Bókastaðir

Skip stóð uppi í Svarfaðardalsárósi er átti Kálfur hinn kristni. Þorvarður ætlaði sér eigi heim og fór til skips. En þeir frændur skildu eigi sem fyrr voru nefndir og höfðu tjald á landi.

Þorvarður skoraði á Kálf um skipkaup en hann svarar: " Eigi er um skipkaup fyrr ráðið. En þú skipir að helmingi því að þér mun það best líka. "

Þorvarður kvað svo vera skyldu. Hrafn þorði eigi eftir að vera og vildi hann fara með Þorvarði. Eyjólfur spurði þetta og íhugaði hvað látið var og reið í Hlíð til Þorkels vinar síns og sagði honum að hann ætlaði að Þorvarði og drepa hann. En hann lét illa yfir því að ganga á sættir og latti mjög og sagði að þeir hefðu tjald á skipi. Eyjólfur kvaðst fara mundu og kvaðst eigi nenna að engi kæmi mannhefnd fyrir bróður sinn. En er menn komu í rekkjur þá var barið á hurð og gekk bóndi út og kom inn aftur. Eyjólfur spurði hver kominn var. Bóndi segir að sá var utan úr dalnum.

Eyjólfur mælti: " Hvað mun títt um Austmennina? "

Bóndi segir þá hafa utan látið. Eyjólfur kvað þá eigi orðið hafa sem hann vildi og reið heim við svo búið. En tveim nóttum síðar spurði hann að þeir höfðu eigi út látið og sagði reiði á bónda og kvað hann rangt hafa við sig gert. Og er Þorvarður spurði þetta sendi hann bónda tuttugu skjólna ketil og stóðhross af Fornastöðum.

Síðan lögðu þeir Þorvarður skipinu út undir Hrísey. Byr var engi en báturinn laus. Bátur fór þá innan frá landi. Þar var rekkjumaður í skut.

Þá stóð maður upp á bátnum og mælti: " Hvort er sá maður hér á skipi er Már heitir og hefir sér far tekið? "

Hann kvaðst þar vera.

Þá mælti maðurinn: " Tak þú við Þorvaldi hinum líkþrá frænda þínum eða vér munum banna þér far. "

Síðan tók hann við honum.

" Eg á fé á landi hjá mönnum, " segir hann, " og skal eg með hann þangað fara. "

Síðan kom hann aftur og kvaðst séð hafa ráðstafa fyrir honum.

Síðan haustaði og gaf þeim eigi byr. Austmenn báru ráð sín saman og kváðust mundu rýma skip eða láta Hall af skipi.

Þorvarður svarar: " Tökum annað ráð. Föstum þrjá daga og vitum hvort guð sýnir eigi hvað veldur. Og fari hlutur í sveitir og dæmum þann af skipi er hlýtur hvort sem er yðvar maður eða vor. "

Hlutir voru vígðir og kom upp hlutur þeirra Kálfs. En Már var þar í sveit og kom hans hlutur upp. Síðan stefndu þeir honum á land og kváðu honum illa mundu farið hafa við frænda sinn. Honum fannst fátt um. En þar voru þau efni til að hann hafði myrtan hann. Síðan vildu þeir drepa hann. En það var þó til ráðs tekið að hann iðraðist og gaf hálfan hluta eigu sinnar fátækjum mönnum en annan helming frændum mannsins.

Síðan héldu þeir undan Hrísey og kom þá skip af hafi. Það átti Eldjárn Arnórsson kerlingarnefs og Þórlaugar Víga-Glúmsdóttur.

Þá mælti Eldjárn til Þorvarðs: " Hafið eigi Hall í gegnum haf. Fullboðið er oss þó. "

Þorvarður svarar: " Hvað er annað sæmilegra en að hann fari utan með oss frændum sínum? "

Síðan gerði útnyrðing og kalt veður og heimtu þeir Þorvarður upp akkeri sín og brast hnakkbandið.

Þorvarður bað nokkurn sýna atgervi sína " og farið til Austmenn. "

En þeir urðu eigi við búnir.

Þá sagði Hallur: " Eg em eigi sparandi til og fáið mér snærið. "

Síðan fór hann úr stakki sínum og kafaði niður. Kom hann svo snærinu í akkerið svo að það náðist upp og fékk hann af þessu gott orð.

Síðan fluttust þeir út hjá þeim Eldjárni og var frerið á strenginum og hafði Hallur vöttu á höndum er hann dró akkerið.

Þá mælti maður einn til hans: " Óhræddur mun eg fyrir þér Hallur félagi er þú vattar streng. "

Síðan lögðu þeir margir gott til Halls er áður höfðu óþokkast við hann. Síðan létu þeir í haf. Hallur var knár maður og liðgóður.

Þá bar norður að Noregi og sigldu suður síðan og höfðu byr hvassan. Sáu þeir við sker nokkur bát einn og voru á sveinar tveir og hélt annar skipinu en annar jós.

Þá mælti Þorvarður: " Hjálpum mönnum þessum er að dauða eru komnir og er skip þeirra fullt. "

Kálfur svarar: " Þá leggur þú oss í hættu og vort fé. "

Hann svarar: " Eg skal skip ábyrgjast og eigi áttu betra stöðu til að láta fé en eg. "

Kálfur svarar: " Góð þykja mér þín ráð. "

Síðan skutu þeir báti, Þorvarður og Hallur, og hlupu þar á og var þá skip sveinanna fullt. Hundar tveir voru bundnir í skipinu og fjötraðir við innviðu. Þorvarður greip þann sveininn er við árarnar sat en Hallur annan og hélt á hundunum og brá þeim á knörrinn og beittu að eynni. Þorvarður spurði hverjir þeir voru.

En þeir sögðu að annar hét Óspakur en annar Ósvífur: " Erum við hundasveinar Úlfs stallara og höfum við þetta af hundunum hlotið. Tjáði okkur eigi að bíða en er við komum voru þeir í brott. Erum við systursynir hans og ætluðum heim eftir þeim. "

Þorvarður mælti: " Hvað er íslenskra manna með konungi í mestum virðingum? "

Þeir svara: " Úlfur er þar mest virður en þó er þar annar maður og heitir Járn-Skeggi. "

Síðan gaf Þorvarður þeim feldi tvo og vopn og eftir það skildu þeir, héldu síðan eftir þeim konungi og spurðu þeir hvar hann drakk. En er þeir komu þar fagnar Úlfur þeim vel og spurði um ferðir þeirra.

Þeir kváðust hafa komið skipi sínu á voginn " og voru þar á góðir drengir og lífgjafar vorir. "

Úlfur mælti: " Hverjir eru þeir? "

" Þorvarður heitir einn og er Ljósvetningur, Höskuldsson, og annar Hallur og er Ótryggsson, aflreyndur maður. "

Þá mæltu menn: " Ykkur mundi eigi nær fallið er Íslendingar dugðu. "

Þá mælti Úlfur: " Gerum eigi mikið um þetta. "

Skeggi heyrði þetta og hitti konung og mælti: " Eg vildi að þú veittir mér lið að drepa menn þessa er sakaðir eru við oss " og sagði honum allan málavöxt.

Konungur mælti: " Það er eigi mitt að láta drepa mína þegna en þótt nokkur gerist til þá mun á því ömbun verða. "

Hann hitti marga menn konungs og gaf þeim fé til fylgis sér.

Þá mælti sveinninn Ósvífur: " Hví lætur þú svo Járn-Skeggi? "

Úlfur svarar: " Hann ásakar menn þá er ykkur hafa lið veitt. "

Sveinninn svarar: " Skaltu ekki að hafast eða þverr nú drengskapurinn þinn? "

Hann svarar: " Eigi mun eg þeirra mun gera. "

Sveinninn svarar: " Illt eigum vér að þjóna yður. Mundum vér nú dauðir ef þeir hefðu eigi hjálpað oss. "

Úlfur svarar: " Þetta fær ykkur mikils. "

Sveinninn svarar: " Lítið megum við en með Þorvarði skulum við vera. "

Og hlupu þeir þá til strandar, sögðu þeim Þorvarði hvað títt var.

Þorvarður mælti: " Enn er vandræði um að vera Kálfur. Nú vil eg kaupa að þér skipið en þér gangið af og gjaldi vor eigi aðrir menn. En vér munum flytja út grjót. "

Kálfur svarar: " Eigi skal svo vera og eigi munum við skilja. "

Vildu þeir allir fylgja þeim Þorvarði.

Skeggi hafði fengið til skip.

Hitti hann þá Harald konung og mælti: " Nú er liðið fengið herra. "

Konungur mælti: " Hefir þú fundið Úlf eða hefir þú haft hans fulltingi við? Þá erum við sáttir. "

Síðan hitti Skeggi Úlf og segir honum nauðsyn sína.

Úlfur svarar: " Vel hefir oss við þig líkað og munum vér þar fyrir veita þér það er þú biður. "

Síðan kemur Skeggi fyrir konung og segir honum þessi orð Úlfs.

Konungur mælti: " Þá hefir hann vel við orðið. En undir væri þér hvorum megin hann sneri að. "

Nú er frá því að segja að Þorvarður mælti til sveinanna: " Farið til Úlfs. Endast skal oss nú. "

" Skilur þá mikið drengskap vorn, " segja þeir, " og munum við eigi skiljast við þig. "

Nú fara skip á voginn og er það Úlfur.

" Hvert mun hans erindi? " segir Þorvarður.

Ósvífur mælti: " Hart mun hann að róa ef hann vill illa. "

Síðan komu þeir að kaupskipinu og reru kyrrt og lögðu skipi sínu á sitt borð hvorir. Þorvarður spurði hver fyrir skipunum ætti að ráða.

Úlfur mælti: " Friðmenn og hafið þér til þess unnið. "

Síðan gekk konungur út og sá hvað títt var og mælti: " Skeggi félagi lát kyrrt vera og leyfi eg engum manni að berjast við Úlf eða að mínir menn leggist hendur á. Hefir þú hugað þá menn sektalausa. Er svo fyrir mig komið. "

Og er nú eftir vitnum leitað og gengur Þorvarði vel. Skeggi kvað þá eigi við sig sátta.

Konungur mælti: " Eg hefi athugað málin og sýnist mér sem eigi hæfi ágangur við þá sem goldið hafa of fjár og flýið land sitt. "

Og lætur konungur þá í friði fara.

Síðan héldu þeir til Danmerkur og fóru austur til Víkur. Þar hitti Þorvarður góðan dreng er Bárður hét og vingaðist við hann og fékk honum í hendur Hall Ótryggsson en Þorvarður bjóst til Róms. Bárður hélt skipi sínu í Austurveg og komu að þeim víkingar og buðu þeim kost hvort þeir vildu heldur berjast eða upp gefast og halda lífinu ef þeir veittu féið. En Bárður kvað það mundu sitt kjör að berjast eigi og því tóku flestir skipverjar.

Hallur svarar: " Eigi mun eg þrautarlaust upp gefast. "

Bárður mælti: " Hættum eigi á við víkinga. "

Hallur svarar: " Nú versnar skylduneyti mitt við stórvirkin og bið þú eigi þess. Mun eg gera það sem eg em fúsari til. "

Tók hann þá beitiás einn og varði öðrum megin borðið. Barði hann á tvær hendur og örkumlaði menn. Og er það sáu skipverjar hans tóku þeir að dirfast og vörðu öðrum megin borðið. Fór svo að þeir höfðu sigur kaupmenn.

Þorkell, Brandur og Höskuldur fóru til Róms með Þorvarði frænda sínum.

Nú er að segja frá Eyjólfi Guðmundarsyni á Möðruvöllum að hann undi mjög illa við það að eigi komu mannhefndir eftir víg Koðráns bróður hans. Gerði hann för sína heiman og voru fjórir tigir saman. Þeir fóru norður í Flateyjardal á Brettingsstaði. Þar bjó Þórarinn Höskuldsson bróðir Þorvarðs. Þar var Einar Arnórsson með honum og Einar Járn-Skeggjason.

Forni hét maður er farinn var til rétta en sá maður var fyrir búi hans er Þorgeir hét er bjó að Þverá í Fnjóskadal. En Ketill hét sá maður er farinn var og til rétta og þeir gistu hjá Eyjólfur og höfðu þar góðan beina.

Þá mælti bóndi: " Hvert er nú ætluð förin? "

Eyjólfur Guðmundarson svarar: " Frek gerast nú boðin vor Eyfirðinga og þarf til fanga að ætla og er til Flateyjar förin eftir fangi. "

Bóndi svarar: " Þó skal nú mjög skipa virðingamönnum í för þessa. "

Eyjólfur svarar: " Viðurkvæmilegt er að vér förum allir frændur. "

Engan höfðu menn grun á um ferð hans frá því er allir voru sáttir. Fóru þeir Eyjólfur nú og komu til Þórarins og gengu þar inn í hús og báru þegar vopn á hann og vógu hann og tvo menn aðra. Og er þeir riðu ofan yfir Vöðlaheiði frá víginu þá ræddu þeir um atburðinn og hrapaði hestur undir Eyjólfi og féll hann af baki. Og er hann vildi upp standa varð honum stirður fóturinn svo að hann gekk haltur. Og er menn riðu til alþingis þá bauð hann engar sættir. En svo var honum fóturinn stirður að hann mátti eigi ganga og reið hann í milli búða.

Þeir fundust Finni og Eyjólfur. Finni spurði hversu hann hafði fengið meinið. Hann segir honum það.

Finni mælti þá: " Það mundi eg ætla að þar mundir þú eigi hafa getað staðist fylgjur þeirra Þorvarðs og frænda hans er fjandskap leggja á þig. "

Eyjólfur mælti: " Ætlar þú að þeirra fylgjur séu meiri fyrir sér en mínar og minna frænda? "

Finni mælti: " Ekki kveð eg að því. Þó er það reynt ef vér spyrjum um för Þorvarðs. "

Hrólfur hét sonur Þorkels Tjörvasonar Þorgeirssonar frá Ljósavatni. Hann fór með Ljósvetningagoðorð á þinginu. Og var leitað um sættir. Eyjólfur kvaðst óráðinn til að bæta fé. En þeir höfðu búið málið á hendur Eyjólfi með hálfan hinn fimmta tug manna. Hrólfur bað sér liðs. Og er hann fann Þorkel Geitisson mælti hann slíkum málum við hann.

Hann svarar: " Þú mælir sannara en eigi nenni eg að ganga í móti Eyjólfi. "

Síðan hitti Hrólfur Skegg-Brodda og mælti: " Flestum mun nú kunnigt mál mitt. En hér virða menn meir afla Eyjólfs en sannsýni. Verður mér nú reikult um þingvöllinn en fæstir líta á mína nauðsyn. "

Skegg-Broddi svarar: " Eg ætla þig gengið hafa liðsbón en lítið að sóst og engan tek eg af um liðveislu við þig. En haldast munu réttindi þau er mönnum virðast hér að. En ef Eyjólfur vill engu bæta enda fáir þú engum málum fram komið þá er laust með okkur. "

Hrólfur mælti: " Eigi mun eg þig lengi þæfa um liðsbeina en segja mun eg þér ætlan mína. Ef eg má eigi málið fram hafa fyrir fjölmenni Eyjólfs mun eg bjóða honum hólmgöngu hvort er hann vill við fjórða mann eða við eigumst tveir við. Vildi eg þá til kjósa Einarana tvo og Þórodd hjálm er mér eru falastir til þungs hlutar. En eg ætla að fá í móti starfsmenn og ræningja. "

Skegg-Broddi mælti: " Þú ert hetja mikil og ertu eigi ráðalaus. Haltu nú þessu fram en eg skal til sjá með þér. Og munu menn ráðast í móti þeim nöfnum ef þarf. Og má það verða að þú skiljir eigi við með óvirðingu. "

Síðan hitti Skegg-Broddi Gelli vin sinn og sagði honum þetta.

Hann svarar: " Illa læt eg yfir því er hólmgöngur haldast uppi og er það heiðinna manna. "

Skegg-Broddi mælti: " Hvers var að von annars en slíks ef maður býr allilla til sitt mál, að menn muni það illu gjalda, og drepur saklausa menn á gervar sættir? "

Þetta var sagt Eyjólfi.

Hann svarar: " Fjandmaður vor gerist þú nú Skegg-Broddi. Hefir þú nú tveim sinnum brugðist mér. "

Skegg-Broddi svarar: " Eg firrði þig og næst á Hegranessþingi vandræðum sem von var að verða mundi ef þú sektir Þorvarð og frændur hans. Þá drapstu bróður hans og viltu það nú engu bæta. Eða hvar ætlar þú til? Eru nú tveir kostir fyrir höndum, að láta okkur Gelli ráða og dæma eða hólmgöngur munu fram fara. "

Eyjólfur kvaðst ætla að betra mundi að bæta. Þá áttu margir hlut í og kom þar að manngjöld skyldi lúka og galst það fé allt.

Nú er þeir Þorvarður og frændur hans komu sunnan frá Róm og í Saxland þá hittu þeir Norðmenn og sögðu þeir þeim víg Þórarins er orðið hafði um haustið.

Þorvarður mælti: " Langt er nú öxanna vorra í milli og þeirra Möðruvellinga. Og það vilja þeir enn að þær takist til ef eg kem til Íslands. Og verði nú sem Pétur postuli vill. Ætla eg þó að betra væri að eg kæmi eigi út aftur. "

Segja það menn að fáar mílur gekk hann þaðan frá áður hann missti auga síns af verk en andaðist síðan.

Eftir það fór Brandur til Haralds konungs Sigurðarsonar og var með honum og svo Hallur Ótryggsson. Hann var með honum austur í Gautlandi er Haraldur konungur barðist við Hákon jarl Ívarsson. Og er Haraldur konungur vildi á brott þá fraus skip hans inni og hjuggu menn þá ísinn milli skipanna.

Þá mælti Haraldur konungur: " Engi höggur sterklegar ísinn en hann Koðránsbani. "

Maður er nefndur Þormóður og var Ásgeirsson, frændi Möðruvellinga. Hann var á skipi Magnúss konungssonar og var nýkominn af Íslandi. Sat hann um Hall. Og í því er konungur nefndi Koðránsbana þá hljóp Þormóður að Halli og hjó hann banahögg og hljóp síðan á skip Magnúss konungssonar. Haraldur konungur varð reiður mjög og bað leggja að þeim. Og er þeir þröngdust að Þormóði þá brast ísinn undan þeim og drukknuðu margir menn. En Magnús konungsson komst á brott en Þormóði kom hann af landi og létti hann eigi fyrr en hann kom út til Miklagarðs og gekk þar á mála. En þeir konungur og sonur hans sættust síðan.

Brandur fór vestur með Haraldi konungi til Englands. Og er þeir gengu upp í seinasta sinni þá hafði Brandur einn brynstakk en allt annað lið konungs hafði eftir látið brynjur að skipum. Konungur sjálfur átti brynju þá er Emma hét og tók hún á mitt bein og var svo sterk að aldrei festi vopn á. Brandur bauð konungi brynstakk sinn.

Konungur svarar: " Víst ertu góður drengur en haf þú sjálfur brynstakk þinn. "

Þar féll Brandur með konungi.

Menn Höskulds komu út á Eyrum og Hárekur. Fóru þeir þaðan norður á fjall um Kjöl en flokkur Eyjólfs Guðmundarsonar var fyrir á leiðinni og sat Eyjólfur þar.

Höskuldur mælti: " Nú er færi til að drepa fjandann " og snýr á rás.

Hárekur hleypur eftir honum og grípur hann í fang sér og mælti: " Stilltu þig vinur. Þetta er ekki færi. "

Menn Eyjólfs mæltu: " Verið hefir þú stundum snertibráðari og ríðum eftir þeim. "

Eyjólfur svaraði: " Eigi skal eg launa svo guði er hefir á séð vandræði vor. "

Og skildu þeir við það.

Oddi Grímsson gekk utan og fór suður og kom sunnan félaus á fund Knúts konungs hins ríka.

Hann gekk fyrir konung, kvaddi hann og mælti: " Féþurfi erum vér herra. "

Konungur mælti: " Gefið þeim þrjár merkur silfurs. "

Oddi mælti: " Eigi höfum vér fyrr svo ríkjan mann heim sótt og hæfir oss eigi að sjá eigi í mót þessari gjöf og vil eg gefa þér fé. "

Konungur mælti: " Þykir þér lítið féið? "

Oddi svarar: " Einum þætti mér það vel gefið herra en vér erum tólf. "

" Svo mun og satt vera, " sagði konungur, " og gefið þrjár merkur hverjum þeirra. "

Þá mælti konungur: " Hvort barðist þessi Oddinn við frændur sína á Íslandi? "

Oddi svarar: " Þar voru þeir menn er mér voru skyldir en eg vægði í móti. "

Hann fór út síðan til Íslands og þótti ræsimaður hvar sem hann var.

Hann var faðir Guðmundar er augað stakk úr Katli biskupi. Og svo barst að því að óvinir Guðmundar báru það í eyru Katli þá er hann bjó á Möðruvöllum að hann fífldi konu hans, dóttur Gissurar biskups. Fundust þeir á förnum vegi og veitti Ketill honum tilræði. Varð þó sá munur að Guðmundur varð efri og stakk úr honum augað. Síðan vildi Ketill fram færa mál á hendur honum en síðan urðu nokkurir til að lemja því niður og jókst af því óvirðing. En síðan er Guðmundur varð félaus og þurfti annarra þá bauð Ketill honum til sín og veitti honum meðan hann lifði. Snerist Katli síðan hver hlutur til sóma. En að lyktum var hann til biskups kjörinn og galst honum svo sitt góðræði.

En er Þorsteinn skuldarmaður sem fyrr gátum vér í sögunni varð félaus fór hann til Odda Grímssonar.

Þá mælti Oddi: " Mikið er það um góðan dreng að engi forlög verða. Og þó að þú værir nokkuð mótsnúinn mér og litaðir á mér skallann þá mun eg leggja til með þér. "

Síðan fékk hann honum bústað og það með er hann þurfti. Og sýndist það í þessu hver drengur hann var.

En það er að segja frá Háreki að hann fór að finna Skegg-Brodda og mælti: " Forvitni er mér á hversu sterkur þú ert því að mikið er af því sagt. En eg em kallaður aflmaður. Mun eg þó eigi við þér hafa. Vit þú fyrst hvort þú kemur höndum úr höfði mér. "

Skegg-Broddi svarar: " Óskylt ætla eg það. "

Tók hann þó til og svipti þegar í brott höndum hans. En er hann gekk að Skegg-Brodda þá stóð hann fyrir kyrr og hafði hendur í höfði sér og kom Hárekur þeim hvergi í brott er hann reyndi til. Mátti af því sjá hvor þeirra meiri maður var.

Þá mælti Skegg-Broddi: " Eigi þykir mér þú maður sterkur en drengur góður ertu. "