Bókastaðir

Þórhallr hét maðr norrœnn; hann kom út til Íslands á dǫgum Hákonar jarls Sigurðarsonar. Hann tók land í Sýrlœkjarósi, ok bjó á Hǫrgslandi. Þórhallr var fróðr maðr ok mjǫk framsýnn, ok var kallaðr Þórhallr spámaðr. Þórhallr spámaðr bjó þá á Hǫrgslandi, er Síðu-Hallr bjó at Hofi í Álftafirði, ok var með þeim hin mesta vinátta. Gisti Hallr á Hǫrgslandi hvert sumar, er hann reið til þings. Þórhallr fór ok oft til heimboða austr þangat, ok var þar lǫngum.

Sonr Halls hinn elzti hét Þiðrandi; hann var manna vænstr ok efniligastr; unni Hallr honum mest allra sona sinna. Þiðrandi fór landa í milli, þegar hann hafði aldr til. Hann var hinn vinsælasti, hvar sem hann kom, því at hann var hinn mesti atgervismaðr, lítillátr ok blíðr við hvert barn.

Þat var eitt sumar, at Hallr bauð Þórhalli vin sínum austr þangat, þá er hann reið af þingi. Þórhallr fór austr nǫkkuru síðar enn Hallr, ok tók Hallr við honum sem jafnan með hin mesta blíðskap. Dvaldisk Þórhallr þar um sumarit, ok sagði Hallr, at hann skyldi eigi fyrri fara heim enn lokit væri haustboði.

Þat sumar kom Þiðrandi út í Berufirði. Þá var hann átján vetra. Fór hann heim til fǫður síns. Dáðusk menn þá enn mjǫk at honum sem oft áðr, ok lofuðu atgervi hans; enn Þórhallr spámaðr þagði jafnan, þá er menn lofuðu hann mest.

Þá spurði Hallr, hví þat sætti, "er þú leggr svá fátt til um hagi sonar míns Þiðranda? því at mér þykkir þat merkilegt, er þú mælir, Þórhallr", segir hann.

Þórhallr svaraði: "Eigi gengr mér þat til þess, at mér mislíki nǫkkurr hlutr við hann eða þik, eða ek sjái síðr enn aðrir menn, at hann er hinn merkilegasti maðr, heldr berr hitt til, at margir verða til at lofa hann, ok hefir hann marga hluti til þess, þó at hann virði sik lítils sjálfr. Kann þat vera, at hans njóti eigi lengi, ok mun þér þá œrin eftirsjá at um son þinn svá vel mannaðan, þó at eigi lofi allir menn fyrir þér hans atgervi".

Enn er á leið sumarit, tók Þórhallr mjǫk at ógleðjask. Hallr spurði, hví þat sætti.

Þórhallr svarar: "Illt hygg ek til haustboðs þessa, er hér skal vera, því at mér býðr þat fyrir, at spámaðr mun vera drepinn at þessi veizlu".

"Þar kann ek at gera grein á", segir bóndi; "ek á uxa einn, tíu vetra gamlan, þann er ek kalla spámann, því at hann er spakari enn flest naut ǫnnur. Enn hann skal drepa at haustboðinu, ok þarf þik þetta eigi at ógleðja, því at ek ætla, at þessi mín veizla sem aðrar skuli þér ok ǫðrum vinum mínum verða til sœmdar".

Þórhallr svarar: "Ek fann þetta ok eigi af því til, at ek væra hræddr um mitt líf, ok boðar mér fyrir meiri tíðindi ok undarligri, þau er ek mun at sinni eigi upp kveða".

Hallr mælti: "Þá er ok ekki fyrir at bregða boði því".

Þórhallr svarar: "Ekki mun tjóa at gera þat, því at þat mun fram ganga sem ætlat er".

Veizlan var nú búin at vetrnóttum. Kom þar fátt boðsmanna, því at veðr var hvasst ok viðgerðar-mikit.

Enn er menn settusk til borðs um kveldit, þá mælti Þórhallr: "Biðja vilda ek, at menn hefði ráð mín um þat, at engi maðr komi hér út á þessi nótt, því at mikil mein munu hér á liggja, ef af þessu er brugðit, ok hverigir hlutir, sem verða í bendingum, gefi menn eigi gaum at, því at illu mun furða, ef nǫkkurr anzar til".

Hallr bað menn halda orð Þórhalls; "því at þau rjúfask ekki", segir hann, "ok er um heilt bezt at búa".

Þiðrandi gekk um beina; var hann í því sem ǫðru mjúkr ok lítillátr. Enn er menn gengu at sofa, þá skipaði Þiðrandi gestum í sæng sína; enn hann sló sér niðr í sæti yztr við þili. Enn er flestir menn váru sofnaðir, þá var kvatt dyra, ok lét engi maðr sem vissi. Fór svá þrisvar.

Þá spratt Þiðrandi upp, ok mælti: "Þetta er skǫmm mikil, er menn láta hér allir sem sofi, ok munu boðsmenn komnir". Hann tók sverð í hǫnd sér, ok gekk út; hann sá engan mann. Honum kom þá þat í hug, at nǫkkurir boðsmenn myndi hafa riðit fyrr heim til bæjar, ok riðit síðan aftr í móti þeim, er seinna riðu.

Hann gekk þá undir viðkǫstinn, ok heyrði, at riðit var norðan á vǫllinn. Hann sá, at þat váru konur níu, ok allar í svǫrtum klæðum, ok hǫfðu brugðin sverð í hǫndum. Hann heyrði ok at riðit var sunnan á vǫllinn, þar váru ok níu konur, allar í ljósum klæðum ok á hvítum hestum. Þá vildi Þiðrandi snúa inn, ok segja mǫnnum sýnina; enn þá bar at konurnar fyrr, hinar svartklæddu, ok sóttu at honum; enn hann varðisk drengiliga.

Enn langri stundu síðar vaknaði Þórhallr, ok spurði, hvárt Þiðrandi vekti, ok var honum eigi svarat. Þórhallr kvað þá mundu of seinat.

Var þá út gengit; var á tunglskin ok frostviðri. Þeir fundu Þiðranda liggja særðan, ok var hann borinn inn. Ok er menn hǫfðu orð við hann, sagði hann þetta allt, sem fyrir hann hafði borit. Hann andaðisk þann sama morgun í lýsing, ok var lagðr í haug at heiðnum sið.

Síðan var haldit fréttum um mannaferðir, ok vissu menn ekki vánir óvina Þiðranda. Hallr spurði Þórhall, hverju gegna myndi um þenna undarliga atburð.

Þórhallr svarar: "Þat veit ek eigi; enn geta má ek til, at þetta hafi engar konur verit aðrar enn fylgjur yðrar frænda. Get ek, at hér eftir komi siðaskifti, ok mun því næst koma siðr betri hingat til lands. Ætla ek þær dísir yðrar, er fylgt hafa þessum átrúnaði, munu hafa vitat fyrir siðaskifti, ok þat, at þér munit verða þeim afhendir frændr. Nú munu þær eigi hafa því unat, at hafa engan skatt af yðr áðr, ok munu þær því hann haft hafa í sinn hlut; enn hinar betri dísir mundu hafa viljat hjálpa honum, ok komusk eigi við at svá búnu. Nú munut þér frændr þeira njóta, er þann hinn ókunna sið munut hafa, er þær boða fyrir ok fylgja".

Nú boðaði þessi atburðr fyrir, sem Þórhallr sagði, ok margir hlutir þvílíkir, þann fagnaðartíma, sem eftir kom, at allsvaldandi Guði virðisk at líta miskunnar-augum á þann lýð, er Ísland byggði, ok leysa þar fólk fyrir sína erindreka af lǫngum fjandans þrældómi, ok leiða síðan til samlags eilífrar erfðar sinna œskilegra sona, sem hann hefir fyrir heitit, alla þá, er honum vilja trúlega þjóna með staðfesti góðra verka; svá ok eigi síðr sýndi óvinr alls mannkyns opinberliga í slíkum hlutum ok mǫrgum ǫðrum, þeim er í frásagnir eru fœrðir, hversu nauðigr hann lét laust sitt ránfengi ok þann lýð, er hann hafði áðr allan tíma haldit hertekinn í villubǫndum sinna bǫlvuðu skurðgoða, þá er hann hvessti með slíkum áhlaupum sína grimdarfulla reiði á þeim, sem hann hafði vald yfir, sem hann vissi nálgask sína skǫmm ok makligan skaða síns herfangs.