Bókastaðir

Guðrún spyrr nú líflát Svanhildar, ok mælti við sonu sína: hví siti þér svá kyrrir, eða mælit gleðiorð, þar sem Jórmunnrekr drap systur ykkra, ok traðund ir hestafótum með svívirðíng? ok ekki hafi þið líkt skaplyndi Gunnari eða Högna, hefna mundu þeir sinnar frændkonu.Guðrún spyrr nú líflát Svanhildar, ok mælti við sonu sína: hví siti þèr svâ kyrrir, eða mælit gleðiorð, þar sem Jórmunnrekr drap systur ykkra, ok traðund ir hestafótum með svívirðíng? ok ekki hafi þið líkt skaplyndi Gunnari eða Högna, hefna mundu þeir sinnar frændkonu. Hamdir svarar: lítt lofaðir þú Gunnar ok Högna, þá er þeir drápu Sigurð, ok þú var roðin í hans blóði, ok illar voru þínar bræðra hefndir, er þú drapt sonu þína, ok betr mættim vér allir saman drepa Jórmunnrek konúng, ok eigi munu vér standast frýjuorð, svá hart sem vér erum eggjaðir.Hamdir svarar: lítt lofaðir þú Gunnar ok Högna, þá er þeir drápu Sigurð, ok þú var roðin í hans blóði, ok illar voru þínar bræðra hefndir, er þú drapt sonu þína, ok betr mættim vèr allir saman drepa Jórmunnrek konúng, ok eigi munu vèr standast frýjuorð, svâ hart sem vèr erum eggjaðir. Guðrún gekk hlægjandi, ok gaf þeim at drekka af stórum kerum; ok eptir þat valdi hún þeim stórar brynjur ok góðar, ok önnr herklæði.

Þá mælti Hamdir: hér munu vér skilja efsta sinni, ok spyrja muntu tíðendin, ok muntu þá erfi drekka eptir okkr ok Svanhildi;Þá mælti Hamdir: hèr munu vèr skilja efsta sinni, ok spyrja muntu tíðendin, ok muntu þá erfi drekka eptir okkr ok Svanhildi; eptir þat fóru þeir. En Guðrún gekk til skemmu harmí aukin, ok mælti: þrimr mönnum var ek gipt, fyrst Sigurði Fáfnisbana, ok var hann svikinn, ok var þat mér inn mesti harmr;En Guðrún gekk til skemmu harmí aukin, ok mælti: þrimr mönnum var ek gipt, fyrst Sigurði Fâfnisbana, ok var hann svikinn, ok var þat mèr inn mesti harmr; síðan var ek gefin Atla konúngi, en svá var grimt mitt hjarta við hann, at ek drap sonu okkra í harmi;síðan var ek gefin Atla konúngi, en svâ var grimt mitt hjarta við hann, at ek drap sonu okkra í harmi; síðan gekk ek á sjáinn, ok hóf mik at landi með bárum, ok var ek nú gefin þessum konúngi; síðan gipta ek Svanhildi af landi í brott með miklu fé, ok er mér þat sárast minna harma, er hún var troðin undir hrossa fótum, eptir Sigurð;síðan gipta ek Svanhildi af landi í brott með miklu fè, ok er mèr þat sárast minna harma, er hún var troðin undir hrossa fótum, eptir Sigurð; en þat er mér grimmast, er Gunnarr var í ormgarð settr, en þat harðast, er or Högna var hjarta skorit, ok betr væri, at Sigurðr kæmi mér á móti, ok færi ek með honum;en þat er mèr grimmast, er Gunnarr var í ormgarð settr, en þat harðast, er or Högna var hjarta skorit, ok betr væri, at Sigurðr kæmi mèr á móti, ok færi ek með honum; hér sitr nú eigi eptir sonr né dóttir mik at hugga;hèr sitr nú eigi eptir sonr nè dóttir mik at hugga; minstu nú, Sigurðr! þess, er við mæltum, þá er við stigum á einn beð, at þú mundir mín vitja ok or helju bíða; ok lýkr þar hennar harmtölur.

Þat er nú at segja frá sonum Guðrúnar, at hún hafði svá búit þeirra herklæði, at þá bitu eigi járn, ok hún bað þá eigi skæðja grjóti né öðrum stórum hlutum, ok kvað þeim þat at meini mundu verða, ef eigi gerði þeir svá.Þat er nú at segja frá sonum Guðrúnar, at hún hafði svâ búit þeirra herklæði, at þá bitu eigi járn, ok hún bað þá eigi skæðja grjóti nè öðrum stórum hlutum, ok kvað þeim þat at meini mundu verða, ef eigi gerði þeir svâ. Ok er þeir voru komnir á leið, finna þeir Erp, bróður sinn, ok spyrja, hvat hann mundi veita þeim. Hann svarar: slíkt sem hönd hendi, eða fótr fæti. Þeim þótti þat ekki vera, ok drápu hann. Síðan fóru þeir leiðar sinnar, ok litla ríð, áðr Hamdir rataði, ok stakk niðr hendi, ok mælti: Erpr man satt hafa sagt, ek munda falla nú, ef eigi styddumst ek við höndina; litlu síðarr ratar Sörli, ok brást á fótinn, ok fekk staðizt ok mælti: falla munda ek nú, ef eigi stydda ek mik við báða fætr;litlu síðarr ratar Sörli, ok brást á fótinn, ok fèkk staðizt ok mælti: falla munda ek nú, ef eigi stydda ek mik við báða fætr; kváðust þeir nú illa hafa gert við Erp bróður sinn. Fóru nú, unst þeir komu til Jórmunnreks konúngs, ok gengu fyrir hann, ok veittu honum þegar tilræði; hjó Hamdir af honum hendr báðar, en Sörli fætr báða. Þá mælti Hamdir: af mundi nú höfuðit, ef Erpr lifði, bróðir okkarr, er við vágum á leiðinni, ok sám við þat of síð, sem kveðit er:

Í því höfðu þeir afbrugðit boði móður sinnar, er þeir höfðu grjóti skatt. Nú sækja menn at þeim, en þeir vörðust vel ok drengiliga, ok urðu mörgum manni at skaða; þá bitu eigi járn. Þá kom at einn maðr ok eldiligr með eitt auga, ok mælti: eigi eru þér vísir menn, er þér kunnið eigi þessum mönnum bana veita.Þá kom at einn maðr ok eldiligr með eitt auga, ok mælti: eigi eru þèr vísir menn, er þèr kunnið eigi þessum mönnum bana veita. Konúngrinn svarar: gef oss ráð til, ef þú kannt! hann mælti: þér skuluð berja þá grjóti í hel;Konúngrinn svarar: gef oss ráð til, ef þú kannt! hann mælti: þèr skuluð berja þá grjóti í hel; svá var ok gert, ok þá flugu or öllum áttum steinar at þeim, ok varð þeim þat at aldrlagi.svâ var ok gert, ok þá flugu or öllum áttum steinar at þeim, ok varð þeim þat at aldrlagi.

Heimir í Hlymsdölum spyrr nú þessi tíðendi, at dauðr er Sigurðr ok Brynhildr, en Áslaug dóttir þeirra, en fóstra Heimis, var þá þrévetr;Heimir í Hlymsdölum spyrr nú þessi tíðendi, at dauðr er Sigurðr ok Brynhildr, en Áslaug dóttir þeirra, en fóstra Heimis, var þá þrèvetr; veit hann nú at eptir mun leitat at týna meyjunni ok ætt hennar; er honum svá mikill harmr eptir Brynhildi fóstru sína, at hann gætti ekki ríkis síns né fjár;er honum svâ mikill harmr eptir Brynhildi fóstru sína, at hann gætti ekki ríkis síns nè fjár; sér nú at hann fær eigi meyjunni þar leynt;sèr nú at hann fær eigi meyjunni þar leynt; lætr nú gjöra eina hörpu svá mikla, at þar lét hann meyna Áslaugu í koma, ok margar gersimar í gulli ok silfri, ok gengr á brott síðan víða um land, ok um síðir híngat á Norðrlönd.lætr nú gjöra eina hörpu svâ mikla, at þar lèt hann meyna Áslaugu í koma, ok margar gersimar í gulli ok silfri, ok gengr á brott síðan víða um land, ok um síðir híngat á Norðrlönd. Svá var harpa hans hagliga ger, at hana mátti taka í sundr ok saman at fellíngum, ok var hann því vanr um daga, þá er hann fór í hjá vatnföllum, ok hvergi í nánd bæum, at hann tók hörpuna í sundr ok þó meyjunni;Svâ var harpa hans hagliga ger, at hana mátti taka í sundr ok saman at fellíngum, ok var hann því vanr um daga, þá er hann fór í hjá vatnföllum, ok hvergi í nánd bæum, at hann tók hörpuna í sundr ok þó meyjunni; ok hann hafði vímlauk einn, ok gaf henni at eta; en þat er náttúra þess lauks, at maðr má lengi lifa, þótt hann hafi enga aðra fæðu; ok þá er mærin grét, sló hann hörpuna, ok þagnaði hún þá, fyrir því at Heimir var vel at íþróttum búinn, þeim er þá voru tíðar;ok þá er mærin grèt, sló hann hörpuna, ok þagnaði hún þá, fyrir því at Heimir var vel at íþróttum búinn, þeim er þá voru tíðar; hann hafði ok mörg klæði dýrðlig hjá henni í hörpunni, ok mikit gull. Ok nú ferr hann þángat til uns hann kemr í Noreg, ok kemr til eins byar lítils, þess er heitir á Spángarheiði, ok bjó þar karl sá, er Áki hét;Ok nú ferr hann þángat til uns hann kemr í Noreg, ok kemr til eins byar lítils, þess er heitir á Spángarheiði, ok bjó þar karl sá, er Áki hèt; hann átti konu, ok hét hún Gríma;hann átti konu, ok hèt hún Gríma; þar var eigi fleira manna, enn þau. Þann dag var karl farinn í skóg, en kellíng var heima, ok heilsar hún Heimi, ok spyrr, hvat manna hann væri. Hann kveðst vera einn stafkarl, ok bað kellíngu húsa. Hún segir, at eigi kæmi þar fleira enn svá, at hún kveðst mundu vel við honum taka, ef hann þættist þurfa þar at vera. En er áleið, þá segir hann, at honum þætti þat mest beinabót, at eldr væri kveiktr fyrir honum, ok síðan væri honum fylgt til svefnhúss, þar er hann skyldi sofa. Ok þá er kellíng hafði kveikt eldinn, þá setr hann hörpuna uppí sæti hjá sér, en kellíng var óðamálug;Ok þá er kellíng hafði kveikt eldinn, þá setr hann hörpuna uppí sæti hjá sèr, en kellíng var óðamálug; opt varð henni litit til hörpunnar, fyrir því at trefur á einu dýrligu klæði komu út á hörpunni; ok er hann bakaðist við eldinn, þá sér hún einn dýrligan gullhríng koma fram undan tötrum hans, þvíat hann var illa klæddr.ok er hann bakaðist við eldinn, þá sèr hún einn dýrligan gullhríng koma fram undan tötrum hans, þvíat hann var illa klæddr. Ok er hann hafði bakast, sem hann kunni sér þörf til, þá hafði hann náttverð;Ok er hann hafði bakast, sem hann kunni sèr þörf til, þá hafði hann náttverð; en eptir þat bað hann kellíngu fylgja sér þángat til, sem hann skyldi sofa um nóttina.en eptir þat bað hann kellíngu fylgja sèr þángat til, sem hann skyldi sofa um nóttina. Þá sagði kellíng, at honum mundi betra vera úti, enn inni, þvíat við karl minn erum opt málug, er hann kemr heim. Hann biðr hana ráða; gengr nú út ok svá hún; hann tekr hörpuna ok hefr með sér.hann tekr hörpuna ok hefr með sèr. Kellíng gengr út, ok ferr þar til, er bygghlaða ein er, ok fylgir honum þar til, ok mælti, at hann skyldi þar umbúast, ok kveðst þess væmta, at hann mundu þar njóta svefns síns; ok nú gengr kellíng í brott, ok annast þat, er hún þyrfti; en hann gerir sér svefn.en hann gerir sèr svefn. Karl kemr heim, er aptaninn líðr, en kellíng hefir fátt unnit þat, er hún þyrfti, en hann var móðr, er hann kom heim, ok illr viðskiptis, er allt var úbúit þat, er hún skyldi annast hafa; sagði karl, at mikill væri munr sælu, er hann vann hvern dag meira, enn hann mátti, en hún vildi til einkis taka þess, er gagn var at. Ver eigi reiðr, karl minn! sagði hún, fyrir því at þat kann at vera, at þú mættir nú skamma stund vinna til þess, at við værim sæl alla æfi. Hvat er þat? segir karl. Kellíng svarar: hér er kominn til herbergis okkars einn maðr, ok ætla ek at hann hafi allmikit fé með at fara, ok er hníginn á efra aldr, ok mun verit hafa enn mesti kappi, ok er nú þó móðr mjök, ok eigi þikkjumst ek hans maka sét hafa, ok þó ætla ek hann mæddan ok syfjaðan.Kellíng svarar: hèr er kominn til herbergis okkars einn maðr, ok ætla ek at hann hafi allmikit fè með at fara, ok er hníginn á efra aldr, ok mun verit hafa enn mesti kappi, ok er nú þó móðr mjök, ok eigi þikkjumst ek hans maka sèt hafa, ok þó ætla ek hann mæddan ok syfjaðan. Þá segir karl: þat sýnist mér úráðligt, at svíkja þá enu fá, sem hér koma. (Hún svarar): því muntu lengi lítill fyrir þér, at þér vex allt í augu, ok ger nú annathvárt, at þú drep hann, eða ek tek hann mér til manns, ok munu við reka þik í brutt;Þá segir karl: þat sýnist mèr úráðligt, at svíkja þá enu fá, sem hèr koma. (Hún svarar): því muntu lengi lítill fyrir þèr, at þèr vex allt í augu, ok ger nú annathvârt, at þú drep hann, eða ek tek hann mèr til manns, ok munu við reka þik í brutt; ok segja kann ek þér þáræðu, er hann mælti við mik í gærkveld, en lítils mun þér þikkja um vert;ok segja kann ek þèr þáræðu, er hann mælti við mik í gærkveld, en lítils mun þèr þikkja um vert; hann mælti kvennsamliga við mik, ok þat mun mitt ráð vera, at taka hann mér til manns, en reka þik í brutt eða drepa, ef þú vill eigi eptir því gera, sem ek vil.hann mælti kvennsamliga við mik, ok þat mun mitt ráð vera, at taka hann mèr til manns, en reka þik í brutt eða drepa, ef þú vill eigi eptir því gera, sem ek vil. Ok er þat sagt, at karl hafði kvonríki, ok telr hún um þángattil, er hann lætr at eggjan hennar, tekr öxi sína, ok snarbrýnir mjök; ok er hann er búinn fylgir kellíng honum þar til, er Heimir sefr, ok var þar hrytr mikill. Þá mælti kellíng til karls, at hann skyldi láta verða tilræði sem bezt: ok skunda brutt með hlaupi, því at ekki máttu standast lát hans ok óp, ef hann fær þik höndum tekit; hún tekr hörpuna, ok hleypr á brutt með. Nú gengr karl þar til, er Heimir sefr; hann höggr til hans, ok verðr þat mikit sár, ok verðr honum laus öxin; hann hleypr þegar í brutt, sem hann mátti harðast. Nú vaknar Heimir við áverkann, ok vanst honum at fullu; ok þat er sagt, at svá mikill gnýr varð í hans fjörbrotum, at undan gengu súlur í húsinu ok ofan féll húsit allt, ok varð landskjálfti mikill, ok lýkr þar hans æfi.ok þat er sagt, at svâ mikill gnýr varð í hans fjörbrotum, at undan gengu súlur í húsinu ok ofan féll húsit allt, ok varð landskjálfti mikill, ok lýkr þar hans æfi. Nú kom karl þar, sem kellíng var, segir nú, at hann hefir drepit hann: ok þó var þat of hríð, er ek vissa eigi hve fara mundi, ok þessi maðr var furðu mikill fyrir sér, en þó væntir mik at hann sé nú í helju.Nú kom karl þar, sem kellíng var, segir nú, at hann hefir drepit hann: ok þó var þat of hríð, er ek vissa eigi hve fara mundi, ok þessi maðr var furðu mikill fyrir sèr, en þó væntir mik at hann sè nú í helju. Kellíng mælti, at hann skyldi hafa þökk fyrir verkit: ok væntir mik at nú hafim við ærit fé, ok skulum við reyna, hvárt ek hefi sátt sagt.Kellíng mælti, at hann skyldi hafa þökk fyrir verkit: ok væntir mik at nú hafim við ærit fè, ok skulum við reyna, hvârt ek hefi sátt sagt. Nú kveikja þau eld, en kellíng tekr hörpuna, ok vildi uppkoma, ok mátti eigi annarskostar, enn hún varð at brjóta, þvíat hún hafði eigi hagleik til; ok nú fær hún uppkomit hörpunni, ok þar sér hún eitt meybarn, at hún þóttist ekki slíkt sét hafa, ok þó var mikit fé í hörpunni.ok nú fær hún uppkomit hörpunni, ok þar sèr hún eitt meybarn, at hún þóttist ekki slíkt sèt hafa, ok þó var mikit fè í hörpunni. Nú mælti kellíng: þat mun nú verða sem opt, at illa man gefast at svíkja þann, er honum trúir, sýnist mér sem komin muni úmegð á hendr okkr.Nú mælti kellíng: þat mun nú verða sem opt, at illa man gefast at svíkja þann, er honum trúir, sýnist mèr sem komin muni úmegð á hendr okkr. Karl svarar: eigi er þetta eptir því, sem ek ætla, en þó skal nú ekki umsakast. Ok nú spyrr hún, hverrar ættar hún væri; en þessi en únga mær svarar aungu, svá sem hún hefði eigi mál numit.en þessi en únga mær svarar aungu, svâ sem hún hefði eigi mál numit. Nú ferr sem mik varði, at okkart ráð mundi illa fara (segir karl), við höfum unnit glæp mikinn, hvat skulum við sjá fyrir barni þessu? Auðvitat er þat, sagði Gríma; hún skal eptir móður minni heita Kráka. Nú mælti karl: hvat skulum við sjá fyrir barni þessu? Kellíng svarar: ek sé gott ráð til: við skulum segja hana okkra dóttur, ok uppfæða.Kellíng svarar: ek sè gott ráð til: við skulum segja hana okkra dóttur, ok uppfæða. Því man engi trúa, sagði karl, miklu er barn þetta geðsligra, en við erum allóvæn bæði ok munu engi líkendi á þikkja, at við munum eiga þvílíkt barn, svá endemlig sem við erum bæði.Því man engi trúa, sagði karl, miklu er barn þetta geðsligra, en við erum allóvæn bæði ok munu engi líkendi á þikkja, at við munum eiga þvílíkt barn, svâ endemlig sem við erum bæði. Nú mælti kellíng: eigi veiztu nema ek hafa í nokkr brögð, at þetta megi eigi úvænt þikkja; ek man láta gera henni koll, ok rýða í tjöru ok öðru, er vænst er at sízt komi hár upp; hún skal eiga hatt síðan, eigi skal hún ok vel klædd vera, mun þá saman draga várn yfirlit;hún skal eiga hatt síðan, eigi skal hún ok vel klædd vera, mun þá saman draga vârn yfirlit; má vera, at menn trúi því, at ek hafa mjök væn verit, þá er ek var úng; hún skal ok vinna þat, er verst er; en þat hugðu þau karl ok kellíng, at hún mætti ekki mæla, er hún svarar þeim aldrí. Nú er þat gert, sem kellíng hefir fyrirhugat; nú vex hún þar upp í miklu fátæki.