Bókastaðir

Maðr er nefndr Eilífr ǫrn, við hann er kent eitt hit hæsta fjall á Reykjastrǫnd í Skagafirði. Eilífr ǫrn var son Atla, Skíðasonar hins gamla, Bárðarsonar í Ál. Eilífr ǫrn átti Þorlaugu, dóttur Sæmundar ens suðreyska, er nam Sæmundarhlíð; þau áttu þrjá sonu: hét einn Solmundr, faðir Guðmundar, fǫður Víga-Barða ok brœðra hans. Annarr var Atli hinn rammi, hann átti Herdísi, dóttur Þórðar frá Hǫfða; þeirra dóttir var Þorlaug, er átti Guðmundr hinn ríki á Mǫðruvǫllum.

Þriði sonr Eilífs arnar hét Koðran, er bjó at Giljá í Vatnsdal; hann var auðigr maðr; kona hans hét Járngerðr; son þeirra hét Ormr, en annarr Þorvaldr. Koðran unni mikit Ormi syni sínum, en Þorvaldi lítit eða ekki, var honum haldit til vinnu þegar hann mátti sér nokkut, hann var klæddr lítt ok gǫrr í hvívetna hornungr bróður síns. Hann þjónaði í húsi fǫður síns, þat er hann var tilskipaðr, með ǫllum góðvilja.

Þann tíma bjó Þórdís spákona út á Skagastrǫnd, þar sem síðan heitir at Spákonufelli. Á einu sumri þá hon heimboð at Koðrani at Giljá, því at hann var vin hennar. En er Þórdís var at veizlunni, ok hon sá hverr munr var gǫrr þeirra brœðra, þá mælti hon til Koðrans: "Þat legg ek til ráðs með þér, at þú sýnir meira manndóm heðan af Þorvaldi syni þínum, en þú hefir gert hér til, því at ek sé þat með sannindum, at fyrir margra hluta sakir mun hann verða ágætari en allir aðrir þínir frændr; en ef þú hefir á honum litla elsku at sinni, þá fá þú honum kaupeyri ok lát hann lausan, ef nokkurr verðr til at sjá um með honum meðan hann er ungr".

Koðran sá, at hon talaði slíkt af góðvilja, ok sagðisk víst mundu fá honum nokkut silfr; lét hann þá fram einn sjóð ok sýndi henni. Þórdís leit á silfrit ok mælti: "ekki skal hann hafa þetta fé, því at þetta fé hefir þú tekit með afli ok ofríki af mǫnnum í sakeyri". Hann bar þá fram annan sjóðinn ok bað hana þar á líta; hon gerði svá, ok mælti síðan: "ekki tek ek þetta fé fyrir hans hǫnd".

Koðran spyrr: "hvat finnr þú þessu silfri?" — Þórdís svarar: "þessa peninga hefir þú samandregit fyrir ágirndar sakir í landskyldum ok fjárleigum meirum en réttligt er; fyrir því heyrir slíkt fé þeim manni eigi til meðferðar, er bæði mun verða réttlátr ok mildr.

Síðan sýndi Koðran henni digran fésjóð, ok var fullr af silfri; vá Þórdís þar af þrjár merkr til handa Þorvaldi, en fekk Koðrani aptr þat er meira var. Þá mælti Koðran: "fyrir hví vildir þú taka heldr af þessum peningum fyrir hǫnd sonar míns, en af hinum, sem ek fœrða þér fyrr?" — Hon svarar: "því at þú hefir at þessum vel komizk, er þú hefir tekit í arf eptir fǫður þinn".

Eptir þat fór Þórdís brottu frá veizlunni, með sœmiligum gjǫfum ok vináttu Koðrans; hafði hon Þorvald heim með sér til Spákonufells, var hann með henni um hríð vel haldinn at klæðum ok ǫðrum hlutum, þeim er hann þurfti, ok þroskaðisk mikit.

En er hann var vel frumvaxti, fór hann utan at ráði Þórdísar; létti hann ekki fyrr en hann kom fram í Danmerku; þar fann hann Svein, er kallaðr var tjúguskegg. Sveinn var lítillar ættar í móðurkyn, en hann sagðisk vera sonr Haralds Gormssonar Danakonungs. Sveinn varð ekki ílendr í þann tíma í Danmǫrk, því at Haraldr konungr vildi ekki ganga við faðerni hans; lá hann þá lǫngum í hernaði, ok var kallaðr konungr af liðsmǫnnum, sem víkinga siðr var. En er Þorvaldr kom á fund Sveins, tók hann vel við honum, ok gerðisk Þorvaldr hans maðr ok var með honum nokkur sumur í hernaði fyrir vestan haf.

Þorvaldr hafði eigi lengi verit með Sveini konungi, áðr konungr virði hann umfram aðra menn ok alla sína vini, því at Þorvaldr var mikill ráðagerðarmaðr, ǫllum auðsær at dygð ok skynsemd, styrkr at afli ok hugaðr vel, vígkœnn ok snarpr í orrostum, mildr ok ǫrlyndr af peningum, ok reyndr at fullkomnum trúleik ok lítillætis þjónostu, hugþekkr ok ástúðigr ǫllum liðsmǫnnum, ok eigi ómakliga, því at þá enn heiðinn sýndi hann réttlæti umfram hátt annarra heiðinna manna, svá at hlutskipti þat allt, er hann fekk í hernaði, veitti hann þurfandum ok til útlausnar herteknum mǫnnum, ok hjálpaði mǫrgum, þeim er meinstaddir vóru; en ef honum hlotnuðusk herteknir menn, sendi hann þá aptr til feðra sinna eða frænda, svá sem hina, er hann hafði með peningum út leyst. Nú því at hann var fræknari í orrostum en aðrir liðsmenn, þá gerðu þeir lǫgtekit, at hann skyldi hafa kostgrip af hverri tekju; en hann neytti svá þeirrar frumtignar, at hann keyri ríkra manna sonu, eða þá hluti aðra, er þeim var mest eptirsjá at, er látit hǫfðu, en hans félǫgum þœtti minnst fyrir at gefa upp, ok sendi síðan þeim er átt hǫfðu; þar fyrir elskaðu hann jafnvel þeir, er fyrir ránum urðu af Sveins mǫnnum, ok víðfrægðu lof hans góðleika; þaðan af frelsti hann auðveldliga sína menn, þó at gripnir yrði af sínum óvinum, ok eigi síðr en um sjálfan Svein konung.

Svá bar til, at einn tíma er Sveinn herjaði á Bretland, ok í fyrstu vann hann sigr ok fekk mikit herfang, en er hann sótti langt á land upp frá skipunum, þá kom á móti honum svá mikit riddara lið, at hann hafði enga viðtǫku; varð Sveinn konungr þar fanginn, bundinn ok kastat inn, ok með honum Þorvaldr Koðransson ok margir aðrir gǫfgir menn ok mikils virðir. Á næsta degi kom einn ríkr hertogi til myrkvastofu með miklu liði, at taka Þorvald út af dýflizu, því at litlu áðr hafði hann herteka sonu þessa sama hertoga leyst, ok sent heim frjálsa til fǫður síns. Hertoginn bað Þorvald út ganga ok fara frjálsan á brott. Þorvaldr sór um, at hann skyldi fyrir engan mun þaðan lífs fara, nema Sveinn konungr væri útleystr ok frelstr með ǫllum sínum mǫnnum.

Hertoginn gerði þetta þegar fyrir hans skyld, sem Sveinn konungr váttaði síðan, þá er hann sat at einni ágætri veizlu með tveim konungum ǫðrum. Ok er sendingar komu inn, mælti einn dróttseti: sagði, at eigi mundi verða síðan einn skutill svá vegliga skipaðr sem þá, er þrír svá voldugir konungar snæddu af einum diski. Þá svarar Sveinn konungr brosandi: "finna man ek þann útlendan bóndason, at einn hefir með sér, ef rétt virðing er á hǫfð, í engan stað minna gǫfugleik ok sómasemð en vér allir þrír konungar". Nú varð af þessu gleði mikil í hǫllinni, ok spurðu hlæjandi allir: hvar eða hvílíkr þessi maðr væri, er hann segir svá mikla frægð af? — Hann svarar: "þessi maðr, er ek tala hér til, er svá vitr sem spǫkum konungi hœfði at vera, styrkr ok hugdjarfr sem hinn øruggasti berserkr, svá siðugr ok góðháttaðr sem hinn siðugasti spekingr". Sagði hann síðan af Þorvaldi þenna atburð, sem nú var ritaðr, er hann frelsti konunginn fyrir sína vinsæld ok fyrir marga ágæta hluti ok lofsamliga.

Þessu næst sem Þorvaldr hafði farit víða um lǫnd, tók hann trú rétta ok var skírðr af saxlenzkum biskupi, þeim er Friðrekr hét, ok eptir þat bað hann Friðrek biskup með ǫllu kostgæfi, at hann mundi fara til Íslands með honum, at prédika guðs ørendi, ok leita at snúa til guðs fǫður hans ok móður, ok ǫðrum náfrendum hans. Biskup játaði því gjarna, ok fór til Íslands síðan, ok greiddisk vel þeirra ferð. Koðran tók vel við syni sínum; vóru þeir Þorvaldr ok biskup hinn fyrsta vetr at Giljá með Koðrani við þrettánda mann; tók Þorvaldr þegar at boða guðs ørendi frændum sínum, ok þeim ǫllum er hann kómu at finna, því at biskupi var ókunnig tunga landsmanna, ok snerusk nokkurir menn til réttrar trúar fyrir orð Þorvalds á þeim vetri.

En nú skal fyrst segja, hversu hann leiddi til sanns átrúnaðar fǫður sinn ok hans heimamenn. Á nokkurri hátíð, þá er Friðrekr biskup með sínum klerkum framdi tíðagerð ok guðligt embætti, var Koðran nær staddr, meirr sakir forvitni en hann ætlaði sér at samþykkja at sinni þeirra siðferði. En er hann heyrði klokknahljóð ok fagran klerka sǫng ok kendi sætan reykelsis ilm, en sá biskup vegligum skrúða skrýddan, ok alla þá, er honum þjónuðu, klædda hvítum klæðum með bjǫrtu yfirbragði, ok þar með birti mikla um allt húsit af fǫgru vaxkerta ljósi, ok aðra þá hluti sem til heyrðu því hátíðar haldi, þá þóknaðusk honum allir þessir hlutir heldr vel.

En á þeim sama degi kom hann at Þorvaldi syni sínum ok mælti: "nú hefi ek séð ok nokkut hugleidt, hversu alvǫrusamliga þjónostu þér veitið guði yðrum, en þó, eptir því sem mér skilja [sk], eru mjǫk sundrleitir siðir várir, því at mér sýnisk at guð yðvarr mon gleðjask af ljósi því, er várir guðar hræðask; en ef svá er sem ek ætla, þá er þessi maðr, sem þú kallar biskup yðvarn, spámaðr þinn, því at ek veit at þú nemr at honum alla þá hluti, er þú boðar oss af guðs þíns hálfu; en ek á mér annan spámann, þann er mér veitir mikla nytsemd; hann segir mér fyrir marga óorðna hluti, hann varðveitir kvikfé mitt, ok minnir mik á hvat ek skal fram fara, eða hvat ek skal varask, ok fyrir því á ek mikit traust undir honum, ok hefi ek hann dýrðkat langa æfi, en misþokkask þú honum mjǫk ok svá spámaðr þinn, ok siðferði ykkart, ok afletr hann mik at veita ykkr nokkura viðsæming, ok einna mest at taka ykkarn sið".

Þorvaldr mælti: "hvar byggir spámaðr þinn"? — Koðran svarar: "hér býr hann skamt frá bœ mínum í einum miklum steini ok vegligum". Þorvaldr spur hversu lengi hann hefði þar búit. Koðran segir hann þar byggt hafa langa æfi.

"Þá man ek", segir Þorvaldr, "setja hér til málðaga með okkr, faðir: þú kallar þinn spámann mjǫk styrkan, ok segir þik á honum hafa mikit traust, en biskup, er þú kallar minn spámann, er auðgætligr ok ekki aflmikill, en ef hann má, fyrir krapt himna-guðs, þess er vér trúum á, reka brottu spámann þinn af svá styrku herbergi, þá er rétt at þú fyrirlátir hann, ok snúisk til þess hins styrkasta guðs, skapara þíns, sem er at sǫnnu guð ok engi styrkleikr má sigra; hann byggir í eilífu ljósi, þangat er hann leiðir alla á sik trúandi, ok sér trúliga þjónandi, at þeir lifi þar með honum í óumrœðiligri sælu utan enda; ok ef þú vill snúask til hins háleita himnakonungs, þá mátt þú skjótt skilja, at þessi, er þik afletr at trúa á hann, er þinn fullkominn svikari, ok hann girnisk at draga þik með sér frá eilífu ljósi til óendiligra myrkra; en ef þér sýnisk sem hann geri þér nokkura góða hluti, þá gerir hann þat allt til þess, at hann megi því auðveldligar þik fá svikit, ef þú trúir hann þér góðan ok nauðsynligan".

Koðran svarar: "auðséð er mér þat, at sundrleit er skilning ykkr biskups ok hans, ok eigi síðr skil ek þat, at með kappi miklu fylgja hvárir sínu máli; ok alla þá hluti, sem þit segit af honum, slíkt hit sama flytr hann af ykkr; en hvat þarf hér at tala mart um: þessi málðagi, sem þú hefir á sett, man prófa sannindi".

Þorvaldr varð glaðr við rœðu fǫður síns, ok sagði biskupi allan þenna málavǫxt ok samtal þeirra. Á næsta degi eptir vígði biskup vatn, fór síðan með bœnum ok sálmasǫng, ok dreifði vatninu umhverfis steininn, ok svá steypti hann því yfir ofan, at allr varð vátr steinninn.

Um nóttina eptir kom spámaðr Koðrans at honum í svefni, ok með daprligri ásjónu ok skjálftafullr, sem af hræzlu, ok mælti til Koðrans: "illa hefir þú gert, er þú bauðt hingat mǫnnum þeim, er á svikum sitja við þik, svá at þeir leita at reka mik brottu af bústað mínum, því at þeir steyptu vellanda vatni yfir mitt herbergi, svá at bǫrn mín þola eigi litla kvǫl af þeim brennandi dropum, er inna [n] renna um þekjuna; en þó at slíkt skaði sjálfan mik eigi mjǫk, þá er allt at einu þungt at heyra þyt smábarna, er þau œpa af bruna".

En at morni komanda sagði Koðran syni sínum eptir spyrjanda þessa alla hluti. Þorvaldr gladdisk við, ok eggjaði biskup, at hann skyldi halda fram uppteknu efni. Biskup fór til steinsins með sína menn, ok gerði allt sem fyrri dag, ok bað almáttkan guð kostgæfliga, at hann ræki fjandann á brottu ok leiddi manninn til hjálpar.

Á næstu nótt eptir sýndisk sá enn flærðarfulli spámaðr Koðrani mjǫk gagnstaðligr, því sem fyrr var hann vanr at birtask honum með bjǫrtu ok blíðligu yfirliti ok ágætliga búinn, en nú var hann í svǫrtum ok herfiligum skinnstakki, dǫkkr ok illiligr í ásjónu, ok mælti svá til bónda með sorgfullri ok skjálfandi raust: "þessir menn stunda fast á at ræna okkr báða okkrum gœðum ok nytsemdum, er þeir vilja elta mik á brottu af minni eiginligri erfð, en svipta þik várri elskuligri umhyggju ok fransýniligum forspám; nú ger þú svá mannliga, at þú rek þá brottu, svá at vit þarfnimsk eigi alla góða hluti fyrir þeirra ódygð, því at aldri skal ek flýja, en þó er þungt at þola lengr allar þeirra illgerðir ok óhœgindi".

Alla þessa hluti, ok marga aðra, er sá fjandi hafði talit fyrir Koðrani, sagði hann syni sínum um morgininn. Biskup fór til steinsins hinn þriðja dag, með því móti sem fyrr; en sá hinn illgjarni andi sýndisk bónda um nóttina eptir hit þriðja sinn með hryggiligu yfirbragði, ok bar upp fyrir hann þessháttar kvein með snǫktandi rǫddu, ok segir svá: "þessi vándr svikari, biskup kristinna manna, hefir afsett mik allri minni eign, herbergi mínu hefir hann spillt, steypt yfir mik vellanda vatni, vætt klæði mín, rifit ok ónýtt með ǫllu, en mér ok mínu hyski hefir hann veitt bótlausan bruna, ok hér með rekit mik nauðgan langt í brott í auðn ok útlegð. Nú hljótum vit at skilja bæði samvistu ok vinfengi, ok gerisk þetta allt af einu saman þínu dygðarleysi. Hugsa þú nú, hverr þitt góz man heðan af varðveita svá dyggiliga, sem ek hefi áðr varðveitt. Þú kallask maðr réttátr ok trúlyndr, en þú hefir ǫmbunat mér illu gott".

Þá svarar Koðran: "ek hefi þik dýrkat svá sem nytsamligan ok styrkan guð, meðan ek var óvitandi ens sanna, en nú, með því at ek hefi reynt þik flærðarfullan ok mjǫk ómeginn, þá er mér nú rétt ok utan allan glæp at fyrirláta þik, en flýja undir skjól þess guðdóms, er miklu er betri ok styrkari en þú".

Við þetta skildu þeir, með stygð en engum blíðskap. Því næst var skírðr Koðran bóndi, ok kona hans Járngerðr, ok aðrir heimamenn, utan Ormr son hans vildi eigi skírask láta þat sinn.

Um várit eptir fóru þeir biskup ok Þorvaldr vestr til Víðidals með lið sitt, ok settu bú saman at Lœkjamóti, ok bjǫggu þar fjóra vetr, ok fóru á þeim árum víða um Ísland at prédika guðs orð.

Á enum fyrstum misserum er þeir vóru at Lœkjamóti bað Þorvaldr til handa sér konu þeirrar er Vigdís hét, hon var dóttir Ólafs, er bjó at Haukagili í Vatnsdal. En er þeir biskup ok Þorvaldr komu til veizlunnar, var þar fyrir fjǫldi boðsmanna heiðinna. Þar var mikill skáli, sem þá var víða siðr til, ok fell einn lítill lœkr um þver [an] skálann ok búit um vel. En þeir hvárigir vildu ǫðrum samneyta, kristnir menn ok heiðnir; þá var þat ráð tekit, at tjaldat var um þveran skálann í milli þeirra, þar sem lœkrinn var; skyldi biskup vera fram í skálann með kristna menn, en heiðingjar fyrir innan tjaldit.

At því sama brúðlaupi vóru með ǫðrum heiðnum mǫnnum tveir brœðr, hinir rammastu berserkir ok mjǫk fjǫlkunnigir; hét hvárrtveggi Haukr; en því at þeir stóðu með ǫllu afli einna mest í móti réttri trú, ok kostgæfðu at eyða kristiligu siðlæti, þá buðu þeir biskupi, ef hann hefði þoran til eða nokkut traust á guði sínum, at hann skyldi reyna við þá íþróttir, þær sem þeir vóru vanir at fremja, at vaða loganda eld með berum fótum, eða láta fallask á vápn, svá at þá skaðaði ekki. En biskup, treystandi á guðs miskun, neitaði eigi, vóru þá gǫrvir eldar stórir eptir endilǫngum skálanum, sem í þann tíma var títt, at drekka ǫl við eld.

Biskup skrýddisk ǫllum biskupsskrúða, ok vígði vatn, gekk þá at eldinum svá búinn, hafði mítr á hǫfði ok bagal í hendi; hann vígði eldinn ok dreifði vatninu yfir. Því næst gengu inn þessir tveir berserkir, grimmliga grenjandi, bitu í skjaldar rendr ok hǫfðu ber sverð í hǫndum, ætluðu nú at vaða eldinn; en þá bar skjótara at fram en þeir ætluðu, ok drápu fótum í eldstokkana, svá at þeir fellu báðir áfram, en eldinn lagði at þeim ok brendi þá á lítilli stundu með svá mikilli ákefð at þeir vóru þaðan dauðir dregnir. Þeir vóru fœrðir upp með gilinu ok grafnir þar, því heitir þat síðan Haukagil.

Friðrekr biskup gerði fyrir sér krossmark ok gekk á eldinn miðjan ok svá fram eptir endilǫngum skálanum, en logann lagði tvá vega frá honum, sem vindr blési, ok því síðr kendi hann meinsamligs hita af eldinum, at eigi með nokkuru móti sviðnaðu hinar minnstu trefr á skrúða hans. Snerusk þá margir til guðs, er sá þetta hit háleita stórtákn.

Þenna atburð segir Gunnlaugr munkr at hann heyrði segja sannorðan mann, Glúm Þorgilsson, en Glúmr hafði numit at þeim manni er hét Arnórr, ok var Arndísarson. Ólafr at Haukagili gerði síðan kirkju á bœ sínum, en Þorvaldr fekk honum viðinn til.

Þeir biskup ok Þorvaldr lǫgðu á alla stund með hinu mesta kostgæfi at leiða sem flesta menn guði til handa, eigi at eins þar í næstum sveitum, heldr fóru þeir víða um Ísland at boða orð guðs. Þeir kómu vestr í Hvamm í Breiðafjarðardǫlum um alþingi. Þórarinn bóndi var eigi heima, en Friðgerðr húsfreyja, dóttir Þórðar frá Hǫfða, tók vel við þeim í fyrstu. Þorvaldr taldi þar trú fyrir mǫnnum, en Friðgerðr blótaði meðan inni, ok heyrði hvárt þeirra annars orð. Friðgerðr svaraði orðum Þorvalds fá, ok þó illa, en Skeggi, son þeirra Þórarins, hafði í spotti orð Þorvalds. Þar um orti Þorvaldr vísu þessa:

Ekki er þess getit, at nokkurir menn í Vestfirðinga fjórðungi kristnaðisk af þeirra orðum; en norðr í sveitum, er þeir fóru þar yfir, tóku rétta trú nokkurir gǫfgir menn: Ǫnundr í Reykjadal, sonr Þorgils Grenjaðarsonar, ok Illenni af Saurbœ í Eyjafirði ok Þorvarðr í Ási við Hjaltadal; bróðir Þorvarðs hét Arngeirr ok annarr Þórðr; hann var son Spak-Bǫðvars Ǫndótts sonar landnámamanns, er bjó í Viðvík.

Þessir ok enn fleiri menn urðu fullkomliga kristnir í Norðlendinga fjórðungi, en þeir vóru margir, þó at þá léti eigi skírask at sinni, at trúðu Kristi ok fyrirlétu skurðgoða blót ok allan heiðinn sið, ok vildu eigi gjalda hoftolla. Fyrir þat reiddusk heiðingjar Friðreki biskupi, ok lǫgðu fjandskap á alla þá, er honum samþyktu. Þorvarðr Spak-Bǫðvarsson lét gera kirkju á bœ sínum í Ási, ok hafði með sér prest, er biskup fekk honum, at syngja sér tíðir, ok veita honum guðliga þjónostu.

Við þat varð mjǫg reiðr Klaufi, son Þorvalds Refssonar frá Barði í Fljótum. Klaufi var mikilsháttar maðr; hann fór til fundar við brœðr Þorvarðs, Arngeir ok Þórð, þess ørendis, at hann bauð þeim kost á, hvárt þeir vildi heldr drepa prestinn eða brenna kirkjuna.

Arngeirr svarar: "let ek þik þess, ok svá hvern annan minn vin, at drepa prestinn, því at Þorvarðr bróðir minn hefir fyrrum grimmliga hefnt smærri meingerða, en ek get at honum þiki þessi, en hins vil ek eggja, at þú brennir kirkjuna". Ekki vildi Þórðr samþykkja þeim at þessu ráði.

Litlu síðarr fór Klaufi til um nótt við tíunda mann at brenna kirkjuna; en er þeir nálgaðusk ok gengu í kirkjugarðinn, kendu þeir ákafligan hita ok sá mikla gneistaflaug út í glugga kirkjunnar; fóru þeir brottu við þat, at þeim þótti kirkjan full af eldi.

Annan tíma fór Arngeirr til við marga menn, ok ætlaði at brenna þessa sǫmu kirkju; en er þeir hǫfðu brotit upp hurðina, ætlaði hann at tendra eld á gólfinu við þurran fjallrapa; en því at eigi logaði svá skjótt sem hann vildi, þá lagðisk hann inn yfir þreskjǫldinn ok ætlaði at blása at, er glóðin var nóg, en eigi vildi festa í viðinum; þá kom ǫr, ok stóð fǫst í kirkjugólfinu rétt við hǫfut honum, ok þegar kom ǫnnur, sú nísti klæði hans við gólfit, svá at ǫrin flaug í millum síðu hans ok skyrtunnar, er hann var í; hann hljóp þá upp hart ok mælti: "svá flaug þessi ǫrin nær síðu minni, at ek em ráðinn í at bíða eigi hér hinnar þriðju". Nú hlífði guð svá húsi sínu. Fór Arngeirr á brottu með sína menn, ok leituðu heiðingjar eigi optarr at brenna þá kirkju.

Þessi kirkja var gǫr sextán árum fyrr en kristni var lǫgtekin á Íslandi, en hon stóð svá at ekki var at gert.

Eitt sumar á alþingi taldi Þorvaldr Koðransson trú eptir bœn biskups opinberliga fyrir ǫllum lýð; en er hann hafði fram borit með mikilli snild mǫrg ok sǫnn stórmerki almáttigs guðs, þá svarar fyrstr kynstórr maðr ok gǫfugr, þó at heiðinn væri ok grimmr: Heðinn frá Svalbarði af Eyjafjarðarstrǫnd, sonr Þorbjarnar Skagasonar, Skoptasonar. Heðinn átti Ragneiði, stjúpdóttur ok bróðurdóttur Eyjólfs Valgerðarsonar. Heðinn mælti mart illt við Þorvald, ok guðlastaði mjǫk í móti heilagri trú; ok svá gat hann með sinni illgirnd um talit fyrir fólkinu, at engi maðr lagði trúnat á þat er Þorvaldr hafði sagt, heldr tók þaðan af svá mjǫk at vaxa illviljafull ofsókn ok hatr heiðingja við þá biskup ok Þorvald, at þeir gáfu skáldum fé til at yrkja níð um þá. Þar er þetta í:

Fyrir þat drap Þorvaldr tvá þá er ort hǫfðu kvæðit, en biskup þoldi allar meingerðir með hinni mestu hógveri; en er Þorvaldr hafði drepit skáldin, fór hann til biskups, at segja honum hvat hann hafði gert; biskup sat inni ok sá á bók; ok áðr Þorvaldr gekk inn, kómu tveir blóðdropar á bókina fyrir biskup; skildi biskup þegar, at þat var nokkur fyrirbending; en er Þorvaldr kom inn til hans, mælti biskup: "annathvárt hefir þú framit manndráp, ella hefir þú þat í hug þér". Þorvaldr segir þá hvat hann hafði gert.

Biskup mælti: "hví fórt þú svá með?" — Þorvaldr svarar: "ek þolda eigi er þeir kǫlluðu okkr raga".

Biskup mælti: "Þat var lítil þolraun, þóat þeir lygi þat, at þú ættir bǫrn, en þú hefir fœrt orð þeirra á verra veg, því at vel mætta ek bera bǫrn þín, ef þú ættir nokkur; eigi skyldi kristinn maðr sjálfr leita at hefna sín, þó at hann væri hatrliga smáðr, heldr þola fyrir guðs sakir brigzli ok meingerðir".