Hver?Rétt ok breytt.Hvernig er rétt setning háttanna?Tvenn.
Hver?Tala ok grein.
Hvat er tala setningar háttanna?Þrenn.
Hver?Sú er ein tala, hversu margir hættir hafa funnizk í kveðskap hǫfuðskálda;ǫnnur tala er þat, hversu mǫrg vísuorð standa í einu erendi í hverjum hætti;hin þriðja tala er sú, hversu margar samstǫfur eru settar í hvert vísuorð í hverjum hætti.
Hver er grein setningar háttanna?Tvenn.
Hver?Málsgrein ok hljóðsgrein.
Hvat er málsgrein?Stafasetning greinir mál alt;en hljóðsgrein er þat, at hafa samstǫfur langar eða skammar, harðar eða linar, ok þat er setning hljóðsgreina, er vér kǫllum hendingar, svá sem hér er kveðit:
Lætr sá, er Hákun heitir, (hann rekkir lið) bannat, jǫrð kann frelsa, fyrðum friðrofs, konungr, ofsa; sjálfr ræðr alt ok Elfar ungr stillir sá milli (gramr á gipt at fremri) Gandvíkr jǫfurr landi.
Hér er stafasetning sú, er hætti ræðr ok kveðandi gerir;þat eru tólf stafir í erendi, ok eru þrír settir í hvern fjórðung.Í hverjum fjórðungi eru tvau vísuorð;hverju vísuorði fylgja sex samstǫfur.Í ǫðru vísuorði er settr sá stafr fyrst í vísuorðinu, er vér kǫllum hǫfuðstaf;sá stafr ræðr kveðandi;en í fyrsta vísuorði mun sá stafr finnask tysvar standa fyrir samstǫfun;þá stafi kǫllum vér stuðla.Ef hǫfuðstafr er samhljóðandi, þá skulu stuðlar vera hinn sami stafr, svá sem hér er:
Lætr sá, er Hákun heitir, (hann rekkir lið) bannat,
En rangt er, ef þessir stafir standa fyrir samstǫfun optarr eða sjaldnarr enn svá í fjórðungi vísu.En ef hljóðstafr er hǫfuðstafrinn, þá skulu stuðlar vera ok hljóðstafir, ok er þá fegra, at sinn hljóðstafr sé hverr þeira.Þá má ok hlýða, at hljóðstafr standi fyrir optarr í fjórðungi í fornǫfnum eða í málfylling þeiri, er svá kveðr at: ek, eða svá: en, er, at, í, á, of, af, um;ok er þat leyfi, en eigi rétt setning.
Ǫnnur stafasetning er sú, er fylgir setning hljóðs þess, er hátt gerir ok kveðandi;skal sú grein í dróttkvæðum hætti svá vera, at fjórðungr vísu skal þar saman fara at allri stafasetning ok hljóða;skal í fyrra vísuorði þannig greina þá setning: jǫrð kann frelsa fyrðum.
Hér er svá: jǫrð, fyrð, þat er ein samstafa í hvárum stað ok sinn hljóðstafr fylgir hvárri ok svá upphafsstafr;en einir stafir eru eptir hljóðstaf í báðum orðum;þessa setning hljóðfalls kǫllum vér skothending.En í ǫðru vísuorði er svá: friðrofs konungr ofsa.
Svá er hér: rofs, ofs;þar er einn hljóðstafr, ok svá allir þeir, er eptir fara í báðum orðum, en upphafsstafir greina orðin;þetta heita aðal-hendingar.
Svá skal hendingar setja í dróttkvæðum hætti, at hin síðarri hending í hverju vísuorði, er heitir viðrhending, hon skal standa í þeiri samstǫfu, er ein er síðar, en sú hending, er frumhending heitir, stendr stundum í upphafi orðs, kǫllum vér þá oddhending, stundum í miðju orði, kǫllum vér þá hluthending.Þetta er dróttkvæðr háttr;með þeima hætti er flest ort, þat er vandat er;þessi er upphaf allra hátta, sem málrúnar eru fyrir ǫðrum rúnum.
Hvernig er breytt setning háttanna?Tvá vega.
Hvernig?Með máli ok hljóðum.
Hvernig skal með máli skipta?Tvá vega.
Hvernig?Halda eða skipta háttunum.
Hvernig skal breyta háttunum ok halda sama hætti?Svá, at kenna eða styðja eða reka eða sannkenna eða yrkja at nýgǫrvingum.
Hvat eru kendir hættir?Svá sem þetta:
Fellr of fúra stilli fleinbraks, limu axla, Hamðis fang, þar er hringum hylr ættstuðill Skylja; holt felr hildigelti heila bœs, ok deilir gulls í gelmis stalli gunnseið, skǫrungr, reiðir.
Hér eru ǫll heiti kend í þessi vísu, en hendingar ok orðalengð ok stafaskipti fara, sem fyrr var ritat.Kenningar eru með þrennum háttum greindar;fyrst heita kenningar, annat tvíkent, þriðja rekit.Þat er kenning, at kalla fleinbrak orrostu, en þat er tvíkent, at kalla fleinbraks fúr sverðit, en þá er rekit, ef lengra er.
Úlfs bága verr ægis ítr báls hati málu; sett eru bǫrð fyr bratta brún Míms vinar rúnu; orms váða kann eiðu allvaldr gǫfugr halda; menstríðir, njót móður mellu dólgs til elli.
Þat er sannkenning, at styðja svá orðit með sǫnnu efni, svá, at kalla stinn sárin, því at hǫfug eru sár stór;en rétt er mælt at þróask;ǫnnur sannkenning er sú, at sárin þróask stórum;nú er eitt vísuorð, ok tvær sannkenningar.
Í ǫðru vísuorði er kǫlluð sterk egg, en framir seggir.Í hinu þriðja er svá, at hvast skerr, hlífin er traust;ok í fjórða orði, at kalla konunginn mikinn, en líf hans framligt;þar næst, at kalla hreint sverð ok harðliga roðit, en einn hverr liðsmanna, ok væri rétt mál, þótt maðr væri nefndr;gǫfugr er konungrinn kallaðr;rǫndin var kostig ok furaðisk undarliga skjótt;konungrinn undi glaðr frœknu hjarta.Nú eru hér sýndar sextán sannkenningar í átta vísuorðum, en þó fegra þær mjǫk í kveðandi, at eigi sé svá vandliga eptir þeim farit.
Sannkenningar hafa þrenna grein;heitir ein sannkenning, ǫnnur stuðning, þriðja tvíriðit.
Stuðningar:
Óðharða spyr ek eyða egg fullhvǫtum seggjum; dáðrǫkkum veldr dauða dreng ofrhugaðr þengill; hamdǫkkum fær Hlakkar hauk munnroða aukinn, veghrœsinn spyr ek vísa, valdr ógnþorinn skjaldar.
Hér fylgir stuðning hverri sannkenning, svá sem kǫlluð er eggin óðhǫrð, en fullhvatir menninir.Þat er sannkenning, hǫrð egg, en hvatir menn;þat er stuðning, er annat sǫnnunarorð fylgir sannkenning.
Þat eru nýgǫrvingar, at kalla sverðit orm ok kenna rétt, en slíðrirnar gǫtur hans, en fetlana ok umgǫrð hams hans;þat heldr til ormsins náttúru, at hann skríðr ór hamsi ok til vats.Hér er svá sett nýgǫrving, at hann ferr leita blóðs bekkjar at þar, er hann skríðr hugar stígu, þat eru brjóst manna.Þá þykkja nýgǫrvingar vel kveðnar, ef þat mál, er upp er tekit, haldi of alla vísulengð;en ef sverð er ormr kallaðr, en síðan fiskr eða vǫndr eða annan veg breytt, þat kalla menn nykrat, ok þykkir þat spilla.
Nú er dróttkveðinn háttr með fimm greinum, ok er þó hinn sami háttr réttr ok óbrugðinn, ok er optliga þessar greinir sumar eða allar í einni vísu, ok er þat rétt, því at kenningar auka orðfjǫlða, sannkenningar fegra ok fylla mál, nýgǫrvingar sýna kunnostu ok orðfimi.
Þat er leyfi háttanna, at hafa samstǫfur seinar eða skjótar, svá at dragisk fram eða aptr ór réttri tǫlu setningar, ok megu finnask svá seinar, at fimm samstǫfur sé í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði, svá sem hér er:
Í þessi vísu eru allar oddhendingar hinar fyrri hendingar, ok er þó þessi háttr dróttkvæðr at hætti.Nú skal sýna svá skjótar samstǫfur ok svá settar nær hverja annarri, at af því eykr lengð orðsins:
Klofinn spyr ek hjálm fyrir hilmis hjarar egg, duga seggir; því eru heldr, þar er skekr skjǫldu, skafin sverð lituð ferðar; bila muna gramr, þó at gumna gular rítr nái líta; draga þorir hann yfir hreinna hvatan brand þrǫmu randa.
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði níu samstǫfur, en í ǫðru ok í hinu fjórða sjau.
Hér er þat sýnt, hversu flestar samstǫfur megu vera í vísuorði með dróttkvæðum hætti, ok af þessu má þat vita, at átta eða sjau megu vel hlýða í fyrsta ok þriðja vísuorði.Í þessi vísu eru allar frumhendingar hluthendur, ok dregr þat til, at lengja má orðit, at sem flestar samstǫfur standi fyrir hendingar.
Þat er annat leyfi háttanna, at hafa í dróttkvæðum hætti eitt orð eða tvau í vísu með álǫgum eða detthent eða dunhent eða skjálfhent eða með nǫkkurum þeim hætti, er eigi spilli kveðandi.Þriðja leyfi er þat, at hafa aðal-hendingar í fyrsta eða þriðja vísuorði.Fjórða leyfi er þat, at skemma svá samstǫfur, at gera eina ór tveim, ok taka ór annarri hljóðstaf; þat kǫllum vér bragarmál;svá sem kvað Þórarinn máhlíðingr:
Varðak mik, þars myrðir morðfárs vega þorði.
Enn er sú grein út sett myklu lengra.Þat er hit fimta leyfi, at skipta tíðum í vísuhelmingi.Sétta leyfi er þat, at hafa í dróttkvæðum hætti samhendingar eða liðhendingar.Þat er hit sjaunda, at hafa eitt málsorð í báðum vísuhelmingum, ok þykkir þat spilla í einstaka vísum.Átta er þat, at nýta, þótt samkvætt verði við þat, er áðr er ort vísuorð eða skemra.Níunda er þat, at reka til hinnar fimtu kenningar;en ór ættum er, ef lengra er rekit;en þótt þat finnisk í fornskálda verka, þá látum vér þat nú ónýtt.Tíunda er þat, ef vísu fylgir drag eða stuðill.Ellipta er þat, at er eða en eða at má hafa optarr en eitt sinn í vísuhelmingi, svá sem Refr kvað:
Ok svá þó at þat sé í síðarra helmingi, ef maðr er nefndr eða kent nafn hans í fyrra helmingi, þótt þá sé eigi nafn annan veg en hann eða hinn eða sá eða sjá.Tólpta er atriðsklauf.
Hvat er tíðaskipti?Þrent.
Hvernig?Þat er var, þat er er, þat er verðr.
Hver setning er þat, at breyta háttum með máli einu?— Þat má svá gera, at gefa nafn háttum ok greina svá tǫlu háttanna hina fyrstu, en halda annarri ok hinni þriðju tǫlu setningar;þat er sem fyrr var ritat, at hafa átta vísuorð í erendi, ok hin þriðja tala, at hafa sex samstǫfur í vísuorði ok sǫmu setning hendinganna.Háttum er skipt með ýmissum orðtǫkum, ok er þessi einn háttr, er kallaðr er sextánmælt:
Hér eru tvau mál fullkomin í hverju vísuorði, en orðalengð ok samstǫfur ok hendingar ok stafaskipti sem dróttkvætt.Nú er breytt annan veg dróttkvæðum hætti ok enn með máli einu.Þenna hátt kalla menn áttmælt:
Jǫrð verr siklingr sverðum; sundr rjúfa spjǫr undir; lind skerr í styr steinda; støkkr hauss af bol lausum; falla fólk á velli; fremr mildr jǫfurr hildi; egg bítr á lim lýti; liggr skǫr sniðin hjǫrvi.
Hér er mál fylt í hverju vísuorði.Þessi er hinn þriði, fjórðungalok.
Ýskelfir kann úlfum auðmildr búa gildi; lætr gylðis kyn gáti gunnsnarr una harri; fær gotna vinr vitni valbjór afar stóran; vargr tér ór ben bergja blóðdrykk ok grǫn rjóða.
Hér lýkr máli í tveim vísuorðum.
Sjá háttr, er nú skal rita, er hinn fjórði þeira, er breyttir eru, en hinn fimti at háttatali.Þetta er stælt kallat:
Hákun veldr ok hǫldum, harðráðum guð jarðar tyggja lér með tíri, teitr þjóðkonungs heiti; vald á víðrar foldar, vindræfrs jǫfurr gæfu ǫðlingi skóp ungum, ǫrlyndr skati gǫrla.
Hér er svá:
Hákun veldr ok hǫldum teitr þjóðkonungs heiti,
En annat ok hit þriðja vísuorð er sér um mál, ok er þat stál kallat.Þessi er hinn sétti, hjástælt:
Manndýrðir fá mærðar, mæt ǫld fira gæti lýtr, auðgjafa ítrum, ǫll. Stóð sær of fjǫllum; rjóðvendils gatk randa rœkinjǫrð at sœkja, hœf ferð vas sú harða, heim. Skaut jǫrð ór geima.
Þetta kǫllum vér hjástælt;hér er hit fyrsta vísuorð ok annat ok þriðja sér um mál, ok hefir þó þat mál eina samstǫfun með fullu orði af hinu fjórða vísuorði;en þær fimm samstǫfur, er eptir fara, lúka heilu máli, ok skal orðtak vera forn minni.Þessi er hinn sjaundi, langlokum:
Hákun ræðr með heiðan, hefr drengja vinr fengit (lǫnd verr buðlungr brandi breiðfeld) mikit veldi, rógleiks náir ríki remmitýr at stýra (ǫld fagnar því) eignu, orðróm konungdómi.
Hér hefr upp mál í hinu fyrsta vísuorði ok lýkr í hinu síðarsta, ok eru þau sér um mál.Þessi er hinn átti háttrinn, tiltekit:
Þeim er, grundar grímu gjaldseiðs ok var faldinn (drótt man enn þat) átti áðr hans faðir ráða; gunnhættir kná grýttu (gramr býr of þrek) stýra, stórt ræðr hann en hjarta hvetr, buðlunga setri.
Hér er hinn fyrri vísuhelmingr leiddr af þeiri vísu, er áðr var kveðin, ok fylgir þat málsorð, er afleiðing er kǫlluð, er síðarst var í hinni fyrri vísu, þessum vísuhelmingi, ok er sá vísuhelmingr eigi elligar réttr at máli.Þessi er hinn níundi háttr, drǫgur:
Setr of vísa vitran vígdrótt, en þar hníga, (ýr dregsk) við skotskúrum skjaldborg, í gras aldir; vápnrjóðr stikar víða, vellbrjótr á lǫg, spjótum, þryngr at sverða sǫngvi, sóknharðr þrǫmu jarðar.
Þat málsorð, er fyrst er í þessi vísu, er síðarst í hinni fyrri, ok er hin síðarri svá dregin af hinni fyrri;því heita þat drǫgur.
Þessi er hinn tíundi háttr, er vér kǫllum refhvǫrf.Í þeima hætti skal velja saman þau orðtǫk, er ólíkust sé at greina, ok hafi þó einnar tíðar fall bæði orð, ef vel skal.En til þessa háttar er vant at finna ǫll orð gagnstaðlig, ok er hér fyrir því sum orð dregin til hœgenda;en sýnt er í þessi vísu þat, at orðin munu finnask, ef vandliga er leitat, ok mun þat hér sýnask, at flest frumsmíð stendr til bóta.Svá er hér kveðit:
Hér er í fyrsta vísuorði svá kveðit: síks glóðar;sík er vatn, glóð er eldr, en eldr ok vatn hatar hvárt ǫðru;verr sœkir, þat er ólíkt, at verja ok sœkja.Annat vísuorð er svá: slétt skarð hafi jarðar;slétt, þat er jafnt, skarð, þat er óslétt;ok svá hafi jarðar;sær er haf, land er jǫrð;en þá er í eitt fall mælt, at sá ferr af hafi til jarðar.
Þriðja vísuorð er svá: hlífgranda, þat er ljóst refhvǫrf-mælt, ok svá, rekr hendir;sá flytr braut, er rekr, en sá stǫðvar, er hendir.Svá er hit fjórða: heit kǫld, þat er ljós orð, ok svá, loga ǫldu, logi er eldr, alda er sjár.
Fimta orð er svá: fljótt válkat;fljótt er þat, er skjótt er, válkat þat, er seint er;ok svá, skilr fylkir;sá, er skilr, dreifir, en sá, er fylkir, samnar.Sétta orð er svá: friðlæ;friðr er sætt, læ, þat er vél;ok enn, rǫðuls sævar;rǫðull er sól, ok gengr hon fyrir eld í ǫllum kenningum, sær er enn sem fyrr í móti eldi.
Sjaunda orð er svá: ránsið;rán, þat er ósiðr, ok svá, ræsir stǫðvar;sá flytr, er ræsir, en sá heldr aptr, er stǫðvar.Átta orð er svá: reiðr glaðr, þat er ljóst mælt;ok svá, frǫmum meiðum, þat er ójafnt, at vinna manni frama eða meizlur.
Hér eru sýnd í þessi vísu sextán orðtǫk sundrgreinilig, ok eru flest ofljós til rétts máls at fœra, ok skal þá svá upp taka: síks glóð, þat er gull;sœkir gulls, þat er maðr;hann verr skarð jarðar, hafi slétt, þat eru Firðir, svá heitir fylki í Nóregi;hlífgrandi, þat er vápn;hendir loga ǫldu er maðr, er rekr kǫld heit sverðinu, þat er at hegna ósiðu;fljótt válkat má þat kalla, er skjótráðit er, þat skilr hann af ófriðinum;konungr heitir fylkir;ránsið ræsir stǫðvar sævar rǫðuls frǫmum meiðum.Þetta heita hin mestu refhvǫrf.
Blóð fremr, hlǫkk at háðisk, heldr slitnar dul, vitni; skjǫldr, en skatnar foldir, skelfr harðr, taka varða; fal lætr of her hvítan hollr gramr rekinn framðan, en tyggja sonr, seggjum, svalr brandr, dugir, grandar.
Þessi eru ǫnnur refhvǫrf, ok eru hér hálfu færi vísuorð, þau er refhvǫrfum eru ort, ok eru þau tvenn í ǫðru vísuorði, ok eru fyrir því kǫlluð hin mestu.
Hér eru þau refhvǫrf í ǫðru orði: heldr ok slitnar, ok dul ok vitni;dul er laun, en vitni er sannan.En í fjórða vísuorði eru þessi: skelfr harðr, taka varða.Í sétta vísuorði er svá: hollr gramr, rekinn framðan.Í átta vísuorði er svá: svalr brandr;brandr er eldsheiti;dugir grandar;þetta er ofljóst ort.
Hér eru ok ǫnnur máltǫk, þau er til máls skal taka, svá, at kalla: blóð fremr vitni, þat er vargr;en dul eða laun slitnar eða rofnar, at hlǫkk háðisk, þat er orrosta.Ok í ǫðrum fjórðungi er svá, at harðr skjǫldr skelfr, en skatnar taka varða ríki.Ok í þriðja fjórðungi er svá, at hollr gramr of her lætr framðan fal hvítan rekinn;sá er framiðr, er framarr er settr.Í fjórða fjórðungi er svá, at svalr brandr grandar seggjum, en tyggja sonr dugir.
Þessi er hinn þriði refhvarfa-háttr:
Segl skekr of hlyn Huglar (hvast drífa skip) rasta, en fǫll, of gram, gylli grunn djúp hata unna; né rán viðr hafhreinum, há raust skapar flaustum, hrǫnn fyr húfi þunnum heil klofnar, frið, deilu.
Hér er eitt vísuorð í hvárum helmingi, þat er refhvǫrfum er ort, ok tvenn í hvárum, svá sem hér: grunn djúp, hata unna;en í hinum efra helmingi er svá: heil klofnar, frið deilu.Þessi eru at kalli hin mestu refhvǫrf ok minst af þessum.Nú hefjask hin minni refhvǫrf.Hér eru ein refhvǫrf í vísuorði:
Hér er eitt refhvarf í hverju vísuorði ok flest ofljós.
Chapter 2
Þessi eru ǫnnur hin minni:
Lung frá ek lýða þengils, lá reis of skut, geisa, en svǫrð of her herða; hljóp stóð und gram Róða; þjóð fær þungra skeiða þrǫng rúm skipat lǫngum, stál lætr styrjar deilir stinn klǫkk í mar søkkva.
Hér eru refhvǫrf í ǫðru hverju vísuorði.Þessi eru hin þriðju:
Himinglæfa strýkr háfar, hrǫnn skilja sog, þiljur; lǫgstíga vill lœgir ljótr fagrdrasil brjóta; lýsheims náir ljóma (liðr ár) of gram blíðum, uðr rekkir kjǫl klǫkkvan kǫld, eisa, far geisar.
Hér eru ein refhvǫrf í hvárum helmingi;þessi eru hin minstu refhvǫrf.Enn er sá háttr, er vér kǫllum refhvarfa-bróður:
Firrisk hǫnd með harra hlumr, liðr vetr af sumri, en flaust við lǫg Lista lǫng taka hvílð at gǫngu; ǫl mœðir lið lýða, létt skipask hǫll et rétta, en skál at gjǫf góla gulls svífr, tóm, en fulla.
Hér er í ǫðru orði ok fjórða þau orð, er gagnstaðlig eru sem refhvǫrf, enda standa eigi saman, ok er ein samstafa millum þeira ok lúkask bæði eigi í eina tíð.Þessir hættir, er nú eru ritaðir, eru dróttkvæðir at hendingum ok orðalengð.Hér eru sex samstǫfur í hverju vísuorði ok aðalhendingar í ǫðru ok hinu fjórða, en skothendur í fyrsta ok þriðja.
Hvernig skal skipta dróttkvæðum hætti með hendingum eða orðalengð?— Svá sem hér er, dunhenda:
Hreintjǫrnum gleðr horna, horn náir lítt at þorna, mjǫðr hegnir bǫl bragna, bragningr skipa sagnir; fólkhǫmlu gefr framla framlyndr viðum gamlar, hinn er heldr fyr skot skjǫldum, skjǫldungr hunangs-ǫldur.
Hér er þat málsorð fyrst í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði, er síðarst er í hinu fyrsta ok þriðja.Þetta er tilsagt:
Rǫst gefr ǫðlingr jastar, ǫl virði ek svá, firðum; þǫgn fellir brim bragna, bjór forn er þat, horna; máls kann mildingr heilsu, mjǫðr heitir svá, veita; strúgs kemr í val veiga, vín kalla ek þat, galli.
Nú er orðskviðuháttr:
Fúss brýtr fylkir eisu fens; bregðr hǫnd á venju; ránhegnir gefr Rínar rǫf; spyrr ætt at jǫfrum; mjǫk trúir ræsir rekka raun; sér gjǫf til launa; ráð á lofðungr lýða lengr; vex hverr af gengi.
Ískalda skar ek ǫldu eik, var súð hin bleika reynd, til ræsis fundar ríks; emk kuðr at slíku; brjótr þá hersis heiti hátt, dugir sœmð at vátta, auðs af jarla prýði ítrs; vara siglt til lítils.
Þetta er álagsháttr.Hér hefr upp annat ok hit fjórða vísuorð með fullu orði ok einni samstǫfu, ok leiðir þat orð af hinu fyrra vísuorði, en þær fimm samstǫfur, er þá eru eptir, eru sér um mál.Þessi er hinn fyrsti háttr, er ritaðr sé, þeira, er breytt er af dróttkvæðum hætti með fullu háttaskipti, ok heðan frá skal nú rita þær greinir, er skipt er dróttkvæðum hætti ok breytt með hljóðum ok hendingaskipti eða orðalengð, stundum við lagt, en stundum af tekit.Þetta er tvískelft:
Vandbaugs veitti sendir vígrakkr, en gjǫf þakkak skjaldbraks skylja mildum, skipreiðu mér, heiða; fann næst fylkir unna fǫl dýr at gjǫf stýri stálhreins; styrjar deilis stórlæti sá ek mæta.
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði þat, er háttum skiptir;hér standask hljóðfyllendr svá nær, at ein samstafa er í milli þeira;þeir gera skjálfhendur stuðlar, ok er hinn fyrri upphaf vísuorðs, en hendingar standask sem first;en ef frumhending er í þeiri samstǫfu, er næst er hinni fyrstu, þá bregzk eigi skjálfhenda.Þessi er detthendr háttr:
Tvær man ek hilmi hýrum heims vistir ótvistar; hlaut ek á samt at sitja seimgildi fémildum; fúss gaf fylkir hnossir fleinstýri margdýrar; hollr var hersa stilli hoddspennir fjǫlmennum.
Hér skiptask hættir í ǫðru ok fjórða vísuorði, ok ræðr hin fjórða samstǫfun háttunum.Þetta er draugsháttr:
Þoll bið ek hilmis hylli halda grœnna skjalda; askr beið af því þroska þilju Hrungnis ilja; vígfoldar njót valdi vandar margra landa (nýtr vartu oss) til ítrar elli (dólga fellir).
Hér er enn í ǫðru ok í fjórða vísuorði þat, er háttum skiptir, ok ræðr hér hin þriðja samstafa.Nú hefr upp annat kvæði:
Stáls dynblakka støkkvi stinngeðs samir minnask, álms bifsœki aukum Yggs feng, á lof þengils; odds bláferla jarli ǫrbrjót né skal þrjóta, Hárs saltunnu hrannir hrœrum, óð at stœra.
Þetta heitir bragarbót.Hér skiptir háttum í fyrsta ok þriðja vísuorði;hér standask, sem first má, stuðlar, en hendingar svá, at ein samstafa er á milli;þat greinir háttuna.Þenna hátt kalla menn riðhendur:
Él þreifsk skarpt of Skúla skýs snarvinda lindar, egg varð hvǫss í hǫggum hræs dynbrunnum runnin; seimþreytir bjó sveita snjallr ilstafna hrafni, Páll varð und fit falla fram þrábarni arnar.
Hér skiptir háttum í ǫðru ok fjórða vísuorði, standa þar hendingar báðar samt nær enda ok lúkask á einum hljóðstaf báðar, ok er betr, at samhljóðandi sé eptir aðra.Þessi háttr er kallat veggjat:
Lífs varð rán at raunum, (reið sverð) skapat mjǫk ferðum; stǫng óð þrátt á þingi þjóðsterk, liðu fram merki; hrauð, of hilmis bróður, hvǫss egg friðar ván seggjum, spjót náðu blá bíta; búandmenn hlutu þar renna.
Hér er háttaskipti í ǫðru ok fjórða vísuorði, ok er þar ein samstǫfun sett í, svá at tvær eru síðarr, ok aukit því lengð orðsins.Nú er flagða-háttr:
Flaust bjó fólka treystir fagrskjǫlduðustum ǫldum; leið skar bragnings bróðir bjartveggjuðustu reggi; hest rak hilmir rasta harðsveipaðastan reipum; sjár hlaut við þrǫm þjóta þunghúfuðustu lungi.
Hér skiptir háttum í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði;er hér aukit bæði samstǫfu ok fullnat orðtak sem framast, ok eptir þá samstǫfun eru þrjár samstǫfur, ok er rétt dróttkvætt, ef hon er ór tekin.Þessi háttr er hin forna skjálfhenda:
Reist at Vágsbrú vestan, varrsíma bar fjarri, heitfastr hávar rastir hjálmtýr svǫlu stýri; stǫkr óx, er bar blakka brims fyr jǫrð et grimma herfjǫlð (húfar svǫlðu) hrannláð, búandmanna.
Hér er skjálfhent með aðalhending í þriðja vísuorði í hvárum tveggja helmingi, en at ǫðru sem dróttkvætt.
Þenna hátt fann fyrst Veili;þá lá hann í útskeri nǫkkuru, kominn af skipsbroti, ok hǫfðu þeir ilt til klæða ok veðr kalt;þá orti hann kvæði, er kallat er kviðan skjálfhenda eða drápan steflausa, ok kveðit eptir Sigurðar sǫgu.Þetta er príhent kallat:
Hristi hvatt, þá er reistisk, hertǫng, mjǫk lǫng véstǫng; samði fólk, en frǫmðusk fullsterk, hringserk, grams verk; hǫnd lék, herjum reyndisk, hjǫrr kaldr, allvaldr mannbaldr; (egg) frá ek breiða bjoggu bragning fylking (stóð þing).
Hér eru þrennar aðalhendingar í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði ok lúkask allar einnig, ok fylgir samstǫfun fyrir hverja.Nú er hinn dýri háttr:
Vann, kann virðum banna vald, gjald, hǫfundr aldar, ferð verð fólka herði fest mest, sá er bil lestir; hátt þrátt, hǫlða áttar hrauð auð jǫfurr rauðum, (þat) gat þengill skatna þjóð (stóð af gram) bjóða.
Hér eru í fyrsta ok þriðja vísuorði tvær aðalhendingar samt í upphafi, en hin þriðja at hætti við enda.
Farar snarar fylkir byrjar, freka breka lemr á snekkjum, vaka taka vísa rekkar, viðar skriðar at þat biðja; svipa skipa sýjur hepnar sǫmum þrǫmum í byr rǫmmum, Haka skaka hrannir blǫkkum hliðar; miðar und kjǫl niðri.
Hér eru þrjár hendingar í vísuorði ok skothent í fyrsta ok þriðja vísuorði, en þriðja hending at hætti við enda, ok fylgir samstafa hverri hendingu.Þessi háttr er kallat tiltekit:
Ok hjaldreifan hófu hoddstiklanda miklir, morðflýtir kná mœta málmskúrar dyn, hjálmar, hjaldrs þá er hilmir foldar hugfœrum gaf stœri, ógnsvellir fær allan, jarldóm gǫfugr, sóma.
Hér skiptir háttum hit fimta vísuorð, ok leiðir í því orði máltak af fyrra vísuhelmingi, ok dregsk þat vísuorð með hljóðfyllingum mjǫk eptir skjálfhendu hinni nýju.Þessi háttr er kallat greppaminni:
Hverr fremr hildi barra? hverr er mælingum ferri? hverr gerir hǫpp at stœrri? hverr kann auð at þverra? Veldr hertogi hjaldri; hann er first blikurmanni; hann á hǫpp at sýnni; hann vélir blik spannar.
Þessum hætti er breytt til dróttkvæðs háttar með orðum.
Chapter 3
Nú er sá háttr, er vér kǫllum liðhendur:
Velr ítrhugaðr ýtum otrgjǫld jǫfurr snotrum; opt hefr þings fyr þrǫngvi þungfarmr Grana sprungit; hjǫrs vill rjóðr, at ríði reiðmálmr Gnitaheiðar; vígs er hreytt at hættis hvatt Niflunga skatti.
Þat eru liðhendur, er hinn sami stafr stendr fyrir hendingar, ok þá er rétt ort liðhendr háttr, at í ǫðru ok í hinu fjórða vísuorði sé oddhending ok skothending við þær hendingar, er í hinu fyrra vísuorði eru, ok verðr þá einn upphafsstafr allra þeira þriggja hendinganna.Nú er sá háttr, er vér kǫllum rétthent:
Alrauðum drífr auði ógnrakkr firum Hlakkar, veit ek hvar vals á reitu verpr hringdropa, snerpir; snjallr lætr á fit falla fagrregn jǫfurr þegnum, ógnflýtir verr ýtum arm, Mardallar hvarma.
Hér eru aðalhendingar í fyrsta ok þriðja vísuorði, en gætt at taka ór skothendur.Enn er sá háttr, er vér kǫllum hina minni aðalhendu, þat eru skothendur í hinu fyrsta vísuorði í báðum helmingum, svá sem hér segir:
Hin minni alhenda er þá rétt ort, at haldit sé vísulengð saman;en ef henni er skotit í fulla alhendu, svá at skothendur sé þar sumar eða allar í vísuorði, þá er þat eigi rétt.Nú er alhent:
Frama skotnar gram, gotnum (gjǫf sannask) rǫf spannar, menstiklir, vensk, miklar manndýrðir vann skýrðar; herfjǫlð (bera hǫlðar) hagbáls lagar stála friðask sjaldan við valdi (vallands svala branda).
Hér eru tvennar aðalhendingar í hverju vísuorði.Þessi þykkir vera fegrstr ok vandastr, ef vel er ortr, þeira hátta, er kvæði sé ort eptir, ok er þá full alhending, ef eigi finsk í at, ek, en, eða þau smáorð, er þeim fylgja, nema þau standi í hendingum, en eigi hafa allir menn þat varazk, ok er þat fyrir því eigi rangt, sem kvað Klœingr byskup:
Bað ek sveit á glað Geitis, gǫr es íð at fǫr, tíðum drǫgum hest á lǫg lesta, lið flýtr, en skrið nýtum.
Lætr undin brot brotna bragningr fyr sér hringa; sá tekr fyr men menja mætt orð of sik fættir; armr kná við blik blikna brimlands viðum randa, þar er hǫnd, at lið liðnar, lýslóðar berr glóðir.
Þetta er stamhendr háttr:
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði tvíkveðit at einni samstǫfu, ok haft þat til hendinga, ok fyrir því kǫllum vér þetta stamhent, at tvíkylft er til hendingarinnar, ok standa svá hendingar í orðinu sem riðhendur.Nú er sá háttr, er samhent er kallat:
Hér eru þær hendingar, er vér kǫllum samhendur, því at þessar eru allar með einum stǫfum ok eru í fyrsta ok þriðja vísuorði svá settar sem skothendur í dróttkvæðum hætti.Nú er iðurmælt:
Hér er þrim sinnum haft samhending, tysvar í fyrsta ok þriðja vísuorði, en í ǫðru ok hinu fjórða er haldit afhending sem í dunhendum hætti.Þessi háttr heitir klifat:
Auðkendar verr auði auðtýr boga nauðir; þar er auðviðum auðit auðs í gulli rauðu; heiðmǫnnum býr heiðis heiðmildr jǫfurr reiðir; venr heiðfrǫmuðr heiðar heiðgjǫf vala leiðar.
Hér halda samhendingar of allan vísuhelming ok taka með aðalhending hina síðarri í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði.Nú eru þeir hættir, er stúfar heita:
Hjaldr-remmir tekr Hildi, hringr brestr at gjǫf, festa; hnígr und Hǫgna meyjar hers valdandi tjald; Heðins mála býr hvílu hjálmlestanda flestum; morðaukinn þiggr mæki mund Hjaðninga sprund.
Hér er hit fjórða vísuorð stýft ok tekin af samstafa, er í dróttkvæðum hætti skal setja með hending.Þessi er meiri stúfr:
Yggs drósar rýfr eisa ǫld móðsefa tjǫld; glóð støkkr í hof Hlakkar hugtúns firum brún; geðveggjar svífr glugga glæs dynbrími hræs, hvattr er hyrr at slétta hjaldrs gnapturna aldrs.
Hér er stýft annat ok hit fjórða vísuorð.Nú er hinn mesti stúfr:
Herstefnir lætr hrafn hungrs fullseðjask ungr; ilspornat getr ǫrn aldrlausastan haus; vilja borg en vargr vígsára klifr grár; opt sólgit fær ylgr (jǫfurr góðr vill svá) blóð.
Hér eru ǫll vísuorð stýfð.Þessir hættir, er nú eru ritaðir, eru greindir í þrjá staði;því at menn hafa ort fyrr svá, at í einni vísu var annarr helmingr stýfðr, en annarr helmingr tvistýfðr, ok eru þat háttafǫll;sá er hinn þriði, er alstýfðr er, því at hér eru ǫll vísuorð stýfð.Nú skal rita þann hátt, er skothendr heitir:
Sær Skjǫldungs niðr skúrum, (skǫpt) Darraðar (lyptask), hrindr gunnfana grundar glygg of frœknum tyggja; geysa vé fyr vísa, veðr stǫng at hlym Gungnis, styrk eru mót und merkjum málms of ítran hilmi.
Hér eru skothendur í ǫllum vísuorðum, en annat sem dróttkvæðr háttr.Nú er sá háttr, er vér kǫllum liðhendur:
Stjóri vensk at stœra stór verk dunu geira, halda kann með hildi hjaldrtýr und sik foldu; harri slítr í hverri Hjarranda fǫt snerru; falla þar til fyllar fjallvargs jǫru þollar.
Í þessum hætti eru liðhendur með tvennu móti, en aðrar á þá lund: við hina fyrri hending í fyrsta ok þriðja vísuorði.
Nú skal rita þá háttu, er forn skáld hafa kveðit ok eru nú settir saman, þótt þeir hafi ort sumt með háttafǫllum;ok eru þessir hættir dróttkvæðir kallaðir í fornum kvæðum, en sumir finnask í lausavísum;svá sem orti Ragnarr konungr loðbrók með þessum hætti:
Skýtr at Skǫglar veðri, en skjaldagi haldask, Hildar hlemmidrífu of hvítan þrǫm ritar; en í sœfis sveita at sverðtogi ferðar rýðr aldar vinr odda (þat er jarls megin) snarla.
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði háttlausa, en í ǫðru ok fjórða aðalhendingar, en hǫfuðstafrinn stendr svá, sá er kveðandi ræðr, í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði, at þar er fyrir sett samstafa ein eða tvær, en at ǫðru sem dróttkvætt.Nú skal rita Torf-Einars-hátt:
Hverr séi jǫfra œgi jarl jǫlvitrum betra, eða gjarnara at gœða glym harðsveldan skjalda? stendr af stála skúrar styrr ólitill Gauti, þá er fólks jaðarr foldir ferr signjǫrðum varða.
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði háttlausa, en í ǫðru ok fjórða skothent ok riðhent.Nú er Egils-háttr:
Hverr ali blóði byrsta bens rauðsylgjum ylgi, nema svá at gramr of gildi gráð dag margan vargi? gefr oddviti undir egg nýbitnar vitni; herr sér fenris fitjar framkló loðna roðna.
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði háttlausa, en í ǫðru ok hinu fjórða aðalhendingar ok riðhent.Nú er Fleins-háttr:
Hilmir hjálma skúrir herðir sverði roðnu hrjóta hvítir askar, hrynja brynju spangir; hnykkja Hlakkar eldar harða svarðar landi; remma rimmu glóðir randa grand of jarli.
Hér er svá farit hendingum, sem í dróttkvæðum hætti, en hendingar eru settar saman í ǫndurðu vísuorði.Nú er Braga-háttr:
Es til hjálma hyrjar herjum styrjar væni, þar svá at jarl til ógnar egnir tognu sverði; sjá kná garð fyr grundu grindar Þundar jaðra, er skatna vinr skjaldar skyldisk galdr at fremja.
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði hit síðarsta málsorð haft til hendingar, en missir þess orðs hins fyrra, er gera skyldi skothending;en við þetta hendingarorð eru í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði hendingar, ok er þat ǫnnur hending skothenda ok liðhending, en ǫnnur aðalhending við hina fyrstu;en þessar hendingar, er standa í ǫðru ok fjórða vísuorði, standa sem í Fleins-hætti.Víða er þat í fornskálda verka, er í einni vísu eru ýmsir hættir eða háttafǫll, ok má eigi yrkja eptir því, þó at þat þykki eigi spilla í fornkvæðum.
Nú eru þeir hættir, greindir í þrjá staði, er kimblabǫnd heita.Þessi er einn:
Hjálmlestir skekr Hristar hreggǫld Sigars veggi; gramr lætr í byr brjóta brands hnigþili randa stranda; stálhrafna lætr stefnir styrvind of sik þyrja; þiggr at Gǫndlar glyggvi gagn oddviti bragna sagna.
Hér er í fjórða vísuorði í hvárum helmingi aukit aðalhending með tveim samstǫfum eptir vísuorð, en at ǫðru sem dróttkvætt.Nú er hit meira kimblaband:
Álmdrósar skylr ísa ár flest meginbára sára; kœnn lætr hvatt á hrǫnnum hjálmsvell jǫfurr gella fella; styrjǫkla kná stiklir stinnr mens legi venja benja; lætr stillir frár fylla fólk sund hjarar lunda unda.
Hér fylgir hverju vísuorði kimblaband.Nú skal rita hrynjandi háttu.Þessi er hinn fyrsti:
Tyggi snýr á ógnar áru (undgagl veit þat) sóknar hagli, yngvi drífr at hreggi hlífa (hjǫrr vélir fjǫr) brynju éli; vísi heldr of fjǫrnis foldir, fólk (skiptir svá boga driptum) skúrum lýstr of hilmi hraustan, (hans fregnum styr) Mistar regni.
Hér er hit fyrsta ok þriðja vísuorð aukit framan tveim samstǫfum til háttarsetningar, en ef þær eru af teknar, þá er eptir sem dróttkvætt, en ór ǫðru ok fjórða vísuorði má taka málsorð þat, er tvær samstǫfur fylgja, hin fimmta ok hin sétta í vísuorði;þá er þat orð ok dróttkvætt.Í hrynhendum háttum er optast átta samstǫfur í vísuorði, en hendingar ok stafaskipti fara sem í dróttkvæðum hætti.Þetta kǫllum vér dróttkvæða hrynjandi.
Nú skal sýna fleiri skipun háttanna;er þessi hrynjandi kǫlluð trǫlls-háttr:
Stála kendi støkkvilundum styrjar valdi rauðu falda, rekkar stýrðu rétt til jarðar roðnu barði, austan fjarðar; oddum rendi eljunstrandir ýta ferðar hringa skerðir; hilmir stœrði hvǫssu sverði heila grundar meginundir.
Hér eru átta samstǫfur í hverju vísuorði;hér eru hluthendur í ǫllum orðum ok fylgja þrjár samstǫfur hverri hendingu, ok svá fara skothendur ok aðalhendingar ok stafaskipti sem í hrynhendu.Þessi er einn hrynhendr háttr:
Vafði litt, er virðum mœtti, vígrœkjandi framm at sœkja; skerðir gekk í skúrum Hlakkar Skǫglar serks fyr roðnum merkjum; ruddisk land, en ræsir Þrœnda Ribbungum skǫp bana þungan; Gunnarr skaut und gera fótar grimmsetta il hjarna kletti.
Þetta er hrynhenda óbreytt.Þetta er draughent:
Vápna hríð velta náði vægðarlaus feigum hausi; hilmir lét hǫggum mœta herða klett bana verðan; fleina lands fylkir rendi fjǫrnis hlíð meginskíði, ǫflugt sverð eyddi fyrðum jǫfri kent, holdi fenta.
Í þessum hætti eru tíðast sjau samstǫfur í hverju vísuorði, en hendingar ok stafaskipti sem í dróttkvæðum, ok ef hér er ór tekin ein samstǫfun fyrsta eða þriðja vísuorði, sú er stendr næst hinni fyrstu, þá falla hljóðin ǫll sem í dróttkvæðum hætti.Svá má ok af taka í ǫðru ok hinu fjórða vísuorði hina sǫmu samstǫfun, ok er þá þat dróttkvætt, ok verðr sumt eigi mjúkt.Þenna hátt kǫllum vér munnvǫrp:
Eyddi úthlaupsmǫnnum ítr hertogi spjótum; sungu stál of stillis (stóð ylgr í val) dólgum; hal margan lét hǫfði hoddgrimmr jǫfurr skemra; svá kann rán at refsa reiðr oddviti þjóðum.
Hér er háttlausa í hinu fyrsta ok þriðja vísuorði, en í ǫðru ok hinu fjórða skothendur.Nú er sá háttr, er kallaðr er háttlausa:
Ortak ǫld at minnum, þá er alframast vissak, of siklinga snjalla með sex tøgum hátta; sízt hafa veg né vellum, er virðan mik létu, á aldinn mar orpit (þat er oss frami) jǫfrar.
Í þessum hætti eru engar hendingar, en stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti.
Nú eru samansettir í tveim kvæðum sex tigir hátta ok um fram þær átta greinir, er fyrst er skipat dróttkvæðum hætti með málsgreinum þeim, er fylgja hættinum, ok eru þessir hættir allir vel fallnir til at yrkja kvæði eptir, ef vill.
Nú skal upp hefja hit þriðja kvæði, þat er ort er eptir hinum smærum háttum, ok eru þeir hættir þó margir áðr í lofkvæðum.Hér hefr upp tøgdrápulag:
Fremstr var Skúli Skala lof dvala; sem ek mildum gram mœrð fjǫlsnœrða; meirr skal ek stœri styrs hróðr fyrir (kærr var ek harra) hers gnótt bera.
Hér er í ǫðru ok fjórða vísuorði fjórar samstǫfur ok tvær aðalhendingar ok svá settr hǫfuðstafr sem í dróttkvæðu, en í fyrsta ok þriðja vísuorði eru ok fjórar réttar samstǫfur ok hin fimta afkleyfissamstafa, þat er: ek eða af eða en eða er eða þvílíkt.Þar eru ok skothendingar ok ein hljóðfylling við hǫfuðstafinn.
Þetta er annat tøglag:
Kunn bjó ek kvæði konungs bróður þjóð (þann veit ek þengil) þrenn (fjǫlmennan); fram skal en fjórða fólkglaðs vaða ljós elds lagar lofun friðrofa.
Svá ferr hér annat ok fjórða vísuorð sem í fyrra hætti, en hit fyrsta ok þriðja vísuorð er hér hendingalaust, en tvær hljóðfyllendr við hǫfuðstaf sem í dróttkvæðu.Þessi er hinn þriði háttr, er vér kǫllum hagmælt:
Mitt er of mœti mart lag bragar áðr ókveðit oddbraks spakan; hlýtr grams geta greppr óhneppra skýrr skrautfara, skjǫldunga ungr.
Í þessum hætti eru skothendingar í fyrsta ok þriðja vísuorði ok stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti, en at ǫðru sem tøgmælt.Í ǫllu tøglagi er eigi rangt, þótt fimm samstǫfur sé í vísuorði, er skammar eru sumar ok skjótar.Þat er tøgdrápuháttr, at stef skal vera til fyrsta vísuorðs ok lúka því máli í hinu síðarsta vísuorði kvæðisins, ok er rétt at setja kvæðit með svá mǫrgum stefjamélum, sem hann vill, ok er þat tíðast, at hafa ǫll jafnlǫng, en hvers stefjaméls skal stef upphaf ok niðrlag.Nú er grœnlenzki háttr:
Slóð kann sneiðir seima geima hnigfák Haka hleypa greypa; hinn er af hlunni hesta festa lætr leyfðr skati langa ganga.
Hér er hit fyrsta ok þriðja vísuorð svá sem hagmælt, en annat ok fjórða með aðalhendingum, ok eru tvær samstǫfur aðalhendar ok endask báðar í einn staf.Nú er hinn skammi háttr:
Gull kná, greppar, glóa, róa, váss eru seggir samir framir; eik má und jǫfri una bruna, þá nýtr vísi viðar skriðar.
Hér er hit fyrsta ok þriðja vísuorð hendingalaust, en annat ok hit fjórða sem grœnlenzki háttr ok skemri orðtǫkin.Nú er nýi háttr:
Í þessum hætti eru fjórar samstǫfur í vísuorði, en hendingar ok stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti, nema þat at allar hendingar eru náhendar.Þetta er náhent:
Hrinda lætr hniggrund hafbekks snekkjur, þá er falla, fleinþollr frár, mál, stálum; hlumi lítr hergramr hirðmenn spenna, en rœði raungóð rógálfs skjálfa.
Í þessum hætti eru fjórar samstǫfur í vísuorði ok er eigi rangt í hinu fyrsta ok þriðja, þótt fimm sé;þar eru skothendur;í ǫðru ok hinu fjórða eru aðalhendingar ok báðar saman ok hin fyrri stýfð, en stafaskipti sem í dróttkvæðu.Þetta er hnugghent:
Hér er í fyrsta ok þriðja vísuorði sjau samstǫfur ok hendingalaust, en rétt at stǫfum;en annat ok hit fjórða hefir fjórar samstǫfur, en rétt at stǫfum, ok skothending, ok oddhent ok stýfð hin fyrri hending.Nú er hálfhnept:
Snyðja lætr í sólroð snekkjur á Manar hlekk, árla sér, ungr jarl, allvaldr brekafall; lypta kná of liði opt lauki of kjalar raukn; greiða náir glygg váð; greipum mœta dragreip.
Í þessum hætti eru sex samstǫfur í vísuorði, en eigi er rangt, þótt verði fimm eða sjau;í fyrsta ok þriðja vísuorði eru skothendur, en aðalhendingar í ǫðru ok hinu fjórða í hvárum tveggja stað, hin fyrri hending rétt í dróttkvæðu, en hin síðarri stýfð eða hnept, þat er alt eitt.Sjá háttr er alhneptr:
Í þessum hætti eru fimm samstǫfur í vísuorði, en hendingar ok stafaskipti sem í dróttkvæðum hætti.
Nú eru þeir hættir, er runhendur eru kallaðir;þeir eru með einu móti;hverr háttr runhendr skal vera með aðalhendingum tveim, ok í sínu vísuorði hvár hending.Þessi er rétt runhenda:
Lof er flutt fjǫrum fyr gunnǫrum (né spurð spǫrum spjǫll) gram snǫrum; hef ek hans fǫrum til hróðrs gǫrum ypt óvǫrum fyr auðs bǫrum.
Þessi háttr er haldinn með einni hending í hverju vísuorði, ok svá er sú runhending, er skilr hendingar ok skiptir orðum;því er þetta runhent kallat.
Chapter 5
Þetta er hin minni runhenda:
Fluttak fræði of frama græði, tunga tæði, með tǫlu ræði; stef skal stæra stilli Mæra, hróðr dugir hræra, ok honum færa.
Hér gengr hending of hálfa vísu, en ǫnnur í síðarra helmingi.Þessi háttr er stýfðr eða hneptr af hinum fyrra;þessi er hin minnsta runhenda:
Slíkt er svá, siklingr á (ǫld þess ann) orðróm þann, jarla er austan ver skatna skýrstr Skúli dýrstr.
Í þessum hætti eru þrjár samstǫfur í vísuorði, en tvau vísuorð sér um hending;stafaskipti sem í dróttkvæðu;en finsk þat svá, at eigi er rangt, ef stendr einu sinni fyrir málsorð hljóðstafr sá, er kveðandi ræðr.Þessir eru enn runhendir:
Naðrs gnapa ógn alla eyðis baugvalla hlunns of hástalla hestar svanfjalla; orms er glatt galla með gumna spjalla, jarl fremr sveit snjalla; slíkt má skǫrung kalla.
Þessi háttr er ortr með fullri runhending, ok eru þar tíðast fimm samstǫfur í vísuorði, eða sex, ef skjótar eru.Þessi er annarr:
Orð fekk gott gramr, hann er gunntamr; mjǫk er fullframr fylkir rausnsamr; hinn er mál metr, milding sízt getr, þann er svá setr seggi hvern vetr.
Þessi er hnept af hinni fyrri runhendu:
Mærð vilk auka Mistar lauka góma sverði grundar skerði; dýrð skal segja (drótt má þegja) styrjar glóða støkkvimóða.
Í þeima hætti eru fjórar samstǫfur í hverju vísuorði, en hǫfuðstafr sem í dróttkvæðum hætti, ok fylgir þeim einn hljóðfyllandi.Þessi er hinn þriði háttr runhendr:
Veit ek hrings hraða í hǫll laða, gott er hús Hlaða, hirð ǫlsaða; drekkr gramr glaða, en at gjǫf vaða vitar valstaða, vandbaugskaða.
Þetta er rétt runhending, ok er þessi háttr tekinn af tøglagi;hér eru fjórar samstǫfur í vísuorði eða fimm, ef skjótar eru.Þessi er hin minni runhenda:
Drífr handar hlekkr, þar er hilmir drekkr; mjǫk er brǫgnum bekkr blíðskálar þekkr; leikr hilmis her hreingullit ker, segi ek alt sem er, við orða sker.
Þessi er hneptr af hinum fyrra.Þessi er hin minsta:
En þá er hirð til hallar hers oddviti kallar, opt tekr jarl at fagna við ótali bragna; búin er gjǫf til greizlu at gullbrota veizlu; þrǫngt sitr þjóðar sinni, þar er mestr frami inni.
Þessi runhenda er tekin af dróttkvæðum hætti, ok eru hér jafnmargar samstǫfur ok svá stafaskipti sem í dróttkvæðu.Nú hefr upp hinn fjórða bálk runhendinga:
Hirð gerir hilmis kátt, hǫll skipask þrǫngt at gátt, auð gefr þengill þrátt, þat spyrr framm í átt; slíkt tel ek hilmis hátt, hans er rausn of mátt, jarl brýtr sundr í smátt slungit gull við þátt.
Þessi háttr er hneptr af hinum fyrra ok rétt runhendr.Nú er hin minni runhenda:
Mǫrg þjóð ferr til siklings sala, sœmð er þar til allra dvala, tyggi veitir seima svala, satt er bezt of hann at tala; bresta spyrjum bauga flata, bragna vinr kann gulli hata, œðri veit ek at gjǫflund gata grundar vǫrðr, fyr hringa skata.
Þessi runhenda er tekin af hrynhendum hætti.
Þiggja kná með gulli glǫð gotna ferð at ræsi mjǫð; drekka lætr hann sveit at sín silfri skenkt et fagra vín; greipum mœtir gullin skál gumnum sendir Rínar bál, eigi hittir œðra mann, jarla beztr, en skjǫldung þann.
Þessi er hneptr af hinni fyrri runhendu.Hér hefr upp hinn fimta runhendan bálk:
Getit var grams fara, gǫrt hef ek mærð snara, þengil mun þess vara, þat nam ek lítt spara; finnrat frœknara fœði gunnstara mann né mildara merkir blóðsvara.
Þessi er ok full runhenda ok tekin af hálfhneptum hætti eða náhendum.Þessi er hin minni runhenda:
Þengill lætr hǫpp hrest, honum fylgir dáð mest, vísi gefr vel flest verbál ok ólest; húfar brutu haf ljótt, heim lét ek jǫfur sótt, Yngva lofar ǫll drótt, jarls sá ek frama gnótt.
Þessi er stýfðr eða hneptr af fyrra hætti:
......... Gramr, gulli seri Kraki framr, efla frágum Haka hjaldr, .......... aldr; ormi veitti Sigurðr sár (slíkt var alt fyr liðit ár) Ragnarr þótti skatna skýrstr, Skúli jarl er miklu dýrstr.
Málaháttr:
Munða ek mildingi, þá er Mœra hilmi fluttak fjǫgur kvæði, fimtán stórgjafar; hvar viti áðr orta með œðra hætti mærð of menglǫtuð maðr und himins skautum?
Fornyrðislag:
Ort er of ræsi, þann er rýðr granar vargs ok ylgjar ok vápn litar; þat mun æ lifa, nema ǫld farisk, bragninga lof, eða bili heimar.
Bálkarlag:
Lypta ek ljósu lofi þjóðkonungs; upp er fyr ýta jarls mærð borin; hverr myni heyra hróðr gjǫflata seggr svá kveðinn seims ok hnossa?
Sú er grein milli þessa hátta, at í fornyrðislagi eru í fyrsta ok þriðja vísuorði einn stuðill, en í ǫðru ok fjórða vísuorði þá stendr hǫfuðstafr í miðju orði, en í stikkalagi eru tveir stuðlar, en hǫfuðstafr í miðju orði;en í bálkarlagi standask stuðlar ok hǫfuðstafr sem í dróttkvæðu.Starkaðar-lag:
Veit ek verðari þá er vell gefa, brǫndum beita ok búa snekkjur, hæra hróðrar en heimdrega, unga jǫfra, en auðspǫruð.