Bókastaðir

Þat var einn tíma um vetrinn, at Eiðr varð varr við, at faðir hans reið heiman á laun ok upp í hérað; þóttisk hann vita, at hann ætlaði til stórræða nǫkkurra; því reið hann eftir honum við hinn tíunda mann. Fundusk þeir uppi við Króksstaðamela. Skeggi spurði Eið, hvert hann ætlaði.

Eiðr segir: "Ek vilda fylla flokk þinn, faðir minn".

"Vel man þér þat fara, frændi, enn ek man ríða heim aftr; því at mér er krannt".

"Svá má vera at sé", sagði Eiðr; enn ek man ríða til Torfustaða; því at ek á þangat erendi". Síðan skilja þeir.

Þenna sama dag hafði Ásbjǫrn gengit til laugar, ok sex menn með honum.

Nú er at segja frá Þórði hræðu. Hann vaknar þann sama morgin, ok mælti við brœðr sína: "Svá hafa mér draumar gengit, sem þeir Miðfjarðar-Skeggi ok Ásbjǫrn muni sitja um líf mitt; man ek nú fara, frá húsi í dag ok gildra til veiða nǫkkurra, ef færi gefsk á; því at ek vil eigi lengr eiga þá báða yfir hǫfði mér, Ásbjǫrn ok Skeggja. Skulu vér fara sjau saman, brœðr mínir ok Eyvindr ok þrír menn aðrir".

Síðan taka þeir vápn sín, ok ríða til Reykja. Í þann tíma gekk Ásbjǫrn frá laugu, ok sá mannareiðina.

Ásbjǫrn mælti við sína menn: "Þar ferr Þórðr hræða, ok láta ófriðlega, ok man hann vilja hafa minn fund; skulu vér snúa upp á hólinn ok bíða þar".

Þeir gera nú svá. Kemr Þórðr nú at, ok slær þegar í bardaga; váru hvárirtveggja hinir ákǫfustu; því at engi var liðsmunr. Þórðr varð skjótt mannsbani. Þar fellu þrír menn af Ásbirni; enn einn af Þórði. Þá sótti Þórðr at Asbirni, ok veitti honum mǫrg sár, svá hann var nær óvígr. Í því kom Skeggi at með brugðnum Skǫfnungi.

Hann mælti til Ásbjarnar: "Því rennr þú eigi, hinn armi".

Hann svaraði, ok kvað vísu:

Settisk Ásbjǫrn nú niðr; því at hann mœddi blóðrás, svá hann var yfirkominn. Skeggi hjó til Þórðar, ok kom þat á ǫxlina; var þat svǫðusár.

Ok í því kom Eiðr at með tíunda mann ok hljóp þegar á millum, ok kvað þá eigi lengr berjask skulu. Hann kveðsk ok skyldu drepa Ásbjǫrn, nema hann gerði einn um.

Ásbjǫrn segir: "Þat var mitt erendi út hingat, at sœkja festarmey mína; enn er ek frétta víg bróður míns, þá var víst með mér at hefna hans; enn nú er svá orðinn fundr várr, at ek kýs heldr frið við Þórð".

Þórðr svaraði: "Fóstra mínum vil ek unna virðingar af málum þessum; enn ekki hirta ek ella um sættir; fœri þá enn leikar, sem verða mætti".

Svá lýkr, at þeir sættask, ok skal Eiðr gera um ǫll mál þeira ok vígaferli. Gengu þeir til handsala, Þórðr ok Ásbjǫrn ok Skeggi.

Hǫnd Þórðar þrútnaði ok blés upp. Eiðr skar ór eggfarveginn ór sárinu; tók þá ór verkinn allan.

Eiðr stefnir nú heraðsfund. Kómu þeir þar allir, Skeggi ok Ásbjǫrn ok Þórðr. Lauk Eiðr þá upp sættargerð með þeim.

"Þat er gerð mín", segir Eiðr, "at fyrir víg Ǫzurar geri ek tvau hundruð silfrs, enn hit þriðja skal falla niðr fyrir fjǫrráð við Þórð ok allan fjandskap; enn menn Ǫzurar allir óhelgir fyrir tilfǫr við Þórð; enn fyrir víg Orms geri ek tvau hundruð silfrs; enn fyrir áverka þann, er faðir minn veitti Þórði, geri ek hundrað silfrs; síðan skal Ásbjǫrn fá Sigríðar, sem ætlat var í fyrstu; skal Þórðr hafa inni brúðhlaupit. Hér er ok hundrað silfrs, Ásbjǫrn, er vit fóstri minn viljum gefa þér í frændbœtr".

Allir þǫkkuðu honum fyrir. Skeggja fansk fátt um, enn kvaðsk mundu halda sættir ok grið.

Þórðr þakkaði fóstra sínum sættargerð; "enn ekki vil ek hafa þat hundrað, er þú gerðir mér til handa; skal Skeggi þetta fé ekki út greiða; því at ekki myndi Þórðr, faðir minn, eða Hǫrða-Kári taka fémútu á sér, ok eigi skal ek taka".

Þetta mæltisk vel fyrir; hafði Þórðr virðing af málum þessum.

Nú býsk Þórðr við brúðhlaupi, ok býðr til mǫrgum mǫnnum. Ok um kveldit skipar Eiðr mǫnnum í sæti. Skeggi sat í ǫndvegi á hinn æðra bekk, ok Þórðr næst honum. Gegnt Skeggja í ǫðru ǫndvegi sat Ásbjǫrn brúðgumi, ok Eiðr hit næsta honum. Brúðkonur sátu á þverpallinn. Var þar veitt vel um kveldit. Allir menn váru þar kátir, nema Skeggi; hann var heldr ófrýnn. Gengu menn til svefns um kveldit.

Um morgininn gengu menn til drykkju eftir vanda. Þunglíft var Skeggja, ok sofnaði hann undir borðinu. Hann hafði lagt Skǫfnung at baki sér. Illa líkaði Þórði, er Skeggi var ókátr um veizluna, ok tók hann sverðit Skǫfnung ok brá.

Eiðr mælti: "Þetta er þarfleysa, fóstri minn".

Þórðr svarar: "Hvat man saka"?

Eiðr segir: "Þat er náttúra sverðsins, at nǫkkurt verðr at hǫggva með því hvern tíma er brugðit er".

Þórðr segir: "Þat skal prófa", ok hljóp út, ok kvað hann skyldu gørtra við merarbeinin, ok hǫggr hross eitt, er stóð í túninu.

Eiðr kvað þetta illa orðit.

Nú vaknar Skeggi, ok saknar bæði sverðsins ok Þórðar. Hann varð reiðr ok hljóp út, ok spurði, hvárt Þórðr hefði tekit sverðit.

Eiðr segir: "Ek veld því, faðir minn, er Þórðr hjó hrossit; því at ek sagða náttúru sverðsins".

Þórðr kvaðsk sjálfr valda.

Þá mælti Skeggi reiðr mjǫk: "Ek vil nú at vit reynum með okkr".

Þórðr kvaðsk þess albúinn. Þeir Eiðr ok Ásbjǫrn gengu á milli, svá þeir náðu eigi at berjask.

Þá mælti Þórðr: "Með því at þeir vilja eigi, at vit reynum með okkr, þá ætla ek vel fallit, at Skeggi geri einn um, ef honum þykkir sér nǫkkur svívirðing gerr hafa verit".

Eiðr mælti: "Þetta er vel boðit, faðir, at taka sjálfdœmi af slíkum manni, sem Þórðr er".

Þetta þiggr Skeggi, ok gerði tíu kýr til handa sér.

Þórðr svaraði: "Þetta skal vel greiða".

Líkaði nú hvárumtveggja allvel, ok skildu með vináttu.

Skjótt eftir brúðhlaupit kom Þórðr at máli við Eið, ok mælti: "Þat vilda ek, fóstri minn, at þú riðir með mér norðr á Miklabœ, at biðja Ólofar Hrolleifsdóttur til handa mér".

Eiðr segir: "Skylt er þat, fóstri minn, at ek ríða, hvert er þú vilt".

Síðan ríða þeir heiman, Þórðr ok Eiðr, Ásbjǫrn, Eyjólfr ok Steingrímr. Þeir ríða þar til, er þeir koma á Miklabœ. Var þeim þar vel fagnat. Um morgininn bar Þórðr upp erendi sín, ok hóf bónorðit við Ólofu. Hon tók því vel, ok gekk kaupit skjótt fram; váru váttar at heitorði, ok ríða þeir heim. Ólof húsfreyja hafði brúðhlaup inni. Þórðr bauð Eiði til veizlunnar ok Ásbirni mági sínum, ok leysti þá út með virðulegum gjǫfum.

Um várit setti Þórðr bú á Miklabœ; enn þeir brœðr hans, Eyjólfr ok Steingrímr, bjuggu á Ósi í Miðfirði. Þórðr varð skjótt auðigr maðr af smíðum sínum.

Maðr er nefndr Þorgils, góðr bóndi. Hann bjó at Hrafnagili í Eyjafirði. Hann gerði Þórði hræðu orð, at hann skyldi koma norðr til hans ok smíða skála hans. Þórðr hét ferðinni, ok reið heiman, þá er hann var búinn, við annan mann, upp eftir Skagafirði ok norðr Øxnadalsheiði.

Í þann tíma kom skip af hafi at Gásum í Eyjafirði. Þar var á sá maðr, er Sǫrli hét ok kallaðr Sǫrli hinn sterki. Hann var allra manna sterkastr, ok vígr hverjum manni betr. Hann var vel at sér; hverjum manni líkaði vel við hann. Hann var fǫðurbróðir Orms, er Þórðr hræða drap, ok Ásbjarnar. Sǫrli fær sér hesta, ok ætlar at ríða vestr til Miðfjarðar, til frænda sinna. Frétt hafði hann víg Orms bróður síns. Hann reið frá skipi við átjánda mann, upp eftir Øxnadal, ok svá fram á heiði til Lurkasteins.

Þenna sama dag reið Þórðr hræða yfir heiðina, alt þar til hann kom norðr á hólana fyrir ofan Lurkastein. Hann sá þá hvar átján menn ríða í móti honum, ok þykkisk eigi vita hverir væri ok stígr af baki. Þessa menn berr brátt at. Þórðr heilsar mǫnnum þessum, ok spyrr foringja þeira at nafni. Hann kvaðsk Sǫrli heita.

"Ertu kallaðr Sǫrli hinn sterki"? segir Þórðr.

"Kalla máttu mik þat, sem þú vilt", segir Sǫrli; "eða hverr ertu"?

"Ek heiti Þórðr", segir hann.

"Ertu Þórðr hræða, er drepit hefir Orm, frænda minn"?

"Sá er maðrinn hinn sami", segir Þórðr, "ok máttu nú hefna hans, ef þú vilt; enn ekki hefi ek nú búizk við þínum fundi; því at ek vissa eigi, at þú vart út kominn; enn heyrt hefi ek þín getit, ok bœtt hefi ek víg bróður þíns".

"Engu hefir þú mér bœtt", segir Sǫrli, "ok skal ek ekki níðask á þér. Allir mínir menn skulu sitja hjá, enn vit skulum berjask tveir einir; svá þó at ek falla fyrir þér, þá banna ek hverjum manni at gera þér mein nǫkkurt".

Síðan ganga þeir saman, ok berjask alldjarflega. Fann Þórðr þat brátt at Sǫrli var afbragðsmaðr sakir vápnfimi, ok eigi þóttisk hann hraustara mann fyrr hafa fundit. Veitti hvárr ǫðrum stór sár ok mǫrg; enn svá lauk, at Sǫrli fell dauðr til jarðar; enda var Þórðr svá yfirkominn at hann komsk eigi sjálfr á bak utan fǫrunautr hans styddi hann, ok þurfti þó alls við, ok riðu ofan í Øxnadal til þess bœjar er Þverá hét. Þar bjó bóndi sá, er Einarr hét. Hann tók vel við Þórði; lá hann þar lengi í sárum, ok varð heill.

Sǫrli var heygðr þar í hólnum, sem fundrinn var, ok þótti at honum hinn mesti skaði. Menn hans riðu vestr í Miðfjǫrð, til Reykja, ok sǫgðu Ásbirni ok Skeggja víg Sǫrla, frænda þeira. Þótti þeim þat mikit at frétta, enn þótti þó várkunn á við Þórð, at hann verði hendr sínar.

Nú er þar til at taka, at Þórði batnar sára sinna, ok ríðr þaðan inn til Hrafnagils, ok smíðaði þar skála um sumarit, þann sem enn stendr í dag. Hann hefir ok gert skálann út í Hǫfða í Hǫfðahverfi. Eftir þat reið Þórðr vestr í sveitir ok sættisk á víg Sǫrla við Ásbjǫrn mág sinn ok Skeggja; reið síðan norðr til Miklabœjar til bús síns.

Ásbjǫrn keypti Bakkaland í Miðfirði ok bjó þar þrjá vetr. Hann var uppvǫðslumaðr í skapi, svá hann mátti eigi vera hér með frændum sínum; því seldi hann landit, ok fór utan, ok staðfestisk í Noregi ok jók þar ætt sína. Góðar váru samfarir þeira Sigríðar, ok þótti hon hinn mesti kvenskǫrungr, sem kyn hennar var til.

Eiðr var lǫngum í kaupferðum, ok var á hendi tígnum mǫnnum, ok jafnan mikils virðr. Enn er honum leiddisk þat, settisk hann í búnað.

Hinn efra hlut æfi Skeggja fór hann suðr í Ás, í Borgarfjǫrð, til Eiðs, sonar síns, ok andaðisk þar; var hann heygðr fyrir norðan garð. Má þar sjá bein hans í náttmálavǫrðunni.

Eiðr bjó í Ási til elli. Jafnan fundusk þeir fóstrar, Eiðr ok Þórðr, ok gáfusk gjǫfum; skildi aldri þeira vináttu, meðan þeir lifðu. Ekki kom Þórðr til Noregs síðan hann fór þaðan, því at hann var útlægr gerr, ok brœðr hans, fyrir aftǫku Sigurðar konungs slefu Eiríkssonar. Mikil ætt er komin frá Þórði hræðu, ok margir gǫfgir menn, bæði í Noregi ok á Íslandi.

Þat er mál manna, at þat hafi orðit at áhrinsorðum, er Þórðr mælti at jafnan myndi vera nǫkkurar hræður í Miðfirði; hefir þar jafnan verit deilugjarnara, enn í ǫðrum heruðum.

Þórðr hræða varð sóttdauðr. Hǫfum vér ekki fleira heyrt með sannleik af honum sagt. Ok líkr hér nú sǫgu Þórðar hræðu.