Bókastaðir

Her hefr upp, ok segir frá þeim manni, er Sigi er nefndr, ok kallaðr at héti son Óðins. Annar maðr er nefndr til sǫgunnar, er Skaði hét, hann var ríkr ok mikill fyrir sér, en þó var Sigi þeirra enn ríkari ok ættstœrri, at því er menn mæltu í þann tíma. Skaði átti þræl þann, er nokkut verðr at geta við sǫguna, hann hét Breði; hann var kendr við þat, er hann skyldi athafask; hann hafði íþróttir ok atgerfi jafnframt hinum, er meira þóttu verðir, eða umfram nokkra.

Þat er nú at segja eitthvert sinn, at Sigi ferr at dýraveiði, ok með honum þrællinn, ok veiða dýr um daginn allt til aptans. Ok er þeir bera saman veið sína um aptaninn, þá hafði Breði veiðt miklu meira ok fleira enn Sigi, hvat honum líkaði stórilla, ok segir, at sik undri, at einn þræll skuli sik yfirbuga í dýraveiði, hleypr því at honum ok drepr hann, dysjar síðan líkit í snjófǫnn. Nú ferr hann heim um kveldit ok segir, at Breði hafi riðit frá honum á skóginn, "ok var hann senn or augliti mér, ok veit ek ekki til hans." Skaði grunar sǫgn Siga, ok getr, at vera mun svik hans, ok mun Sigi hafa drepit hann, fær mann til at leita hans, ok lýkr svá leitinni, at þeir fundu hann í skafli einum, ok mælti Skaði, at þann skafl skyldi kalla Breðafǫnn heðan af, ok hafa menn nú þat eptir síðan, ok kalla svá hverja fǫnn, er mikil er. Þá kemr upp, at Sigi hefir drepit þrælinn ok myrðan; þá kalla þeir hann varg í véum, ok má hann nú eigi heima vera með feðr sínum. Óðinn fylgir honum nú af landi brott, svá langa leið, at stóru bar, ok eigi létti hann fyrr, enn hann kom honum til herskipa.

Nú tekr Sigi at leggjask í hernað með þat lið, er faðir hans fekk honum áðr þeir skildu, ok varð hann sigrsæll í hernaðinum; ok svá kemr hans máli, at hann fekk herjat sér land ok ríki umsíðir; ok því næst fekk hann sér gǫfugt kvánfang, ok gerisk hann ríkr konungr ok mikill fyrir sér, ok réð fyrir Húnalandi, ok er hinn mesti hermaðr. Hann á son við konu sinni, er hét Rerir; hann vex þar upp með feðr sínum, ok gerisk brátt mikill vexti ok gerfiligr.

Nú gerisk Sigi gamall maðr at aldri; hann átti sér marga ǫfundarmenn, svá at um síðir réðu þeir á hendr honum, er hann trúði bezt, en þat váru brœðr konu hans; þeir gera þá til hans, er hann varir sízt ok hann var fáliðr fyrir, ok bera hann ofrliði, ok á þeim fundi fell Sigi með hirð sinni allri.

Son hans Rerir var ekki í þeim háska, ok fær hann svá mikit lið af vinum sínum ok landshǫfðingjum, svá at hann eignaðisk bæði land ok konungdóm eptir Siga fǫður sinn; ok nú er hann þykkisk hafa fótum undir komizk í ríki sínu, þá minnisk hann á þær sakir, er hann átti við móðurbrœðr sína, er drepit hǫfðu fǫður hans, ok safnar konungr sér nú liði miklu, ok ferr nú á hendr frændum sínum með þenna her, ok þykkja þeir fyrr gert hafa sakar við sik, þó at hann mæti lítils frændsemi þeirra, ok svá gerir hann, fyrir því at eigi skilsk hann fyrri við, enn hann hafði drepit alla feðrbana sína, þó at óskapliga væri fyrir allar sakir; nú eignask hann lǫnd ok ríki ok fé, gerisk hann nú meiri fyrir sér, enn faðir hans.

Rerir fekk sér nú herfang mikit, ok konu þá, er honum þótti við sitt hœfi, ok eru þau mjǫk lengi ásamt, ok eiga þau engan erfingja, ok ekki barn; þat hugnar þeim báðum illa, ok biðja þau goðin með miklum áhuga, at þau gæti sér barn.

Þat er nú sagt, at Frigg heyrir bœn þeirra, ok svá Óðinn, hvers þau biðja hann, verðr eigi ǫrþrifráða, ok tekr óskmey sína, dóttur Hrímniss jǫtuns, ok fær í hǫnd henni eitt epli, ok biðr hana fœra konungi; hon tók við eplinu, ok brá á sik kráku ham, ok flýgr til þess, er hon kemr þar, sem konungrinn er, ok sat á haugi; hon lét falla eplit í kné konunginum; hann tók þat epli, ok þóttisk vita, hverju gegna mundi; gengr nú heim af hauginum ok til sinna manna, ok kom á fund drótningar, ok etr þat epli sumt.

Þat er nú at segja, at drótning finnr þat brátt, at hon mundi vera með barni, ok ferr þessu fram langar stundir, at hon má eigi ala barnit. Þá kemr at því, at Rerir skal fara í leiðangr, sem siðvenja er til konunga, at friða land sitt; í þessi ferð varð þat til tíðenda, at Rerir tók sótt ok því næst bana, ok ætlaði at sækja heim Óðin, ok þótti þat mǫrgum fýsiligt í þann tíma.

Nú ferr enu sama fram um vanheilsu drótningar, at hon fær eigi alit barnit, ok þessu ferr fram sex vetr, at hon hefir þessa sótt; nú finnr hon þat, at hon mun eigi lengi lifa, ok bað nú, at hana skyldi særa til barnsins, ok svá var gert, sem hon bað; þat var sveinbarn, ok sá sveinn var mikill vexti, þá er hann kom til, sem von var at. Svá er sagt, at sjá sveinn kysti móður sína, áðr hon dœi; þessum er nú nafn gefit, ok er kallaðr Vǫlsungr; hann var konungr yfir Húnalandi eptir feðr sinn; hann var snemma mikill ok sterkr, ok áræðisfullr um þat, er mannraun þótti í ok karlmennska; hann gerisk hinn mesti hermaðr ok sigrsæll í orrostum þeim, sem hann átti í herfǫrum.

Nú þá er hann var alroskinn at aldri, þá sendir Hrímnir honum Ljóð dóttur sína, er fyrr er getit, þá er hon fór með eplit til Reris, feðr Vǫlsungs; nú gengr hann at eiga hana, ok eru þau lengi ásamt, ok eru góðar samfarar þeirra. Þau áttu tíu sonu ok eina dóttur; enn elzti son þeirra hét Sigmundr, en Signý dóttir, þau váru tvíburar, ok váru þau fremst ok vænst um alla hluti barna Vǫlsungs konungs, ok váru þó allir miklir fyrir sér, sem lengi hefir uppi verit haft, ok at ágætum gert verit, hversu Vǫlsungar hafa verit ofrkappsmenn miklir, ok hafa verit fyrir flestum mǫnnum, sem getit er í fornsǫgum, bæði um fróðleik ok íþróttir ok allsháttar kappgirni.

Svá er sagt, at Vǫlsungr konungr lét gera hǫll eina ágæta ok með þeim hætti, at ein eyk mikil stóð í hǫllinni, ok limar trésins með fǫgrum blómum stóðu út um ræfr hallarinnar, en leggrinn stóð niðr í hǫllina, ok kǫlluðu þeir þat branstokk.

Siggeir hefir konungr heitit, hann réð fyrir Gautlandi, hann var ríkr konungr ok fjǫlmennr; hann fór á fund Vǫlsungs konungs, ok bað hann Signýar til handa sér; þessu tali tekr konungr vel ok svá synir hans, en hon sjálf var þessa ófús, biðr þó feðr sinn ráða þessu sem ǫðru því, sem til hennar tœki; en konungrinn tók þat ráð at gipta hana, ok var hon fǫstnuð Siggeiri konungi. En þá þessi veizla ok ráðahagr skal takask, skal Siggeir konungr sækja veizluna til Vǫlsungs konungs. Konungr bjósk við veizlunni eptir enum beztum fǫngum; ok þá er þessi veizla var albúin, komu þar boðsmenn Vǫlsungs konungs ok svá Siggeirs konungs at nefndum degi, ok hefir Siggeir konungr marga virðuliga menn með sér. Svá er sagt, at þar váru miklir eldar gerðir eptir endilangri hǫllinni, en nú stendr sjá hinn mikli apaldr í miðri hǫllinni, sem fyrr var nefndr.

Nú er þess viðgetit, at þá er menn sátu við eldana um kveldit, at maðr einn gekk inní hǫllina, sá maðr er mǫnnum ókunnigr at sýn; sjá maðr hefir þessháttar búning, at hann hefir heklu flekkótta yfir sér; sá maðr var berfœttr, ok hafði knýtt línbrókum at beini; sá maðr hafði sverð í hendi, ok gengr at branstokkinum, ok (hafði) hatt síðan á hǫfði; hann var hár mjǫk ok eldiligr ok einsýnn; hann bregðr sverðinu, ok stingr því í stokkinn, svá at sverðit søkkr at hjǫltum upp; ǫllum mǫnnum fellusk kveðjur við þenna mann.

Þá tekr hann til orða ok mælti: "sá er þessu sverði bregðr or stokkinum, þá skal sá þat þiggja at mér at gjǫf, ok skal hann þat sjálfr sanna, at aldri bar hann betra sverð sér í hendi, enn þetta er."

Eptir þetta gengr sjá enn gamli maðr út or hǫllinni, ok veit enginn, hverr hann er, eða hvert hann gengr. Nú standa þeir upp, ok metask ekki við at taka sverðit, þykkisk sá bezt hafa, er fyrst náir; síðan gengu til enir gǫfgustu menn fyrst, en þá hverr at ǫðrum; engi kemr sá til, er nái, þvíat engan veg bifask, er þeir taka til. Nú kom til Sigmundr, son Vǫlsungs konungs, ok tók ok brá sverðinu or stokkinum, ok var sem laust lægi fyrir honum. Þetta vápn sýndisk ǫllum svá gott, at engi þóttisk sét hafa jafngott sverð, ok býðr Siggeir honum at vega þrjú jafnvægi gulls.

Sigmundr segir: "þú máttir taka þetta sverð eigi síðr enn ek, þar sem þat stóð, ef þér sæmdi at bera, en nú fær þú þat aldri, er þat kom áðr í mína hǫnd, þótt þú bjóðir við allt þat gull, er þú átt."

Siggeir konungr reiddisk við þessi orð, ok þótti sér háðuliga svarat vera; en fyrir því at honum var svá varit, at hann var undirhyggjumaðr mikill, þá lætr hann nú sem hann hirðti ekki um þetta mál, en þat sama kveld hugði hann laun fyrir þetta, þau er síðarr komu fram.

Nú er þat at segja, at Siggeir gengr í rekkju hjá Signýu þenna aptan; en næsta dag eptir, þá var veðr gott; þá segir Siggeir konungr, at hann vill heim fara ok bíða eigi þess, er vindr yxi, eða sjá gerir ófœran. Eigi er þess getit, at Vǫlsungr konungr letti hann eða synir hans, allra helzt er hann sá, at hann vildi ekki annat, enn fara frá veizlunni.

Nú mælti Signý við fǫður sinn: "eigi vilda ek á brott fara með Siggeiri, ok eigi gerir hugr minn hlægja við honum, ok veit ek af framvísi minni ok af kynfylgju várri, at af þessu ráði stendr oss mikill ófagnaðr, ef eigi er skjótt brugðit þessum ráðahag."

"Eigi skaltu þetta mæla, dóttir!" sagði hann, "þvíat þat er skǫmm mikil bæði honum ok svá oss, at brigða þessu við hann at saklausu, ok egum vér þá engan trúnað undir honum né vingan, ef þessu er brugðit, ok man hann gjalda illu oss, slíkt er hann má, ok samir þat eina at halda af várri hendi."

Nú býsk Siggeir konungr til heimferðar; ok áðr þeir fóru frá boðinu, þá bauð hann Vǫlsungi konungi, mági sínum, til sín á Gautland, ok sonum hans ǫllum með honum, á þriggja mánaða fresti, ok því ǫllu liði, sem hann vildi með sér hafa ok honum væri til vegsemdar. Vill nú Siggeir konungr gjalda í því, þat er áskorti brúðlaups gerðina fyrir þess sakir, er hann vildi eigi meirr vera, enn eina nótt, ok er ekki þat siðr manna at gera svá. Nú heitr Vǫlsungr konungr ferðinni, ok koma á nefndum degi. Þá skiljask þeir mágar, ok ferr Siggeir konungr heim með konu sína.

Nú er at segja frá Vǫlsungi konungi ok sonum hans, at þeir fara at ákveðinni stundu til Gautlands at boði Siggeirs konungs, mágs síns, ok hafa þrjú skip or landi ok ǫll vel skiput, ok verða vel reiðfara, ok koma skipum sínum við Gautland, en þat var síð um aptan.

En þann sama aptan kom Signý, dóttir Vǫlsungs konungs, ok kallar feðr sinn á einmæli ok brœðr sína, segir nú ætlan sína ok Siggeirs konungs, at hann hefir dregit saman óvígan her, ok ætlar at svíkja yðr; "nú bið ek yðr," segir hon, "at þér farið þegar aptr í yðart ríki ok fáið yðr lið sem mest, ok farið hingat síðan ok hefnið yðar sjálfir, ok gangið eigi í ófæru, þvíat eigi missi þér svika af honum, ef eigi taki þér þetta bragð, sem ek beiði yðr."

Þá mælti Vǫlsungr konungr: "þat munu allar þjóðir at orðum gera, at ek mælta eitt orð óborinn, ok strengda ek þess heit, at ek skylda hvárki flýja eld né járn fyrir hrædslu sakir, ok svá hefi ek enn gǫrt hér til, ok hví munda ek eigi efna þat á gamals aldri? ok eigi skulu meyjar því bregða sonum mínum í leikum, at þeir hræðisk bana sinn, þvíat eitt sinn skal hverr deyja, en engi má undan komask at deyja um sinn; er þat mitt ráð, at vér flýjum hvergi, ok gerum af várri hendi sem hreystiligast; ek hefi barizk hundrað sinnum, ok hefi ek haft stundum meira lið, en stundum minna, ok hefi ek jafnan sigr haft, ok eigi skal þat spyrjask, at ek flýja né friðar biðja."

Nú grætr Signý sárliga, ok bað, at hon skyldi eigi koma til Siggeirs konungs.

Vǫlsungr konungr svarar: "þú skalt at vísu fara heim til bónda þíns ok vera samt með honum, hversu sem með oss ferr." Nú gengr Signý heim, en þeir búa eptir um nóttina.

Ok um myrgininn þegar er dagar, þá biðr Vǫlsungr konungr upp standa sína menn alla, ok ganga á land upp, ok búask við bardaga. Nú ganga þeir á land upp allir alvápnaðir, ok er eigi langt at bíða, áðr þar kemr Siggeir konungr með allan sinn her, ok verðr þar in harðasta orrosta með þeim, ok eggjar konungr lið sitt til framgǫngu sem harðligast, ok er svá sagt, at Vǫlsungr konungr ok synir hans gengu áttasinnum í gegnum fylkingar Siggeirs konungs um daginn, ok hǫggva á tvær hendr; ok er þeir ætla enn svá at fara, þá fellr Vǫlsungr konungr í miðri fylkingu sinni, ok þar allt lið hans með honum, nema synir hans tíu, því at miklu meira ofrefli var í móti, enn þeir mætti viðstanda. Nú eru synir hans allir teknir ok í bǫnd reknir, ok á brott leiddir.

Signý varð vǫr við, at faðir hennar var drepinn, en brœðr hennar hǫndum teknir, ok til bana ráðnir; nú kallar hon Siggeir konung á einmæli. Nú mælti Signý: "þess vil ek biðja þik, at þú látir eigi svá skjótt drepa brœðr mína, ok látið þá heldr setja í stokk, ok kemr mér at því, sem mælt er, at unir auga, meðan á sér, ok því bið ek þeim eigi lengra, at ek ætla, at mér muni ekki tjóa."

Þá svarar Siggeir: "ær ertu ok ǫrvita, er þú biðr brœðrum þínum meira bǫls, enn þeir sé hǫggnir, en þó skal þat veita þér, þvíat þess betr þykki mér, er þeir þola verra, ok hafa lengri kvǫl til bana."

Nú lætr hann svá gera, sem hon bauð, ok var tekinn einn mikill stokkr, ok feldr á fœtr þeim tíu brœðrum í skógi einshversstaðar, ok sitja þeir nú þar þann dag allan til nætr; en at miðri nótt, þá kom þar ylgr ein or skógi gǫmul at þeim, er þeir sátu í stokkinum, hon var bæði mikil ok illilig; henni varð þat fyrir, at hon bítr einn þeirra til bana, síðan át hon þann upp allan; eptir þat fór hon í brott.

En eptir um morgininn, þá sendi Signý mann til brœðra sinna, þann er hon trúði bezt, ok vita, hvat títt sé; ok er hann kemr aptr, segir hann henni, at dauðr sé einn þeirra; henni þótti þetta mikit, ef þeir skulu svá fara allir, en hon mátti ekki dyga þeim. Skjótt er þar frá at segja, níu nætr í samt kom sjá en sama ylgr um miðnætti, ok etr einn þeirra senn til bana, unst allir eru dauðir, nema Sigmundr einn er eptir.

Ok nú áðr tíunda nótt kemr, sendir Signý trúnaðarmann sinn til Sigmundar, bróður síns, ok seldi í hǫnd honum hunang, ok mælti, at hann skyldi rýða á andlit Sigmundar ok leggja í munn honum sumt. Nú ferr hann til Sigmundar, ok gerir sem honum var boðit, ok fór heim síðan.

Um nóttina eptir þá kemr sú in sama ylgr at vanda sínum, ok ætlaði at bíta hann til bana sem brœðr hans; en nú dregr hon veðrit af honum, þar sem hunangit var áriðit, ok sleikir andlit hans allt með tungu sér, ok réttir síðan tunguna í munn honum; hann lætr sér verða óbilt, ok beit í tunguna ylginni; hon bregðr við fast, ok hnykkir at sér hart, ok rak fœtrnar í stokkinn, svá at hann klofnaði allr í sundr, en hann helt svá fast, at tungan gekk or ylginni uppí tungurótunum, ok fekk af því bana.

En þat er sǫgn sumra manna, at sú hin sama ylgr væri móðir Siggeirs konungs, ok hafi hon brugðit á sik þessu líki fyrir trǫllskapar sakir ok fjǫlkyngi.