Constantinus sonr Constantii ok Heleno var keisari þrjátíu ár ok tíu mánuðr. hann háði margar orrostur áðr hann eignaðisk allt Rúmverjaríki. á hans dǫgum ǫndurðum var ófriðr kristnum mǫnnum.
Constantinus var líkþrár í þann tíð. þá kom Silvester páfi ok skírði hann, en í skírninni varð keisarinn heill af líkþrá. en Constantinus efldi síðan mest allra manna guðs kristni. hann lét kirkju gera í Latran Jóani baptista ok Johanni postula. þar er páfa stóll. Pétrs kirkju lét hann ok gera í þeim stað sem Pétr var krossfestr. Páls kirkju lét hann gera fyrir utan Latran þar sem hann var hǫggvinn. í Rúmaborg lét hann gera þá kirkju er heitir Jerusalem ok þar lét hann vera kross drottins várs. Constantinus lét gera Agneskirkju at bón Constancie dóttur sinnar. Laurencius lét hann kirkju gera. Marcellino ok Petro lét hann kirkju gera ok þar lét hann leggja lík Helenu móður sinnar í dýrligt leiði.
Constantinus keisari setti at allir byskupar skyldu lýða páfa svá sem konungar keisara ok hann gaf alla Rúmaborg undir páfa veldi. Síðan lét hann gera mikla borg ok af hans nafni heitir sú borg Constantinopolis. þar er keisarastóll. sú er æzt allra borga í Austrríki.
Á dǫgum Constantini hóf Arrius prestr villu utan af Alexandria þá at hann talði son guðs ok helgan anda minna vera guði feðr ok taldi son ok helgan anda skepnu en eigi skapara, ok var af því sem hann eyddi allri þrenningu guðdómsins en hann vildi trúa á guð í einingu at eins. Eptir honum hurfu margir menn í skilningu. Arrius varð bráðdauðr ok gekk ór sér ǫllum iðrum. Þeim dauða hans leyndu lengi vinir hans.
En er fjǫldi manna hafði fallit í þá villu er Arrius páfi hafði tekit þá hǫfðu byskupar þing í borg þeiri er Nicea heitir. Á því þingi var Silvester páfi ok Constantinus keisari ok átján byskupar ok þrjú hundruð. Á því þingi var þat skýrt gert at faðir ok sonr ok heilagr andi er einn guð í þrenningu, ok er sonr guð, ok heilagr andi guð, ok er þó einn guð, en eigi þrír. Á því enu sama þingi var settr allr kristinn dómr, en þeir menn váru allir bannsettir er á mót mæltu þeiri trú er þar var skýrð eða þeim boðorðum eigi lýða er þar váru upp tekin.
Constantinus sendi Helenu móður sína, at leita at krossi drottins várs, til Jórsala. af hennar atkalli ok tilvísun þess manns er Judas hét var kross drottins várs tekinn ór jǫrðu crucismessu á vár.
Eptir Constantinum váru keisarar synir hans Constancius ok Constantinus ok Constans. Constancius lifði þeira lengst miklu. hann viltisk í trú ok vildi alla menn færa til þeirar trúar er Arrius prestr bauð. Constans bróðir hans fylgdi fast réttri trú meðan hann lifði. þeir bræðr hǫfðu ríki tuttugu ok fjǫgur ár ok fimm mánuðr ok þrettán daga. í þann tíma var Athanasius byskup mestr mótstǫðumaðr villumǫnnum.
Julianus níðingr var keisari í vetr ok átta mánuðr. hann var í æsku kristinn ok lektor at vígslu. síðan kastaði hann kristnum sið ok gerðisk fjǫlkunnigr. hann gerði bœkr í mót guðligum krapti ok dó með guðlǫstun ok lét marga menn pína þá er kristnum sið vildu fylgja. Julianus fekk sár af guðs krapti ok dó með því. þat er mælt at lík hans velli í biki í útlǫndum.
Jovianus góðr hǫfðingi ok vel kristinn — hann hafði ríki átta mánuðr. Valentinianus ok Valens bróðir hans váru keisarar ellifu ár. Valens var villumaðr ok helt mjǫk á Arrius villu. hann flýði ór bardaga í þorp eitt ok var þar í eldi brendr af þeim mǫnnum er Guthi eru kallaðir. á þeim tíðum var Hilarius byskup ágætr af kenningum sínum ok jartegnum. Valentinianus dó fyrr en Valens. þá hǫfðu synir Valentiniani ríki með fǫðurbróður sínum þrjú ár, Gracianus ok Valentinianus. Valens bauð at munkar skyldu fremja riddaraskap eða ellegar vera barðir stǫngum í hel. Gracianus ok Valentinianus hǫfðu ríki sex ár. Gracianus gaf ríki Theodosio. hann háði margar orrostur við heiðnar þjóðir ok var allsigrsæll. á þeim tíðum var Martinus Túronsborgar byskup ágæztr manna af heilagleik sínum ok táknum þeim er hann gerði.
Maximus hét konungr á Bretlandi. Hann fór með her sinn á Frakkland ok beitti vélum Gracianum svá at hann var veginn í borg þeiri er í Lugdunum heitir. Síðan rak Maximus Valentinianum ok Jústíno móðr hans á brot af Italia. Hon var villt í trú Arrii prests ok spillti mjǫk fyrir búanda sínum ok svá syni.
Þeódosíus inn mikli var fimm vetr konungr í Austrríki með Graciano, en eptir hans daga var hann keisari ellifu ár. Honum til handa flýði Valentinianus inn yngri, en Theodosius færði hann á rétta trú ok eflði hann til þess at hann hefndi bróður síns ok drap Maximum við borg þá er Aquileia heitir. Í þann tíð dó Justina drótning. Síðan felldi Theodosius víking þann er Eugenius hét ok sér hafði eignat Rúmverjaríki. Á þeim tíðum var Ambrosius byskup í Meilansborg harða tíðr ok ágætr. Þá var ok Jeronimus prestr allágætr af fróðleik sínum.
Arcadius ok Honorius synir Theodosius hǫfðu ríki þrettán ár, Honorius ok með honum Theodosius inn yngri fimtán ár. í þann tíma eignaðisk Alarikus konungr Gothorum Rúmaborg. hann brendi nǫkkurn hlut borgarinnar ok dó litlu síðarr. í þann tíð fannsk heilagr dómr Stephanus frumvátts Jesu Christi svá sem vitrat var Luciano presti. Theodosius inn yngri sonr Arcadii var keisari tvau ár ok fjǫrutigi. á hans dǫgum andaðisk Augustinus byskup, ágætr kennimaðr utan af Affrika. Eudocia kona Theodosii færði helgan dóm Stephani til Rúmaborgar ok er hann nú þar dýrkaðr í kirkju Laurencii.
Marcianus [ok Faustinianus] hǫfðu ríki sjau ár. í þann tíð fannsk hǫfuð Jóans baptista út á Jórsalalandi svá sem hann sjálfr vísaði til munkum tveim. Leo inn ellri var keisari sautján ár. Leo inn yngri var keisari eitt ár. Zenon var keisari sautján ár. á hans dǫgum fannsk Barnabas postuli svá sem hann sjálfr vísaði til ok þar með guðspjall Matthei postula af sjálfum honum skrifat. í þann tíð eignaðisk Theodoricus konungr Godorum Rúmaborg.
Anastasius var keisari átta ár ok tuttugu. hann hvarf í villu þá, er Eutiches hóf upp, ok bauð ófrið kristnum mǫnnum. Eutiches sagði svá at Jesús Kristr sonr guðs, er sannliga er bæði guð ok maðr, sé nú guð at eins en engi maðr.
Justinus inn ellri var keisari átta ár. Á hans dǫgum svelti Theodoricus Jóan páfa. Litlu síðarr drap hann hǫfðingja tvá rúmverska: annarr hét Simmachus, en annarr Boethius. Litlu síðarr varð Theodoricus bráðdauðr. Í þann tíð vann Benedictus ábóti í Monte Cassin alls kyns jartegnir sem Gregorius páfi segir frá í bók þeiri er Dialogus heitir.
Justinianus inn mikli systursonr Justini var keisari þrjátigi ára ok átta ár. hann sigraði margar þjóðir þær er áðr spiltu Rúmverjaríki, svá at aldri mǫgnuðusk þær síðan, bæði Vandali ok Godi er flest illt gerðu áðr. Justinianus lét gera lǫgbók mikla. Í þeiri bók samdi hann saman in fornu lǫg ok enu nýju kristin lǫg svá at allir menn mætti ein lǫg halda í hans ríki. Sú bók heitir Codex Justinianeus ok standa enn þau lǫg [eru] víða í Suðrríki sem býðr í þeiri bók: lét hann fylgja ǫll ný lǫg þau er hann setti ok heitir sú bók novella. Justinianus lét gera í Miklagarði guðs mustari þat er á Girkja tungu heitir Agia Sophia en vér kǫllum Egisif ok er þat hús bazt gert ok mest í ǫllum heimi svá at vér vitim.
Justinus inn yngri var keisari níu ár. við hann ok við hans konu Sophiam var Narses ǫldungr rægðr af Rúmverjum fyrir ǫfundar sakir svá at þau tóku af honum ǫll metorð fyrir róg vándra manna ok lifði hann litla stund síðan. Narses eyddi ǫllu ríki Gotorum ok drap konunginn Tutilam at umboði Justiniani ins mikla.
Tiberius Constantinus var keisari átta ár. á hans dǫgum var Gregorius sendimaðr páfans, Pelagi, í Miklagarði ok hafði mikil metorð af Tiberio keisara ok ǫllum góðum mǫnnum. þá skýrði hann Jobs bók svá sem Leander bað hann til, byskup. Mauricius var keisari tuttugu ár. Á hans dǫgum tók inn helgi Gregorius páfadóm. Hann sendi Augustinus byskup til Englands er kristnaði mestan hluta þess lands ok hafði byskupstól sinn í Cantarabyrgi. Á dǫgum Gregorii páfa gerði Agilulfus Langbarða konungr mǫrg vandræði Rúmverjum áðr Theodolinda kona hans bað hann af láta at herja á Rúmverja, ok honum sendi Gregorius páfi bók þá er Dialogus heitir ok páfinn gerði.
Focas var keisari átta ár. Hann gaf Bonifacio páfa blóthús þat er Pantheon hét. Hann rensaði þat af blótum ok gerði at Máríukirkju ok allra heilagra. Þaðan af hófsk allra heilagra messu hald.
Í þann tíð herjaði Kosdrói konungr á Jórsalalandi. Hann tók kross drottins várs á brot ór Jerusalem ok gerði mart illt. Heraclius var keisari þrjátigi ok eitt ár. hann vá sigr á her Kosdróa ok drap hann sjálfan. síðan færði hann kross drottins várs aptr í Jerusalem ok á þeim degi er haldin crucis messa á haustið er inn helgi kross kom aptr í Jerusalem.
— — Heracleonas ok móðir hans Martina hǫfðu ríki fjóra mánuðr. Constans var keisari tuttugu ok sjau ár. hann villtisk í trú ok lét færa Martinum páfa í útlegð fyrir því páfinn stóð í mót villu þeiri er keisarinn bauð. Martinus andaðisk í útlegð í þeim stað er cersona heitir ok verða þar margar jartegnir at hans helgi. Constans kom í Rúmaborg ok rænti þar mǫrg heilǫg mustari búningi ok fjárlutum ok víða plokkaði hann menn með ráni. hann var veginn í laugu.
Eptir hann var keisari Constantinus son hans sextán ár. á hans dǫgum var fundr byskupa í Miklagarði hundrað ok fimmtigi. þá váru villumenn fyrirreknir ok réttisk Georgius patriarcha er áðr hafði villu fylgt. Constantinus keisari fylgdi fast trú réttri. hann lét Jóan byskup sendimann Agatho páfa syngja sér messu inn átta dag frá páskadegi.
Justinianus inn yngri var keisari tíu ár. Af honum stóð fastríki mikit, en síðan villtisk hann í trú ok var rekinn í útlegð. Á hans dǫgum andaðisk Nicholas byskup af Mirrea ok í þann tíð tók Villibrordus byskups vígslu af Sergio páfa ok var hann síðan erkibyskup í Trekt á Fríslandi. Leontius var keisari þrjú ár. í þann tíð var Cudbertus byskup á Englandi ágætr af heilagleik sínum ok jartegnum.
Tiberius hafði ríki sjau ár. Eptir hann kom Justinianus aptr í ríki sitt ok var síðan með Tiberio syni sínum sex ár keisari. Hann lét hǫggva Leontium ok Tiberium er ríki hans hǫfðu sér eignat svá at fjǫldi manna sá bana þeira.
Í þann tíð kom Constantinus páfi í Miklagarð at orðsendingu Justiniani ok var honum harðla vel fagnat. Þá tók Justinianus corpus domini ór hendi páfanum ok fal sik undir bœnir hans. Síðan sendi Justinianus her sinn at drepa Philippikum er hann hafði áðr sendan í útlegð ok latti þess mjǫk páfi. Síðan hvarf herr sá til handa Philippiko ok fór aptr til Miklagarðs með honum. Þá var Justinianus drepinn.
En Philippicus hafði ríki eitt ár ok fimm mánuðr. hann var inn mesti villumaðr meðan hann var. Anastasius tók Philippikum ok blindaði hann. hann var keisari þrjú ár ok var vel trúaðr. Theodosius var keisari eitt ár. hann átti orrostu mikla við Anastasius ok var hann handtekinn ok sór eiða Theodosio ok var at hans ráði Anastasius vígðr til prests. í þann tíð eyðisk villa sú er Philippicus hafði upp tekit ok olli Theodosius því.
Leo var keisari tuttugu ok fjǫgur ár. í þann tíma var Ljúðbrandr Langbarða konungr ok færði hann bein Augustini utan af Sardinia í ey þá er papia heitir ok lét ítarliga um búa í Pétrskirkju.
Constantinus var keisari þrjátigi ok fimm ára. Leo tíu ár. Hirene drottning með syni sínum tíu ár. Constantinus einn sjau ár. Hirene ein fimm ár. Niceforus níu ár. — — Michael curopalates tvau ár. Leo inn ermski sjau ár. Mikael níu ár.
Á dǫgum þessa keisara gengu Langbarðar ok margar þjóðir aðrar yfir Rúmverja ríki. Þeir beiddu opt keisara þá er váru [er] í Miklagarði sér liðveizlu. En þeir máttu eigi Rúmverjum at liði verða fyrir því at þeir hǫfðu svá mikit vandræði at trautt máttu þeir halda sínu ríki fyrir heiðnum þjóðum er á hendr þeim gengu því síðr máttu þeir ǫðrum at liði koma. Þaðan frá sóttu þeir traust þeira hǫfðingja er fyrir norðan fjall váru á Frakklandi, ok síðan er Pipinus tók konungdóm yfir Rúmverjum at vilja Stephani páfa þá hurfu Rúmverjar undan Miklagarðs konungum. Hǫfum vér þaðan engar sannligar sǫgur síðan Rúmverjar hurfu undan þeim. Síðan kallask hvárr þeira ǫðrum meiri: stólkonungr í Miklagarði ok keisari á Saxlandi.
— Þessir eru langfeðgar Karls ins mikla, keisara. Ǫrnólfr byskup heilagr af Metis; Ansigius hertogi; Pippinus; Karolus, hann var konungr í Frakklandi; hans son var Pippinus faðir Karlamagnús keisara.
Pippinus konung vígði Bonifacius erkibyskup af Meginzoborg ok síðan var hann vígðr af Stephano páfa. Karl inn mikli son Pipini var keisari fyrstr þeira er fyrir norðan fjall hafa verit — — — fjórtigi ok fimm ára, en sautján ár keisari. Hann kórónaði Leo páfi inn fyrsta jóladag í Pétrskirkju í Rúmaborg. Þá kallaði allr lýðr þrysvar "Karli enum mikla keisara Rúmverja af guði kórónuðum haldisk sigr ok langt líf."
Eptir hann var sonr hans Ludovicus keisari sjau ár ok tuttugu. Hann hló aldregi at því er sagt er. Þá var son hans Lodovicus ok bræðr hans með honum þrír: Lotharius, Karolus ok Pippinus, þrjátigi sex ár. — — — Þá var arnalldvf son Karolimanni tólf ár. Hann vá sigr á Danakonungum Godefrido ok Sigefrido er áðr hǫfðu herjat um allt Saxland ok Frakkland, hann drap af þeim hundrað þúsunda. Eptir arnalldvm var Ludevicus sonr hans keisari tólf ár. þá hafði Konráðr Konráðs son ríki sjau ár. þá Heinrekr hertogi sautján ár.
Hans son var Otto inn mikli er ríki hafði þrjátigi átta ára. hann braut Danavirki ok kúgaði Harald Gorms son til at taka við kristni. Otto sonr hans hafði ríki níu ár. Otto sonarsonr ins mikla Ottonis hafði veldi átján ár. honum banaði kona með eitri í Rúmaborg, en hann hafði áðr látit drepa bóanda hennar er Crescentius hét.
Eptir hann var Heinrekr hertogi af beuara landi keisari tuttugu ok þrjú ár. Þá son hans Konráðr inn mildi fimtán ár. Því næst var son hans Heinrekr inn mildi keisari sautján ár. Hann lét gera Máríukirkju í Spiru ok hann átti þrívetr Gunnhildi dóttur Knúts ins ríka, ok með honum fór Knútr til Rúms. Þá var Heinrekr fjórtigi ok níu ára. Hann braut Rúmaborg af missætti þeira Gregorius páfi ins sétta með því nafni.
Eptir hann var Heinrekr sonr hans keisari nítján ár. hann andaðisk í Trekt. því næst var Liuderus hertogi af Saxlandi keisari. hann var Lotharius kallaðr. hann færði Innocencium páfa í stól sinn ok hann rak Rogerium Sikileyjar jarl af Púli. Lotharius var keisari þrettán ár. Konráðr var keisari er Gizurr Halls son var suðr. En því næst Friðrekr.