Bókastaðir

Hér hefr Trójumanna sǫgu.

Á dǫgum Jósue, er hǫfðingi var á Jórsalalandi yfir Gyðinga lýð, eptir Móises, eptir tilskipan sjálfs guðs, var sá maðr uppi fœddr í ey þeirri í Jórsala hafi er Krít heitir, er Satúrnus var kallaðr en vér kǫllum Frey; hann var ekki ríkr maðr hinn fyrra hlut æfi sinnar, en þó var hann vitr maðr ok ráðugr; bróðir hans Títan; hann átti marga sonu.

Satúrnus sá, hversu mikit skilði sœmðina þeirra manna, er fé hǫfðu, ok hinna, er ekki eða lítit áttu; hann leitar nú með vizku fjárins, hyggr at háttum manna ok undirstendr þat, at engi maðr í því landi kunni at blása gullmálm; ok af því at hann vissi, at með Gyðingum váru þeir menn, er þessháttar íþrótt kunnu, ok hversdagsliga smíðuðu gull til tjaldbúðar drottins; þá ferr hann leyniliga til þeirra ok nemr af þeim þá íþrótt, ok síðan ferr hann heim ok verðr skjótt stórauðigr; verðr hann nú af þessu ágætr ok fær virðing mikla. Hann lætr nú borgir gera á landinu ok fær nú dýrligt kvánfang, ok því trúðu heiðnir menn, at hann ætti engan fǫðr, því at hann var langt um (fram) alla sína ættmenn at virðingu.

Hann átti þrjá sonu: Júpíter ok Neptúnum ok Plútu. Júpíter unni hann mest þeirra. Satúrnus var nú orðinn svá auðigr, ok svá vóx sœmð hans mikit, at þeir tóku hann til konungs, var hann vinsæll ok ǫrr.

Hann lét gullpenning ganga um eyna, ok er svá skjótt vóx sœmð hans, þá kǫlluðu heiðnir menn þat gullheim er hann réð fyrir; Hundrað borga var í ríki hans í eynni, ok hafði hann ok hans menn allar gera látit; þeir kǫlluðu hann upphaf ok guð þess lands; þat lof félsk honum í eyru ok trúði hann því er þeir sǫgðu, ok hugðisk hann nú vera mátkari ǫllum konungum, ok svá kom, at hann hugðisk ráða mundi ǫllum heimi; heyrt hafði hann ok getit helvítis, ok eignaði hann sér þat, ok svá himin; mikit unni hann sonum sínum.

Ok er hann var orðinn svá frægr, þá beiddusk synir hans ríkis af honum, ok svá gerir hann, at hann gefr Júpíter himin ok mælti: "svá sem sumir kalla himna þrenning, þá gef ek þér nú með ríkinu, at þú skalt ráða fyrir eldingum ok senda til óvina þinna. Ok lát fara þrír saman jafnan, svá at þat megi allir sjá merking þrenningar ríkis þíns. Neptúnum set ek guð yfir þessum heimi at ráða, ok þar með veldisgjǫf krók þríangaðan, skaltu þar með alla hluti til þín draga, til marks þrenningar þinnar. Plútu skal vera hǫfðingi yfir helvíti, ok fyrir sakir þess ríkis gef ek þér varðhund, er Cerberus heitir, ok á þrjú hǫfuð til þrenningarmarks."

Þessu trúðu heiðnir menn, at svá væru skǫpuð verǫldin, ok þeir mundu ráða þessum heimum.

Júpíter þótti fólkit ofsast, ok ríki fǫðr síns of mikit, ok ǫfundaði hann þat, ok berr fé undir hǫfðingja, at þeir réði konung af ríkinu; þeir þiggja féit ok veita atgǫngu með Júpíter, ok gerir hann tvá kosti fǫðr sínum, hvárt hann vill gefa upp ríkit eða berjask. Júpíter hefir áðr mikit undir sik lagt af ríkinu. Satúrnus segir of sjálfráða sonu sína verit hafa, ok of mikit lén þeim gefit, støkkr hann undan hingat í Ítalíam.

Hann kendi mǫnnum fyrst akrverk.

Júpíter tók þá alt ríkit, hann gerðisk hermaðr mikill. Hann tekr af gullpenning, lætr ganga silfrpenning. Hann fékk konu þeirrar er Júnu hét, ok er hann nú konungr yfir ǫllu ríkinu.

Þat ǫfunduðu synir Títans, er eigi þóttusk til minna komnir. Þeir fá sér mikinn afla ok herja á ríkit ok gera mǫrg illvirki. Konungr samnar her á móti ok fundusk þeir undir ey einni. Júpíter bað sína menn handtaka þá, en drepa eigi, ok síðan berjask þeir ok lýkr svá at synir Títans flýðu, en litlu síðar komu þeir aptr með miklum styrk ok herja ok brenna. Þeir fá svá mikinn styrk, at þeir gera sér eina sterka borg ok herja þaðan, ok er Júpíter fregn þetta, ferr hann á hendr þeim.

Ok einn dag er synir Títans váru riðnir með her sinn út af borginni, þá sjá þeir hvar ferr herr Júpíters, þeir snúa þegar til borgarinnar ok verja hana, en Júpíter sœkir at, ok léttir eigi fyrr en þeir gefa sik upp. Hann lætr þá handtaka ok setja í fjallit Etnum, ok lét þá þar svelta til heljar. Hér eptir verðr allt fólk hrætt við hann, ok því trúðu heiðnir menn, at hann sendi þá til helvítis, því at jarðeldr er í fjalli því.

Hann lætr gera sér skip mikit ok skera griðungshǫfuð á framstafni, þat hafði hann í allar herfarar. Því trúðu heiðnir menn, at hann fœri í griðungslíki yfir stór hǫf, enda hafði hann ok fjǫlkyngi til at hann mátti griðungr sýnask. Hann átti son er Merkúríus hét, hans móðir hét Maja, hon var frilla hans. Merkúríus var mikill íþróttamaðr ok vitr.

Maðr hét Ínakus, hann var maðr ríkr í Grikklandi hann átti dóttr væna er Ió hét. Hon var kvenna fríðust.

Júpíter vill sjá þessa konu ok ferr heiman, ok er Ínakus spyrr til ferða Júpíters, gengr hann móti honum með blíðskap. Ínakus sendir menn eptir fólki, ok um morgininn eptir sér Júpíter Íó, ok sér at hon er allra kvenna vænst.

Þá mælti Júpíter hinn ríki: "Ínakus!" segir hann, "opt hafa miklar sǫgur gengit frá dóttur þinni, ok eigi er þar ofmikit frá sagt, ok spurt muntu hafa frá mínu ríki ok mætti, ok vil ek at þú giptir mér dóttur þína, báðum okkr til sœmðar."

Hann svarar: "spurt hǫfu vér til ríkis yðar, ok þat, at þér eiguð konu, ok verðr ekki mín dóttir yðr."

Júpíter segir: "kemr þér eigi þat í hug, at ek mun hafa vald til at fá hana móti vilja þínum."

Hann svarar: "þat er nú sem verðr, ok nú er ǫll borgin full með her, ok er nú eigi kostr at hafa hana brott."

Ferr hann við svá búit heim, en litlu síðarr ferr Júpíter einsaman við lítit skip ok kemr í ríki Ínakus. Hann ferr með stafkǫrlum ok finnr þræla nǫkkura í skógi, ok spyrr þá tíðinda ok hvárt konungr sé í landi, eða hvat þar er frægst. Þeir segja konung sitja í góðum friði, en ekki er hér tíðara at tala en um Krítar-Þór, hversu sneypuliga hann fór. Hann segir: "ek hefi nǫkkut silfr, ok vil ek gefa yðr ef þér komit henni í skóginn," en þeir váru heimskir ok tóku við silfrinu, ok komu henni í skóginn, en Júpíter greip hana, ok hafði hana brott með sér; við þetta verðr varr Ínakus, ok þykkir eigi auðvelt eptir at sœkja.

En er þau koma heim í Krít, er Íó vanheil, en Júnu konu Júpíters líkar þetta illa, ok bregðr Íó í kvígulíki ok mælti svá fyrir, at hon skyldi eigi léttari verða fyrr en hon kvæmi þar er á félli í sjau kvíslum til sjófar. Júna sendir til fluguna Ónestíó at bíta hana, en Argus þræll gætti hennar, er hafði hundrað augna. Sextigi í nakka, ok vǫktu þau um nætr. Hon mátti aldri léttari verða, fyrr en Þórr sendi til Merkúríum harpslaga sinn at svæfa hann. Hann svæfði þrælinn ok drap hann síðan.

Svá er sagt, at Sif, kona Þórs, er Íó skyldi léttari verða, at hon hélt hǫndum fram um kné sér, ok spenti þar um ok kvað galdra, ok þá var allt senn, at drepinn var þrællinn ok henni spratt hǫndin af knénu. Ok þá varð hon léttari at Erkúles.

Ok er hann lá í vǫggu, þá vǫkkti Sif upp hǫggorma at sveininum, en hann rétti á móti hendr, ok kreisti hǫggormana til bana. Ok er hann vex upp gerisk hann allra kappa mestr.

Líkaon hét maðr illr ok auðigr í Krít, margir kǫlluðu hann mannætu ok trǫll. Júpíter sœkir hann heim, ok leynisk, ok vill vita, hvárt hann er sǫnnu sagðr, ok hit fyrsta kveld sér hann at þar var manna slátr í katli, ok nú grunar bóndann, hver gestrinn man vera ok vill nú svíkja hann; ok er Júpíter finnr þat, leitar hann brott, ok litlu síðarr sendir Júpíter menn til hans ok drepr hann, en tekr upp féit. Því trúðu heiðnir menn, at hann yrði...., gi.

Konungr hét Agenor á Grikklandi, ríkr ok fjǫlmennr, hann átti tvau bǫrn. Kaðmus hét sonr hans, en Evrópa dóttir, allra kvenna fríðust, Kaðmus (bróðir) hennar (var) spekingr mikill, hann fann stafróf Grikkja; hon var vitr ok kunni margar listir. Konungr unni henni mikit.

Hann spyrr hversu Ínakus hafði farit, ok ǫrveittr sér ekki slíks, hann setti son sinn at varðveita (konuna). Júpíter spyrr þetta, ok ferr yfir hafit út í einn leynivág, en þat sǫgðu Krítarmenn, at hann svæmi um hafit, er hann fór opt svá skjótt.

Hann kemr þaðan skamt í frá sem konungsdóttir var, ok einn morgin er konungsdóttir gekk or borginni, ok sá á sjófarstrǫnd, hvar lá griðungr einn, ok svá fagr, at hvert hár þótti henni ór gulli, hon gengr ok klappar um granar hans ok kyssir hann, ok þykkir hann fagr, en fylgiskonr hennar rœða um at þetta er mikil gersemi. Nú sprettr griðungr upp, ok þrífr hana ok hefir til skips, ok ferr heim í ríki sitt.

Konunginum, fǫðr hennar líkar þetta illa, ok segir syni sínum, at hann man ekki ríki eignask, nema hann nái aptr dóttr hans, eða ella komi hann aldrei aptr; hann ferr brott með liði ok kemr á Krít, ok ferr á fund Júpíter. Þeir finnask ok sættask, at því at Júpíter gekk at eiga systur hans, ok kvezk mundu gefa honum þriðjung heims ok koma í honum í ríki sitt.

Son þeirra Júpíter ok Evrópa var Appolló sólar guð, hann var mjǫk fjǫlkunnigr ok gerði mǫrg skrípi ok undr. Þórr fregn þat, ok vill eigi at aðrir dirfisk at því, hann sendir menn til hans, ok gerir at honum elding, ok verðr þat hans bani.

Salómon hét sá konungr, er jafnaðisk við Júpíter. Hann hafði látit gera mikla hǫll ok dýrliga, ok mikla brú til, með miklum vélum ok or stórir hringar. Hann var því vanr ef óvinir hans kvómu, at gera eldingar at þeim, Júpíter sœkir þangat, ok vill eigi þetta sitja, ok ferr at Salómon konungi með her, ok fleygir til hans eldingum þrim at sǫgu heiðinna manna, ok þar af þá dó hann ok mikill hluti fólks hans, ok sýndisk Þórr honum þat maklig skript.