Bókastaðir

Guðrún spyrr nú líflát Svanhildar, ok mælti við sonu sína: "hví siti þér svá kyrrir, eða mælit gleðiorð, þar sem Jórmunnrekr drap systur ykkra, ok trað undir hestafótum með svívirðing? ok ekki hafi þit líkt skaplyndi Gunnari eða Hǫgna, hefna mundu þeir sinnar frændkonu."

Hamdir svarar: "lítt lofaðir þú Gunnar ok Hǫgna, þá er þeir drápu Sigurð, ok þú var roðin í hans blóði, ok illar váru þínar brœðra hefndir, er þú drapt sonu þína, ok betr mættim vér allir saman drepa Jórmunnrek konung, ok eigi munu vér standask frýjuorð, svá hart sem vér erum eggjaðir."

Guðrún gekk hlægjandi, ok gaf þeim at drekka af stórum kerum; ok eptir þat valdi hon þeim stórar brynjur ok góðar, ok ǫnnr herklæði.

Þá mælti Hamdir: "hér munu vér skilja efsta sinni, ok spyrja muntu tíðendin, ok muntu þá erfi drekka eptir okkr ok Svanhildi;" Eptir þat fóru þeir.

En Guðrún gekk til skemmu harmi aukin, ok mælti: "þrimr mǫnnum var ek gipt, fyrst Sigurði Fáfnisbana, ok var hann svikinn, ok var þat mér inn mesti harmr; síðan var ek gefin Atla konungi, en svá var grimt mitt hjarta við hann, at ek drap sonu okkra í harmi; síðan gekk ek á sjáinn, ok hóf mik at landi með bárum, ok var ek nú gefin þessum konungi; síðan gipta ek Svanhildi af landi í brott með miklu fé, ok er mér þat sárast minna harma, er hon var troðin undir hrossa fótum, eptir Sigurð; en þat er mér grimmast, er Gunnarr var í ormgarð settr, en þat harðast, er or Hǫgna var hjarta skorit, ok betr væri, at Sigurðr kœmi mér á móti, ok fœri ek með honum; hér sitr nú eigi eptir sonr né dóttir mik at hugga; minstu nú, Sigurðr! þess, er við mæltum, þá er við stigum á einn beð, at þú mundir mín vitja ok or helju bíða;" Ok lýkr þar hennar harmtǫlur.

Þat er nú at segja frá sonum Guðrúnar, at hon hafði svá búit þeirra herklæði, at þá bitu eigi járn, ok hon bað þá eigi skæðja grjóti né ǫðrum stórum hlutum, ok kvað þeim þat at meini mundu verða, ef eigi gerði þeir svá.

Ok er þeir váru komnir á leið, finna þeir Erp, bróður sinn, ok spyrja, hvat hann mundi veita þeim.

Hann svarar: "slíkt sem hǫnd hendi, eða fótr fœti." Þeim þótti þat ekki vera, ok drápu hann.

Síðan fóru þeir leiðar sinnar, ok litla ríð, áðr Hamdir rataði, ok stakk niðr hendi, ok mælti: "Erpr man satt hafa sagt, ek munda falla nú, ef eigi styddumsk ek við hǫndina."

Litlu síðarr ratar Sǫrli, ok brásk á fótinn, ok fekk staðizk ok mælti: "falla munda ek nú, ef eigi stydda ek mik við báða fœtr;" Kváðusk þeir nú illa hafa gert við Erp bróður sinn.

Fóru nú, unst þeir komu til Jórmunnreks konungs, ok gengu fyrir hann, ok veittu honum þegar tilræði; hjó Hamdir af honum hendr báðar, en Sǫrli fœtr báða.

Þá mælti Hamdir: "af mundi nú hǫfuðit, ef Erpr lifði, bróðir okkarr, er við vágum á leiðinni, ok sám við þat of síð," sem kveðit er:

Í því hǫfðu þeir afbrugðit boði móður sinnar, er þeir hǫfðu grjóti skatt. Nú sœkja menn at þeim, en þeir vǫrðusk vel ok drengiliga, ok urðu mǫrgum manni at skaða; þá bitu eigi járn.

Þá kom at einn maðr ok eldiligr með eitt auga, ok mælti: "eigi eru þér vísir menn, er þér kunnið eigi þessum mǫnnum bana veita."

Konungrinn svarar: "gef oss ráð til, ef þú kannt!" hann mælti: "þér skuluð berja þá grjóti í hel;" Svá var ok gert, ok þá flugu or ǫllum áttum steinar at þeim, ok varð þeim þat at aldrlagi.

Heimir í Hlymsdǫlum spyrr nú þessi tíðendi, at dauðr er Sigurðr ok Brynhildr, en Áslaug dóttir þeirra, en fóstra Heimis, var þá þrévetr; veit hann nú at eptir mun leitat at týna meyjunni ok ætt hennar; er honum svá mikill harmr eptir Brynhildi fóstru sína, at hann gætti ekki ríkis síns né fjár; sér nú at hann fær eigi meyjunni þar leynt; lætr nú gera eina hǫrpu svá mikla, at þar lét hann meyna Áslaugu í koma, ok margar gersimar í gulli ok silfri, ok gengr á brott síðan víða um land, ok um síðir hingat á Norðrlǫnd.

Svá var harpa hans hagliga ger, at hana mátti taka í sundr ok saman at fellingum, ok var hann því vanr um daga, þá er hann fór í hjá vatnfǫllum, ok hvergi í nánd bœum, at hann tók hǫrpuna í sundr ok þó meyjunni; ok hann hafði vímlauk einn, ok gaf henni at eta; en þat er náttúra þess lauks, at maðr má lengi lifa, þótt hann hafi enga aðra fæðu; ok þá er mærin grét, sló hann hǫrpuna, ok þagnaði hon þá, fyrir því at Heimir var vel at íþróttum búinn, þeim er þá váru tíðar; hann hafði ok mǫrg klæði dýrðlig hjá henni í hǫrpunni, ok mikit gull.

Ok nú ferr hann þangat til uns hann kemr í Noreg, ok kemr til eins byar lítils, þess er heitir á Spangarheiði, ok bjó þar karl sá, er Áki hét; hann átti konu, ok hét hon Gríma; þar var eigi fleira manna, enn þau.

Þann dag var karl farinn í skóg, en kerling var heima, ok heilsar hon Heimi, ok spyrr, hvat manna hann væri. Hann kveðsk vera einn stafkarl, ok bað kerlingu húsa. Hon segir, at eigi kœmi þar fleira enn svá, at hon kveðsk mundu vel við honum taka, ef hann þættisk þurfa þar at vera.

En er áleið, þá segir hann, at honum þœtti þat mest beinabót, at eldr væri kveiktr fyrir honum, ok síðan væri honum fylgt til svefnhúss, þar er hann skyldi sofa. Ok þá er kerling hafði kveikt eldinn, þá setr hann hǫrpuna uppí sæti hjá sér, en kerling var óðamálug; opt varð henni litit til hǫrpunnar, fyrir því at trefur á einu dýrligu klæði komu út á hǫrpunni; ok er hann bakaðisk við eldinn, þá sér hon einn dýrligan gullhring koma fram undan tǫtrum hans, þvíat hann var illa klæddr. Ok er hann hafði bakask, sem hann kunni sér þǫrf til, þá hafði hann náttverð; en eptir þat bað hann kerlingu fylgja sér þangat til, sem hann skyldi sofa um nóttina.

Þá sagði kerling, at honum mundi betra vera úti, enn inni, "þvíat við karl minn erum opt málug, er hann kemr heim." Hann biðr hana ráða; gengr nú út ok svá hon; hann tekr hǫrpuna ok hefr með sér. Kerling gengr út, ok ferr þar til, er bygghlaða ein er, ok fylgir honum þar til, ok mælti, at hann skyldi þar umbúask, ok kveðsk þess vænta, at hann mundu þar njóta svefns síns; ok nú gengr kerling í brott, ok annask þat, er hon þyrfti; en hann gerir sér svefn.

Karl kemr heim, er aptaninn líðr, en kerling hefir fátt unnit þat, er hon þyrfti, en hann var móðr, er hann kom heim, ok illr viðskiptis, er allt var óbúit þat, er hon skyldi annask hafa; sagði karl, at mikill væri munr sælu, er hann vann hvern dag meira, enn hann mátti, en hon vildi til einkis taka þess, er gagn var at.

"Ver eigi reiðr, karl minn!" sagði hon, "fyrir því at þat kann at vera, at þú mættir nú skamma stund vinna til þess, at við værim sæl alla æfi."

"Hvat er þat?" segir karl.

Kerling svarar: "hér er kominn til herbergis okkars einn maðr, ok ætla ek at hann hafi allmikit fé með at fara, ok er hniginn á efra aldr, ok mun verit hafa enn mesti kappi, ok er nú þó móðr mjǫk, ok eigi þykkjumsk ek hans maka sét hafa, ok þó ætla ek hann mæddan ok syfjaðan."

Þá segir karl: "þat sýnisk mér óráðligt, at svíkja þá enu fá, sem hér koma."

(Hon svarar): "því muntu lengi lítill fyrir þér, at þér vex allt í augu, ok ger nú annathvárt, at þú drep hann, eða ek tek hann mér til manns, ok munu við reka þik í brott; ok segja kann ek þér þá ræðu, er hann mælti við mik í gærkveld, en lítils mun þér þykkja um vert; hann mælti kvennsamliga við mik, ok þat mun mitt ráð vera, at taka hann mér til manns, en reka þik í brott eða drepa, ef þú vill eigi eptir því gera, sem ek vil."

Ok er þat sagt, at karl hafði kvánríki, ok telr hon um þangattil, er hann lætr at eggjan hennar, tekr øxi sína, ok snarbrýnir mjǫk; ok er hann er búinn fylgir kerling honum þar til, er Heimir sefr, ok var þar hrytr mikill.

Þá mælti kerling til karls, at hann skyldi láta verða tilræði sem bezt: "ok skunda brott með hlaupi, því at ekki máttu standask lát hans ok óp, ef hann fær þik hǫndum tekit;" Hon tekr hǫrpuna, ok hleypr á brott með.

Nú gengr karl þar til, er Heimir sefr; hann høggr til hans, ok verðr þat mikit sár, ok verðr honum laus øxin; hann hleypr þegar í brott, sem hann mátti harðast. Nú vaknar Heimir við áverkann, ok vansk honum at fullu; ok þat er sagt, at svá mikill gnýr varð í hans fjǫrbrotum, at undan gengu súlur í húsinu ok ofan féll húsit allt, ok varð landskjálfti mikill, ok lýkr þar hans æfi.

Nú kom karl þar, sem kerling var, segir nú, at hann hefir drepit hann: "ok þó var þat of hríð, er ek vissa eigi hve fara mundi, ok þessi maðr var furðu mikill fyrir sér, en þó væntir mik at hann sé nú í helju."

Kerling mælti, at hann skyldi hafa þǫkk fyrir verkit: "ok væntir mik at nú hafim við ærit fé, ok skulum við reyna, hvárt ek hefi satt sagt."

Nú kveikja þau eld, en kerling tekr hǫrpuna, ok vildi uppkoma, ok mátti eigi annarskostar, enn hon varð at brjóta, þvíat hon hafði eigi hagleik til; ok nú fær hon uppkomit hǫrpunni, ok þar sér hon eitt meybarn, at hon þóttisk ekki slíkt sét hafa, ok þó var mikit fé í hǫrpunni.

Nú mælti kerling: "þat mun nú verða sem opt, at illa man gefask at svíkja þann, er honum trúir, sýnisk mér sem komin muni ómegð á hendr okkr."

Karl svarar: "eigi er þetta eptir því, sem ek ætla, en þó skal nú ekki umsakask."

Ok nú spyrr hon, hverrar ættar hon væri; en þessi en unga mær svarar engu, svá sem hon hefði eigi mál numit.

"Nú ferr sem mik varði, at okkart ráð mundi illa fara" (segir karl), "við hǫfum unnit glæp mikinn, hvat skulum við sjá fyrir barni þessu?"

"Auðvitat er þat," sagði Gríma; "hon skal eptir móður minni heita Kráka."

Nú mælti karl: "hvat skulum við sjá fyrir barni þessu?"

Kerling svarar: "ek sé gott ráð til: við skulum segja hana okkra dóttur, ok uppfœða."

"Því man engi trúa," sagði karl, "miklu er barn þetta geðsligra, en við erum allóvæn bæði ok munu engi líkendi á þykkja, at við munum eiga þvílíkt barn, svá endemlig sem við erum bæði."

Nú mælti kerling: "eigi veiztu nema ek hafa í nǫkkur brǫgð, at þetta megi eigi óvænt þykkja; ek man láta gera henni koll, ok rýða í tjǫru ok ǫðru, er vænst er at sízt komi hár upp; hon skal eiga hatt síðan, eigi skal hon ok vel klædd vera, mun þá saman draga várn yfirlit; má vera, at menn trúi því, at ek hafa mjǫk væn verit, þá er ek var ung; hon skal ok vinna þat, er verst er;" En þat hugðu þau karl ok kerling, at hon mætti ekki mæla, er hon svarar þeim aldri.

Nú er þat gert, sem kerling hefir fyrirhugat; nú vex hon þar upp í miklu fátæki.