Bókastaðir

Nú þó at þeir þyldi mǫrg vandræði af vándum mǫnnum, þá léttu þeir eigi því heldr af at fara um sveitir ok boða guðs ørendi. Þeir kómu út í Laxárdal ok dvǫldusk um hríð undir Eilífsfelli hjá Atla enum ramma, fǫðurbróður Þorvalds; var Atli þá skírðr með heimamenn sína, ok margir aðrir menn, er þeir kómu til, því at heilags anda miskun nálgaðisk af orðum þeirra.

Þá flaug fræði af biskupi, með guðs gjǫf, í eyru einum smásveini fimm vetra gǫmlum, er hét Ingimundr, sonr Hafrs í Goðdali; hann var at fóstri á Reykjastrǫnd. Ingimundr kom at máli einn dag við smalamann fóstra síns, ok bað hann fylgja sér leyniliga til Eilífsfjalls, at sjá biskupinn; þetta veitti sauðamaðrinn honum. Þeir fóru yfir Kjartansgjá ok vestr yfir fjallit til Laxárdals. En þegar er þeir kómu til bœjar Atla at Eilífsfelli, þá tók sveinninn at biðja at hann væri skírðr.

Atli tók í hǫnd sveininum ok leiddi hann fyrir biskup, svá segjandi: "sveinn þessi er son gǫfugs manns, ok þó heiðins, en sveinninn beiðir skírnar utan ráð ok vitorð fǫður síns ok fóstra; nú sjá fyrir hvat at er geranda, því at vís ván er at hvárumtveggja þeirra man mjǫk mislíka ef hann er skírðr".

Biskup svarar hlæjandi: "sannliga", segir hann, "er ungum smásveini eigi neitanda svá heilagt embætti, allra helzt er hann hefir heilsamligra skilning á sínu ráði, en frændr hans rosknir".

Síðan skírði biskup Ingimund ok kendi honum, áðr hann fór í brott, hvat honum var einna skyldast at varðveita meðr kristninni.

Svá er sagt, at Friðrekr biskup hafi skírt þann mann er hét Máni, ok fyrir því at hann helt helga trú með mǫrgum manndygðum ok góðlifnaði, var hann kallaðr Máni enn kristni; hann bjó í Holti á Kólgumýrum; hann gerði þar kirkju; í þeirri kirkju þjónaði hann guði bæði nætr ok daga með helgum bœnum ok ǫlmosugerðum, er hann veitti margháttaðar fátækum mǫnnum.

Hann átti veiðistǫð í á þeirri, er þaðan var skammt í brottu, þar sem enn í dag heitir af hans nafni Mánafors, því at á nokkurum tíma, þá er hallæri var mikit ok sultr, hafði hann ekki til at fœða hungraða; þá fór hann til árinnar ok hafði þar nóga laxveiði í hylnum undir forsinum; þessa laxveiði gaf hann undir kirkjuna í Holti, ok segir Gunnlaugr munkr, at sú veiðr hafi þar jafnan síðan til legit. Hjá þeirri kirkju sér enn merki, at hann hefir byggt svá sem einsetumaðr, því at svá sem hann var fjarlægr flestum mǫnnum þann tíma í hugskotinu, svá vildi hann ok at líkamligri samvistu firrask alþýðu þys, því at við kirkjugarðinn sér at verit hefir garðhverfa nokkur, er segisk at hann hafi unnit á heyverk á sumrum til þess at fóðra við eina kú, þá er hann fœddisk við, því at hann vildi afla sér atvinnu með erfiði eiginligra handa, heldr en samneyta heiðingjum, þeim er hann hataðu, ok heitir þar síðan Mánagerði.

En at segja fátt af mǫrgum meingerðum ok ofsóknum, er heiðnir menn veittu Friðreki biskupi ok Þorvaldi fyrir boðan réttrar trúar: þá bar svá til, at þeir vildu ríða til várþings í Hegranes; en er þeir nálguðusk þingstǫðina, þá hljóp upp allr múgr heiðinna manna, ok runnu í móti þeim með miklu ópi; sumir bǫrðu grjóti, sumir skóku at þeim vápn ok skjǫldu með harki ok háreysti, báðu guðin steypa sínum óvinum, ok var engi ván at þeir mætti koma á þingit.

Þá mælti biskup: "nú kemr þat fram, er móður mína dreymði forðum daga: at hon þóttisk finna vargshár í hǫfði mér, því at nú eru vér gǫrvir rækir, ok reknir sem skæðir vargar með hræðiligu ópi ok sturjǫld".

Eptir þat fóru þeir biskup heim til Lœkjamóts, ok dvǫldusk þar um sumarit. Á því sama sumri, eptir alþingi, sǫmnuðu nokkurir heiðnir hǫfðingjar liði, svá at þeir hǫfðu tvau hundruð manna tólfræð; þeir ætlaðu til Lœkjamóts, at brenna biskup inni ok allt lið hans.

En er þeir áttu skamt til bœjar at Lœkjamóti, þá stigu þeir af hestum sínum ok ætlaðu at æja, sem þeir gerðu; en í því er þeir vóru á bak komnir, flugu hjá þeim fuglar margir váveifliga; við þat fældusk hestar þeirra, ok urðu svá óðir, at þeir fellu allir ofan er á bak vóru komnir ok meiddusk; sumir fellu á grjót ok brutu fœtr sína eða hendr, eða fengu ǫnnur mein; sumir fellu á vápn sín ok fengu þar stór sár af; hestarnir hljópu á suma ok meiddu; þeim varð minnst til vandræða er hestarnir hljópu frá, ok urðu þeir at ganga langa leið til síns heima; hurfu þeir við þetta aptr; skýldi svá allsvaldanda guðs miskun sínum mǫnnum, at því síðr fengu þeir biskup þessu sinni nokkut mein af illvilja ok umsát heiðingja, at þeir urðu með engu móti varir við þessa atfǫr ok ráðagerð.

Bjǫggu þeir Þorvaldr þann hinn fjórða vetr at Lœkjamóti; en á næsta sumri eptir fóru þeir utan, fyrst til Noregs, ok lágu um hríð í hǫfn nokkurri.

Þá kom utan af Íslandi, ok lagði til þeirrar sǫmu hafnar, sá maðr er fyrr var nefndr, Heðinn frá Svalbarði. Heðinn gekk upp á land ok í skóg, at hǫggva sér húsavið. Þorvaldr varð þess varr; hann kallaði með sér þræl sinn; þeir fóru í skóginn, þar sem Heðinn var, lét Þorvaldr þrælinn drepa Heðinn. En er Þorvaldr kom til skips, sagði hann þetta verk biskupi. Biskup svarar: "fyrir þetta víg skulum vit skilja, því at þú vill seint láta af manndrápum".

Eptir þat fór Friðrekr biskup til Saxlands, ok endi þar líf sitt með háleitligum heilagleik, takandi eilífa ǫmbun af allsvaldanda guði fyrir sinn góðvilja ok stundligt starf.

Þorvaldr lifði síðan mǫrg ár; en með því at hann var maðr mikill af sjálfum sér, sterkr ok hugaðr vel, en í alla staði geyminn guðs boðorða með fullkominni ástarhygli, þá hugsaði hann þat, ef hann fœri enn aptr til sinnar fóstrjarðar, at eigi væri víst, hvárt hann þyldi svá í alla staði, sem vera ætti fyrir guðs ást, mótgang ok meingerðir sinna samlanda. Fyrir því tók hann þat ráð, at vitja eigi optarr út til Íslands.

Gerði hann þá ferð sína út í heim, ok allt til Jórsala, at kanna helga staði. Hann fór um allt Grikkjaríki ok kom til Miklagarðs; tók sjálfr stólkonungrinn við honum með mikilli virðing, ok veitti honum margar vingjafir ágætar, því at svá var guðs miskun honum nákvæm, ok flaug hans fregð fyrir alþýðu hvar sem hann kom, at hann var virðr ok vegsamaðr svá af minnum mǫnnum sem meirum, sem einn stólpi ok upphaldsmaðr réttrar trúar, ok svá sœmðr, sem dýrðarfullr játari várs herra Jesú Kristí af sjálfum Miklagarðs keisara ok ǫllum hans hǫfðingjum, ok eigi síðr af ǫllum biskupum ok ábótum um allt Grikkland ok Sýrland; allra mest var hann tignaðr um Austrveg, þangat sendr af keisaranum svá sem foringi eða valdsmaðr skipaðr yfir alla konunga á Rúzlandi ok í ǫllu Garðaríki.

Þorvaldr Koðransson reisti þar af grundvelli eitt ágætt munklíf hjá þeirri hǫfuðkirkju er helgut er Jóhanne baptista, ok lagði þar til nógar eignir; hét þar æ síðan af hans nafni Þorvalds klaustr; í því munklífi endi hann sitt líf ok er þar grafinn. Þat klaustr stendr undir hábjargi, er heitir Drǫfn.

Þá er Friðrekr biskup ok Þorvaldr kómu til Íslands, vóru liðin frá holdgan várs herra Jesu Kristi níu hundruð ára ok eitt ár ens níunda tigar, en hundrað tíræðt ok sex vetr frá upphafi Íslands bygðar. Þrim vetrum síðarr gerði Þorvarðr Spak-Bǫðvarsson kirkju í Ási.