Bókastaðir

Nú er at segja frá Þorvaldi, at hann tekr til orða við Þórð, bróður sinn: "Vita muntu, at Bolli ferr heðra at heimboðum. Eru þeir nú at Arnórs átján saman ok ætla norðr Heljardalsheiði."

"Veit ek þat," segir Þórðr. Þorvaldr mælti:

"Ekki er mér þó um þat, at Bolli hlaupi hér svá um horn oss, at vér finnim hann eigi, því at ek veit eigi, hverr minni sœmð hefir meirr niðr drepit en hann." Þórðr mælti:

"Mjǫk ertu íhlutunarsamr, ok meirr en ek vilda, ok ófarin mundi þessi, ef ek réða. Þykki mér óvíst, at Bolli sé ráðlauss fyrir þér."

"Eigi mun ek letjask láta," segir Þorvaldr, "en þú munt ráða ferð þinni." Þórðr mælti:

"Eigi mun ek eftir sitja, ef þú ferr, bróðir, en þér munum vér eigna alla virðing þá, er vér hljótum í þessi ferð, ok svá, ef ǫðruvís berr til."

Þorvaldr safnar at sér mǫnnum, ok verða þeir átján saman ok ríða á leið fyrir þá Bolla ok ætla at sitja fyrir þeim.

Þeir Arnórr ok Bolli ríða nú með sína menn. Ok er skammt var í milli þeirra ok Hjalta sona, þá mælti Bolli til Arnórs: "Mun eigi þat nú ráð, at þér hverfið aftr? Hafið þér þó fylgt oss it drengiligsta. Munu þeir Hjalta synir ekki sæta fláráðum við mik." Arnórr mælti:

"Eigi mun ek enn aftr hverfa, því at svá er, sem annarr segi mér, at Þorvaldr muni til þess ætla, at hafa fund þinn, eða hvat sé ek þar upp koma? Blika þar eigi skildir við? Ok munu þar vera Hjalta synir. En þó mætti nú svá um búask, at þessi þeirra ferð yrði þeim til engrar virðingar, en megi metask fjǫrráð við þik."

Nú sjá þeir Þorvaldr brœðr, at þeir Bolli eru hvergi liðfœri en þeir, ok þykkjask sjá, ef þeir sýna nokkura óhœfu af sér, at þeirra kostr mundi mikit versna. Sýnisk þeim þat ráðligast, at snúa aftr, allz þeir máttu ekki sínum vilja fram koma.

Þá mælti Þórðr: "Nú fór, sem mik varði, at þessi ferð mundi verða hæðilig, ok þœtti mér enn betra heima setit. Hǫfum sýnt oss í fjándskap við menn, en komit engu á leið."

Þeir Bolli ríða leið sína. Fylgir Arnórr þeim upp á heiðina, ok skilði hann eigi fyrr við þá en hallaði af norðr. Þá hvarf hann aftr, en þeir riðu ofan eftir Svarfaðardal ok kómu á bœ þann, er á Skeiði heitir. Þar bjó sá maðr, er Helgi hét. Hann var ættsmár ok illa í skapi, auðigr at fé. Hann átti þá konu, er Sigríðr hét. Hon var frændkona Þorsteins Hellu-Narfasonar. Hon var þeirra skǫrungr meiri.

Þeir Bolli litu heygarð hjá sér. Stigu þeir þar af baki, ok kasta þeir fyrir hesta sína ok verja til heldr litlu, en þó helt Bolli þeim aftr at heygjǫfinni. "Veit ek eigi," segir hann, "hvert skaplyndi bóndi hefir."

Þeir gáfu heyvǫndul ok létu hestana grípa í.

Á bœnum heima gekk út maðr ok þegar inn aftr ok mælti: "Menn eru við heygarð þinn, bóndi, ok reyna desjarnar." Sigríðr húsfreyja segir:

"Þeir einir munu þar menn vera, at þat mun ráð, at spara eigi hey við."

Helgi hljóp upp í óðafari ok kvað aldri hana skuldu þessu ráða, at hann léti stela heyjum sínum. Hann hleypr þegar, sem hann sé vitlauss, ok kemr þar at, sem þeir áðu. Bolli stóð upp, er hann leit ferðina mannsins, ok studdisk við spjótit konungsnaut.

Ok þegar Helgi kom at honum ok mælti: "Hverir eru þessir þjófarnir, er mér bjóða ofríki ok stela mik eign minni ok rífa í sundr hey mitt fyrir faraskjóta sína?"

Bolli segir nafn sitt. Helgi segir:

"Þat er óliðligt nafn, ok muntu vera óréttvíss."

"Vera má, at svá sé," segir Bolli, "en hinu skaltu mœta, er réttvísi er í."

Bolli keyrði þá hestana frá heyinu ok bað þá eigi æja lengr. Helgi mælti:

"Ek kalla yðr hafa stolit mik þessu, sem þér hafið haft, ok gǫrt á hendr yðr skóggangssǫk."

"Þú munt vilja, bóndi," segir Bolli, "at vér komim fyrir oss fébótum við þik, ok hafir þú eigi sakir á oss. Mun ek gjalda tvenn verð fyrir hey þitt."

"Þat ferr heldr fjarri," segir hann, "mun ek framar á hyggja um þat, er vér skiljum" Bolli mælti:

"Eru nokkurir hlutir þeir, bóndi, er þú vilir hafa í sætt af oss?"

"Þat þykki mér vera mega," segir Helgi, "at ek vilja spjót þat it gullrekna, er þú hefir í hendi."

"Eigi veit ek," segir Bolli, "hvárt ek nenni þat til at til at láta. Hefi ek annat nokkut heldr fyrir því ætlat. Máttu þat ok varla tala, at beiðask vápns ór hendi mér. Tak heldr annat fé svá mikit, at þú þykkisk vel haldinn af."

"Fjarri ferr þat," segir Helgi, "er þat ok bezt, at þér svarið slíku fyrir, sem þér hafið til gǫrt" Síðan hóf Helgi upp stefnu ok stefndi Bolla um þjófnuð ok lét varða skóggang. Bolli stóð ok heyrði til ok brosti við lítinn þann.

En er Helgi hafði lokit stefnunni, mælti hann: "Nær fórtu heiman?"

Bolli segir honum.

Þá mælti bóndi: "Þá tel ek þik hafa á ǫðrum alizk meirr en halfan mánuð."

Helgi hefr þá upp aðra stefnu ok stefnir Bolla um verðgang.

Ok er því var lokit, þá mælti Bolli: "Þú hefir mikit við, Helgi, ok mun betr fallit at leika nokkut í móti við þik."

Þá hefr Bolli upp stefnu ok stefndi Helga um illmæli við sik ok annarri stefnu um brekráð til fjár síns. Þeir mæltu, fǫrunautar hans, at drepa skyldi skelmi þann. Bolli kvað þat eigi skuldu. Bolli lét varða skóggang.

Hann mælir eftir stefnuna: "Þér skuluð fœra heim húsfreyju Helga kníf ok belti, er ek sendi henni, því at mér er sagt, at hon hafi gott eina lagt til várra haga."

Bolli ríðr nú í brott, en Helgi er þar eftir. Þeir Bolli koma til Þorsteins á Hals ok fá þar góðar viðtǫkur. Er þar búin veizla fríð.

Nú er at segja frá Helga, at hann kemr heim á Skeið ok segir húsfreyju sinni, hvat þeir Bolli hǫfðu við ázk.

"Þykkjumk ek eigi vita," segir hann, "hvat mér verðr til ráðs at eiga við slíkan mann, sem Bolli er, en ek em málamaðr engi. Á ek ok ekki marga þá, er mér muni at málum veita." Sigríðr húsfreyja segir:

"Þú ert orðinn mannfóli mikill. Hefir átt við ina gǫfgustu menn ok gǫrt þik at undri. Mun þér ok fara, sem makligt er, at þú munt hér fyrir upp gefa allt fé þitt ok sjalfan þik."

Helgi heyrði á orð hennar ok þóttu ill vera, en grunaði þó, at satt mundi vera, því at honum var svá farit, at hann var vesalmenni, ok þó skapillr ok heimskr. Sá hann sik engi fœri hafa til leiðréttu, en mælt sik í ófœru. Barsk hann heldr illa af fyrir þetta allt jafnsaman.

Sigríðr lét taka sér hest ok reið at finna Þorstein, frænda sinn, Narfa son, ok váru þeir Bolli þá komnir. Hon heimti Þorstein á mál ok sagði honum, í hvert efni komit var.

"Þó hefir slíkt illa til tekizk," segir Þorsteinn.

Hon segir ok, hversu vel Bolli hafði boðit, eða hversu heimskliga Helga fór.

Bað hon Þorstein eiga í allan hlut, at þetta mál greiddisk. Eftir þat fór hon heim, en Þorsteinn kom at máli við Bolla:

"Hvat er um, vinr," segir hann, "hvárt hefir Helgi af Skeiði sýnt fólsku mikla við þik? Vil ek biðja, at þér leggið niðr fyrir mín orð ok virðið þat engis, því at ómæt eru þar afglapa orð." Bolli segir:

"Þat er víst, at þetta er engis vert. Mun ek mér ok ekki um þetta gefa."

"Þá vil ek," segir Þorsteinn, "at þér gefið honum upp þetta fyrir mína skyld ok hafið þar fyrir mína vináttu."

"Ekki mun þetta til neins váða horfa. Lét ek mér fátt um finnask, ok bíðr þat várdaga." Þorsteinn mælti:

"Þat mun ek sýna, at mér þykkir máli skifta, at þetta gangi eftir mínum vilja, ek vil gefa þér hest þann, er beztr er hér í sveitum, ok eru tólf saman hrossin." Bolli segir:

"Slíkt er allvel boðit, en eigi þarftu at leggja hér svá mikla stund á. Ek gaf mér lítit um slíkt. Mun ok lítit af verða, þá er í dóm kemr."

"Þat er sannast," segir Þorsteinn, "at ek vil selja þér sjalfdœmi fyrir málit." Bolli segir:

"Þat ætla ek sannast, at ekki þurfi um at leitask, því at ek vil ekki sættask á þetta mál."

"Þá kýstu þat, er ǫllum oss gegnir verst," segir Þorsteinn. "Þó at Helgi sé lítils verðr, þá er hann þó í venzlum bundinn við oss. Þá munum vér hann eigi upp gefa undir vápn yður, síðan þú vill engis mín orð virða. En at þeim atkvæðum, at Helgi hafði í stefnu við þik, lízk mér þat engi skemmðarauki, þó at þat sé á þing borit."

Skilðu þeir Þorsteinn ok Bolli heldr fáliga. Ríðr hann í brott ok hans félagar, ok er ekki getit, at hann sé með gjǫfum í brott leystr.

Bolli ok hans fǫrunautar kómu á Mǫðruvǫllu til Guðmundar ins ríka. Hann gengr í móti þeim með allri blíðu ok var inn glaðasti. Þar sátu þeir halfan mánuð í góðum fagnaði.

Þá mælti Guðmundr til Bolla: "Hvat er til haft um þat, hefir sundrþykki orðit með yðr Þorsteini?"

Bolli kvað lítit til haft um þat, ok tók annat mál. Guðmundr mælti:

"Hverja leið ætlar þú aftr at ríða?"

"Ina sǫmu," segir Bolli. Guðmundr mælti:

"Letja vil ek yðr þess, því at mér er svá sagt, at þit Þorsteinn hafið skilit fáliga. Ver heldr hér með mér ok ríð suðr í vár, ok látum þá þessi mál ganga til vegar."

Bolli lézk eigi mundu bregða ferðinni fyrir hót þeirra. "En þat hugða ek, þá er Helgi fólit lét sem heimskligast, ok mælti hvert óorðan at ǫðru við oss ok vildi hafa spjótit konungsnaut ór hendi mér fyrir einn heyvǫndul, at ek skylda freista, at hann fengi ǫmbun orða sinna. Hefi ek ok annat ætlat fyrir spjótinu, at ek munda heldr gefa þér ok þar með gullhringinn þann, er stólkonungrinn gaf mér. Hygg ek nú, at gripirnir sé betr niðr komnir en þá, at Helgi hefði þá."

Guðmundr þakkaði honum gjafir þessar ok mælti: "Hér munu smæri gjafir í móti koma en verðugt er."

Guðmundr gaf Bolla skjǫld gulllagðan ok gullhring ok skikkju. Var í henni it dýrsta klæði, ok búin ǫll, þar er bœta þótti Allir váru gripirnir mjǫk ágætir.

Þá mælti Guðmundr: "Illa þykki mér þú gera, Bolli, er þú vill ríða um Svarfaðardal."

Bolli segir þat ekki skaða munu. Riðu þeir í brott ok skilja þeir Guðmundr við inum mestum kærleikum. Þeir Bolli ríða nú veg sinn út um Galmarstrǫnd.

Um kveldit kómu þeir á þann bœ, er at Krossum heitir. Þar bjó sá maðr, er Óttarr hét. Hann stóð úti. Hann var skǫllóttr ok í skinnstakki. Óttarr kvaddi þá vel ok bauð þeim þar at vera. Þat þiggja þeir. Var þar góðr beini ok bóndi inn kátasti. Váru þeir þar um nóttina.

Um morgininn, er þeir Bolli váru ferðar búnir, þá mælti Óttarr: "Vel hefir þú gǫrt, Bolli, er þú hefir sótt heim bœ minn. Vil ek ok sýna þér lítit tillæti, gefa þér gullhring ok kunna þǫkk, at þú þiggir. Hér er ok fingrgull, er fylgja skal."

Bolli þiggr gjafirnar ok þakkar bónda. Óttarr var á hesti sínum því næst ok reið fyrir þeim leiðina, því at fallit hafði snjór lítill um nóttina. Þeir ríða nú veg sinn út til Svarfaðardals, ok er þeir hafa eigi lengi riðit, snerisk hann við Óttarr ok mælti til Bolla: "Þat mun ek sýna, at ek vilda, at þú værir vinr minn. Er hér annarr gullhringr, er ek vil þér gefa. Væra ek yðr vel viljaðr í því, er ek mætta. Munuð þér ok þess þurfa."

Bolli kvað bónda fara stórmannliga til sín: "En þó vil ek þiggja hringinn."

"Þá gerir þú vel," segir bóndi.

Nú er at segja frá Þorsteini af Halsi. Þegar honum þykkir ván, at Bolli muni norðan ríða, þá safnar hann mǫnnum ok ætlar at sitja fyrir Bolla ok vill nú, at verði umskifti um mál þeirra Helga. Þeir Þorsteinn hafa þrjá tigu manna ok ríða fram til Svarfaðardalsár ok setjask þar.

Ljótr hét maðr, er bjó á Vǫllum í Svarfaðardal. Hann var hǫfðingi mikill ok vinsæll ok málamaðr mikill. Þat var búningr hans hversdagliga, at hann hafði svartan kyrtil ok refði í hendi, en ef hann bjósk til víga, þá hafði hann blán kyrtil ok øxi snaghyrnda. Var hann þá heldr ófrýnligr.

Þeir Bolli ríða út eftir Svarfaðardal. Fylgir Óttarr þeim út um bœinn at Halsi ok at ánni út. Þar sat fyrir þeim Þorsteinn við sína menn, ok þegar er Óttarr sér fyrirsátina, bregðr hann við ok keyrir hest sinn þvers í brott. Þeir Bolli váru sínum megin ár hvárir, en áin var leyst með lǫndum, en íss flaut á miðri. Hleypa þeir Þorsteinn út á ísinn.

Helgi af Skeiði var ok þar ok eggjar þá fast ok kvað nú vel, at þeir Bolli reyndi, hvárt honum væri kapp sitt ok metnuðr einhlítt eða hvárt nokkurir menn norðr þar mundu þora at halda til móts við hann. "Þarf nú ok eigi at spara at drepa þá alla. Mun þat ok leiða ǫðrum," segir Helgi, "at veita oss ágang."

Bolli heyrir orð Helga ok sér, hvar hann er kominn út á ísinn. Bolli skýtr at honum spjóti, ok kemr á hann miðjan. Fellr hann á bak aftr í ána, en spjótit flýgr í bakkann ǫðrum megum, svá at fast var, ok hekk Helgi þar á niðr í ána. Eftir þat tóksk þar bardagi inn skarpasti. Bolli gengr at svá fast, at þeir hrøkkva undan, er nær váru. Þá sótti fram Þorsteinn í móti Bolla, ok þegar þeir fundusk, høggr Bolli til Þorsteins á ǫxlina, ok varð þat mikit sár. Annat sár fekk Þorsteinn á fœti. Sóknin var in harðasta. Bolli varð ok sárr nokkut, ok þó ekki mjǫk.

Nú er at segja frá Óttari. Hann ríðr upp á Vǫllu til Ljóts ok þegar þeir finnask, mælti Óttarr: "Eigi er nú setuefni, Ljótr," segir hann, "ok fylg þú nú virðingu þinni, er þér liggr laus fyrir."

"Hvat er nú helzt í því, Óttarr?"

"Ek hygg, at þeir berisk hér niðri við ána, Þorsteinn af Halsi ok Bolli, ok er þat in mesta hamingja, at skirra vandræðum þeirra." Ljótr mælti:

"Oft sýnir þú af þér mikinn drengskap."

Ljótr brá við skjótt ok við nokkura menn, ok þeir Óttarr báðir. Ok er þeir koma til árinnar, berjask þeir Bolli sem óðast. Váru þá fallnir þrír menn af Þorsteini. Þeir Ljótr ganga fram í meðal þeirra snarliga, svá at þeir máttu nær ekki at hafask. Þá mælti Ljótr:

"Þér skuluð skilja þegar í stað," segir hann, "ok er þó nú œrit at orðit. Vil ek einn gera milli yðvar um þessi mál, en ef því níta aðrir hvárir, þá skulum vér veita þeim atgǫngu."

En með því at Ljótr gekk at svá fast, þá hættu þeir at berjask, ok því játtu hvárirtveggju, at Ljótr skyldi gera um þetta þeirra í milli. Skilðusk þeir við svá búit. Fór Þorsteinn heim, en Ljótr býðr þeim Bolla heim með sér, ok þat þiggr hann, fóru þeir Bolli á Vǫllu til Ljóts. Þar heitir í Hestanesi, sem þeir hǫfðu barizk. Óttarr bóndi skilðisk eigi fyrri við þá Bolla en þeir kómu heim með Ljóti. Gaf Bolli honum stórmannligar gjafar at skilnaði ok þakkaði honum vel sitt liðsinni. Hét Bolli Óttari sinni vináttu. Fór hann heim til Krossa ok sat í búi sínu.

Eftir bardagann í Hestanesi fór Bolli heim með Ljóti á Vǫllu við alla sína menn, en Ljótr bindr sár þeirra, ok greru þau skjótt, því at gaumr var at gefinn. En er þeir váru heilir sára sinna, þá stefndi Ljótr þing fjǫlmennt. Riðu þeir Bolli á þingit. Þar kom ok Þorsteinn af Halsi við sína menn.

Ok er þingit var sett, mælti Ljótr: "Nú skal ekki fresta uppsǫgn um gerð þá, er ek hefi samit milli þeirra Þorsteins af Halsi ok Bolla. Hefi ek ek þat upphaf at gerðinni, at Helgi skal hafa fallit óheilagr fyrir illyrði sín ok tiltekju við Bolla. Sárum þeirra Þorsteins ok Bolla jafna ek saman, en þá þrjá menn, er fellu af Þorsteini, skal Bolli bœta. En fyrir fjǫrráð við Bolla ok fyrirsát skal Þorsteinn greiða honum fimmtán hundruð þriggja alna aura. Skulu þeir at þessu alsáttir."

Eftir þetta var slitit þinginu. Segir Bolli Ljóti, at hann mun ríða heimleiðis, ok þakkar honum vel alla sína liðveizlu, ok skiftusk þeir fǫgrum gjǫfum við ok skilðu við góðum vinskap. Bolli tók upp bú Sigríðar á Skeiði, því at hon vildi fara vestr með honum. Ríða þau veg sinn, þar til er þau koma á Miklabœ til Arnórs. Tók hann harðla vel við þeim. Dvǫlðusk þar um hríð, ok sagði Bolli Arnóri allt um skifti þeirra Svarfdœla, hversu farit hafði. Arnórr mælti:

"Mikla heill hefir þú til borit um ferð þessa, við slíkan mann sem þú áttir, þar er Þorsteinn var. Er þat sannast um at tala, at fáir eða engir hǫfðingjar munu sótt hafa meira frama ór ǫðrum heruðum norðr hingat en þú, þeir sem jafnmarga ǫfundarmenn áttu hér fyrir."

Bolli ríðr nú í brott af Miklabœ við sína menn ok heim suðr. Tala þeir Arnórr til vináttu með sér af nýju at skilnaði.

En er Bolli kom heim í Tungu, varð Þórdís húsfreyja hans honum fegin. Hafði hon frétt áðr nokkut af róstum þeirra Norðlendinga, ok þótti mikit í hættu, at honum tœkisk vel til. Sitr Bolli nú í búi sínu með mikilli virðingu.

Þessi ferð Bolla var gǫr at nýjum sǫgum um allar sveitir, ok tǫluðu allir einn veg um, at slík þótti varla farin hafa verit náliga. Óx virðing hans af slíku ok, mǫrgu ǫðru. Bolli fekk Sigríði gjaforð gǫfugt ok lauk vel við hana, ok hǫfum vér eigi heyrt þessa sǫgu lengri.