Bókastaðir

Hængr hét maðr son Ketils Naumdœla-jarls, enn móðir Ketils jarls hét Hrafnhildr, dóttir Ketils hængs ór Hrafnistu. Hængr var gǫfugr maðr. Hann varð í missætti við Harald konung Dofrafóstra af drápi Hildiríðar-sona, ok því stǫkk hann ór landi. Hængr sigldi vestr í haf at leita Íslands. Þeir urðu við land varir, ok váru fyrir sunnan at komnir; sigldu upp í árós einn mikinn, ok lǫgðu við hit eystra land; sú á heitir nú Þjórsá. Þeir kǫnnuðu víða landit. Hængr var hinn fyrsta vetr fyrir útan Rangá; enn um várit nam hann land milli Þjórsár ok Markarfljóts alt í milli fjalls ok fjǫru, ok bjó at Hofi við Rangá hina eystri.

Ingunn hét kona hans; hon fœddi son um várit, er Hrafn hét. Hængr gaf land skipverjum sínum, enn seldi sumum, ok eru þeir landnámamenn kallaðir. Herjólfr hét annarr son Hængs; hans son var Sumarliði; Helgi hét hinn þriði; Vestarr hét hinn fjórði. Hrafn Hængsson var fyrstr lǫgsǫgumaðr á Íslandi; hann bjó at Hofi eftir fǫður sinn. Þórlaug var dóttir hans, er átti Jǫrundr goði.

Hinn fimta son átti Hængr, er Stórólfr hét; hann er kallaðr mestr sona hans, enn Hrafn gǫfgastr. Stórólfr átti Þórǫrnu, systur Þorbjarnar skólms, þess er faðir var Þórálfs. Stórólfr bjó at Hvoli, er síðan var kallaðr Stórólfshvoll. Stórólfr var allra manna sterkastr ok þat var allra manna mál, at hann væri eigi einhamr; hann var fróðr maðr ok margviss; var hann af því kallaðr fjǫlkunnigr.

Hann átti son við Þórǫrnu konu sinni, er Ormr er nefndr; hann var snemmendis bæði mikill ok sterkr, ok vel at íþróttum búinn, því at þá er hann var sjau vetra samvægði hann hinum sterkustum mǫnnum um afl ok allar íþróttir. Ekki hafði hann ástríki mikit af fǫður sínum, enda var hann honum ódæll, ok vildi ekki vinna; enn móðir hans unni honum mikit. Ekki lagðisk Ormr í eldaskála. Óx hann nú upp þann veg til hann var tólf vetra gamall. Stórólfr var iðjumaðr mikill ok verks ígjarn.

Þat var einn dag um sumarit, at Stórólfr lét fœra hey saman, ok gengu fernir eykir. Stórólfr hlóð heyi, enn handfátt varð upp at bera; enn honum þótti heldr regnligt gerask; kallaði hann þá á Orm son sinn, ok bað hann til hjálpa ok leggja upp heyit; Ormr gerði ok svá. Enn er í tók at draga skúrirnar, gerðisk Stórólfr mikilvirkr á heyinu, ok eggjaði Orm fast, at hann skyldi duga ok neyta aflsins, ok sagði hann bæði slyttinn ok linaflaðan, ok meirr gefinn vǫxtr enn afl eða harka. Ormr reiddisk nú, ok bar upp fúlguna alla á lítilli stundu, ok í því kom at eykrinn; greip Ormr þá upp hlassit ok hestinn með ǫllum akfœrunum, ok kastaði upp á heyit, ok svá snart, at Stórólfr karl fell út af heyinu ok ofan í geilina. Varð þat svá þungt fall, at brotnaði í honum þrjú rifin.

Stórólfr mælti þá: "Illt er at eggja ofstopamennina, ok er þat auðsét, at þú munt ófyrirleitinn verða". Mikil aflraun þótti þetta ǫllum mǫnnum, af jafnungum manni sýnd.

Þat er enn sagt einnhvern dag, at Stórólfr kom at máli við Orm son sinn, ok bað hann fara á engjar at slá; "því at húskǫrlum gengr lítt í sumar".

"Hvar er ljár sá, er ek skal slá með"? sagði Ormr.

Stórólfr fekk honum þá orf ok nýjan ljá, ok var hvárttveggja mjǫk stórkostligt. Ormr vatt ljáinn í sundr milli handa sér, en steig í sundr orfit, ok kvað sér hvárki skyldu. Snýr Ormr þá í brottu, ok fær sér tvá fjórðunga járns, ok ferr til smiðju, ok gerir sér ljá. Síðan tók hann sér einn ás ór viðar-bulungi, ok gerði sér mátuliga hátt, ok fœrði í tvá hœla stóra, ok lét þar í koma ljáinn þann nýja, ok vafði síðan með járni; gekk síðan ofan á engjar. Þar var svá háttat landslagi, at þar var þýft mjǫk, enn bæði loðit ok grasgott. Ormr tók til at slá, ok slær þann dag allan til kvelds.

Stórólfr sendi griðkonur sínar at raka ljána eftir Ormi. Enn er þær kvámu á engjarnar, sá þær at Ormr hafði haft múga-slátt; tóku þær þá til ok ætluðu at hvirfla heyit; enn þat gekk þeim eigi svá greitt sem þær ætluðu, því at þær gátu øngan múga hrœrt, hvárki með hrífu né hǫndum; fóru heim síðan ok sǫgðu bónda.

Fór hann þá, ok reið á engjar um kveldit. Sá hann þá at Ormr hafði slegit af þúfur allar, ok fœrt þær saman í múga. Hann bað hann þá upp gefa, ok ónýta eigi meira. Ormr gerði þá ok svá, ok var þá ljár hans máðr upp í smiðreim.

Þá hafði Ormr slegit átta stakka vǫll, ok þær einar engjar eru sléttar á Stórólfshvoli, ok er kallaðr ákvæðis-teigr milli hverra múga; sér þess alls merki enn í dag.

Dúfþakr er maðr nefndr; hann bjó á þeim bœ, er heitir í Holti, ok er síðan kallat í Dúfþaksholti. Dúfþakr var mikill ok mjǫk tryldr, svá at hann var eigi einhamr. Þeir Stórólfr eldu lǫngum grátt silfr, enn stundum váru með þeim blíðskapir; enn þó átti með þeim illan enda at síðustu, því at þat segja sumir menn, at Dúfþakr yrði Stórólfi at bana.

Nú líðr áfram, þar til Ormr var átján vetra gamall; þá kom vetr mikill, svá at gerði jarðbǫnn, enn Stórólfr hafði fénaðar margt; tók þá at draga fast at heyjum hans, er á leið, svá at hann þóttisk sjá fyrir, at hann mundi fella fénað sinn, ef øngra bragða væri í leitat, því at hey kunni hvergi at fá í byggðinni, útan Dúfþakr hafði hey með afgǫngum, ok vildi við øngan af standa. Þá var heldr fátt með þeim Stórólfi.

Stórólfr sendi þá Orm son sinn til móts við Dúfþak, at fá af honum nǫkkut af heyi, því at þá gerðisk tímum mjǫk fram komit, enn fénaðr dreginn mjǫk. Ormr fór þá til móts við Dúfþak, ok falaði af honum hey; enn hann kvaðsk ekki til sǫlu hafa. Enn er Ormr herti fast at, þá sagði Dúfþakr, at hann skyldi hafa byrði sína, ef hann vildi. "Ok má ykkr þó at gagni koma, ef svá mikit leggr hverr til í byggðinni".

Ormr svarar: "Þetta er lítit tillát, enn þó skal ek hafa, eða hvar skal ek af taka"?

"Út í garði", segir Dúfþakr, "standa tveir heykleggjar, annarr fjǫgurra faðma enn annarr tveggja, ok vel tveggja faðma þykkt ok því nærri hátt, ok þykkir ván at sígit muni; þar skaltú hafa af hinu minna".

"Ek mun fara heim fyrst", segir Ormr, "ok sœkja mér bendi". Ok svá gerði hann; sagði nú fǫður sínum.

"Þetta er gǫngumannliga til látit", segir Stórólfr, "enda skal hann hér ekki verð fyrir hafa; ok þykkir mér þó ráð, at ek sœkja heldr byrðina, því at ek mun heldr borit fá enn þú".

"Eigi skal þat vera", sagði Ormr, "því at svá mikit var gefit sem ek bæra".

"Hertú þik þá, mannskræfan", segir Stórólfr.

Snýr Ormr þá í brottu ok til gerfibúrs, ok tekr reip á tíu hesta, ok leysir af hagldir; kastar þá saman bæði at lengd ok digrð, svá at hann gerir ór eitt; gengr síðan yfir í Holt ok at heygarðinum, ok brýtr á hlið; gengr inn í garðinn, ok at hinum meira heykleggjanum, ok ryðr af ofan torfi, ok því sem verst var orðit. Síðan styðr hann á hǫndum, ok losar til heyit niðri við jǫrðina; dregr síðan undir reipin, ok bregðr í hagldirnar, ok vendir um heyinu. Fœrisk hann þá undir í fatla, ok vegr upp á herðar sér. Enn þat segja sumir menn, at hann hafi haft hinn minna kleggja í fyrir.

Gekk hann með þetta heim til Stórólfshvols; var bóndi úti ok sá; fansk honum mikit um, ok lét ásannask, at hann mundi eigi sjálfr svá miklu orkat hafa. Var þá inn borit í hlǫðu, ok var hon þá full. Dugði þetta hey svá vel fénaði Stórólfs bónda, at hann feldi ekki um várit. Var síðan betr í frændsemi þeira feðga þaðan af enn áðr, því at Stórólfr sá, hvert afbragð Ormr var annarra manna.

Enn er Dúfþakr karl kom út um daginn, ok sá vegs-ummerki, at í brottu váru hey hans bæði, enn þat eina eftir, er vettugi var nýtt, ok þó eigi vel at unnit; sá hann ok, hvar Ormr gekk ór garði, ok bar heykleggjana báða; þótti honum mikil furða í, hversu stóra byrði Ormr gat borit.

Enn um várit fór Dúfþakr til Hvols, ok heimti heyverð at Stórólfi, ok fekk ekki. Þótti honum ekki minna vert enn sex kúgilda. Leiddi af þessu langan óþokka með þeim Stórólfi ok mikinn fjandskap, sem síðar mun sagt verða.

Enn er Ormr var tvítugr at aldri, reið hann til alþingis sem oftar; þá var þingit fjǫlmennt. Þórálfr Skólmsson var kominn á þingit norðan frá Myrká ór Hǫrgárdal, frændi Orms. Með honum var sá maðr, er Melkólfr hét; hann hafði sex karla afl. Þeir váru allir í búð með Jǫrundi goða, mági Orms.

Jǫrundi goða váru gefnir aurskór einir; þeir váru svá stórir ok járnmiklir, at þeir stóðu hálft pund saumlausir. Þeir fóru um búðina til sýnis. Enn er skórnir komu til Þórálfs, tók hann skóna fjóra ok lét saman ok helt á nǫkkura stund; rétti síðan at Ormi, ok váru þá allir réttir sem kerti. Ormr tók við, ok beygði í einu alla skóna fjóra, sem áðr hǫfðu verit, ok þótti þetta mikil aflraun hvárttveggja.

Enn um daginn, er þeir gengu út, stóð hituketill hjá heituhúsinu, sá er tók tvær tunnur. Hann fyldu þeir upp af sandi. Eftir þat gekk at Melkólfr, ok fleytti honum með annarri hendi. Þórálfr gekk þá at, ok lyfti honum upp með tveimr fingrum. Síðast gekk at Ormr, ok krœkti undir hǫdduna hinum minsta fingri, ok fleytti honum jafnhátt ǫkla, ok brá hendinni undir kápuna.

Þórálfr mælti: "Sýn mér nú fingrinn".

"Eigi vil ek þat", segir Ormr.

"Kost átta ek at meiða mik, ef ek vilda", segir Þórálfr, "ok vilda ek eigi". Mǫnnum þótti sem í sundr hefði gengit hold ok sinar niðr at beini.

Síðan riðu menn heim af þingi, ok sat Ormr um kyrrt. Mikils þótti mǫnnum vert um afraunir Orms, þær sem hann hafði gert, ok gerði síðan því meiri, sem hann var þá ellri, ok því er þat allra manna mál, vina hans ok óvina, at hann hafi sterkastr maðr verit á ǫllu Íslandi bæði at fornu ok nýju, sá er einhamr hefir verit.

Virfill hét maðr; hann átti at ráða fyrir einu þorpi í Danmǫrk, þar er á Vendilskaga heitir. Þeir váru bræðr ok Véseti í Borgundarhólmi. Virfill var kvángaðr maðr, ok átti einn son við konu sinni, er Ásbjǫrn er nefndr. Hann var snimma mikill ok vænn, ok vel at íþróttum búinn; hann var hverjum manni kurteisari; af því var hann kallaðr Ásbjǫrn prúði.

Þat var þá tízka í þær mundir, at konur þær fóru yfir land, er vǫlur váru kallaðar, ok sǫgðu mǫnnum fyrir ørlǫg sín, árferð ok aðra hluti, þá er menn vildu vísir verða. Þessi sveit kom til Virfils bónda; var vǫlunni þar vel fagnat, því at þar var veizla hin bezta. Enn er menn váru komnir í sæti um kveldit, var vǫlvan frétt at forspám sínum; enn hon sagði, at Virfill mundi þar til elli búa, ok þykkja nýtr bóndi. "Enn þeim unga manni, er þar sitr hjá þér, bóndi, er gott at heyra sín forlǫg, því at hann mun fara víða, ok þykkja þar mestr maðr, sem þá er hann helzt, ok vinna margt til framaverka, ok verða ellidauðr, ef hann kemr eigi á Norðmœri í Noregi, eða norðr þaðan í þat land".

"Þat ætla ek", sagði Ásbjǫrn, "at ek sé eigi feigari þar en hér".

"Muntú eigi ráða því, hvat er þú ætlar", segir vǫlvan, ok varð henni þá ljóð af munni:

Síðan var vǫlvan þar svá lengi sem ætlat var, ok leyst í brott með góðum gjǫfum. Ásbjǫrn óx nú upp; enn þegar at aldr fœrðisk yfir hann, þá hafði hann sik í fǫrum til ýmissa landa, ok kynndi sér svá siðu annarra manna, ok var mikils metinn af ǫllum hǫfðingjum. Móðir hans var ættuð norðan ór Noregi af Hǫrðalandi ok Norðmœri, komin af ætt Bifru-Kára. Sat Ásbjǫrn þar lǫngum hjá móðurfrændum sínum, mikils metinn sakir íþrótta sinna ok atgervi.