk; gengr síðan til lokrekkju Þorkels, ok mælti: "Mál er upp at standa, ef nú er slíkt í hug sem í gær, því sjaldan vegr sofandi maðr sigr".

Þorkell svarar: "Litla athǫfn mun ek drýgja daglangt fyrir sakir vanheilsu minnar".

Helgi bauðsk til ferðar þessarrar, ok gera at slíkt, sem áðr var ætlat.

Þorkell svarar: "Eigi þykki mér þat annara manna enn mín, at vera foringi þessarrar ferðar".

Þá tók Helgi at styttask, ok mælti: "Eigi þarftu mér oftar orð at senda, er þú skræfisk nú, er ek em hér kominn til liðs við þik, enda viltu eigi heldr, at aðrir fari".

Skiljask þeir nú síðan með styttingi. Fara þeir brœðr heim, ok er nú kyrt um hríð. Fundusk þeir Þorkell ok Bjarni eigi í þessu sinni.

Um várit eftir fara þeir hǫfðingjarnir til várþings í Fljótsdalsheraði, Bjarni brodd-Helgason ok Þorkell Geitisson. Með Þorkeli var Blængr ok þeir Egilssynir, Þórarinn, Hallbjǫrn ok Þrǫstr, ok Eyjólfr, er bjó á Víðivǫllum. Váru þeir Þorkell fimtán saman. Fóru þeir til Eyvindarár til Gró, ok annaðisk hon þat er þeir þurftu. Með Bjarna váru í fǫr Þorvarðr læknir af Síreksstǫðum, Brúni af Þorbrandsstǫðum, Eilífr Tjǫrfason af Torfastǫðum, brœðr tveir af Búastǫðum, Bergr ok Brandr, synir glyttu-Halla, Skíði fóstri Bjarna ok Haukr Loftsson, ok váru þeir átján saman.

Þau Helgi Ás-Bjarnarson ok Þórdís brodd-Helgadóttir tóku vel við þeim, er þeir kómu til Mjóvaness. Ok er þinginu var lokit, varð Þorkell fyrr á braut búinn, ok þótti Bjarna þat vel. Enn er hann var búinn til brautferðar, þá gaf Þórdís todda, systir hans, honum men gott, ok kvaðsk eigi laun vilja fyrir hafa; bjó hon svá um, at þat var fest um háls honum rammlega.

Þorkell ferr nú með sínu fǫruneyti um heiðina; kómu þeir síð ofan í Bǫðvarsdal. Tóku þeir þar gisting hjá bónda þeim, er Kári hét; hann var þingmaðr Þorkels. Enn er þeir gengu at sofa, þá bauð Þorkell Kára um, at hann skyldi vǫrð halda, ef menn nǫkkurir kœmi af heiðinni, ok gera hann þegar varan við.

Bjarni fór tómlega um heiðina, ok þótti vel, at Þorkell gerði feril um heiðina, fyrir því at fœrð var ill. Hann kom til konu þeirar um náttina, er Freygerðr hét. Fóru þeir síðan um heiðina, ok kómu snimma morgins ofan í Bǫðvarsdal, hjá bœ Kára.

Ok er spor þeira Þorkels lágu til bœjar, þá mælti Bjarni, at þrír skyldi ganga jafnframt, ok þar eftir aðrir þrír, ok síðan þriðju þrír, ok svá hverr at ǫðrum, — "ok mun þá sýnask þriggja manna spor", segir hann; ok svá gera þeir.

Kári var úti, er þeir gengu hjá garði, ok gerði ei vart við; þótti honum mikill vandi með þeim frændum, ok vildi hann þat eigi til sín taka láta.

Þorkell vaknaði í sæng sinni, ok vakti upp fǫrunauta sína; kvað fullsofit. Nú vápnask þeir, ok ganga síðan út. Þorkell bað þá ganga aftr á ferilinn, ok sjá ef nǫkkur spor lægi af ferlinum, er þeir hǫfðu gert, ok sjá þeir nú liggja þriggja manna spor af í braut.

Hann ferr sjálfr til ferilsins, ok mælti: "Þungir hafa þessir menn verit", segir Þorkell, "ok ætla ek, at þeir Bjarni muni hér farit hafa; hǫldum nú eftir þeim hart".

Ok er þeir kómu nǫkkut svá í braut frá bœnum, sjá þeir at sporin dreifðusk; fara þeir nú sem mest megu þeir, unz þeir koma mjǫk svá í ǫndverðan dalinn. Bœr stendr þar lítill, er heitir á Eyvindarstǫðum; þar bjó sá maðr, er Eyvindr hét. Enn er þeir Bjarni áttu mjǫk skamt til túngarðsins, tóku þeir hvíld.

Þá mælti Bjarni: "Eigi mun ek renna lengra fyrir Þorkeli, ok skulum vér hér þess bíða, er at hǫndum kemr", ok í þessu sjá þeir fǫr þeira Þorkels.

Enn er þeir nálgask, mælti Þorkell til manna sinna: "Gǫngum nú at þeim alldrengilega", segir hann, "við Bjarni frændrnir munum á sjásk, enn Blængr ok Birningr, Þorvarðr ok Þrǫstr, ok svá hverir sem megu af hinum".

Nú tóksk bardagi, ok vǫrðusk þeir Bjarni hit drengilegsta, enn hinir sóttu at í ákafa. Gekk svá um stund, at menn urðu eigi sárir.

Þá mælti Þorkell: "Klækilega sœkjum vér nú at, er ekki verðr sǫgulegt".

Bjarni mælti: "Œrinn hefir þú hug", segir hann.

Kona ein gekk út á Eyvindarstǫðum ok sér á sameign manna. Hverfr hon inn aftr skyndilega, ok mælti: "Eyvindr", segir hon, "þat hygg ek, at þeir frændr muni berjask hér skamt frá garði, Þorkell ok Bjarni, ok sá ek einn mann liggja undir garðinum; sýndisk mér sá allhræddr".

Eyvindr segir: "Fǫrum vér sem skjótast, ok hǫfum klæði með oss ok kǫstum á vápnin".

Eyvindr tók sér setstokk einn í hǫnd, reiðir hann um ǫxl sér; hljóp hann þar til, er hann kom at garðinum, þar sem maðrinn var undir, ok var þetta Þorvarðr. Hann spratt upp ok varð felmtsfullr; enn þegar hann kom til, tóksk mannfallit í bardaganum; hafði hann kastat sér niðr af mœði undir garðinn. Fell þar fyrstr Birningr fyrir Blœngi; þá hjó Þorkell til Bjarna ok kom á hálsinn, ok brast við hátt; Bjarni skeindisk, enn menit fell niðr í snæinn; seildisk þá Bjarni eftir meninu ok lét þat koma í serk sinn.

Þorkell mælti: "Fégjarn ertu enn, frændi".

Bjarni mælti: "Svá muntu um búa í dag, at þurfa mun fjárins".

Þorkell settisk þá niðr af mœði, enn Blængr sótti at Bjarna allfast í ákafa, ok lýkr svá þeira atgangi at Blængr fellr. Þá stóð Þorkell upp, ok sœkir snarplega ok fekk sár á hǫndina, ok varð óvígr. Synir glittu-Halla fellu þar báðir; Eilífr fell ok fyrir Hallbirni, ok lifði hann þó at kalla.

Þá kom at Eyvindr, ok gekk svá hart fram með setstokkinn millum manna, at þeir hrukku fyrir. Konur váru þar ok með honum, ok kǫstuðu klæðum á vápnin; stǫðvask nú bardaginn. Þá váru fallnir ór liði Bjarna fjórir menn, enn þeir margir sárir, er eftir lifðu. Fjórir fellu ok af Þorkeli.

Eyvindr spurði, ef Þorkell lofaði at fœra Bjarna til húsa ok hans menn, enn kvaðsk sjá, at Þorkell myndi vilja bjargask sjálfr á sínar hendr ok hans menn. Þorkell bannaði þat eigi. Síðan var búit um lík þeira manna, er þar fellu, ok eftir þat sneru á braut hvárirtveggja; fóru þeir Þorkell heim til Krossavíkr, enn Eyvindr flutti þá Bjarna inn eftir Vápnafirði, ok kómu þeir heim til Hofs. Þorvarðr læknir kom til Hofs, ok batt sár manna. Eilífr Tjǫrfason lá í sárum lengi, ok varð þó grœddr.

Bjarni fór þegar á fund glittu-Halla ok segir honum fall sona sinna; bauð honum heim til sín, ok kvaðsk skyldu vera honum í sona stað.

Halli svarar: "Mikill skaði þykkir mér at sonum mínum, enn þó þykkir mér betra at missa þeira, enn at þeir bæri bleyðiorð, sem sumir fǫrunautar þínir. Enn ek man enn hlíta búum mínum, ok fara eigi til Hofs; enn haf þú mikla þǫkk fyrir heimboðit", segir hann.

Þat var einn dag, at Bjarni mælti við Þorvarð lækni: "Nú er svá komit sárum várum hér at Hofi, at vér munum vera sjálfbjarga með umsjá þinni, enn ek veit, at Þorkell Geitisson hefir sár, ok grœðir hann engi, ok gerisk hann máttlítill".

"Nú vil ek", segir Bjarni, "at þú farir at lækna hann".

Þorvarðr kvaðsk svá gera mundu sem hann vildi. Ferr hann nú ok kemr í Krossavík nær miðjum degi; var þar tafl uppi haft. Sat Þorkell upp við ǫxl, ok horfði á taflit; var hann mjǫk fǫlleitr.

Engi maðr heilsaði á Þorvarð; hann gekk at Þorkeli, ok mælti: "Sjá vil ek sár þitt; er mér óríflega af því sagt"; enn Þorkell bað hann gera sem hann vildi. Var hann þar sjau nætr, ok batnaði bónda dag frá degi.

Nú ferr Þorvarðr braut ór Krossavík, ok launaði Þorkell honum vel lækning sína: gaf honum hest ok silfrhring, ok mælti síðan við hann vingjarnlegum orðum. Ferr Þorvarðr síðan til Hofs, ok segir Bjarna til svá búins. Þótti honum vel hafa úr ráðizk, er Þorkell varð heill.

Sumar þetta varð lítit forverk í Krossavík, því at Þorkell var lítt fœrr til umsýslu með Jórunni húsfreyju sinni, ok horfðisk mjǫk óvænlega til, at skera myndi verða niðr kvikfé.

Húskarl Þorkels átti fǫr eftir héraði, ok tók nú gisting at Hofi; var þar vel við honum tekit. Bjarni spurði hann um heilsu manna ok búfjárhagi.

Húskarlinn kvað vel þoka áleiðis um heilsu manna; enn um búfjárhagi kallaði hann gerask hit óvænlegsta.

Ok um morgininn, er húskarlinn fór í braut, leiddi Bjarni hann ór garði ok mælti: "Bið þú Þorkel gera annathvárt, flytja hingat hjú sín ok fénað, ella mun ek þangat flytja slátr ok fjárfœði, svá at eigi þurfi um at huga félát, ok ver nú drengr góðr".

Húskarlinn fór nú, ok kemr svá heim, at menn váru undir borð komnir, ok bar Jórunn mat fram. Hann gekk fyrir Þorkel, kvaddi hann ok segir honum ǫll orð Bjarna. Jórunn nam staðar á gólfi, ok hlýddi á, hvat hann mælti; enn Þorkell svarar engu.

Þá mælti Jórunn: "Hví muntu þegja við því, er svá er drengilega boðit?

Þorkell svarar: "Eigi mun ek bráð svǫr veita þessu máli; því at kostaboð þessi munu flestum mǫnnum á óvart koma".

Jórunn mælti: "Þat vilda ek at við fœrim til Hofs á morgin ok hittim Bjarna, ok þykkja mér þvílík boð allsœmileg af þvílíkum manni, sem hann er".

"Þú skalt þessu ráða", segir Þorkell, "því at ek hefi oft reynt þat, at þú ert bæði vitr ok góðgjǫrn".

Um morgininn eftir fara þau Þorkell heiman tólf saman, ok er fǫr þeira var sén frá Hofi, þá var þetta sagt Bjarna. Hann varð feginn ok gekk á móti þeim ok fagnaði þeim Þorkeli vel ok bauð þeim þar at vera.

Ok er þeir áttu tal með sér frændr, þá rippuðu þeir upp ǫll málaferli þeira vel ok einarðlega. Síðan bauð Bjarni brodd-Helgason Þorkeli Geitissyni sætt ok sjálfdœmi, ok kvaðsk hans vilja gjarna gera mundu um alla hluti þaðan í frá meðan þeir lifði báðir. Þorkell þektisk þessi boð vel, ok sættusk þeir nú heilum sáttum. Gerði Þorkell hundrað silfrs fyrir víg Geitis; seldi svá hvárr þeira ǫðrum grið, ok heldu vel síðan.

Bjarni var rǫskr maðr. Eigi hafa Hofsverjar verit spekingar miklir, enn þó hefir þeim flest vel tekizk.

Þorkell var hǫfðingi mikill, ok hinn mesti hreystimaðr, ok málafylgismaðr mikill. Fé gekk af hǫndum honum í elli hans, ok er hann brá búi sínu, bauð Bjarni honum heim til Hofs, ok eldisk hann þar til lykta. Þorkell varð kynsæll maðr: Ragnheiði dóttur hans átti Loftr Þórarinsson, ok áttu þau níu bǫrn; Halla var dóttir þeira; hana átti Steini, faðir Hǫllu, móður Þorláks byskups hins helga. Ragnheiðr var systir Þorláks byskups, móðir Páls byskups ok Orms Jónssonar ok Jóns prests Arnþórssonar. Ok lúku vér svá Vápnfirðinga sǫgu.