Bókastaðir

Þórðr skeggi hét maðr. Hann nam lǫnd ǫll í Lóni fyrir norðan Jǫkulsá, millum ok Lónsheiðar, ok bjó í Bœ tíu vetr. Enn er hann frá til ǫndvegis-súlna sinna í Leiruvági fyrir neðan heiði, þá seldi hann lǫnd sín Úlfljóti lǫg sǫgu - manni, er þar kom út í Lóni. Úlfljótr var son Þóru dóttur Ketils Hǫrðakára, Áslákssonar bifrukára, Unarssonar, Arnar - sonar hyrnu.

Enn er Úlfljótr var nær sextugr at aldri, þá fór hann til Noregs ok var þar þrjá vetr. Þá settu þeir Þorleifr spaki, móðurbróðir hans lǫg þau, er síðan váru kǫllut Úlfljótslǫg. Enn er hann kom út, þá var alþingi sett, ok hǫfðu allir menn ein lǫg síðan hér á landi.

Þat var upphaf hinna heiðnu laga: at menn skyldi eigi hafa hǫfuðskip í haf; enn ef menn hefði, þá skyldi þeir af taka hǫfuð áðr þeir kœmi í landsýn, ok sigla eigi at landi með gapandi hǫfðum né gínandi trjónu, svá at landvættir fœldisk við. Baugr tvíeyringr eða meiri skyldi liggja í hverju hǫfuðhofi á stalli; þann baug skyldi hverr goði hafa á hendi sér til lǫgþinga þeira allra, er hann skyldi sjálfr heyja, ok rjóða hann þar í roðru blótnauts þess, er hann blótaði þar sjálfr. Hverr sá maðr, er þar þurfti lǫgskil af hendi at leysa at dómi, skyldi áðr eið vinna at þeim baugi, ok nefna sér vátta tvá eða fleiri: "Ykkr nefnik í þat vætti", skyldi hann segja, "at ek vinn eið at baugi, lǫgeið; hjálpi mér svá nú Freyr ok Njǫrðr, ok hinn almáttki Áss, sem ek mun svá sǫk þessa sœkja eða verja, eða vitni bera eða kviðu, eða dóma dœma, sem ek veit réttast ok sannast ok helzt at lǫgum, ok ǫll lǫgmæt skil af hendi leysa, þau er undir mik koma, meðan ek em á þessu þingi".

Þá var landinu skift í fjórðunga, ok skyldu vera þrjú þing í fjórðungi hverjum, enn þrjú hǫfuðhof í þingsókn hverri. Þar váru menn vandaðir til at varðveita hofin at hyggindi ok réttlæti. Þeir skyldu dómnefnur eiga á þingum ok stýra sakferli; því váru þeir goðar kallaðir. Hverr skyldi ok gjalda toll til hofs, svá sem nú er kirkjutíund.

Bǫðvarr hinn hvíti af Vors ór Noregi bygði fyrstr at Hofi, ok reisti þar hof, ok gerðisk hofgoði. Hann var faðir Þorsteins, fǫður Halls á Síðu.

Þórir hinn háfi nam land í Krossavík fyrir norðan Reyðarfjǫrð. Þaðan eru Krossvíkingar komnir.

Þorkell hét maðr, er bjó í Krossavík. Hann var Geitisson. Hann var hit mesta afarmenni ok harðfengr ok kallaðr ofrhugi. Hann var þá ókvæntr, er þessi saga gerðisk.

Systir hans óx upp með honum, er Oddný hét; allra kvenna vænst, hverri konu hagari; þó var mikill mállaki á ráði hennar; hon hafði ekki mál, ok var með því alin. Þau unnusk mikit systkin.

Þorkell átti þræl einn útlendan at ǫllu kyni, er Freysteinn hét. Hann var hvárki ljótr né illr viðeignar sem aðrir þrælar, heldr var hann gæfr ok góðr viðrskiftis, ok náliga hverjum manni vænni; því var hann kallaðr Freysteinn hinn fagri.

Krummr hét maðr; hann bjó í Krummsholti; sá bœr er nú eyddr. Hann var Vémundarson, Ásbjarnarsonar, Krummssonar hins gamla. Krummr hinn gamli fór af Vors búferli til Íslands. Hann nam land á Háfranesi inn til Þernuness ok allt hit ytra, bæði Skrúð ok aðrar úteyjar ok inn ǫðru megin at Þernunesi.

Krummr hinn yngri átti þá konu, er Þórgunna hét ok var Þorsteinsdóttir, Vetrliðasonar, Ásbjarnarsonar, gǫfugs manns af Beitsstǫðum, Ólafssonar langháls, Bjarnarsonar reyðarsíðu. Þórgunna var vitr kona, ok meðallagi vinsæl, mjǫk margkunnandi, ekki fríð, enn forn í skapi, heldr harðlynd ok þó órskiftamaðr. Krummr var órikr maðr. Miseldri mikit var með þeim hjónum; var Þórgunna þá roskin kona, er þetta æfintýr gerðisk. Þau áttu ekki barn, svá at sǫgur gangi af.

Styrkárr hét maðr Indriðason, Hreiðarssonar. Þeir váru brœðr Hreiðarr ok Ásbjǫrn, faðir Járn-Skeggja af Yrjum, enn systir þeira var Ólǫf, er átti Klyppr hersir, er drap Sigurð konung slefu. Þeira bróðir var Erlingr, ríkr hersir af Hǫrðalandi.

Erlingr átti þann son, er Ívarr hét, allra manna vænstr, þeira er uppi váru á Hǫrðalandi; því var hann kallaðr Ívarr ljómi. Hann var hverjum manni betr at íþróttum búinn, — ofmetnaðar-maðr svá mikill, at nálega máttu øngir menn mæla né gera til jafns við hann. Hann var ókvæntr langa tíma, ok því, at honum þótti sér nær hvergi fullkosta. Hann sat lǫngum hjá Styrkári frænda sínum á Gimsum í Þrándheimi. Þessi Styrkárr var faðir Einars þambaskelfis. Segja þat ok sumir menn, at þeir hafi brœðr verit Indriði faðir Styrkárs, ok Ásbjǫrn faðir Indriða ilbreiðs.

Ástúðigt var lengi með þeim frændum Styrkári ok Ívari. Ívarr hafðisk lǫngum við í kaupferðum, bæði til Englands ok Danmerkr.

Eitt sumar fór hann til Íslands kaupferð. Hann kom skipi sínu í Gautavík á Austfjǫrðum. Þorkell Geitisson reið til skips, ok bauð stýrimanni heim til sín við svá marga menn sem hann vildi með sér haft hafa. Ívarr þakkaði bónda, ok kveðsk þat þiggja mundu. Ívarr fór heim í Krossavík við fimta mann, ok sat þar um vetrinn. Ívarr var gleðimaðr mikill ok ǫrr af fé.

Þat var einn dag, at Þorkell gekk til tals við Oddnýju systur sína, ok sagði henni, at stýrimaðrinn var heim kominn. "Vilda ek, frændi", segir hann, "at þú þjónaðir honum í vetr, því at hér eru flestir aðrir menn í starfi".

Oddný reist rúnar á kefli, því at hon mátti eigi mæla, enn Þorkell tók við ok leit á keflit; sagði svá: "Ekki er mér um at leggja mik til þjónustu við stýrimann, því at mér segir svá hugr um, ef ek geri þat at þjóna Ívari, at þar muni mikit vánt af standa".

Þorkell reiddisk fast, er Oddný taldisk undan. Enn er hon sá þat, stóð hon upp ok gekk inn, ok tók til þjónustu Ívar, ok helt því um vetrinn.

Enn er á leið, sá menn at Oddný mundi fara eigi kona einsaman. Ok er Þorkell fann þat, spurði hann Oddnýju, hversu háttat væri um hagi hennar, eða hvárt hon væri með barni, eða hverr þat ætti með henni.

Oddný reist þá enn rúnar ok sǫgðu þær svá: "Eigi hefir Ívarr betr launat þér vetrvistina enn svá, at barn þat, er ek geng með, á hann við mér". Setti þá grát mikinn at Oddnýju, enn Þorkell gekk í brott.

Líðr út vetrinn; ok er várar lætr Ívarr búa skip sitt í Gautavík. Ok er þat var búit, býsk Ívarr brott ór Krossavík ok hans menn.

Þorkell ríðr í veg með Ívari, ok er þeir hǫfðu riðit nǫkkura stund, veik hann til við stýrimann: "Hvert ráð gerir þú, Ívarr, fyrir barni því, er þú átt við Oddnýju systur minni, eða viltú gera vel ok ganga at eiga hana, enn ek mun gœða hana svá penningum, at þú sér sœmdr af".

Ívarr brásk við reiðr mjǫk ok svaraði: "Til ills eyrendis hefða ek þá farit til Íslands, ef ek skylda eiga systur þína mállausa; hefir mér kostr verit œðri kvenna ok kynstœrri heima á Hǫrðalandi eða þó víðara í Noregi. Enn þú þarft eigi at kenna mér barn systur þinnar, þó at hon eigi við þrælum þínum. Hefir þú talat við mik mikla svívirðing".

Þorkell svarar: "Vilir þú eigi ganga við barni Oddnýjar, ok smá bæði mik ok hana í orðum, skaltú sjálfan þik fyrir finna. Hefi ek eigi þolat mǫnnum fyrrmeir þvílíka smán".

Ívarr hjó þá til Þorkels; þat hǫgg kom á fótinn ok varð mikit sár. Þorkell brá þá sverði ok hjó til Ívars; enn hann reið undan, enn hǫggit kom á hestfótinn, svá at af tók. Stǫkk Ívarr þá af baki ok rann eftir félǫgum sínum, enn Þorkell reið heim í Krossavík.

Annan dag eftir safnar Þorkell mǫnnum, ok reið í Gautavík með þrjátigu manna. Enn er hann kom þar, hafði Ívarr kipt bryggjum, enn vindr stóð af landi ok sigldu svá til hafs, ok linti eigi fyrr enn hann kom til Noregs, ok fór svá heim á Hǫrðaland ok settisk um kyrt. Þorkell reið heim í Krossavík ok undi lítt við sinn hag, því at hann hafði eigi meiri smán fengit enn þessa alla saman.

At miðju sumri eða litlu síðar fœddi Oddný barn. Þat var sveinbarn svá mikit, at menn þóttusk ekki barn meira nýfœtt sét hafa. Þorkatli var sagt, at systir hans var léttari orðin at því barni, er ætti við henni Ívarr ljómi.

Enn er Þorkell heyrði þat, varð hann œsilega reiðr ok sagði at út skyldi bera. Enn þat var þá lǫg í þann tíma, at út skyldi bera óríkra manna bǫrn, ef vildi, ok þótti þó eigi vel gert. Þorkell lét kalla Freystein þræl, ok bað hann tortíma sveininum. Enn hann taldisk undan, þar til er Þorkell sagði á reiði sína.

Þá var Geitir faðir Þorkels vistum með Þorkatli syni sínum; hann talaði um, at sveininn skyldi eigi út bera; sagði sér svá hugr um segja, at sá sveinn mundi ekki lítill fyrir sér verða, ef hann næði lífi at halda. Þorkell var svá œfr, at hann vildi ekki á þat heyra, ok kvað ekki annat skyldu enn piltrinn væri út borinn.

Nú gekk Freysteinn, þó at nauðigr fœri, til Oddnýjar ok tók upp sveininn ok gekk út með ok til skógar. Hann vafði piltinn í einum dúk, ok lagði flikkis-sneið í munninn; hann gerði skjól undir viðarrótum ok lét þar koma í barnit, ok bjó vel um ok gekk svá frá; fór heim síðan ok sagði bónda, at hann hefði fyrir sét barninu. Bóndi lét vel yfir, ok var nú kyrt um hríð.

Bráðliga eftir þetta er þat at segja, at Krummr bóndi fór í skóg sinn at sœkja við; hann heyrði barnsgrát ok fór þangat til, ok fann sveinbarn bæði mikit ok vænligt; þar lá hjá flesksneið, er hann þóttisk vita at fallit mundi hafa ór munni barnsins ok því mundi þat œpt hafa. Spurt hafði Krummr, at barn hafði verit út borit í Krossavík ok hversu Þorkell hefði hart um mælt; þóttisk vita, at þetta sama mundi vera. Enn með því at þeir Þorkell váru miklir vinir, ok hins annars, at hann sá, at þat var bæði glœpska ok skaði, at þar dœi svá mannlegt barn ok líkligt til stórra afdrifa, þá tók hann þat upp ok hafði heim með sér ok gerði ekki orð á. Þat var á fjórða dœgri, er barnit fansk, frá því er þat var út borit.

Krummr gaf nafn piltinum ok kallaði Þorstein, ok kallaði sinn son vera. Um þetta urðu þau Þórgunna samráða. Vex Þorsteinn nú þar upp, ok leggr Þórgunna við hann ástfóstr, ok kennir honum margt í fræðum. Þorsteinn gerðisk bæði mikill ok sterkr ok viðleitinn um allar íþróttir. Hann var svá sterkr, at þá er hann var sjau vetra gamall, sambauð hann at afli rosknum mǫnnum, þótt fœrir væri.

Þat var einn dag sem oftar, at Þorsteinn kom til Krossavíkr; hann gekk til stofu. Þá sat Geitir faðir bónda á palli ok þuldi í feld sinn. Enn er piltrinn kom í stofuna, þá fór hann mjǫk geystr sem bǫrnum er títt; fellr hann á stofugólfinu. Ok er Geitir sér þetta, skellir hann upp ok hlær. Enn er Oddný sér piltinn, setr at henni grát mikinn.

Piltrinn gengr innar at Geiti ok mælti: "Hvárt þótti þér þetta allbrosligt, er ek fell áðan?"

Geitir svarar: "Þat er satt því at ek sá þat, er þú sátt eigi".

"Hvat var þat?" sagði Þorsteinn.

"Þat má ek segja þér", [sagði Geitir]; "þá er þú komt í stofuna, fylgði þér einn hvítabjarnar-húnn ok rann fyrir innar á gólfit; enn er hann sá mik, nam hann staðar, enn þú fórt heldr geystr ok felt þú um húninn; þat er ætlan mín, at þú sér eigi sonr Krumms né Þórgunnar, heldr mantú stœrri ættar".

Piltrinn settisk niðr hjá Geiti ok skrumuðu þeir. Enn er kveldaði, sagðisk Þorsteinn heim skyldu. Geitir bað hann koma þar oft. "því at mér þykkir sem þú munir eiga hér kynni". Enn er piltrinn var út genginn, kom Oddný þar ok fœrði Þorsteini klæði nýskorin; fór hann síðan heim.

Vandi hann nú kvámur sínar til Krossavíkr. Þorkell gaf sér fátt at piltinum, enn þótti hann þó frágerðamaðr at vexti ok afli. Geitir sagði Þorkatli syni sínum, at þat væri hans ætlan, at þessi Þorsteinn væri son Oddnýjar ok Ívars ljóma, ok mundi verða mikill maðr fyrir sér. Þorkell kveðsk eigi kunna at synja, "skulu vér hér fá sannar fréttir af".

Ok um morgininn sendir Þorkell eftir Krumm ok Þórgunnu ok Þorsteini; ok er þau kvámu, spurði Þorkell glǫggliga at, hversu Þorsteinn væri til kominn. Enn þau hjón sǫgðu allt, hversu til komit var; sagði Freysteinn ok sína sǫgu ok bar allt saman. Þótti Þorkatli nú vel um gengit, ok kunni Freysteini þakk ir fyrir. Vaknar Þorsteinn nú við ætt sína, ok fór hann nú vistafari til Krossavíkr ok gerir Þorkell við hann raunvel.