Bókastaðir

Í þann tíð fór utan Loptr, son Páls biskups, ok sótti heim tigna menn í öðrum löndum: Bjarna biskup í Orkneyjum, en eptir þat Ínga konúng í Noregi ok Hákon jarl, bróður hans, ok þág af þeim virðuligar gjafir ok fémiklar.Í þann tíð fór utan Loptr, son Páls biskups, ok sótti heim tigna menn í öðrum löndum: Bjarna biskup í Orkneyjum, en eptir þat Ínga konúng í Noregi ok Hákon jarl, bróður hans, ok þág af þeim virðuligar gjafir ok fèmiklar. En er biskup sat í þeirri áhyggju um son sinn ok um fréttir aðrar, hversu þá gengi, þá gladdi guð hann svá á einu sumri, at Loptr kom þá út með góðri virðíngu ok fémiklum gjöfum, er hann hafði þegit, ok kunni þat at segja, at hann hefði föður síns mest [at] notið hvar sem hann kom.En er biskup sat í þeirri áhyggju um son sinn ok um fréttir aðrar, hversu þá gengi, þá gladdi guð hann svá á einu sumri, at Loptr kom þá út með góðri virðíngu ok fèmiklum gjöfum, er hann hafði þegit, ok kunni þat at segja, at hann hefði föður síns mest [at] notið hvar sem hann kom.

Á því sumri komu út gersemar þær, er Þórir erkibiskup af Noregi hafði senda [r] Páli biskupi: kóróna gullsaumut, sú er engi hafði fyrr jafngóð komit til Íslands, fíngrgull dýrligt ok glófar virðuligir. En annat sumar eptir, þá er Páll biskup hafði 16 vetr at stóli setið í Skálaholti, þá komu enn út gersemar ágætligar, er Nikulás biskup af Osló sendi Páli biskupi: fíngrgull mikit, er vá ij aura, ok steinn í virðuligr; ok hann sendi honum balsam svá mikinn, at ván var at þat vyrði aldrei at vandræðum síðan; en ekki var annat jafntorogætt, er at skyldu þurfti at hafa; hafði þat ok kostað eigi minna en nokkurar merkr brends silfrs. Þess er ok skylt at geta, at Páll biskup sendi ok margar gjafir utan sínum vinum; voru þat valir ok aðrar gersemar. Hann sendi Þóri erkibiskupi biskupsstaf, af tönn gjörfan, svá hagliga, at engi maðr hafði fyr séð jafnvel gjörvan á Íslandi, er smíðat hafði Margrét hin haga, er þá var oddhögust allra manna á Íslandi.Hann sendi Þóri erkibiskupi biskupsstaf, af tönn gjörfan, svá hagliga, at engi maðr hafði fyr sèð jafnvel gjörvan á Íslandi, er smíðat hafði Margrèt hin haga, er þá var oddhögust allra manna á Íslandi. Þau voru þá bæði hjú í Skálaholti, er Páll biskup andaðist, ok hafði Þórir prestr, bóndi hennar, þar þá öll fjárforráð, en hon gjörði slíkt allt sem hann vildi. Páll biskup hafði látið tiltaka at gjöra tabolu fyrir altari, áðr hann skildi við, ok ætlaði þar til mikit fé, bæði í gulli ok silfri, ok Margrét gróf ok tönn til ágætavel, ok er þess ván, at þat mundi hin mesta gersemi verða af fyrirhyggju hans, en þau Þorsteinn skrínsmiðr ok Margrét semdi síðan af hagleik sínum.Páll biskup hafði látið tiltaka at gjöra tabolu fyrir altari, áðr hann skildi við, ok ætlaði þar til mikit fè, bæði í gulli ok silfri, ok Margrèt gróf ok tönn til ágætavel, ok er þess ván, at þat mundi hin mesta gersemi verða af fyrirhyggju hans, en þau Þorsteinn skrínsmiðr ok Margrèt semdi síðan af hagleik sínum. Varð þat mikill svartasvipr at hans fráfalli, ok þá urðu slíkir hlutir fyrst staðar at nema í bráð fyrir annarra fjölskylda sakir. Þorsteinn var ráðinn til tabolu smíðar. Þat sumar hit sama, er biskup lifði síðast, kom út húfuviðr or Noregi, sá er Páll biskup hafði höggva látið, ok þá gaf hann í hönd öll kaup þau til staðarins, er at skyldu þyrftu at hafa.

Nú eru sagðir þeir hlutir, er vel fellu í hag á því sumri;Nú eru sagðir þeir hlutir, er vel fèllu í hag á því sumri; þá skal ek geta þeirra hluta, er mjök þóttu andstreymir: þá varð landskjálpti mikill, hinn næsta dag fyrir Seljumannamessu, ok létu margir menn líf sitt, ok fell ofan alhýsi á fjölda bæjum ok gjörðu hina stærstu skaða.þá skal ek geta þeirra hluta, er mjök þóttu andstreymir: þá varð landskjálpti mikill, hinn næsta dag fyrir Seljumannamessu, ok lètu margir menn líf sitt, ok fèll ofan alhýsi á fjölda bæjum ok gjörðu hina stærstu skaða. Þá var ok þerraleysi hit mesta ok urðu stórskaðar á því. Þá var ok sagt út andlát Klængs Þorvaldssonar, er hinn vænsti þótti til mikils höfðíngja ef lífi héldi.Þá var ok sagt út andlát Klængs Þorvaldssonar, er hinn vænsti þótti til mikils höfðíngja ef lífi hèldi.

Þat sumar tók sótt ok óhægindi mikil Páll biskup, þá er hann fór um Vestfirðíngafjórðúng, ok komst hann nauðuliga til Hítardals; lá hann þar í rekkju náliga fjórar vikur; síðan fór hann heim með litlum mætti, ok kom heim í Skálaholt þrimr nóttum fyrir Símonsmessu, ok lagðist þá þegar í rekkju; hann söng messu allra heilagra messudag ok söng þá síðustu messu guði almáttigum til dýrðar ok öllum helgum, en sér til hjálpar ok miskunnar, ok öllum kristnum mönnum, lifendum ok önduðum.hann söng messu allra heilagra messudag ok söng þá síðustu messu guði almáttigum til dýrðar ok öllum helgum, en sèr til hjálpar ok miskunnar, ok öllum kristnum mönnum, lifendum ok önduðum. En fyrir Marteinsmessu tók at óhægjast með verkjum miklum sótt hans, og fylgði bæði svefnleysi ok matleysi, ok þótti hann þá einrænn vera. Þar voru þá synir hans ok bræðr, ok margir aðrir vinir hans. Eptir þat sendi Páll biskup eptir Þorvaldi ok Magnúsi Gizurarsonum, ok komu þeir í Skálaholt, ok skipaði hann þá til allra hluta fyrir þeim, eptir sínum vilja; en hann var oleaðr octabodag Martini. En áðr hann væri smurðr helgu viðsmjöri, mælti hann mjök lángt mál, at dæmum hins helga Þorláks biskups; játti hann þá á hönd sér fyrir öllum lærðum mönnum, þeirra er við voru, frekliga alla luti, er hann virði sik hent hafa til varúðar í sínum biskupsdómi, ok bað alla, at honum skyldi fyrirgefa þat er hann hafði misgjört við [þá].játti hann þá á hönd sèr fyrir öllum lærðum mönnum, þeirra er við voru, frekliga alla luti, er hann virði sik hent hafa til varúðar í sínum biskupsdómi, ok bað alla, at honum skyldi fyrirgefa þat er hann hafði misgjört við [þá]. En hann fyrirgaf öllum blíðliga, þat er við hann höfðu misgjört ok fal sik undir guðs miskunn.

En eptir þat var hann oleaðr; var nokkut rén á hans sótt unz hann fór af smurníngarklæðum, ok tvær nætr síðan.var nokkut rèn á hans sótt unz hann fór af smurníngarklæðum, ok tvær nætr síðan. En þá tók at fella óhægindi sóttar hans af nýju, ok lifði hann þá eigi lengr en ij nætr síðan, ok tók hann þá corpus domini við sjálft andlát sitt, ok sofnaði þá til guðs.

En viku fyrir andlát Páls biskups sýndist túngl svá sem roðra væri, ok gaf eigi ljós af sér um miðnætti í heiðviðri, ok bauð þat þá þegar mikla ógn mörgum manni.En viku fyrir andlát Páls biskups sýndist túngl svá sem roðra væri, ok gaf eigi ljós af sèr um miðnætti í heiðviðri, ok bauð þat þá þegar mikla ógn mörgum manni.

Páll var vígðr til biskups á dögum Celestinus páfa af Absaloni erkibiskupi, á dögum Sverris konúngs; þá var hann fertugr at aldri. Hann stýrði guðs kristni með mikilli stillíngu xvj vetr ok andaðist þriðja dag viku, einni nótt fyrir Andres messu, ok var þá liðit frá guðs burð fjögr ár hins þrettánda hundraðs.

Ari prestr hinn fróði, er mörg dæmi spaklig hefir samantöld, segir hve mjök várt land drúpði eptir fráfall Gizurar biskups, er menn virðu mestan skörúng verit hafa á Íslandi; en hér má sjá, hversu margr kvíðjóðr hefir farit fyrir fráfalli þessa hins dýrliga höfðíngja Páls biskups: jörðin skalf öll ok pipraði af ótta;en hèr má sjá, hversu margr kvíðjóðr hefir farit fyrir fráfalli þessa hins dýrliga höfðíngja Páls biskups: jörðin skalf öll ok pipraði af ótta; himin ok skýin grétu, svá at mikill hlutr spilltist jarðar ávaxtarins, en himintúnglin sýndu dauðatákn ber á sér, þá er náliga var komit at hinum efstum lífsstundum Páls biskups, en sjórinn brann ok fyrir landinu þá;himin ok skýin grètu, svá at mikill hlutr spilltist jarðar ávaxtarins, en himintúnglin sýndu dauðatákn ber á sèr, þá er náliga var komit at hinum efstum lífsstundum Páls biskups, en sjórinn brann ok fyrir landinu þá; þar sem hans biskupsdómr stóð yfir sýndist náliga allar höfutskepnur nokkut hrygðarmark á sér sýna frá hans fráfalli.þar sem hans biskupsdómr stóð yfir sýndist náliga allar höfutskepnur nokkut hrygðarmark á sèr sýna frá hans fráfalli. Ena síðustu nótt, er Páll biskup lifði, dreymdi Þorvald Gizurarson, hinn vitrasta höfðíngja, at Jón Loptsson fæli Petri postula á hendi þá hjörð, er Páll biskup sonr hans hafði gætt, en Jesús Kristr fal sína hjörð á hendr föður sínum áðr hann væri píndr, en guðs miskunn fól nú þessa sína hjörð á hendr Petri postula, áðr vor faðir ok gætandi var frá oss kallaðr,Ena síðustu nótt, er Páll biskup lifði, dreymdi Þorvald Gizurarson, hinn vitrasta höfðíngja, at Jón Loptsson fæli Pètri postula á hendi þá hjörð, er Páll biskup sonr hans hafði gætt, en Jesús Kristr fal sína hjörð á hendr föður sínum áðr hann væri píndr, en guðs miskunn fól nú þessa sína hjörð á hendr Pètri postula, áðr vor faðir ok gætandi var frá oss kallaðr,

Nú má sjá hvárntveggja stafn biskupsdóms þessa hins dýrliga biskups, ok hyggjum vér á þeirri tíð hafi eigi aðrir til verit at sjá skutstafninn, er eigi lönguðu til at sjá framstafninn.Nú má sjá hvárntveggja stafn biskupsdóms þessa hins dýrliga biskups, ok hyggjum vèr á þeirri tíð hafi eigi aðrir til verit at sjá skutstafninn, er eigi lönguðu til at sjá framstafninn. En við þat er oss at una hans ástmönnum, er eptir lifum, at hann hefir náliga öll þau gæði eptir sik leift, er menn megu eptir hafa góðs manns ok göfug [s]: börn virðulig með góðum efnum til skaðabóta þeim, er mest niðrfall er vorðit í andláti biskups Páls; auðr gnógr ok allskyns staðarprýði, flest framkomin, en sum stofnut með góðum efnum, heilræði hans með kenníngum, þeim er hann kendi í sífellu, í orðum ok fögrum dæmum síns lífs; auðræði ok unaðsamar vistir, er hann ætlaði velflestum sínum nánum frændum; en hann man til þess hugt hafa, at guð muni þá hugga, er hann hefir eigi fé huggaða.en hann man til þess hugt hafa, at guð muni þá hugga, er hann hefir eigi fè huggaða. En þessa sögu mína styrkti vitr maðr, Ámundi Árnason, smiðr Páls biskups, ok kvað vísur þessar:

Þá xvj vetr, er guðs kristni prýddist undir blóma biskupsdóms Páls biskups, urðu mörg stórtíðindi í heiminum: þá andaðist Celestinus páfi, Absalon erkibiskup, Sverrir konúngr, Hákon, Guthormr Noregs konúngar; Knútr, Sörkvir, Svíakonúngar; Ríkarðr Englakonúngr; Njáll biskup, Brandr biskup, Jóan biskup; Haraldr jarl í Orkneyjum, Philippus jarl; Einarr abóti Mársson; Guðmundr Bjálfason abóti; Hafliði abóti Þorvaldsson, Þorkell abóti Skúmsson. Margir hafa ok aðrir göfugir menn andazt meðan Páll biskup var, bæði lærðir menn ok ólærðir: Jón Loptsson, Gizurr Hallsson, Sigmundr Ormsson, Þorleifr Þorláksson, Þorvaldr Þorkelsson, Kálfr Snorrason, Ari Bjarnarson, Önundr Þorkelsson, Hermundr Koðransson, Þórðr Snorrason, Guðmundr Ámundason, Bersi prestr Halldórsson; ok mart varð annat til tíðinda í hans biskupsdómi: skipatjón ok elds uppkoma í Heklufelli, ófriðr, rán ok brennur, ok með mörgum fátíðindum líflát manna.

Nú hefi ek yfirfarit nokkut með skyndíngu æfi Páls biskups, ok hefir mér meir ágengit úkænska en illvili, þó at þessi frásaga sé eigi jafnmerkilig orðin, sem hann hafði efni til sett af sinni hálfu.Nú hefi ek yfirfarit nokkut með skyndíngu æfi Páls biskups, ok hefir mèr meir ágengit úkænska en illvili, þó at þessi frásaga sè eigi jafnmerkilig orðin, sem hann hafði efni til sett af sinni hálfu. Gleði almáttigr guð hann í sífellu í eilífri dýrð. Amen.