Bókastaðir

Ásbjǫrn hét maðr. Hann var frændi Þorlaugar ok ónytjungr mikill. Hann varð sekr á várþingi í Skagafirði. Hann kemr nú á fund Skútu ok biðr hann dugnaðar, því at þau Þorlaug hǫfðu veitt honum fyrri ásjá. Ok Skúta hét honum ásjá, ef hann fœri sendifǫr hans til Glúms. Ásbjǫrn kveðsk eigi vilja vera flugumaðr Skútu; sagði þat eigi vera hans fœri.

Skúta sagði: "Þú skalt fara á hans fund, ok mæla þessum orðum, at þú þykkisk þurfandi, at hann gerisk forsjámaðr ráðs þíns, ok seg, at þitt vandræði er mikit, er þú hefir beðit af vígaferlinu, ok get ek, at þann veg beri til um fund ykkarn, at Glúmr sé í þingreið. Enn hans skaplyndi er þat, at hann er maðr þrautgóðr ef menn þurfa hans, ok enn mætti svá verða, ef þú gerir þitt mál líklegt; enda viti hann, at þú ert hjálplauss; ef hann mælir, at þú farir til Þverár, ok bíðir hans þar, til þess er hann kemr heim af þinginu, þá skaltu svá svara, at "meir er þrengt mínu máli, meðr því at hugr býr lítill í brjósti"; seg, at þú hræðisk mennina, ok vildir heldr koma á hans fund, er þú hittir hann einn saman; ok meðr því at Glúmr er armvitigr ok vel skapi farinn, kann vera at þar leggi hann til nǫkkut ráð; ok þess skaltu biðja, at finna hann í Mjaðmárdal, er gengr upp frá bœnum at Þverá, ok sel hans standa. Lát þér þar sýnask, sem þú munt hugboðit hafa, at finna hann at ákveðnum degi ok stund. Ok ef þetta gengr fram, skaltu þess njóta frá mér, ok mun ek þá veita þér dugnað, enda vinnr þú þat eina til, at þér samir vel", — ok þessu játtar Ásbjǫrn.

Svá er sagt at hann hittir nú Glúm, þá er hann var kominn á leið á Øxnadalsheiði, ok ríðr hjá honum, ok segir sitt erendi, ok þau orð ǫll, er áðr váru sǫgð.

Glúmr kveðsk eigi þat vita, at hann ætti honum góða hluti at launa, — "enn fyrir þá sǫk, at þú segir þik vinlausan, ok lætr, at hér liggi við líf þitt, þá vil ek, at þú farir norðr til Þverár, ok bíðir þar minnar heimkvámu".

Hann svarar: "Vel er leyst vandræðit ok mikilmannlega, enn þó hefi ek eigi dirfsk til at sœkja þangat, er margir menn eru fyrir, ok aldri ørvænt, hvar óvinum mœtir".

Glúmr svarar: "Þú ert blauthugaðr. Enn at þú skilir, at ek vil þér hjálpir veita, þá kom þú í Mjaðmárdal at ákveðinni stundu til selja minna, því at þar mun eigi fjǫlmenni fyrir".

Hann svarar: "Þann kost hefir þú boðit, er mér líkar".

Skiljask þeir nú. Ferr Glúmr til þings, enn Ásbjǫrn ferr til Skútu, ok segir honum, hvar komit er.

Skúta segir: "Vel hefir þú leyst þitt erendi, ok ver nú með mér".

Enn er at líðr þessum tíma, þá býsk Skúta heiman ok þeir Arnórr með þrjá tigu manna. Þeir ríða nú norðan, ok koma vestr yfir Vǫðlaheiði ok á hjalla þann, er heitir Rauðahjalli. Þar stíga þeir af baki.

Þá mælti Skúta til Arnórs: "Nú munu þér eiga hér dvǫl um hríð; enn ek mun ríða inn með hlíðum, ok vita, ef nǫkkut verðr til fengjar. Langt hefir nú verit síðan er vér hǫfum hitt menn ór heruðum".

Hann ríðr með vápnum sínum, ok sér, er hann reið í dalinn, at maðr ríðr neðan eftir dalnum upp frá Þverá, mikill, í kápu grœnni, ok kennir hann þar Glúm. Þá stígr Skúta af hestinum. Hann hafði vesl yfir sér tvískift svart ok hvítt. Hann lét hestinn í rjóðr eitt, ok gengr síðan upp til selsins, ok var Glúmr þá kominn í selit. Þat var þann dag, er þeir skyldi finnask, Glúmr ok sendimaðr Skútu. Skúta hafði Flugu í hendi ok hjálm á hǫfði. Þar segja menn eigi einn veg frá. Sumir segja svá, sem hér er sagt, at þat væri øx, ok héti Fluga, enn sumir segja, at þat væri sverð, ok héti Fluga, enn hvárt sem heldr var, þá hafði Skúta þat vápn jafnan í hendi, ok svá var nú þetta sinn.

Nú gengr Skúta at selsdyrunum, ok laust á vegginn, ok víkr síðan hjá selinu aftr. Glúmr gekk þá út, ok hafði ekki í hendinni, ok sér nú eigi manninn. Hann snýr þá hjá selinu, ok kom í hug, at maðrinn var ódjarfr, at hann myndi eigi traust til bera, at ganga at selsdyrunum. Nú víkr Skúta milli hans ok dyranna, ok er Glúmr sér þat, ok kennir manninn, þá hopar hann undan, enn árgljúfr váru nær selinu. Skúta biðr hann bíða.

Glúmr segir, at þat myndi mælt, at eigi væri fjarri, hvárr þeira betr væri vígr, ef þeir eru jafnbúnir til, — "enn eigi vil ek ganga á vápn þín", — ok hopar hann at gljúfrinu. Enn Skúta leitar þar ofan, er ganga mátti, ok sér í gljúfrinu, hvar kápuna rak ofan. Hann hleypr at, ok leggr til kápunnar; þá heyrir hann, at mælt er yfir honum uppi: "Þat er lítil fremd", segir svá, "at spilla klæðum manna".

Skúta leit upp, ok kennir þar Glúm. Hafði hann vitat raunar, at þar var tó undir, er hann fór ofan, ok réð hann því til, at hann sá eigi fœri at bíða.

Þá mælti Skúta: "Á þat áttu at minnask, Glúmr, at nú hefir þú runnit, ok beðit eigi Skútu".

"Satt er þat", segir Glúmr, "enn vilja munda ek, at þú rynnir eigi skemra, áðr sól settisk í kveld".

Þá kvað Glúmr þetta:

Þar skilr með þeim. Ferr Glúmr heim, ok samnar liði, ok segir, hvert vélræði var fyrir hann sett af óvina hendi; lézk ok vilja, at þat mætti brátt gjaldask. Hann fær á lítilli stundu sex tigu manna, ok ríða síðan upp í dalinn.

Skúta gekk til hests síns, ok reið með hlíðinni, ok gat nú at sjá, hvar fjǫldi manna reið, ok veit, at þat má honum eigi endask, ef þeir fá staðit hann; leitar nú ráðs, brýtr af skaftinu spjótit, ok hefir fyrir staf; tekr af hestinum sǫðulinn, enn snýr veslinu, ok reið nú at sauðum, ok hóar fast á féit. Nú koma þeir eftir honum, fǫrunautar Glúms, ok spyrja, ef hann hefði sét mann nǫkkurn skǫrulegan ok með vápnum ríða fram um leitit. Skúta kvaðsk sjá, at maðrinn fór hvatlega, ok dró þá í sundr, er leitit bar í milli þeira. Þeir spyrja, hvat er hann hét.

Skúta segir: "Ek heiti margr at Mývatni, enn fár í Fiskilœkjarhverfi".

Þeir sǫgðu: "Af skœtingu viltu svara oss ok spotti".

Skúta segir: "Ek kann aldri sannara at segja".

Ok þá skilr með þeim. Þat er sagt, at Skúta tekr nú vápn sín, ok reið hvatlega til sinna manna.

Enn hinir finna Glúm ok segja honum at þeir fundu þann mann, er þeim svaraði með spotti ok kvaðsk heita margr í Mývatnshverfi, enn fár í Fiskilœkjarhverfi.

Glúmr segir: "Nú hefir yðr orðit ráðfátt nǫkkut. Þar hafi þér hitt Skútu, eða hvat mátti hann sannara segja, því at í Mývatnshverfi er hverr skúti við annan, enn í Fiskilœkjarhverfi hittir hvergi skúta, ok hefir nú nær lagt með oss, ok eftir skulu vér enn ríða", — ok koma nú at hjallanum, ok eru þeir Skúta þar fyrir. Enn þar var einstígi upp at ganga, ok er þar betra at verja með þrjá tigu manna, enn sœkja at með sex tigu.

Þá mælti Skúta: "Svá er nú, Glúmr, at þú hefir kost til gefit, at sœkja eftir mér. Má nú vera, at þú þykkisk þín eiga í at hefna fyrir undanhaldit, því at allknálega heltu undan, ok bart gott áræði til at hlaupa í gilit".

Glúmr segir: "Satt er þat, at mér leizk þat ráð. Enn kunnir þú ok hræddr at verða, þá er þú lézk vera sauðamaðr Eyfirðinga, ok leyndir vápnum þínum, ok ætla ek at eigi rynnir þú skemri leið".

Skúta segir: "Hversu sem hér til hefir verit, þá sœk nú at með hálfu fleira lið, enn vér munum hér bíða, ok eltask eigi lengra".

Glúmr segir: "Ek ætla, at vér munum nú skilja at sinni. Verðr nú virt sem má í hvárn stað".

Nú ríðr Glúmr heim til Þverár með sínum mǫnnum, ok ekki bjó hann þetta mál til. Skúta kveðsk ætla, at eigi myndi honum auðit verða, at koma Glúmi fyrir, ok sagði, at þat myndi undan bera, at hann yrði honum at skaða. Ok ferr hann nú heim við sínum mǫnnum.

Nú er þat fyrst at segja, at Þorbergr hǫggvinkinni gerir heiman ferð sína til fundar við þann mann, er Arnórr hét, — hann var at ok smíðaði skot um skála Skútu, — ok gaf honum hálft hundrað silfrs til, at hann skyldi leyna þeim mǫnnum þar í skotinu hjá sér, er annar hét Játgeirr, enn annar Eyjólfr. Þeir váru sekir menn, ok hafði Þorbergr þá sent til at vinna á Skútu. Ok nú var þetta kaup þeira, Arnórs ok Þorbergs.

Eigi var Skúta heima, þá er Þorbergr hafði þar komit. Hann kemr nú heim, ok var honum vel fagnat, sem líklegt var. Gengr Skúta nú til, ok lítr á smíðina Arnórs, ok hefir hann ekki vápna í hendi. Arnórr telgdi þá með knífi, enn tálgøxin lá þar hjá honum. Nú hleypr ofan þilit ok mennirnir fram. Þykkisk Skúta nú sjá bragð þeira. Varð honum nú þat fyrir, at hann þreif upp tálgøxina, ok hjó hann Arnór banahǫgg, ok kvað hann eigi oftar sik svíkja skuli, ok nú kallar Skúta á sína menn ok segir þeim, hvert vélræði var fyrir hann sett. Enn húskarlar hans hlupu til ok drápu flugumennina. Enn Skúta hefir silfrit þat, er Arnórr hafði haft af Þorbergi hǫggvinkinna.

Þetta mál var til búit á hǫnd Þorbergi til Eyjarþings, ok var þar sæzk á málit. Skal Þorbergr gjalda fyrir fjǫrráðit hálft hundrað silfrs, enn Þorbergr skal fara á brott þaðan ór sveitinni, ok til Lundarbrekku í Bárðardal, ok þótti þá líklegra til, at af myndi taka óþokkann milli þeira, ef þeir sætisk eigi svá nær, sem áðr hafði verit. Ok fœrir Þorbergr þegar bú sitt.

Maðr er nefndr Auðgísl. Hann var frændi Þorbergs hǫggvinkinna, ok hinn mesti ónytjungr þótti hann vera.

Hann kemr einhverju sinni á fund Þorbergs, frænda síns, ok skorar á hann til nǫkkurra tillaga við sik. Enn Þorbergr kvað hann eigi verr til fallinn at afla sér fjár enn sik, ef hann hefði þrifnað til. Enn fá kveðsk hann mundu til utanferðar honum, ef hann vægi Skútu. Enn Auðgísl kveðsk litlu verra eigu at launa Skútu, enn honum, enn kvaðsk þó nær mundu honum leggja ef hann vildi. Ok nú setti hann sjálfr þau ráð til, at hann mun brjóta fatakistu Þorbergs, ok taka á brott feld hans ok kyrtil ok sverð, enn ganga síðan fyrir hann, ok heitask við hann sjálfan at taka meira, ef hann vildi eigi þetta gefa honum, enn fara síðan til Skútu, ok biðja hann ásjá, ok sagði hann eigi gruna mundu, ef hann fœri þann veg með. Þorbergr kvaðsk þetta þykkja féfrekt, enn kveðr þó líklegt, at svá myndi ganga, ok vill hann fyrir því þenna kost.

Svá ferr Auðgísl með sínu máli, sem áðr var frá sagt, ok kemr á fund Skútu, ok beiddi hann viðtǫku ok ásjá. Spurt hafði Skúta, at sǫnn var saga hans, ok tók hann við honum.

Svá er sagt, at Skúta hafði látit gera sér lokrekkju; enn þar var svá um búit, at ketill var upp yfir rekkjuna, ok reist upp haddan yfir katlinum, ok váru þar á festir hringar til þess at eigi mætti svá at koma rekkjunni, at Skúta yrði ekki varr við; af því var haddan upp reist, at hann vaknaði við, ef hon felli. Ok jarðhús átti hann undir rúmi sínu, ok annan jarðhússmunna í sauðahúsinu. Ekki vissu þetta fleiri menn, enn Skúta ok fóstra hans, er Sigríðr hét, at væri þann veg um búit, ok svá unni hann henni mikit, at hann trúði henni einni, at vita með sér slíka hluti.

Enn er Auðgísl hafði þar verit hálfan mánuð, var þat eina nátt, at Skúta gekk ór rúmi sínu, ok læsir hlemminum, er hann kemr aftr til rúmsins, ok leggsk svá niðr. Síðan réð Auðgísl til, er hann var sofnaðr, ok sté í rekkjugolfit, ok þegar hljóp niðr undir honum golfit. Þá fell haddan á katlinum, því at hann kom við festina, ok nú vaknar Skúta í því bili við þetta alt saman, ok nú leggr hann á Skútu miðjan. Enn Skúta bregðr upp fœtinum, ok leggr hann í fótinn á honum. Nú hljóp hann þegar upp, ok veitti honum banasár, enn tekr nú til sín gripina, þá er Þorbergr hafði átt, ok eftir leitar hann við Þorberg, ef þetta væri nǫkkut af hans ráðum; enn hann kvað þat fjarri fara, ok kvað Auðgísl hafa stolit frá sér gripunum, ok barit á honum á svá gert ofan. Nú bjó Skúta þetta mál ekki til, ok fell þetta þar niðr.

Einhverju sinni kom Þorbergr á fund Þorgeirs goða, ok sagði, at honum þótti eigi vel veita við Skútu. Þóttisk fá mikit manntjón af honum, ok engar bœtr fengit, ok biðr nú Þorgeir, at eiga hlut í um sínar sakar, at Skúta yrði af ráðinn. Honum kvaðsk illa hugr um segja, enn játar þó at vita, hvernig til vill takask um sinn.

Um várit at várþingi samnar Þorgeirr at sér mǫnnum, ok fór upp í Reykjadal á laun, ok hafði tvau hundruð manna til Lauga, ok á nú at sitja þar fyrir Skútu, þá þegar hann ríðr til Eyjarþings. Skúta hafði sex tigu manna, ok vissi hann enga ván til ferðar Þorgeirs.

Nú sér Skúta hrossfjǫlda mikinn, ok þykkisk eigi vita, hverju gegna myndi. Bað nú Arnór ór Reykjahlíð at vera fyrir liðinu, enn hann vill ríða til húss at Reykjum.

Nú fór hann til bœjarins einn saman, ok síðan at hrossum Þorgeirs, ok hittir hann þar einn mann af liði Þorgeirs, er gætti hrossanna. Sá maðr sagði alt, hvat gegndi um ferð Þorgeirs, ok spurði, ef hann vissi nǫkkut af Skútu, enn hann kvað þat fjarri fara. Nú spurði Skúta, hverir þar sæti í brekkunni stund frá þeim, enn maðrinn kvað þann heita Vestmann, er fyrir þeim var, ok í litklæðunum var, enn hinir tveir fengnir honum til fylgdar við hann — "ok skulu þeir", segir hann, "njósna um ferð Skútu, því at Þorgeirr vill finna hann"; ok nú skilja þeir, ok ríðr Skúta fram hjá þeim Vestmanni. Hann var í kufli, ok nú fleygir Skúta til Vestmanns spjóti, ok kvað hann mega nú sjá þann mann, sem hann hefði áðr at leitat. Spjótit kom á Vestmann miðjan, ok fekk hann þegar bana.

Skúta hleypti nú á brott ok til sinna manna, enn hinir fóru á fund Þorgeirs, ok segja honum til svá búins. Nú eggjar Þorbergr mjǫk, at ríða eftir Skútu, enn Þorgeirr vill þat ekki, ok kvaðsk ekki oftar til leita við Skútu.

Þetta mál var nú búit til Eyjarþings, ok sættusk þeir á þinginu. Guldu þeir Þorsteinn hundrað silfrs fyrir víg Vestmanns. Þá lét Þorgeirr þat til, er hann náði bótunum, at hann skyldi aldri sitja um líf Skútu síðan. Ok nú fara menn heim af þinginu, ok váru nú allir sáttir, ok efndi Þorgeirr þat vel, at hann setti fjǫrráð fyrir Skútu.

Svá er sagt, at þeir kœmi at máli við Þórodd goða Eyvindarson, frænda sinn, synir Þóris flatnefs. Hét annarr þeirra Þórðr Illugi, enn annarr Bjǫrn. Þeir báðu hann ráðagerðar til at drepa Skútu Áskelsson, því at hann hefði drepit fǫður þeira ok bróður. Þóroddr vill nú þreifa um þá, ok þóttisk ger vita, hvat þeir váru, ok þótti honum Þórðr Illugi ólíklegr til hefnda, ok bað þá koma ǫnnur misseri í þat mund, ok sagðisk þá mundu ger vita híbýli víga-Skútu; ok sagðisk þá heldr mega vita, hverja meðferð hafa skyldi. Brott fara þeir at sinni brœðr, ok ætla at vísu at koma á hans fund á nefndri stundu, ef nǫkkut mætti þeir reka réttir sinna svívirðinga.

Nú kemr Þóroddr at máli við þann, er Þorgrímr hét. Hann var Óttarsson Þorgrímssonar, ok systrungr Þórodds at frændsemi. Nú segir hann, at hann var heitbundinn í við þá brœðr, enn frændr sína ok sonu Þóris flatnefs, at kunna at segja þeim nǫkkut af híbýlum víga-Skútu af Mývatni, ok ráðit þeim ráð til hefnda eftir fǫður sinn ok frændr, — "enn mér er þat ókunnigt", segir hann, "at svá búnu. Nú trúi ek þér bezt at fara með mínum erendum norðr þangat, enn þat skal vera með því móti ok tilstilli, at ek vil", segir Þóroddr, "at þú látir þik áskilja við einhvern húskarl minn, ok skaltu vinna á honum ok hlaupa síðan norðr til Skútu, ok biðja hann ásjá ok skaltu fiflask á Sigríði, fóstru hans, ok gefa henni margt, enn tala aldri um Skútu við hana, ok far til þings at sumri ok finn mik".

Þorgrímr mælti mjǫk í móti, enn fór þó með ǫllu, sem Þóroddr hafði honum boðit; vinnr nú á húskarlinum, ok hleypr nú norðr á brott á fund Skútu, ok bað hann viðtǫku. Enn Skúta segir, at honum þótti kynlegt, at hann fór norðr þangat, ok sagði sér margt vera sagt torsóttlegt frá Þóroddi. Tók þó við honum, ok var hann þar vel haldinn. Hann tekr sér brátt af at skipta við Sigríði, fóstru Skútu, ok gat ástir hennar, því at Skúta bannaði þat ekki, enn þó grunaði þat um Þorgrím Skúta, at eigi myndi trúr vera. Enn þó var hann þar um vetrinn, enn um sumarit vill hann fara til þings, at hitta Þórodd. Ok nú ferr hann ok segir Þóroddi til þessa, þat er hann mátti af vita um háttu Skútu, ok þótti Þóroddi eigi fœri á um sinn. Illt þótti Þorgrími at starfa í þessu, því at Skúta var vel til hans.

Þóroddr réð þeim Illuga ok Birni at fara til Ǫlvis hins spaka, ok biðja hann ráðs at vinna Skútu. Síðan fara þeir ok finna Ǫlvi. Réðsk hann þegar til ferðar með þeim, ok haga svá til, at þeir koma til híbýla Skútu um nátt, ganga þeir Illugi ok Bjǫrn í jarðhúsit með ljósi, enn Ǫlvir var hjá jarðhúsmunnanum. Þeir ganga nú eftir jarðhúsinu, ok koma at þar, sem um festina var búit, ok nú skáru þeir festina, ok létu síga hóglega niðr hǫdduna. Nú lúka þeir upp jarðhúsmunnanum, ok þá kom kaldr blær á Skútu ór jarðhúsinu, ok vaknar hann við, ok stóð nú upp, ok í því bili lagði Illugi spjóti á Skútu. Enn Skúta hjó yfir hǫfuð Illuga ok í hǫfuð Birni, ok mælti í því, at eigi hefði allir haldinorðir verit, ok nú var hann þó því sári særðr, er hann leiddi til bana. Illugi bar nú Bjǫrn bróður sinn á brott af jarðhúsinu, ok var hann mjǫk sárr. Ferr hann nú síðan á brott, ok þeir Ǫlvir allir saman, ok andaðisk Bjǫrn bráðlega af því sári, sem Skúta hafði veitt honum.

Þorgrímr bauð nú Sigríði með sér at fara, enn hon ásakaði hann mjǫk um þetta, ok kvað þá Skútu hafa ójafnt við haft, — "er hann trúði þér vel, enn þú hefir nú svikit hann"; ok þó ferr hon nú brott með honum á þeirri nátt, ok giftisk honum síðan.

Nú er þat sagt, at mál var til búit um víg Skútu, ok varð Þórðr illhugi sekr um vígit Skútu, ok skal hann vera utan þrjá vetr. Enn þeir halda upp bótum fyrir ráðin ok tilfǫrina vígs Skútu, Þóroddr goði ok Ǫlvir hinn spaki, sonr Þorbergs hǫggvinkinna. Ok váru nú sáttir at kalla.

Þótti mǫrgum mǫnnum þat eigi fyrr hafa at hendi borit, enn líklegt var, um málit Skútu, at hann væri af ráðinn. Enn þó er þat eina satt af honum at segja, at hann var vitr maðr ok hinn mesti fullhugi, ok margir gengu ekki betr, enn til jafns við hann, þótt miklir þættisk fyrir sér vera, enn eigi þótti hann ǫllum jafnaðarmaðr vera. Hǫfum vér nú hér lok þessarrar frásagnar, ok þakki nú hverr, sem vert þykkir.