Bókastaðir

Ef menn vilia girnazt ath heyra þau stórtiþindi er verit hafa j fornum sid verdur huarteggia ath gera. ath spyria þess er menn vitu ei adur og suo festa j minne ef menn vilia kunna vkunnar søgur og lángar þa er betur, og geingur sídur or minne ath ritadar see. Þesse sagha er ein af þeim stærstum søghum er gerfuar hafa verit j þyverskri tunnghu er sagt er fra Þidreki kongi og hans køppum Sigurdi Fabnis bana og Niflunghum Villtina monnum og morghum audrum kóngum og køppumm er koma vid þessa søghu.

Sagha þessi hefdzt wt aa Pul og fer nordur wmm Lunbardi j Fenidi j Suaua j Vngaria j Pulina land j Ruzia j Windland j Danmork og Sviþiod wm allt Saxoniam og Frakland og westur wmm Walland og Hispaniam og wmm aull þesse rijke geingur þesse sagha þa er aull er saugd af þeim stórmerkium er þesser menn hafa gert er fra er saght j hveriu lannde þeirra er nefnd eru. og Daner og Sviar kunnu ath seigia hier af margar søgur enn sumt hafa þeir fært i kuæde sin er þeir skemmta rikum monnum. morg eru þau kuæde kvedinn nu er fyrer longu voru ort epter þessare søghu. Norræner menn hafa samann fært nockurn part søghunnar, enn sumt med kvedskap. þath er fyrst fra Sigurdi ath seigia Fabnisbana Volshunghum og Niflhungum og Welent smid og hans brodur Egli. fra Nidungi kongi og þo ath nockut bregdist athkuædi vmm manna heiti edur athburde þa er ei vndarligt suo margar søghur sem þesser hafa sagt enn þo rijs hun nær af einu efni. þesse sagha er samansett epter søgn þydskra manna, enn sumt af þeirra kuædum er skemta skal rikumm monnum og fornort voro þegar epter tiþindum sem seiger j þessare søghu og þo ath þu taker einn mann vr hverre borg vmm allt Saxlannd þa munu þessa søghu aller aa eina leid seigia enn þui vallda þeirra hin fornu kuæde, enn þeirra kuedskapur er settur epter þui sem vier meigumm vid kiennast ath kuæda hattur er j vorre tunngu. ad sumunm ordumm verdur ofkuedit saker skalldskapar hættar og er sa mestur kalladur sem þa er lofadur. suo og vmm mannfallit ath kalla ath þa falli alþydann er fallner voru hiner agiætustu menn er aadur voru lofader. enn þat skalltu skilia ath su audn se vordinn mest af rikismanna falle og af þui ath ongver eru þeirra jafningiar. epter þui sem seiger Hallfredur. Nordur eru oll of orden, aud lond ath gram daudan, allur glepst fridur ath falli, folkstyggs sonar Tryggua. Ei var suo sem hann kuædi ath aud væere nordur lond þott Olafur væere fallinn, enn þat færdi hann til lofs vid kong ath eingi þuilijkur madur væere epter aa Nordurlondumm sem Olafur Tryggvason. suo verdur og frægur j ollum londum suo vídt sem þesse sagha fer af stórverkumm þeim er Þidrekur kongur og hans kappar og adrer þeir er iafnframm honum lifdu hafa gert.

Sagan er a þa leid samansett ath nefnder eru j fyrstu høfdingiar þeir er radit hafa londumm og af þeirra nafni kollud verit þiodin su er þeir hafa styrt og med þeirra ættmonnum sijdann og hellst þat enn j dag. þesse saga hefer gier verit j þann tijma er Constantinus kongur | hinn mikli var andadur er naliga hefer kristnad allann heiminn. enn þegar epter hans andlat spilltist kristninn og hefur villur aa marga lund suo ath j fyrra lut þessarar søgu voru ongver þeir ath rietta tru hefde. enn þo trudu þeir sa sannann gud og vid hans nafn sóru þeir og allt hans nafn lofudu þeir. Marger voru adrer kongar j þann tijma myklu fleire enn Þidrekur er þo þessi sagha se mest af ger. Þat seigia flester menn, ath fyrst epter Noha flod voru menn suo storer og sterker sem risar og lifdu marga manns alldra. enn siþann framm lidu stunnder urdu nockrer menn litler og osterker, sem nu eru, og so langt er frá leid Noaflode, þa urdu þess fleire osterkare, enn hiner sterku menn giordust þa faer i hundrads flocke, þa voru þeir halfu færre er atgiorfe høfdu edur frækleik efter sijnumm forelldrum. enn þo ath folkit minkadizt þuarr huorki kapp nie agirni ath afla fiar nie metnadar og þadann giordust orrostor stórar þui hefer suo optliga tilborit ad einn sterkur madur hefer haft hialm og brynnio suo traust ath ecke fieck einn vsterkur madur magn til vpp ath vallda af jordunne hann atte og huast sverd og stint suo ath þat mátte vel hæfa hans afle hann drap opt einnsamann med sinumm vopnunum c. manna vsterkra enn þo ath hans sverd bite ei vapninn er fyrer voru þa var þo suo hart tilreidt ath ei matte standazt mio bein edur þunner legger. þat ma ei þikkia vndarligt þo ath vsterkur madur mætte ei med litlu afle sundur sníða hinns sterka manns bein vopn þau er hann fieck ei borit. Enn þa er Þidrekur kóngur var og hans kappar þa var laungt lidit fra því er mannfolk þvarr ok faer voru þeir j hueriu landi er halldist hafe ath aflinu ok þui ath þeir sofnudust ei allfaer j einn stad hiner sterku menn og hvør þeirra hafdi hin bestu vopn þau er iafnvel snidu vopn sem holld þa ma ei wndra ath ryrt yrdi fyrer þeim lid smamennis og vsterkt þat maa ei tortryggia þott forneskio sverd bito jarn þau er med suo myklo afle voro tilreidd ath enn eru þau sverd gior ath ei sliófiz þo ath jarn se hoggvid medur. Enn hver frasogn man syna ath ei hafa aller menn verit med einni natturu fra sumum er soghd speki mikil sumum afl edur hreysti edur nockurskonar atgerfi edur hamingia suo framt ath frasagner meigi af verda. Annar soghu háattur er þat ath seigia fra nockurzkonar aurskiptum fra kynzlum edur vndrumm þviat a marga lund hefer vordit j heiminum þat þikkir j odru lanndi vndarlight er j odru er titt. svo þikkir og heimskumm manne vndarlight er frá er sagt því er hann hefer ei heyrt. enn sa madur er vitur er og morg dæmi veit honum þikker ecki vndarlight er skilning hefer til hversu verda ma enn far man suo fródur er þui einu skal trua er hann hefer sied enn sumer menn eru suo heimsker ath þui sijdur meiga þeir skilia þat er þeir hafa nysied edur nyheyrt enn vitrer menn þott þeir hafe spurn eina til enn er fra lijdur nockura stunnd þa er heimskumm manne sem hann hafe vsied edur vheyrt. Enn soghur frá gofgumm monnum er nv fyrer þui nytsamligar ath kunna ath þær syna monnum dreingligh verk og fræknlighar frammkuæmder enn vand verk þydazt af leti og greina þau suo gott fra illu hverr er þat vill riett skilia þat er samþycke margra manna suo ath einn madur ma gledia þa marga stund enn flester skemtanar leikar eru setter med erfide enn sumer med miklum fekostnadi sumer verda eigi algerfuir nema med mannfiaulda. sumer leikar eru fara manna skemtan og standa skamma stunnd. sumer leikar eru med mannhættu, enn sagna skemtan edur kuæda er med onghum fekostnade edur mannhættu, ma einn þar skemta morgumm monnumm sem til wilia hlyda þessa skemtan ma og hafa vid fa menn ef vill hun er iafnbuinn nott sem dagh og huart sem er liost eda myrkt. enn þat er heimskligtt ath kalla þat lyge er hann hefer ei sied edur heyrt enn hann veit þo ecke annat sannara vmm þann lut, enn þat er viturlight [ath skoda med skemtan j samvitsku sialf sijns þat sem hann heyrer fyrr enn oþeckiz vid edur fyrerlijti. enn sua ma vera ath sa er tilhlyder [vili fyrer því eigi til hlyda ath þat er vlijkt hans verkum ef sagt er fra mikilli athgerfi edur storvirkium þeirra er þessi sagha er frá enn allir hlutir [þeir er þessir menn [hafa haft j athgerfi vmmframm adra menn er saghann er fra þott mikit þiki af sagt þeim er tilhlyda þa meiga þad aller skilia ath ei ma suo mikit fra seighia þessum lutum og ødrumm ath ei munde almattigur gud fa gefit þeim þetta allt og annad halfu meira ef hann villde.

Hier hefur vpp saughu fra Þidreki kónge.

Her hefvr vpp og seiger fra einumm riddara er fæddur var i þeim stad er heiter j Salerni. þar red rikur jarl sa er Rodgeir hiet og hans broder Brunnsteinn. Jarlinn atte eina dóttur er hiet Hilldisvid. hun var meyia fegurst og best ath sier gioR wmm alla hluti er til ma henda og betra er ath hafa enn missa. jarlinn vnne henne mikit og allt borgarlid af fegurd og kurteisi milldi og litilæti og allskonar list. Einn riddare hiet Samson hann var allra riddara bestur og vaskastur. hans haar og skiegg var svart sem bik og huorutveggia yfrit sitt. hann var aa allann vöxt sem rise fyrer vtann þat ath hans legger og limer voru ei svo hafer. enn digurleiki og afl sem hinn sterkazti risi. hans andlit var lángt og breitt hardlikt og grimmlikt, millumm hanns augna var spannar og hans brynn voru sídar miklar og svartar suo sem tuær krakur sæte yfer hans augumm. hann var døcklitadur og þo manna dreingiligstur. hans hals var harla digur og herdar harla breidar og þyckvar og armar digrer og harder sem stockar edur steinn vidkvomu. hans hønd var føgur og miuker fingr og vel vaxinn og med þvi mikla afle hefer hann fimleik bædi hest ath rída og allskins leika ath fremmia ei sídur vm fimleik enn afl. hans athgerfui var vmm framm hvernn mann i werolldinne i þann tima. hann var nockud høfug eygdur blídur og litilátur vid alla menn rika og vrika, suo ath hinumm minnsta manni svaradi hann hlæiandi og eingi var suo fatækur ath hann fyrerliti. hann er vitur og diupsær og fyrerhyggio madur mikill, milldur og storgiofull suo ath ecke sparer hann vid sijna vine fee nie fullthingh þo ath allstora naudsyn beri til handa edur mannhættu hann er mykell hreistemadur, ad alldreij kom hann j so mykla mannhættu, ath hann mun hrædast nie einn mann ottazt. hann framdi opt orrostor og ein vige einn vid marga, enn alldrei kom hann þar til vigs ath ei hefer hann enn betra hlut. hanns heit voru aull føst hvort er hann hiet góðu edur illu. huert ræd er hann ætlar fyrer sier þa skall hann alldrei afláta fyrr enn þat er frammkomit hvort sem þat er mikit edur litid edur fra bana ella. Enn af þessu ollu saman verdur hann frægur suo ath viner hans og aller kunner menn vnnu honum enn vviner hans voru þo hrædder vid hann þott þeir spyrdi ath eins af honum.

Enn alldrei gerdi hann suo mikit storvirki ath hann munde þvi hrósa. enn þa er adrer lofa hans afrek þa hlyder hann til enn ecke talar hann til. hann þionar vel Rodgeir jarli og af honum hefuer hann mikinn metnad sem van er. Samson leggur mikla ást vid Hilldisvid jarls dottur. ok suo fer vmm sider, ath hann vill fá hennar ást, huort er hann kiemst ath med gódu edur illu.

Nu er þat einn dag ath jarl situr ath matbordi enn fyrer honum er Samson riddari. Nu sennder jarl af sinu bordi hinar bestu kræser med ij silfur diskumm gylltum Hilldisuid dottur sinne. Nu tekur Samson þessa diska og setur sinn á hvora hønd sína og ber hátt. hann geingur nv til Hilldisvid og sveinn hans med honum. hann mællte vid sveininn. gack og tak hest minn og oll mín vapn og alla hina bestu mina gripi og lát þetta buit þa eg geing vt af þessumm gardi. Nu fer Samson j gardinn og bidur vpp láta kastalann. enn sa er giætti dyranna lauk vpp. Nu geingur Samson riddari vpp j hinn hæsta turn þar sat jarls dotter med fár konur vnder matbordi. Nu geck Samson riddari ath henne og laut henne og mællte. Sit heil frv og allar þier. þær fagna honum vel og bidia hann eta og drecka med sier. Hann gerer suo og talar vid hana sitt eyrindi. ok litlu sijdar enn bord voru i burtu tok hun gersimar sínar hinar bestu og mællte nv vid sinar fylgiss-konur med grati. hier er nv kominn riddari Samson og vill mig j burtu hafa vtann vilia mins fedur og minna frænda. enn huad munum vier banna honum þat er hann vill gert hafa. þo ath hier være c. riddara munnde hann þo einn samann hafa heþann slijkt er hann villde og þui tok ek minar gersimar og aull hin bestu klædi ath þo var min skemm full mikil ath fara med einum manne og skiliast suo fra minum fedur og frændumm og virkta monnum og allri tign og riki. Nu vil egh bidia ydur ath þier leined þessu sem leingst fodur minn þviat egh veit ath hann rídur epter þegar hann veit og verdur varr vid enn ef þeir finnazt þa er riddari Samson suo godur dreingur og mikil kempa ath fyrr enn hann læti sitt lijf man egh sia margann mann klofinn og skiolld brotinn og blodga brynnio, ok margann minn frænda edur æstvin steypazt høfudlausann til jardar. Nu setur Samson riddari jarlsdottur a sinn arm og ber hana vt af kastalanumm, enn epter eru allar hennar konur gratandi, fyrer vtann gardinn var hans sveinn med ij hesta annar med sodli enn annar med þeirra gersimum. Nu vapnar hann sik og hleypur a sinn hest tekur nv sina frv og setur a sitt kne og rijdur af borginne langhann vegh þar til hann kiemur j einn skóg, hann er mikill og vbygdur. hann giorer þar eitt hvs ok þar i woru þau lánga hrijd.

Morghum døghum siþar spyr Rodgeir jarl ath dottir hanns var j burtu tekinn og suo hverr þat hefuer giørt og hversu tilbar. jarl harmar þat miogh. ok ei veit hann hversu hann fær þessa hefnt skamlaust. Hann lætur nu brenna þau bv er atte Samson riddari, ok vpp tok hann oll hans bvfe og eignar sier enn gerir vtlaga Samson riddara vmm allt sitt riki bidur nv alla sina menn drepa hann hvar sem þeir ná honum.

Sem riddare Samson spyr ath hann er vtlagi ger og fridlauss ridur hann af skóginumm þar til er hann kiemur til bua jarls og brenner þau og drepur bæde menn og fee. enn allt þat er þui matti vid koma flyr vndann. enn er hann snyr apttur a skoginn, þa kiemur j mot honum Rodgeir jall med þusund manna. Og þegar Samson riddare sier þetta snyr hann apttur sijnumm heste og lystur hann med sporumm og ridur i giegn þeim alldiarfligha og ad sier spenner hann fast sinn hialm og brynniu og framm setur sinn skiolld og gladiel og hid fyrsta lagh leggur hann einn riddara jarls i hans brióst i giegnumm brynniuna og briosted og ut vinn herþarnar og kastadi honum langt aa jorþina daudumm.

Og nu dregur hann sitt sverd vr slidrumm, þad var hardt og breidt og allra sverda best. Hann hoggur hid fyrsta høgg til þess manns er bar merki fyrer jarle a hans auxl hina vinnstre suo ad j sundur sneid brynniuna og búkinn til hægra vegs og fiell sinn vegh hverr lvtur til jardar og i sunndur merkis stonginn og fiell merkit a jaurd. Og nu hoggur hann a hægra vegh sier til eins riddara a hanns bak fyrer ofann sodulbogann og j sunndur manninn med brynniunne og fiell hann med tveim hlutum a jord. Ok nv hoggur hann til sialfs jalls a hans hals suo ath j sunndur tók brynniuna, ok j sama høggi geingur af hofud hestsins med brynniunne og fiell a jord allt senn daudt, jarlinn og hesturinn. Ok a litilli stundu hefer hann drepit xv riddara. og nu er hogginn af honum hans hialmhattur og hans vapnrockur og saudul klædi er af silke var giørt. enn heill er hans hialmur og brynnia, hestur er ecke sár. Ok nv flyia aller riddarar og þiker sa best hafa er honum er firstur. Nu ridur Samson a riddare a skóginn, þar er fyrer hanns frv ok nv dvelst hann þar vmm hrijd. Enn er riddarar koma apttur j Salerni kunnu þeir ath seigia dráp jarls og xv riddara med honum ok suo hverr þat hefer giørt. Ok nu er Salernis borg hofdingialaus.

Frá Brunsteini kóngi.

Þann sama dag lætur Brunsteinn broder Rodgeirs jarls þings kvedia og taka sig til kongs yfer allt þad riki er jarl hafde átt. Brunsteinn kongur ridur margan dagh ath leíta Samsons riddara med mikla sveit. enn riddari Samson ridur jafnann vhrædiligha j kongs bv og brenner þar stórar eigner og drepur marga menn. Nu hefer þesse vsætt stadit vm ij ær.

Frá Brunsteini kongi, er hann ridur ath leita Samsons.

Kongurinn ridur eitt sinn ath leita Samsons riddara ok med honum c riddara og finnur hann ei. Enn ath aptni eins daghs ridur kongur til eins kastala er stendur vid skógin, ok er hann þar þa nótt. Enn ad midri nott kiemur þar riddari Samson einnsamann. Nu er luktur kastalinn enn vardmenn voru sofnader. Nu hyggur hann ath hversu med skal fara, og stigur af heste sinumm og binndur hann. Eitt litid þorp var vid kastalann þar byggia fatæker menn. þar til geingur hann og fær sier elld og geingur j eitt hvs og brenner siþann tekur hann einn brand loghanda og skytur vpp i kastalann. Ok þui næst logadi hvert hús ok vid þetta vakna vardmenn og hlaupa vpp akafligha og blása j lvdra og kalla ath vfridur se kominn. Enn hver sem vaknar tekur sin klædi og vapn og heitir hver a annann ath forda sier þetta herbod kiemur næst fyrer konginn og hann klæddizt skiótt og vapnast og hleypur a sinn hest og rijdur vt af kastalanumm og med honum vi riddarar og rida sem akaflighast mega þeir ok venda til skógarins og hyggia nu aller ath þetta mune vera hermenn er brenndt hafa kastalann, þuiat mikill lvdra gángur ok vapna brak var ath heyra a þeirre nótt. Enn þo ræddust þeir naligha sialfa sig. Nu flyia allir, sumer a hestum, sumer hestlauser edur med vapnum, sumer vapnlauser edur naligha klæd-lauser. ok a þeirre nott giorer riddare Samson morgumm manne skomm og skada ok morghum veiter hann bana ádur daghur komi.

Kongurinn rídur j skoghinn langha leid. þar til er hann finnur eitt hvs, enn i þui hvse stód ein kona. kongur kienner hana ok er þar Hilldisvid hans frændkona. Hann spyr, hvi hun er þar, edur hvar hennar vnnasti sie. og suo ef hun vill med þeim fara? Hun svarar. herra seiger hun. þetta hid litla hvs er mitt herbergi, enn riddare Samson reid j burtt ondverda nott. enn ef þier hafed ecke vordit varer vid hann þa veit ek ei hvert hann er ridinn, edur huersu komu þier hinghat suo langt i þenna skóg og suo mikinn myrkuid og vkunnar leider edur fyrer hvi ridur þu vm nætur edur hvar er þitt nattból, og vndrumst ek þess ath þier erut hier suo snemma komner. Enn riddari Samson sagdi mier ath tilþyrfti halfann dagh adr afkvæmi þessum skóge. kongur svarar. þu munnt seigia satt frv. þetta er long leid suo ath furda er ath er wier hofum ridit a þessum skoghi, enn giardags ath aptni tokumm vier herbergi j einum kastala og vøknudum svo at hvert hvs logadi og þar med óp og lúdragáng. voru vær adr c. riddarar enn eg reid a þenna skog med ei fleiri enn vi. enn ei vitum vier huaþann herinn kom. Nu svarar frv Hilldisvid. Ef suo er sem mik varer þa hefer þessa hlute alla giert einnsamann riddari Samson ath mikinn skada hefer iafnann giert ydur. Nu svarar kóngur. Vijst ertu heimsk og miok ertu dvlinn ath riddara Samson ath hann munnde einnsaman brenna vorn kastala og giora suo mikinn storm sem þar vard edur hann munde þeyta ein þria tighi lúdra j senn. tak skiott þín klædi og far med oss. full leinghi hefer þu hier verid illa stodd þier og þijnumm frænndum. Hun svarar, ei mun egh fara med ydur ath sinne þviat þo weit eg ath þier hafued brált yfrit ath vinna snuet hestumm ydrum og svarit þeim er nv koma til tals vid ydur. og nv gerer kongur ath sia ath þar ridur riddari Samson snua nv hvorer sinum hestum odrum j giegn og bregda sinumm sverdunum. ok hoggur riddari Samson til Brunsteins kongs og klyfur hialminn og hofudid suo ath j jøxlunumm nam stad og steyptist hann daudur af hestinum. ok annat slag gefur hann audrumm riddara aa hans øxl og klyf-ur bvkinn med brynniu suo ath i saudli nam stad. Hinn þridia leggur hann j giegnum. Nu flyia þeir sem epter eru. enn riddare Samson sæker epter þeim og lietter ei fyrr enn hann hefer drepit þa alla utann einn komdzt vndann vid mikit srrar, sa kiemur i borg-ina og kann seighia mikil tiþindi vmm funudi þeirra riddara Samsons og Brunsteins kongs og hversu nv skildi þeirra vsætt. Nu megha allir þetta heyra ath riddara Samsoni muni eingh madur megha iafnast.

Fra Samsoni riddara.

Nu kiemur riddari Samson aptur til sinnar frúr og mællte til hennar yfrit leinghi hefi egh hier verit j þeima skogi og ei vil ek hier leingur leynast fyrer minum vvinum. Tak nv þin klædi og allar þinar gersimar og bv þigh. Nu gerer hun svo. Siþ-ann tekur hann þria hesta og klyfiar med gulli og silfri og gódumm gripumm. Hinn fiorda fær hann Hilldisvid til reidar og hinn fimta hefer hann sialfur.