Bókastaðir

Ingjaldr hét maðr, sonr Helga hins magra. Hann bjó at Þverá í Eyjafirði. Hann var forn goðorðsmaðr ok hǫfðingi mikill ok þá aldraðr mjǫk, er sagan gerðisk. Hann var kvángaðr maðr ok átti tvá sonu, Steinolf ok Eyjolf. Þeir váru menn vel mannaðir ok váru báðir fríðir sýnum. Ingjaldr var einlyndr ok fálátr, ódǽll ok fasttǿkr. Hann lagði lítinn hug á kaupmenn, vildi ekki yfir sér hafa þeirra ofsa. Ok ef hann girnisk af kaupmǫnnum nokkut at hafa, þá sendi hann aðra menn til, en fór eigi sjalfr.

Skip kom enn eitt sumar í Eyjafjǫrð. Hreiðarr hét stýrimaðr, ǽttstórr. Hann átti bú á Vǫrs í Noregi, manna vaskastr ok vinsǽlstr.

Eyjolfr Ingjaldsson var oft við skip um sumarit ok áttu þeir Hreiðarr margt saman í vinfengi. Hreiðarr sagði honum, at hann vildi hér vistask um vetrinn, kvezk vera fúsastr til Ingjalds at frásǫgn annarra manna. Eyjolfr segir fǫður sinn ekki hafa þat í vanða lagt, en þó lézk hann mundu um sýsla.

Ok er hann kemr heim, rǿddi hann um við fǫður sinn, at hann skyldi taka við stýrimanninum, ok kvazk ǽtla góðan dreng vera ok mikils verðan ok tjáði málit fyrir honum vel um stýrimanninn. Ingjaldr segir:

Ef þú hefir boðit honum áðr, hvat mun þá tjá við at mǽla? Mun ek þá hljóta fé at kosta, en þú munt hafa starf fyrir, ok lézk aldri útlendan mann með sér haft hafa ok lézk enn ófúss vera Þá segir Eyjolfr:

Eigi er enn við honum tekit útan þitt ráð. En þat er ok bǽði, at ek hefi lítt til ráða hlutazk, ok vill þú, at ek ráða lítlu, ef sá maðr skal hér eigi vist hafa, er ek hefi hingat boðit. Ingjaldr segir:

Nú skaltu ok ráða þessu, sem þú vill, at stýrimaðr fari hingat við annan mann, ok vil ek ekki á leggja við hann fyrir þínar sakir. En þú skalt hafa allan starfa fyrir þeim. En ek mun kostnuð fram leggja. Hann segir:

Þetta glíkar mér vel, at svá sé.

Ferr hann annan dag ok hittir Hreiðar ok segir honum málavǫxt. Hann lǽtr vel yfir. Er hann þangat fluttr með varning sinn. Ok er þeir hǫfðu verit eigi lengi, þá varð Hreiðarr varr við, at þar skyldi vera jólaveizla fjǫlmenn. Ingjaldr var fár við hann ok þó vel.

Einn dag kallar Hreiðarr Ingjald í útibúr, þar sem varningr hans var inni, ok hann gerir svá. Þá mǽlir Hreiðarr ok bað hann velja af varninginum þat, er hann vildi. Ingjaldr lézk engis girnask fjár hans, en kallar honum vel fara. Hreiðarr segir:

Ek hefi þó hugleitt nokkut, hvat þú þarft af oss at þiggja. Ek hefi komit á nokkura bǿi hér í Eyjafirði, þá er beztir eru, ok sé ek engi herbergi slík sem hér. En skálabúnuð hefir þú eigi svá góðan, at eigi sé þvíglíkr á ǫðrum bǿjum.

Hann tók ór sínum hirzlum svá góðan skálabúnuð ok gaf Ingjaldi sem engi hafði betri áðr komit hingat til Íslands. Ingjaldr þakkaði honum vel ok var nú allgott vinfengi þeirra í millum.

Síðan um vetrinn segir Eyjolfr, at hann vill útan fara með Hreiðari um várit. Hann svaraði því óbrátt. Eyjolfr segir:

Hví villtu eigi flytja mik? Glíkar þér eigi vel við mik?

Allvel, segir hann, en lítil munu fǫður þínum þykkja vistarlaun mín, en eigi mun ek honum illu launa at flytja son hans á brott, er honum er hverr sómi at. En ef faðir þinn lofar, þá flyt ek þik gjarna á brott, ok kann ek þǫkk mikla, at þú farir þá.

Nú bjuggu kaupmenn ferð sína, ok er þeir váru búnir, leitar Eyjolfr enn eftir um útanferð sína við Hreiðar. Hann sagði honum sinn vilja, lézk ekki vilja gera í móti fǫður hans um hans útanferð. Síðan segir hann fǫður sínum farfýsi sína ok svá, hversu farit hafði með þeim Hreiðari.

Ingjaldr segir, at fáir drengir munu slíkir sem Hreiðarr, ok með þessi þinni meðferð ok at reyndum drengskap hans leyfi ek þér ferðina, ok þykkja betr at þú farir með honum en með ǫðrum.

Síðan fóru þeir útan ok kómu við Noreg. Hreiðarr bauð Eyjolfi marga kosti um vistartekjur, en hann vildi eigi þiggja þat, er hann bauð. Hreiðarr mǽlir:

Hvat villtu þá þinna ráða? Hann segir:

Eigi veit ek.

Þá segir Hreiðarr: Girnisk þú ekki til konunga eða annarra hǫfðingja? Er þar heimill várr tilbeini; þá var Hákon Aðalsteinsfóstri konungr. sýnisk mér slíkum hǫfðingjum gott at þjóna, yðr stórum mǫnnum ok glíkligum til góðrar fylgðar. Hann segir:

Vanfǿrr em ek at fylgja konungum, en þó kann vera, at þat gengisk eftir mínum vilja. En þó neita ek því. Hann spyrr:

Hvat villtu þá?

Hví dregr þú undan at bjóða mér til þín, því at þat vil ek?

Lítill hugr er mér á því, segir Hreiðarr. Eyjolfr spyrr: Hví sǽtir þat?

Ek nenni eigi at veita þat, sem þér er eigi gott at þiggja, þar er mér þykkir þú góðs eins verðr frá mér.

Forvitni er mér á, hví þat sǽtir.

Þat muntu nú vita verða. Þó samir mér illa frá at segja. Bróður á ek mér, þann er Ívarr heitir. Vit eigum bú báðir saman ok allan fjárhlut ok unnumsk vit mikit, en vit erum þó eigi skapglíkir um þat, at honum þykkja illir íslenzkir menn, svá at þeim er eigi vǽrt þar. En hann er í víkingu hvert sumar. En þá er hann kemr heim, ferr hann með tíunda mann eða tolfta til mín. Ok skulu allir þeim þjóna þeir er fyrir eru. Ok munu þeir allir til þín vera svá illa, at þar er þér at engum kosti vǽrt. Hann segir:

Forvitni er mér á, hversu þeir láta, ok ertu saklauss, ef þú lǽtr uppi vistina. Hreiðarr segir:

Mér er vant við bróður minn, er mér fǿrir gjafar þǽr, sem hann fǿrir mér ok hann fǽr beztar til, at eigi skili okkr á um þik. En mér mun þungt þykkja, ef þeir gumsa þik ok spotta.

Mjǫk villtu þat undan draga, segir Eyjolfr, at ek fara til þín. Eða hvernig mun hann við mik vera? Eigi mun hann berja á mér. Hreiðarr segir:

Bardaga verra mun þat. Hann hefir marga vánda menn með sér. Allt þat, er þú mǽlir eða gerir, munu þeir afleiðis fǿra fyrir þér. Eyjolfr segir:

Engi skapraun er þat, ef maðr veit nokkut af áðr. Er þat óvizka at bera eigi slíkt. Ok mun þat ekki við nema Hreiðarr segir:

Vandi er þá á báðar hendr. Þú ert vinr minn, en hann er bróðir minn, ok ann ek honum mikit.

Þat varð, at hann fór heim með Hreiðari til vistar á Vǫrs. Ok þá er Ívars var heim ván, þá tók Eyjolfr loðkápu ok hafði hvern dag. En hann var mikill maðr ok sat hjá Hreiðari jafnan.

Nú kemr Ívarr heim, ok er gengit í mót honum vegliga ok fagnat með blíðu. Þá spurði hvárr þeirra annan tíðenda eða hvar Hreiðarr hefði verit um vetrinn. En hann lézk á Íslandi verit hafa.

En þá spurði Ívarr engra tíðenda, en hvárt er, kvað hann, þar hjá þér maðr eða kvikendi? Þat er hrúga eigi lítil. Eyjolfr segir:

Ek em íslenzkr maðr ok heiti ek Eyjolfr. Ok ǽtla ek hér at vera í vetr.

Þess get ek, kvað Ívarr, at eigi sé óhapplaust hér á bǿ, ef íslenzkr maðr skal hér vera. Hreiðarr segir:

Ef þú ert illa við hann, svá at honum er eigi við vǽrt, þá mun okkur frǽndsemi eigi góð vera.

Illu heilli hefir þú til Íslands farit, ef af þeim sǫkum skulum vér þjóna íslenzkum mǫnnum eða láta ella frǽndr vára eða vini. Ok ek veit eigi, hví þér sýnisk at fara til innar verstu þjóðar, ok frelst hefir þú þik um tíðendasǫgn við mik Annan veg er, kvað Hreiðarr, þar eru heldr margir góðir drengir. Ívarr segir:

Eigi er sjá þó sǿmiligr í ǫndveginu totabassinn.

En þá er Ívarr sá, at bróður hans þótti miklu varða um mann þenna, þá tók hann minna af en áðr við Íslendinga, en hvat muna ek þá heldr en kalla hann hrúgu?

En Eyjolfr lézk því nafni mundu vel kunna. En allt þat, er hann gerði eða mǽlti, þá fǿrðu þeir afleiðis.

Vigfúss hét maðr. Hann var hersir ok réð fyrir á Vǫrs. Hann var Sigurðar sonr, Víkinga-Kára sonar. Hann átti dóttur þá, er Ástríðr hét. Vinátta var þar mikil í millum þeirra brǿðra ok Vigfúss, ok hǫfðu sinn vetr hvárir jólaveizlu með ǫðrum. Ok skulu þeir brǿðr nú búask við jólaveizlu.

En allt hafði Hreiðarr fyrir búit, ok skyldi hann þá bjóða mǫnnum ok bað Eyjolf fara með sér. Ok er mér eigi forvitni á, hversu þeir láta at þér.

Mér er þungt, segir Eyjolfr, ok má ek eigi fyrir því fara.

Aftan þann, sem hann var heiman farinn ok þeir koma í sǽti. þá mǽltu fǫrunautar Ívars: Nú er Hrúga heima, en Hreiðarr eigi. Nú munum vér hafa gleði, sem oss sýnisk.

Vér skulum nú, segir Ívarr, hyggja at nokkut, hvat oss hǿfir. Hér erum vit brǿðr ok eigum fé báðir saman, ok berr hann alla áhyggju fyrir, en ek enga. En sá er einn maðr, er hann vill veita, ok gerum vér svá, at honum er varla við vǽrt, en hann er við oss saklauss, ok skal engi maðr mǽla í mein honum, meðan Hreiðarr er eigi heima.

Þeir segja nú vel fallit til gamans at hafa nokkut. Þá mǽlir Ívarr:

Af lítlum manndóm talið þér. Hér þjóna oss allir, ok hǫfum vér gaman af ǫllu, sem oss lystir. En aðrir hafa starfa ok áhyggju. Ok þó at sjá maðr hefði drepit bróður minn, þá ǽtta ek ekki at gera honum til meins fyrir Hreiðars sakir. Ok engum skal hlýða at gabba hann. Ok nú skal hann eigi Hrúga heita lengr.

Ok um morgininn mǽlti Ívarr við Eyjolf: Villtu fara í skóg með oss ok skemmta þér?

Ok hann játtir því ok ferr með þeim. Ok hǫggva þeir sér tré ok flytja heim. Eyjolfr hefir sverð ok handøxi. Ívarr mǽlti:

Þat rǽð ek þér, íslendingr, ef sér ferr hverr várr, at þú farir heim fyrir myrkr.

Síðan ferr sinn veg hverr um skóginn. Ok fór Eyjolfr einn sér. Þá ferr hann af loðkápunni ok lagði á ofan sverð sitt, er hann hafði í hendi. En hann gekk í skóginn ok skemmti sér. ok hafði øxi ok hjó tréin, þau sem honum sýndisk. En er á leið daginn, tók at drífa, ok vill hann þá heim ok kom þar, er loðkápan hafði legit, ok var hon á brottu. En sverðit var eftir. Hann sér sópat snjónum, sem kápan hefði dragnat. En viðbjǫrn hafði komit ok dregit kápuna, hafði varla aflit til haft upp at halda, er bjǫrninn var ungr ok nýkominn ór híðinu ok eigi mannsbani orðinn. Síðan fór hann ok sá, at bjǫrninn sat fyrir honum. Brá hann sverði ok hjó af trýnit við augun uppi af dýrinu. ok hafði þat í hendi sér heim.

En Ívarr kom heim fyrri ok saknar Eyjolfs ok mǽlti: Ógegnliga hǫfum vér farit ok illa skilizk við várn fǫrunaut. Honum er ókunnigt á skóginum, en þar ván margra skǿðra dýra, ok mun margrǿtt um, ef hann kemr eigi heim, svá sem áðr várum vér við hann. Ok rǽð ek, at vér leitim hans, þar til er vér finnum hann.

En er þeir kómu út fyrir dyrr, þá kom Eyjolfr í mót þeim, ok fagnaði Ívarr honum vel ok spurði, hví hann vǽri blóðugr. En hann sýndi þeim þat, er hann helt á.

Þá mǽlti Ívarr: Þat uggi ek, at þú sér sárr.

Ver kátr fyrir þat. Ekki sakar mik. Þá mǽlir Ívarr:

Óvitrligt bragð at spotta ókunna menn. Hann hefir sýnt vaskleik í þessum hlut, þar er ek veit eigi, hvárt nokkurr várr mundi til verða.

Ok annan aftan kom Hreiðarr heim. Ívarr mǽlti:

Hví ertu svá hljóðr, bróðir? Ertu hugsjúkr um hann Hrúgu? Hvat vǽntir þik, hversu ek mun við hann hafa búit? Hreiðarr segir:

Þat mun okkr nú víst máli skifta, hversu þú hefir þat gǫrt. Hann segir:

Hvat muntu nú til vinna, at ek sjá við hann sem þú? Hann segir:

Ek mun gefa þér gullhring þann, er vit eigum báðir saman ok þér hefir góðr þótt lengi. Hann segir:

Eigi mun ek ágirnask fǫðurarf þinn, en við hann mun ek vera heðan af sem við þik sjalfan. Ok skal hann nú sitja hjá mér, en eigi hjá þér.

Síðan virðu þeir hann vel báðir ok sá, at þat rúm var vel skipat, er hann sat í. Ok leið nú svá fram.

Nú koma menn til jólaveizlu til þeirra brǿðra. En þá er tolfmenningr var skipaðr til at sitja ok settir hlutir til, hverr nǽst skyldi sitja Ástríði, dóttur Vigfúss hersis, ok hlaut Eyjolfr ávallt at sitja hjá henni. En engi maðr sá þau fleira við talask en aðra menn. En þat rǿddu margir, at því mundi þann veg í móti berask, at honum mundi þar konu auðit verða. Slítr veizlu þeirri, ok var hon veitt stórmannliga ok menn með gjǫfum á brott leystir.

Eyjolfr var fjǫgur sumur í víkingu ok þótti inn mesti garpr ok framgǫngumaðr, fekk gott orð ok mikit fé.

Þat var einn vetr, at sá maðr kom þar á Vǫrs, er Þorsteinn hét ok var frǽndi þeirra brǿðra ok átti bú á Upplǫndum.

Hann sagði til vandrǽða sinna, at berserkr sá, er Ásgautr hét, hafði skorat á hann til holmgǫngu fyrir þá sǫk, at hann synjaði honum systur sinnar, ok bað þá fjǫlmenna sik til holms, at eigi gengi sjá víkingr á efni hans, sagði hann þó fellt hafa marga menn sína, sagði, at hann mundi láta systur sína, ef þeir vildi hann eigi efla. Em ek ekki traustr til holmgǫngu, nema ek njóta yðvarrar gǽfu við.

Þeir nenntu eigi at synja honum fararinnar.

Nú fóru þeir með honum á Upplǫnd ok hǫfðu þrjá tigu manna með sér ok koma í þann stað, er þeir skulu finnask. Þá leita þeir við menn sína, hverr þat vildi vinna sér til konu at ganga á holm við Ásgaut. En þó at konan þǿtti fýsilig, þá varð þó engi búinn at vinna þetta til. Þá beiddu þeir brǿðr, at Eyjolfr mundi halda skildi fyrir hann.

Þá svarar Eyjolfr, kvazk þat við engan mann gǫrt hafa ok eigi fyrir sik sjalfan. Ok mun mér eigi gott þykkja, ef hann er drepinn í hǫndum mér. Þykki mér engi fremð í þessu. En ef sveinn sjá verðr drepinn í í hǫndum oss, skulum vér þá heim fara með soguru, eða skal þá til fá annan ok inn þriðja? Ok vex þá svá vár óvirðing, svá sem margir falla fyrir oss, ok lítil virðing á fǫr várri, ef vér fǫrum við þat aftr, at hans sé óhefnt, ef hann fellr fyrir oss. Biðið þér mik, at ek ganga heldr á holm við berserkinn. Þat er veitanda vinum sínum, en þetta vil ek eigi veita.

Þeir þakka honum vel, ok þótti þeim þó mikit í ábyrgð, er hann var. Hann segir:

Svá sýnisk mér sem engum várum sé aftrkvǽmt, ef hans er eigi hefnt, ok þykki mér þá verra at berjask við berserkinn, ef frǽndi yðvarr er áðr drepinn.

Síðan gengr hann fram. en Ívarr bauð at halda skildi fyrir honum. Eyjolfr segir:

Vel er þat boðit, en mér mun mest um hugat, ok er satt it fornkveðna, at sjalfs hǫnd er hollust, gengr á holm síðan. Berserkrinn mǽlti:

Skal sjá við mik berjask hrunkinn? Eyjolfr mǽlti:

Er eigi þat, at þér ǿgi við mik at berjask? Kann þat vera, at þér sé eigi vel farit, er þú ǽðrask mikinn mann, en gambrar yfir lítlum.

Ekki er mér þat eignat, segir hann, en lǫgin mun ek þér segja upp um holmgǫngu. Sex merkr skal mik leysa af holmi, ef ek verð sárr. Eyjolfr segir:

Óskylt ǽtla ek vera at halda lǫgum við þik, er þú dǿmir sjalfr, hvers þú ert verðr. fyrir því at á váru landi mundi slíkt þykkja þrǽlsgjǫld, er þú gerir um sjalfan þik.

Eyjolfr átti fyrr at hǫggva ok hjó þat it fyrsta, at sverðit kom á skjaldarsporðinn, ok gekk af sporðrinn ok fótrinn af berserknum. Eyjolfr fekk af þessu verki mikit ágǽti ok fór heim síðan með þeim brǿðrum. Nú var honum boðit fé mikit at þiggja, en hann lézk þetta ekki til fjár hafa gǫrt né til konu, heldr af vinfengi við þá brǿðr. Ásgautr leysti sik af holmi ok lifði við ørkuml.

Síðan bað Eyjolfr Ástríðar Vigfússdóttur. Nú er til at flytja málit Ívarr ok Hreiðarr, segja hann ǽttstóran mann ok eiga gǫfugt ráð á Íslandi ok mikinn frǽndaafla ok kǫlluðu glíkligt, at mikit yrði hans forlag.

Þá mǽlti Eyjolfr: Vera kann, at frǽndum Ástríðar þykki ofsi mikill í váru máli. En margir vitu á Íslandi, at vér eigum gǫfugt forellri ok mikit fé. Vigfúss segir:

Þetta mun vera forlǫg hennar, þó at til vǽri ǽtlat ekki óframar um frǽndkonu vára.

Hon var honum gefin ok fór út til Íslands með honum

Bǫðvarr hét maðr. Hann var sonr Víkinga-Kára ok bróðir Sigurðar, fǫður Vigfúss. Hann var faðir Ástríðar, móður Eiríks, fǫður Ástríðar, móður Óláfs Tryggvasonar. Víkinga-Kári var sonr Eymundar akraspillis, Þóris sonar. Bǫðvarr var faðir Ólǫfar, móður Gizurar hins hvíta.

Þá er þau Eyjolfr ok Ástríðr kómu út til Íslands, var Ingjaldr þá andaðr. Þá tók Eyjolfr við búi ok goðorði. Ulfheiðr hét dóttir Ingjalds. Hana átti Hríseyjar-Narfi.

Bǫrn þeirra Eyjolfs ok Ástríðar váru fjǫgur nefnd. Þorsteinn hét sonr þeirra inn ellzti, ok var hann leystr af arfi, þá er hann kvǽndisk, ok bjó hann at Hólum í Eyjafirði, meðan hann lifði, ok verðr hann lítt við sǫguna riðinn. Vigfúss hét annarr. Hann fekk Hallfríðar Þorkelsdóttur ins háva frá Mývatni. Glúmr hét inn yngsti sonr þeirra, en Helga dóttir. Hon var gift Steingrími í Sigluvík. Þeirra sonr var Þorvaldr tasaldi, er síðar kemr við málit. En Vigfúss andaðisk lítlu síðar en hann kvángaðisk ok átti barn eitt. Ok lifði þat lítlu lengr en hann. Ok bar af því undir Hallfríði allt fé til helmings við þau Glúm ok Ástríði. En Eyjolfr var andaðr, þá er hér var komit.

Þá rézk Þorkell inn hávi til Þverár ok Sigmundr, sonr hans, ok var hann mikill maðr fyrir sér ok ǽtlaði, at hann mundi hǫfðingi gerask, ef hann fengi gott kvánfang ok mágastoð.

Þórir hét maðr. Hann bjó á Espihóli. Hann var sonr Hámundar heljarskinns ok Ingunnar Helgadóttur ins magra. Hann átti Þórdísi Kaðalsdóttur. Þeirra bǫrn váru Þórarinn ok Þorvaldr krókr, er bjó á Grund í Eyjafirði, ok Þorgrímr, er bjó í Mǫðrufelli, ok Ingunn, er átti Þórðr Freysgoði, ok Vigdís, er átti Sigmundr.

Síðan tóku þeir Þorkell ok Sigmundr at óhǿgja Ástríði byggðina. Ok var skift landinu í helminga. Ok hlutu þau Glúmr ok Ástríðr þann hluta landsins, er ekki var húsaðr, ok gerðu þau bú á Borgarhóli. En Glúmr skifti sér ekki af um búsýslu, þótti heldr óbráðgǫrr í uppruna. Hann var fámálugr ok fálátr jafnan, hár maðr vexti ok nokkut skolbrúnn, hvítr á hár ok rétthárr, krakligr ok þótti heldr seinligr maðrinn, fór ekki til mannamóta.

Nú eyðisk fé fyrir þeim Ástríði. ok gerisk ráðahagrinn óhǿgr. En Sigmundr ok Þorkell bǽgja þeim, ok hǫfðu þau it minna af ǫllu.

Hof Freys var þar fyrir sunnan ána á Hripkelsstǫðum.

Þórarinn á Espihóli var maðr vitr ok vinsǽll. Þorvaldr krókr var holmgǫngumaðr ok ódǽll. Sigmundr Þorkelsson þóttisk maðr mikill fyrir sér, er hann kom í mǽgðir við Esphǿlinga.

Glúmr segir móður sinni, at hann vill útan ráðask. Sé ek, at þroski minn vill engi verða, en þat má vera, at ek hljóta gǽfu af gǫfgum frǽndum mínum. En ek nenni eigi at þola ágang Sigmundi. En ek sé mik enn vanfǿran í mót honum. En lógaðu eigi landinu, þó at þrǫngt verði kosti þínum.

Þá var Glúmr fimmtán vetra, er hann fýstisk útan.